(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Apophthegmatum, Ex optimis utriusque Linguae Scriptoribus collectorum, Libri Octo"

Des. Erasmi Roterod. 

APOPHTHEGMATUM, 

Ex optimis utriurque Linguae 
Scriptoribus colledorum ^ 

Ll BRI OCTO. 
EDITIG NOFISSIMA, 

^ multis , quthus antea fcatehat mendis ,, 
diligenter re^urgata. 




u s r E L D ^ U 1 f 

Apud JOANNEM RAVESTEINIUMi 
Civitatis 8c llluftris Scholae Ty pographum 
Ordinarium. 

cId Ioc Lxxii 



l 




ILLUSTRISSIMO 
P R I N C I P I 
JUNIORI GUILIELMO, 

Diici Clivenfi , Juliacenfi , Mon- 
tenfi j Comiti Marchiae & in 
Ravenfpurgo , &c. 

DES. EP.ASMUS ROTERODAMUS. 

^^^^ U o N I A M priores fibellos , 
y /a;^ q^jos mei erga te animi vel- 
uc arrabonem qualemcunquc 
miferam , tam comiter acce- 
pifti Guilielme princeps ju- 
nior illuftrinime > nec ru modo , kd &c 
ambo clariilimi parentes tui , vifum eft 
aliquid & tua nobilicate dignius , & tuis 
ftudiis 5 nifallor, utilius adjungere. Proin 
€X opcimis quibufque audtoribus coUegi 
^ 3 qax 



E P I S T O L A 



qu^e Grasci vocant apophthegmata ) hoc 
eft , egregie difta 9 quod viderem non 
aliud. argumenti genus principi praefer- 
tim juveni magis accommodum. Sunc 
illa quidem fcitu digniffima, quae plilo- 
fophi de moribus , de Republica admi-^ 
niftranda , deque bello gerendo litteris 
prodiderunt. Sed quotocuique vel priva- 
to tantum eft otii 5 ut apud Piatonem 
Socraticarum argutationum 5 ironiarum 
6c ifagogarum ambages ac labyrinrhos 
evolvere vacet ? Ariftoteles auten; co- 
piofe quidem fcripfic de moribus , fed 
philofophis fcripfifle videtur , non prin- 
cipi. Dilucidiora funt quse tradidic de re 
oeconomicaj &policica, fed is vir nuf- 
quam non requiric ledrorem & atten- 
tum , & otiofum 5 ad hsec quoniam af- 
fedibus carec, non perinde retinet ani- 
inum principalibus curis intentum. Jam 
in philofophicis & M. TulHi de philo- 
fophia libris pleraque func ejus generis, 
ut non admodum referac principem ea 
fcire : quod genus funt qu^ difputanrur 
ab ilHs de finibus honorum ac malorum, 
majore fubciHcarc qLiam fru6tu. Conve- 
niunt hxc illorum inftituto, qui de ho- 
neftoper omnem vitam nihilaliudquam 
difpucant. Acei qui ditioninafcitur , fta- 
tim expedieada virtus eft , non per otium 

difpu- 



NUNCUPATORIA, 

difputanda. Reftat hifloria , qux quo- 
niam res prseclare fecufve geftas veluc 
in tabula fpedandas reprsefentat , nec 
id abfque voluptate , magaatibus viris 
aptior effe videtur : fed hic uc infini- 
tam voluminum vim principi vacet evol- 
vere , quis poflic meminiffe ? Atqui 
quemadmodum ii qui certant in palse- 
ftra 5 certos quofdam prchendendi ela^ 
bendique modos ad manum habent: ica 
qui in pacis bellique negotiis verfantur, 
certas rationes in promptu habere con- 
venit 5 quibus admoneantur , quid pro 
re nata fit fado opus 5 quid non. Hac 
in parte yidemus eruditiflrmos viros prin- 
cipura curas fua diligentia fublevare co- 
nacos 5 quorum alii fcripfere fententias, 
velud Theognis &c Kocrates , alii cele- 
brium virorum ftrategemata & apoph- 
tnegmara, veiuti Valerius Maximus , 8c 
Sextus Julius Frontinus , qui indicac 
idem abaliisnon nullis facritatum. Non 
mediocris otii res eft aurum fcrutari in 
venis , auc gemmas in arenis marive 
quGerere. Is demum occupatiffimo prin- 
cipi gratum prseftac officium , qui au* 
rum purum ft.ftumque exhibet , qui fe- 
leclas ac repurgatas gemmas , auro in- 
ciufas, aut poculis addicas offerr. Idof- 
ficiuni cam a multis tentatum fit , mea 
* 4. - tamejx. 



Epistola 

tamen fententia , nemo felicius prsefti^ 
tit quam Plutarchus ^ qui poft editua;*^ 
egregie frugiferum opus De vips viro- 
rum illuftrium , in quo permiljim fadta 
limul ac dida illorum refefun^ur , Tra- 
jano Cxfarum laudatiffimo -collegit in- 
fignia diverforum apophthegmata , quod 
in his velut in certiffimo fpeculo reprx- 
fencatur animus fingulorum. Naminfa- 
ctis , bonam laudis partem fibi vindicac 
confiliarius , dux ac miles , maximani 
fortuna 5 per quam videmus interdum 
optime confulta peffimum habere exi- 
tum : rurfus quorundam inconfukam 
temeritatem feliciffime cedere. Nam 
quemadmodum dixifie fertur Syramnes 
Perfa, Dux 5 ut opinor , interrogatus^. 
quur fada pr^eclaris ejus dictis non re- 
fponderent : quid loquar , mihi in manu 
eft ; quid eveniat , in arbitrio fortunse 
& regis. Nec tamen ideo fua laude fru- 
ftrantur honefta confilia. Plutarchus au- 
tem non tantum indeledu caeteris prx- 
ftat 3 verum etiam in explicando^ Ha- 
bent enim apophthegmata peculiarem 
quandam rationem 5 & indolem fuam , 
ut breviter,. argute^ falfe^ & urbanecu- 
jufque ingenium exprimant. Siquidem 
ut fingulis hominibus, itafingulis etiam 
mtionibusfuus quidam geniuseft : unde 



NUNC UPATORI Ar 

fit ut alia conveniant Alexandro, alia Phi- 
lippo aut Antigono, alia Phocioni, alia 
Alcibiadi : rurfus alia quadrenc in Laco- 
rjem , alia in Scycham aut Tracem 5 alia 
in Athepienfem, auc in Romanum. In 
his igitur exprimendis mihi dilucior vi- 
decur Xenophon , fufFrigidus Herodo- 
tus y loquacior Diodorus & Quincus 
Curtius 5 ne pergam de c^teris dicere. 
Plucarchus omnes implevic numeros. Eo- 
que vifum eft hunc ex omnibus potiffi- 
mumfequi. Quidquid igicurerac in hu- 
jus opere quod infcripfic : De apoph- 
thegmacibus , hic in folidum reperies. 
Comperimus hoc opus his Lacine ver- 
fum 5 primum a Francifco Philelpho, 
deinde a Raphaele Regio , quem Pata- 
vii novimus. Philelphusin non nullislo- 
cis fuerac lapfus^ quse refticuic Raphael, 
fed ipfe rurfus impingens alicubi 5 ni- 
mirum homines eranc ambo. Sed ucer- 
que nihil aliud effe voluic quam incer- 
pres 5 nos Plucarchum mulcis de cauffis 
lequi maluimus quam incerpretari ^ ex- 
planare quamvercere. Primum, utdilu- 
cidior eftec oratio , quippe minus aftri- 
6i:a Grascis vocibus. Non enim h^c 
Trajano fcribuntur viro , tum ucraque 
litceracura , tum longo rerum ufu exer- 
cicatiffimo : fed adolefcenci principi , 
* J immo 



E P I S T O L A 

immo per te pueris & adolefcentibus li- 
beralium.ftudiorum candidatis :,nec illo 
feculo, quodida geftaque ejufmodi vul- 
gi fabulis celebrabanrur^ in balneis 5 in 
conviviis ac circulis forenfibus : dein uc 
mihi licerec indicare didi argutiam y. fi 
quod recurreret obfcurius 5 qualia nunc 
lanc permulca 3 non folum rudibus 3 ve- 
rum edam ultra mediocritatem e.ruditis. 
Me cerce in multis torfit divinatio , & 
haud fcioan alicubi fefelleric etiam : nec 
paucis in locisludtafuit cum mendis co- 
dicum , in quas neceffario inipegerunc 
etiam interpreces. Vix enim credibile efl: 
quancum fibi permiferint vel librarii , 
vel fcioH quidam in hunc audorem 5 cui 
fumma debebatur religio. NuUus enim 
exticit incer Gra^cos fcriptores Plucarcho , 
prxfcrtim quodad mores attinet ^ fan- 
driorauc Ied:u dignior. Atqui hocip/um 
quod abfterrerq debuerat , invitavit glo- 
ria quaeftufquej fentientes ad depravan- 
dum addendum, detrahendum. Etenira 
quo quifque fcriptor e.ft plauftbilior ac 
celebrior 5 hoc magis ad quseftum corr 
rumpitur. Arguit hoc ipfa Grsecoruni 
cpdicum variecas. Nam ut aliis omiffis.^^^ 
de hoc opere quod eft in manibus lo- 
quar , qu^dam habet Philelphus qusQ 
PLaphael non attigit^^ §c contra. Deindq 

curu. 



N U N C U P A T O R I A. 

. cum Pliitarchus in prsefacione proStea^ 
( tur fefe. in Vicis ^ didta fadlaque virorum 
- illuftnumpromifcue reculiflTe^ fedinhoc 
' cpere compendii gracia cancum apoph- 
: thegmaca concexuiffe : permulca tamen. 
: admilla videmus , quae nihil aliud func 
1 quam ftracegemaca. Jam eodem inopere 
. tories eadem repecica, nonne palam cla- 
micanc, argumencum hocab alio conca- 
minacimi ? Uc jam ignofcamus apoph- 
thegma referri fub ejus nomine cui di-!- 
(flum eil,, non a quo dictum eft, ut de. 
i Lyfimacho & Phiiippo. Nam in PIu- 
' tarchi collecianeis , quod a Philippo re- 
fponfum eft Lyfimacbo^ fub ciculo Ly- 
fimachi refercur. Majoris erac audacias, 
quod ex uno opere fecerunc duo. Qup- 
niam enim Plucarchus e.Laconicis, qux. 
plurima feruncur , ea dumcaxat accigif- 
let qu^ videbantur occupaciffimo Caefa-. 
ri fucura facis, ille quifquis fuic, fi mo- 
do fuic unus aiiquis > Laced^moniorunx 
diftis proprium volumen dedic , idque 
fecundum. ordinem iicterarum Gr^eca- 
rum 5 quem Raphael vercit in ordinem 
Latinarum. At hic erat e cribus omnium 
decerrimus. Namordinem fencenciarum' 
fequuntur Valerius & Frontinus , quas 
ad religionem 5 pietatem in pacriam , ad 
fidem, ad forticudinemac juftitiam per- 
^ 6 tinent> 



Epistola 

tinent j &item decseteris 5 in fuamquse- 
que daffem digerentes. Eruditiffimuseft, 
quem fequutus erat Plutarchus feriem 
regionum ac regnorum obfervant, &in 
fingulis ^tatum ordinem , unicuique re- 
gum fuos adjungens duces', & cuique 
ducum fuos collegas. A Perfis venic ad 
jEgyptiosy ab ^gyptiis ad Thraces , a 
Thracibus ad Scythas , a Scythis ad Si- 
culos j a Siculis ad Macedones 5 hinc ad 
Athenienfes^ ab his ad Lacedaemonios, 
in horum finguHs temporum non litera- 
.rum ordinem fequens: a Lacedasmoniis 
ad ThebanoS) a Thebanis ad.Romaiios , 
ut ledtor e paucorum didis hiftoriss to- 
tius agnofcat feriem , quam mifere con- 
fudit is 5 qui Laconica feparavit , repe- 
rens interim eadem qu^ ad Trajanum 
collegerat Plutarchus : quanquam id fre-r 
quentius in altero deprehenditur opere, 
fed in utrdque toties , ur ea dormitatio 
iion cadat in Plutarchuna fcriptorehi ex- 
ad:^ diHgenti^e. Addc 5 quod hasc pars 
siullam habet prsefationem , nec iiia prior 
adTrajanum quadrat ad utrunque opus. 1 
Jam quid gratias debeatur his , qui ce- | 
lebrium auftorum libros ad hunc con- 
taminant modum, in prasfentia non di- 
fputo j mihique facrilegii genus efie vi- 
detur. A me tamen exceptis diquod La- 

coni- 



NUNCUPATOR I A. 

conicis ^'quod eadem in altero cataloga 
repetuncur omniaj nihil eorum prsecer- 
mifTum eft , quse Plucarchi titulo ferun- 
tur : partim ne quid hic defideraret le- 
d:or avidus magis quam elegans , par- 
tim quod nihil illic viderim non dignum 
cognicuj licet nonfuodictum loco. Sed 
tocum opus quodam modo meum feci , 
dum & explanatius efFero quse Gr^ce 
referentur , incerjedis interdum quas 
apud ahosductores addica comperiflem, 
additis icem permultis qua^ in hoc opere 
non habebancur , ubique veluti fcholiis 
indicans vel fenfum vel ufum apoph- 
thegmatis 5 in his dumcaxat quas lucis 
aliquid defiderabant^ fed hocipfumbre- 
viter 5 ne ab apophchegmatum natura de- 
generarem. Ordo vero nobis etiam con- 
fufior eft quam illic inveni 5 quod cijm 
initio ftatuiflemus paucos dumtaxat exi- 
mios recenfere , calor operis incicavitj^ 
ut mutata fententia longius provehere- 
mur: nec erac futurus hnis^ nifi rerum 
fefe offv^rentium velur irnmenfum pela- 
gus receptui canere compuliffec. Nam 
uc Quin6tilianus intergrammatipi virtu- 
tescoilocat, qusedam nefcire : ita in hoc 
argumenti gcnere 5 dihgentiiE pars effe 
videtur, qu-^dam prxrerire. Itaque lau- 
tus convivator effe maluij .quam mole-' 
? 7 ' ftus. 



£pISTOLA 

ftus, prcefercim quod fi quid.inhac coe- 
na praetermiffumeil, porerii: in.alia pro- 
poni 5 ppfteaquam hxc erunt concocta. 
Porro ordinis negledli incommodum in- 
dice penfavimus. De titulo nihil referC 
anxium elTe , cum in his quse coiligic 
Plutarchus fub apophchegmarum nomi- 
ne,.multafinC5 qusealius mallet mccJ^uii^' 

dicere. Cc"eterum poftea quam irubis di- 
ftinguendis fruftra fudavit M. Tullius, 
nec Qiiindliiiano fatisfecic Marfus homo 
dodliffimas 5 atque adeo nec ipfe Quin- 
dliUanus Marfo doctior fibi 5 non arbi- 
tratus fum opercepretium in hoc anxiam 
operam fumere fat habens alicubi di- 
(fti, jocive fpeciem obiter indicafle. In 
his certe quse nos adjecimus? fedulo ca- 
vimus ne ftracegqmata cum apophthe- 
gmatis confunderemus : tum ne quid 
omnino poneremus 5 nifi ex probatiili^ 
mis utriufque linguse fcriptoribus , iif- 
q.ue._vecuftis decerprum : non quod ne- 
fciam a recentioribus permulta referri 
falfe lepideque^ dida ; fed plus habenc au-. 
£loricatis quae confecravit anciquicas , 5c. 
adhibendus erat operi modus, nec illui 
q.uidem quenquam movere debec, quod. 
nonnunquam idem didum , ab hoc ad- 
fgribicurhuic>,& ab illo tribuitur alceri. 

Nec. 



NUNCUPATORi A. 



Nec enim tam refert a quo quid didum 
fic, quam quid dicatur, etiamfi celebris 
&. gratiofus audor 5 non nihil ponderis 
& graciae dicftis adjungic. Id frequentius 
occurric , quam uc exemplis fit proban- 
d.um. Ficautem hoc interdum humanas 
niemori^^ lapfu 3 quanquam nihil vetat 
eandem fencentiam a diverfi.s auctorihus 
proficifci 5 five id faciat imitatio 5 five 
cafus : quemadmodum hunc fenarium, 

en}(poi .TJ^yvni T (n>(p^v (ri/jjiicncA > COnftat eflfe 

Sophociis 5 & tamen ciratur k Platone 
ex Euripide- Rurfus hic verfus , ^^av 

yiOcvTU TniiS^ayay^riTZo (r syco , CUm fic in Pi- 

loclet^ SophocUs 5 tamen idem reperi- 
tur in Bacchis Euripidis. SimiJjter hic 

Verfus 3 (r,y(^\i 3-' 'oTrn §f7 xky^iv iLi xse^isia,^ 

cum fit in ^fchyli Prometheo , depre- 
henditur apud Euripideni) duabus litte- 

rulis immUtatis «np/ocy , Xiy^^y, 

Nonnun- 

quam nec de re 5 nec de nomine con- 
venit inter audores. Velut qui Fabio 
Maxim. exprobravit^. quod ipfius opera 
recepifiet Tarentum. M. TuUius eft Li-» 
vius Salinator , Tito Livio M. Livius : 
Plutarcho M. Lucius 5 five > ut Graeci 
codices habent , Mo1^k(^ A^Jx;©-. Item 
Fabius Philoftratus narrac Leonem So-, 
phiftam corpore infigniter obefo movif- 
fe rifiam populo Athenienfi , Plutarchus 

pufil-. 



Epistola 

pufillo. Valerius Maximus & Plinius de 
akercatione Cn Domitii ScLucii Craf- 
fi quam difTonant in narrando ! Ula fri- 
gidiffima funt 5 quse perfonis fabulofis af- 
finguntur , quod genus funt Piiiloftrati 
Sophiftae 5 cum Palamedi , Ulyflli ac fi- 
milibus aflSngit quod libet , eaque fiunc 
bis frigida tractando , quorum omnino 
nihil attigimus. Proxima funt 5 quaeva- 
riis perfonis attribuuntur in dialogisj 
non ad veri fidem 5 fed ad deledlandum 
conficlis. Minus illa frigent quae dicun- 
tur in comoediis aut trsgoediis , habent- 
que magnam gratiam in loco adhibitaj 
tametfi fub apophthegmatis appellatio- 
nem non cadunc , nifi cum ab audore 
nobili , ad rem prxfentem accommodan- 
tur, gratiora, fi non nihiletiam ad alie- 
num fenfumdetorqueantur. Veluti cum 
Ariftoteles Califthenem liberius cum A- 
lexandro quam expediret agentem , Ho- 
merico verfu admonuit, &,';cyV>c?o(^ S^vi pf^i 
7c';c(^ ss^scci u cd'c^p^«5. Nec ex Herodo- 
to libuit multa colligere , quod pleraque 
videantur k fci-iptoris ingenio reperca. 
Ejufdem farinse funt quse incidunc in 
orationibus quas hiftoriographi pro fuo 
quifque ingenio folenc artexere perfo- 
nisj licet&illaplurimumconducant 3 & 
ad judicium ^ & ad dicendi facultatem. 

Opti- 



N U N C U P A T O R I A. 

Optimum apophchegmatis genus efl:> 
quod paucis verbis fenfum non vulga- 
rem fignificat potius quam exprimic 9 
quale nemo facile pofiBc ftudio fingere, 
quodquequo propius acdiutius contem- 
plere, hocmagisacmagisdeledat. Uni- 
verfum autem hoc genus qu.o^ prover- 
bia, fententias 5 infigniter di^a , fadla- 
que compleftitur, accommodatiffimum 
eft principibus viris , quibus pb Reip. 
negotia non vacat magnam vitse partem 
Hbris impendere. Hsec auCQm uc cum 
voluptate difcuntur 5 facileque incidunt 
animo 5 ita longe plus habenc philofo- 
phi^ in receflu quam prima fronte pr^ 
feferunt. Legrmus Csefarem Auguftum, 
quidquid ufquam taiium prseceptorum' 
naclus efTec', defcribendum curare foli- 
tum 5 & ad varia loca mitcere. Videmus 
autem^prixis illis fapienribus hoc prseci- 
pue fuifie ftudio , ut res dignas cognitu , 
voluptatis illecebra teneris ingeniis infe- 
rerent , quo rudis ^tas nondum matura 
feriis phiiofophise praeceptis , per lufum 
difcerer, qu^ per omnem vitam magno 
forenc ufuL Hoc confilio Cofmogra- 
phiam, Aftrolpgiam, & Muficam, na- 
turalcm ac mor^lem philofophiam fcite 
confcclis fabulis & apologis afperferunt. 
In his vero noftris videbuntur eflfe quae- 

dam. 



Epistola 

dam, qusenihil faciant ad bonosmores, 
fed. rifum modo commoveant. Ne id 
quidem vicio dandum exiftimo 5 rifu 
nonnunquam relaxare animum curis fa- 
tigatum 5 modo rifus fit argutus ac libe- 
ralis. Hxc enim exhilaranc ac vegctant 
juTenum ingenia , nec mediocriter fa- 
ciunc & ad vitx comitatem, & ad ora- 
tionis jucunditatem. Quid enim magis 
cdulcac Marci Tullii didtionem , quam 
quod eam ejufmodi diilis fubinde con- 
dit ? Quid porro funt Plutarchi mora- 
lia 5 nifi aulxa hujufmodi coloribus pi- 
cturata ? Jam illa quas maxime videntur 
ridicula , traclando fiunt fcria. Quid 
^nim rnAgis ridicaUim quam Diogenes 
in meridie cum lucerna obambulans , 6c 
hominem fe in frequenti foro quserere 
didlitans? At interim ridendo difcimus, 
non eflTe ftacimhomines qui fpeciem ha- 
bent hominis , quam habent & ftatuse, 
fed uc invenias hominem , inveftigan- 
dus eft anirnus. Is fi re£la ratione duci- 
tur potius quam eiFedlu , tum demum 
reperifti hominem. Item 5 quid seque ri- 
diculum, arque quod Phryne y ftipulata 
iit quod ipfa prior faceret, idem cseterse* 
mulieres in convivio facerent omnes-: 
manum bis aquoe immerfam admovit 
fronti;) hoc commenco magno omniuna 

rifa. 



I NUNC U PATOR IA« 

) rifu prodens cseterarum fucos , cum ipfa 

1 videretur eciam formofibr ? fed hic riius 

1 nos docet idem quod ferio dixic Socra- 

• tes 5 uc tales efle ftudeamus quales ha- 
- beri velimus, ne decrado fuco pro glo- 
t ria male afFedlata reportemus ignomi- 

• niam. Docec & illud ^ ne nicamur bo- 

• nis externis fluxifque quse variis calibus 
s facile eripiuncur homini 5 fed paremus 
1 veras opes animi , in quas nullumjus 
. habet fortuna. Tantum ferios philofo- 

phiie docec nos illud ridiculum meretri- 
cutefadum. Perinde quanquam alioqui 
feveris rationibus inftitueret cives fuos 
I Lycurgus 5 tamen liberales jocos illis noa 
i folum permifu, fed etiam praecepic. In- 
; ftituit enim exercitamenti genus quod 
! Ag^;5«? appellabat, ad quod conveniebant 
I fenioresjam a publicis fundlionibuseme- 
. riti 5 lcpidis dictis liberalibufque jocis 
I tempus cum voiuptatc tranfmittentes, 
fed qus^ ve! ad honefti laudem , ve! ad 
vitiorum vituperationem conducerenc. 
Quin & fignum collocavic yixcit Deo, 
idcT:, Rifui, quod ucilidimum judica- 
ret modeflis facctiis animorum vigorem 
^ recreare , & ad honeflros labores alacres 
rcddere quandoin rebus humanis, quod 
caret akerna requie , durabile non ejl:. 
Quin & Cleomenes adeo feyerus 5 ut 

nec 



Epistola 

necmimos, nec pfalcrias , nec tibicines 
unquam adiiiifeiit in Remp. probavit 
tamen uc cives jocis liberalibus , falfif- 
que did;eriis inter fe decertarent. Deni- 
que quoties datur a negotiis vacuum 
tempus 5 aut ipfa res poftulac hilarkacem , 
quanto decentius eft hujufmodi didis 
ludere 5 quam illiberalibus , indodis Sc 
obfcoenis fabulis obledari ? Mihi vide- 
tur aliquanco confulrius pueros in ludis 
litterariis hujufmodi thematis exerceri 
quam vulgaribus iftis, quse ut fenficulos 
habent frigidos, ita non indicant linguse 
Lacinx myfteria : modo pr^ecepcor in- 
dicet rationes, quibus quod breviter di- 
ftum eft , queat dilatari j & quod ridi- 
culse^ didumeft, pofficad ufumferium 
accommodari. His addam & ii!ud : In 
facris concionibus fortafle non convenit 
fcripcuris divinis admifcere jocos huma- 
nos , fed camen excufatius hxc adhibe- 
rencur ad excicandos dorraicantes 5 quam 
aniles fabute 5 quas non nulli folenc ex 
abrupto incerponere prorfus e media vul- 
gi fece hauftas. Juiius Cssfar coc civilia 
beliicaque negocia fuftinens , arguiis di- 
(fleriis , quibus adeo deledabacur , ut 
eciam in ipfum corca probaret 5 modo 
fcica 3 folec curarum laffirudinem difcu- 
tere. Vix alius imperatorum fuit Augufto 



NUNCUPATORIA. 

Csefare vel fandior vel occupatior. At 
rurfus quis in hoc genere urbanior ? De 
M. Tuliio nihil dicam , qui nonnuUis vi- 
detur in jocando, nec modi nec decori 
fatis meminiffe. Xenocrates philofophus 
ingenii fuit triftioris 5 vir aUoqui ma- 
guus 5 fed hunc Plato fubinde jubebat 
litare Gratiis. Zenon totus Stoicus 5 So- 
cratem ob perpetuam fermonum urba- 
-nitatem , fcurram Atticum folet appel- 
lare : nullus tamen effc quin fateatur So- 
cratem utroque fandiorem. Ne com- 
memorem quod nuUorurii difta magis 
celebrantur quam quae leporibus condita 
funt. Certe pueris inftituendis utiUor ef- 
fet Socrates 5 Diogenes aut Ariftippus, 
quam Xenocrates aut Zeno. Quod ft re- 
&e vifum eft fapientiffimis viris primam 
setatem oblectamentis quibufdam ad a- 
morem fapienti^e feverioris allicere 5 mul- 
to magis id convenit tum juveni , tum 
principi: quem ut vigilantem efle decet, 
ita non oportet nec ipfum unquam efle 
triftem , nec quemquam a fe triftem di- 
mitterc. Animus autem amxxnioribus 
ftudiis educatus 5 fit ad omnes curas fe- 
rendas vegetior , & ad omnem hominum. 
confuetudinem feftivior. His rationibus 
me tueri poteram , fi nihil collegiflem 
nifi facetias : nunc feriis ha^c dumtaxat 

ad-^ 



E P I S T O L A 

admifta funt, veluti convivii condimen- 
tar. Quo genere fi te fenfero deleclatum, 
haud me poenitebit hujus operse , licet 
humiiiorisj ut aliqui fortafle judicabunr. 
Scribunt alii provedlioribus 5 nos prin- 
cipis setatem teneram ladamus. Quod fi 
haec infra tuos profedus fuerint 3 certe 
optarim effe 3 tamen fcio tibi non in- 
gratum fore 3 per te communibus ado- 
lefcentulorum ftudiis hoc utilitatis ac- 
ceflifTe. Et nos fortafle dabimus aliquan- 
do feveriora, poftea quam hsec edidice- 
ris ; Nam difcenda funt omnino ? quo 
femper ad manum praefto fmt. Quan- 
quamquid meis opus , ciim domi habeas 
Conradum Heres bachium, virumomni 
genere iitterarum abfolutum ? quam fic 
in te video affedum , ut quod optimo 
prseceptoredignum eft, alumnifui com- 
modis & ornamentis impenfius gaudeat 
quam fuis. Is ut tuam pueritiam forma- 
vit litteris , ita grandiorem aetatem pote- 
rit fidelibus prudentibufque confiliis ad- 
juvare. Mihi quoque non minus jucun- 
dum quam honorificum fuerit , quantu- 
lacumque ex parte feliciflGmam indolem 
tuam, noftra promoviffe induftria. Quod 
fupereft 5 Deum Opt. Maximum preca- 
mur 3 ut fua dona quae largiflime in te 
contulit j fervare, tueri, Scaugeredigne- 

tur. 



NVNCUPATORI A. 

tur 5 quo fimul & laudatiffimorum pa- 
rentum votis refpondeas j & clariffimis 
majorum tuorum imaginibus dignus eva- 
das , & luculent-^ ditioni 5 cui natus ac 
deftinacus es 5 par eflfe queas. Definam 
fi verbum addidero : dum in his verfa- 
ris 5 memento te non Chriftianorum > 
fed Ethnicorum apophthegmata legere^ 
videlicet ut legas cum judicio. Apud 
Friburgum Brifgoj^ 5 I V. Kalendas Mar- 
tias, Anno 1531. 




1 



I N D E X 
AUCTORUM 

Unde potijjimum coUe&a funt 

APOPHTHEGMATA. 

PJLutarchi Apophthegmata 
Flutarchi vita 
Vlutarchi moralia 
Diogenis Laertii vita philofophorum 
Xenophontis varia opufcula 
^thenei dipnofophiJiiS 
M. Tullius 
^lu^intilianus 
Plinuis fenior 
Flijiius junior 
Titus Livius 
Suetonius 
Vrobus JEmylius 

J^lius Spartianwi i ^c^Urifequmtes 

Macrohius 

Herodotus 

Seneca 

Fhilojhratus 

Valerius Maximu/S . 

Ammianus 

Eutropus, 



APOPH 



Pag. I 

APOPHTHEGMATA 
LEPIDEQUE DICTA 
PKINCIPUM PHILO- 
SOPHORUM, 

A C 

Dtverp generis Jmmnum , etc Gvacis parite^ ac 
Lutint6 ^4iiCioribus feleciaj cum interpretatione com* 
modai dt{3t arguriam aperiente, 

P E R 

DES. EilASMUM R Ot E R O D A MU M. 

A P O P H T H E G M A T A 

Lac^nica fecundum ordincm Literarum 
Gra:carum. 

L I B E R I. 
AGASICLES. 

Acedj?:moni t quoniam fevcrio- 
reserrnt , ac moribusincoiruptioribus, 
belliqr.e gloriam poriflimum rpe<?ca' 
bant, conteninebancomneis artes., ciux 
civium animos videbantur emafculaie , 
& a vera virtute ad oiiofam ofienratio- 
uem traducere. Nam dc Roma cum adhuc Ipiraret ger- 
manam ilUm aufteritatem , Gr^zculos rroftflbres urbe 
exegit. Hoc genus flcdiis nulla Gr?:cice pars corruptior 
erat quam Attica, ubi Gorgias., Lyfias, Uocrares 5 licdi- 
cus , aliiqueinnumeri Sopbi<}?c magno cum applaulii 
populi , nec me^iiocri mercede garriebant. 

I. CuM igitur Agaficii Laceda.'moniorum re.ddi- 
ceretquidam , odmiran fefe quod cum efret avidus di- 
fcendi , non adjungerct fibi Fhilophanem Sophiiram 5 
legali proifus indole reipondit: a Ecrum , incjuiens, 

a Gtnerofe. 




2 A E S I L A I 

volo ejje difcif)ulus, quorum fum & flhu : fignificans, notl 
minus interelle quos naftus fisparentes, quam quos 
afcifcas pic-eceptores. Etenim ut liberi ferme conferunt 
majorum , undeprognati funt , ingenium, itapraece- 
ptorum vitia demigrant in eos, quos inftituunt. Et ho- 
neftx vitas inftitutio potifTimum ab illis petenda eft, qui 
virtutem ipfis fadHs pracftiterunt : non ab iis , qui com- 
pofitis arte verbis de virtute nugantux. At nunc fummi i 
orbis monarchse futuri, Deum immortalem , quibusi 
intcrdum viris a teneris annis formandi inftituendique : 
creduntur , cum Principi non minus tum perniciofum i 
£t , tum indecorum , ab inhoneftis inftitui , quam 
nafci. Nec quselibet artes difcendcE funt Principi : fed 
dumtaxa.t , qu« tradiint lationem rede admini- 
ftrandi regnum. 

2. R u R s u s , cum alitis quifpiam ab eo lcifcitare-i 
tiir 5 quo pa(5to polfct aliquis tuto imperare , nulio fti- 
patus fatellitio, refpondit : a Si pc imperet fuis» qtiemord* 
modum pater irnperat liberi<, Nemo plura dixit unquami 
majore compendio. Domini tantum timentur a lervis , 
quo mali metu coerccantur , quos non coriigit pudor. 
Pater, quoniam liberisconfulit potius quam fibi, diiigi^! 
turabillis , fic ut auctoritatem comitetur reverentia. 
Adverfus hos adeo non eft opus fateliitio, ut non aliudi 
fit fateliitium iidelius illorum ftipatu. Quod li rex be-' 
nevolentia ac benefa^lis adjungeret fibi civium animos,» 
non elTet opus barbarico condu<^litioque fatelliiio , fed 
nullos haberet corporislui cuftodes tutiores,quam cives,i 
erga quos patris gereret afFedutn. Porro quibus placet 
hoc didum , Oderintdayn mettimt, nulles magis habent 
liifpecios , quam quibus oportebat maxime confidere ; 
ac multos meruat oportet, quem metuunt multi. 

A G E S I L A U S. - \ 

3. Agesilaus ille magnus Lacedasmoniorum 
rex ,'cumin compotatior.e quadam fortibus ex morcj 
ductis fa^Tius eftet princeps convivii (hujus autem partes 
crant prxlciibere quantum quifque biberet ) rogatus^ 

pin- 

A Graviterac moderatt. 



A O iP H T H. L I B. I. 3 

pincerna , quantum cuique vini deberct apponert : 
a St rnultum, inquit, vimparatum eji , dato cuique quan- 
tum pofcit ; fn parum , cun^ii ex ^qm dividito. H^^e 
dexteritate mire prorpexit , ne vel parata vini copia de- 
elTet, quibus placeret largior potatio : vel ad bibendum 
cogercntut , quibus placeret Ibbrietas. Rurfus in mali- 
gniore vini copia , per apqualitatem exclufit occafionera 
murmuris. Etenim cum fingulis xqua vini portio di- 
fldbueretur , nihil dcerat his , qui bibebant modera- 
tiuo : & qui Jargius fuerant bibituri , quum haberen» 
quod naturx (atis effet , queri non poterant deerat li- 
bidini : eo quod nemo omnium plus aut minus habe- 
ret caeteris. Itaque sequis animis le illi quoque ad mode* 
rationem componebant, quibusalioqui placebatluxus. 
Porro Lacediemonii pr*eter ca^teros Grsecos viftus fruga- 
iitatcm probabant. 

4. QjJ u M vero narrarent apud eum maleficnm 
quempiam ac fcelerofum hominem conftanter pcrtu- 
lifle tormenta : b Vt injlgniter ^ inquit , mifer e/l homo, 
qiii tolerantiam dc patientiam in res fiagitiofa^ ac tnrpes 
coUocet. Apud Lacedaemonios admirabilis er^t malo- 
rum tolerantia , qux fi fufcipiatur ob res honeftas, ma- 
gnam promeretur laudem : fin ob turpes , non folum 
non meretur fortitudinislaudem qui tolerat , fed hoc 
miferior eft , ac vir pejor , quo conftantius fe gefferit. 
TTon^c enim Grsce & malum fonat , & tranflato to- 
no , laboriofum , five calamitofum. Dolebat egrcgio 
duci tantum animi robur ac naturx vim in re turpi con- 
fumptam , quam fi attulilfet ad res honeftas , magno 
ufui poterat efle Reipublicae. 

5. A L I o quodam laudante rhcrorem hoc nomine, 
quod mirifice rcs exiguas verbis amplificaret : c Ego, 
inquit , ne futorem quidem arbitrer bonHm^ qui parvo pedi 
magnos i?iducat calceos. Veritas, in dicendo maxime pro- 
bandaeft: 6cisoptimedicit, cujus oratio congmit re- 
bus, exquibus petenda cft orationis qualitaspotius , 
quamex artificio. 

6. QjLj u M quidam urgerct illum improbe poftu- 

A 2 lan- 
a Silerter, b Gravitcr, c Salfe-, 



4 Aghsilai 
lando, diceretque ei , Promilifti, atque idem crebro rc- 
pcteret , quali jam fas non elfct negare quod petebatur. 
a ReBefane/inqmi^ftjuidtmjufiurneft, e^nvU petUy pro-: 
mifi : fin miuus , dixiy non promift. Hoc di6to elutit fisgi— 
tatorisimprobitatem. Ille vero quum nondum facciet! 
flagitandi finem , kd fubjiceret , Atqni decer regcspiae-; 
ftare quidquid vei capite amiuerint. Nihtlo mngis ^ in-; 
quit, cjuam eos , ^ui reges adeunt , decet eapetere loquiefttet 
■(juajufia funt, fpe^antes fimttt opcrtumtatem , ^ qitid 
regibns conveniat decorumque //>. Sunt qui principes 
velut ex infidiis adoriuntur , & a bene potis , aut alio- 
qui aliud agentibus , ut non vacet qiiale fit qaod peti-. 
tur coiifiderare , poftulanr quod iniquum elt : his mc-i 
rito ncgatur quod promifium eft , 5c repulfi immerito 
xequiritur fidem a promiilorc, qui fui ofFicio non mc-? 
minerunt in poftuiando. 

7. QjJoTi Es audiebat aliquos ab aliis laudari , 
aut vituperari, exiftimabat , h non mtnus ejfe difcendos eo-i 
7um mores , qui ioquebantur . quam eorum^ de quibus leque- 
hantur. Senfit vir prudentifiimus , qui avide obrrcdrant 
alicnae laudi, magisprodcre morbum fuum \ quam de- 
tegere mores alienos : & qui ob res parum honeltas Jau-; 
dant quempiam, aut ob laudabiles vimperant , indicare; 
ftultitiam fiiam, perverfumque judiciura. 

8. u M adhuc puerciret, & agereturludusfb-' 
lennis , quo pueritia tum exerccbatur , atque is qui nc- 
gotio prsfedtus erat , ftatuillet illum in loco parum ho- 
iiorifico, paruit quidem rametC jam rcx dcGgnatus , aC 
dixit : c JJene fane luhet , cftendam e/iimt non iocum viriii 
fed viroi loco conctltare dign.tatem.^^i^iiYAixxm vox ea decla-; 
lat in pueio,miram anirnicelfitudinem cum pan mod^r 
latione conjun6tam. Nec aiii magis lunt adminiftrando; 
regno idoiTei. Simile quiddam tribuunc Atiftippo. ' 

Qj7 u rvi medicus quifpiam illi pfxfcriberet cura- 
tionem nimis exaciram, minimeque fimplicem , qualisi^ 
cfTefoietnpud Iacedc!:iriOnios:: d Pergeminos , inquit ,] 
fumam qua pr^fcriba , f mihi prorfpis eft in fatu ut non vt^ 

vam, 

a Jufte o- urbaniter, b Prudcnter. c Magttanimit^r. 
d KArgute. 



A r o P H T H. L I B. I. 5" 
vAm , etiam p non omnui fumfero. Significabvit ejufmodi 
cntationescitius acccleiatiiras morrem , quam depuliu- 
cas morbum. Nec tam operofa pharmaca lamenda , niii 
qui deftinavit mori. Omnibus inrebuseigentiplacuir 
frugslitasac fimplicitas. 

10. QjJ u M adftantem atx Palladis, cui apud Spar- 
tanos ab xico delubio ;yct>r/^i'J:-iiv cognomen cft , ut 
bovem immolaret, momoidiflec pediculus, non aveiTus 
eft, (ed arre^tum palam omnibus occidit : a PerDeos^ 
itiqmQrSiCquidem infiiiatorem fubcns velin ipfa ^r^.Vidc- 
licetdeclaravit animum nec inepto pudori, nec fuperfti- 
lioni obnoxium : recteque llgnificavic, intidias molieii* 
tibus nullam aram aut afYkim cpoitere tatum efld. 

11. V M puer quidam eo vidente murem ca- 
ptum e cavo protraher-et , mufque conver'u5 momor* 
diflettenentismanum , atque effugilTer : Agcfilaus in* 
dicavit his , qui aJerant , ciixirque : Poflea cpiam mini^ 
mura anima'cH'(im fc ulcifi.ur cos , k quibus ledittir, quid, 
viros opcrteat facere cozifate. Ita dux lOrtirf mus unde- 
cunquecaptata occaiione animum addere fludebat fuis, 
ut cudenriores fierent adverfjs hoftem. Sed idem 
exemplum magis eo valet , ne quis quamiibet potens 
injuria provocet infirmiorem. Fitenim fxpenumero 
ut qui, ficut ait Flaccus , fragili quxiix iliidere dentoci , 
iafringat folido. 

12. Qjij u M in anim.o hafberet movere bellum ad- 
verfus regem rerfarum , quo Grxcos Afiam. incolcntes 
libertati leftituetet, confuluit oraculum lovis Dodonxi. 
Nam ea gens ex oracuUs Deorum pleraque gerebat. Is 
cjuum jufliiret , ut pro fuo arbitratu bellum inftitueret , 
AgeUlausDei refponfum renuntiavit Ephoris ( Hi erapt 
quiiique judices, quorum audorirati reges quoque pa- 
lerecogebantur. ) lih vero fuaferunt , ut adiiet Del- 
phicum oraculum , iifdem de rebus fcilcitaturus. Eo 
profecius, hocpaclo propofuic confultp^ionem : b 
foUoy nnmidem tibividetur cjuod patri? Quum Apollo 
comprobaflet lovis oraculumjia demum deieclus impc*' 
ratot bcllum apparat:unico fado non unam rem nos do- 

A 3 cens:- 
a Smjphcitcr, b ReUgiofe. 



6 AGESILAtI 

cens : piimum moderationem animi , qui quum re» 
eflet , non gravatus fit Ephoris obtemperare rcm fuper- 
vacaneam imperantibus : deinde declaravit , quam noa 
t^mere fit bellum capeflendum. lUis non fat erat Jovis 
oraculum , quum hodie principes frequenter inconful- 
tis , velpotiusinvitisproceribus accivitatibusad arma 
profiliant. Poftremo demonftravit, quam religiofam 
haberet de diis opinionem , qui fi inter fe difTentiant 
non fint dii : obiter notans Homerifabulas , qui fingit 
deorum ac dearum atrocia difTidia , Sc quod in princU 
pibus ac magiftratibus turpe fit , adfciibit fuis numi- 
nibus. 

13. TissAPUERNES Petfarum dux, cum AgCr 
fiiao foedus , non ex animo , fed metu percuflerat, hac 
legc j ut Grxcas civitates fineret libere fuifquc vivcre le- 
gibus : mox ingentibus copiis a rege fuo accerfitis bel-*: 
lum ilU denuntiavit, ni Afia decederet. Hoc foedus vio-' 
latum libenter arripuit Agefilaus, legatis hilari vultu rc- 
fpondens : Sc magnam habei e gratiam Tjjfapherni , quod 
perjurio fuo & deos ^ homines fibi infenfos reddidijfit , ad» 
.verfa vero parti piopittos, KcCtc lenfit , abfque providen- 
tia Dei nihil geii in rebus mortalium , magifque fiden- 
dum diviiio favori, quam humanis confiliis aut viribus. 
Ccsterurn exercitum movitvelut in Cariam impre^Tio- 
nem faclurus : quo quum Tilfaphernes ignarus doli , 
cogeret militem, Agefilaus repente copias movit in 
Phrygiam: ubi quum muhascepiflet uibes, niagnam- 
que pecuniarum vim abftuUfletj dixitamicis: a Fa» 
dera quidem violare prttter caujfam impium ejl , caternm 
hojlibids imponere, non modo jujlum eji ac iaude digniim , ve^ 
i HW etiam o^jucmdum & iucrofum. Vir bellandi avidus, 

amen ab injufto bellaabhorrebat , necejus fufcipiendi 
anlam dare voluit , datam feliciter arripuit , nec turpc 
putavit dolis in illum uti , qui violato foedere perjuri^^ 
fefelliftet 5c deos 6c homines. 

14. 1 D E M quum parum effet inftrudusequitatu ; 
^hefirm fele recepit: ibi opulentis denuntiavit, ut 
qaifqnis pro fe virum 6c equum prccberet; a miliiia elfcti 

iov-i 



A r O P H T H. L I B. 1. 7 

1 immunis. Hac arte fadum eft, ut pro ignavis ac timidis 

. divitibus bievi colligeret 6: equos 6c viros ftrenuos ac 

j bello idoneos. a Quaquidem in re dicebat fele Aga- 

s memnonis exemplum retulifle , quod is accepta equa 

. generofa virum divitem, led ignavum, militia iiberatfct* 

i Locus autem eft apud Homerum lliados . 

Acrfp', /vat /uvi 01 6770 73"' -csn) V } nvAV^.fJJiic^'^ 

Z^J; A^pivoi V2MSV c/1' hy cv ^pv^^ct) XiKucovi. 
de equa loquitur, 
^drn dederat ^nchijtades Echepcln-s ^tiid.t 
T)onOi ne huic comes iret ad ahc moc-nia Troja, 
Scd remanere dorniy ac fefe oblsciare hcerst .* 
Na?72 viro opts pater aititotuins donarat opirnjii, 
Incohiit vcro prxdivitem agris Sicyonem, 
funt artes excellenti principe dignac : quibus efnci- 
tur,ut quod ai Reipub.dignitatem incolumitatemve ne- 
celTarium eft , non per violentiam invidiofam extor- 
queat, fed ea dexteiitate impetret, ut nec tenues grayet^ . 
& a ditioribus eti&m gratiam ineat. 

15. C^TERUM quum edixilTet , ut captivi nudi 
venderentur, Laphyropalis , quorum munus erat res 
praedaticias divendere , quod erant jufn, faciebant : ac 
veftium quidem , quoniam juxta barbaricum morem 
eraut fplendidx , multique pretii , complures extiterunt 
emptores : caeterum ipfa corpora candida,prorfufque te- 
nera ac delicata , nec quidquam virile pras fe ferentia, 
quippe in umbra , otio ac voluptatibus educata , adeo 
nemo concupivit emcre , ut deridcrent etiam hoc mer- 
cium genus, velut inutilium , nec uUius omnino pretii. 
Id animadvertens Agefilaus , qui audioni pr^sfidebat & 
himc cafum torfit ad animartdos-ad fortitudinem mili- 
. tes : b HaC) inquit, funt prc qmhu^ pugnatis^ ornamenta 
captivorum oftendens : Hi , quibufcum pu^natis ^ nuda 
captivorumcorpora demonftrans. Duplici nimirum ar- 
gumentoaddiditfuisanimos , ampliflima fpeprxmio- 
mm, & hoftium imbellium exiremo contemptu. 

A 4 i^» Ia=£H,. 

A CaUidc, b Solertcr, 



s Agesilai 

16. Idem qimm in Lydia Tiflaphernem vcrtifiTet 
in fugam, acquam plurimisinteremptis jam in agrpsre- 
gios tecilTet iiicuilionem,rex Ferfarum per legatos, quo- 
rum prxcipuus Titraufies ingentem pecuniarum vim 
ultro ad ilium mifit, petens ut a beilo defiftcret : Agefi- 
laus fpreta pecunia , refpondit : a Pacis quide^n tempore 
Rcipublica vigere autioritatem ^ ut ejus habeat decsrnendi 
quad ad tuendam civitatii trani^uiUitatem cerjfnerit condu- 
cere , beJli vero tempore non item. Sibi verajucundius ejfe^fi 
"mtlires fuos dittt , quam fi ditefcat ipfe : b Praterea fe pul" 
eherrimum ducere^JtGnci non mnnera caperent ab hofiibuSy 
fed armis pararent fpoUa, Vox excelkntis animi, qui non 
aliud virtutis prxmium ambiret quam gloriara , rtec pa- 
cem hofti venderet fraudato milite. 

17. u M Kegabates Spithridatisfilius , eximia= 
forma adoleicens, Ageriiaura adiifletaliquando faiutan- 
digratia, ac juxta rerfarum moren^ ofculum offerret , 
quod ab eo videretur admodum amari : Agefilnus aver- 
tit vultum,refugiens ofculum. Cssteium cum erubuillet 
ille, ratus fe contemptui fuii]e,ac deinceps falutaret eura 
eminus : rex poenitens vitati ofcuii, finxit fe mirari quid 
accidilTet Megabats , quod ipfum non falutaret ofculo : 
familiares relpondcrunt : Ipfe fuifti in cauia, 6 rex, qui 
venientem non exceperis , led formoft bafium exhor- 
lueris : alioqui nunc quoque periiiaderi potcrit ut tibi 
veniat ad u(culum, tamum ne ruifus refugias. Hic poft- 
caquam Agefilaus , aliquandiu tacitus fuo cum animjo 
cogitaftet : c Non efi , inquit, opnsi ut illi rcditurn perfua' 
deatis. Nam cga mihific vidsor affcBus , ut malim hujuf» 
modi rehiis fttperior efil, quam adve^ fariorum urbemfcrtibus 
virls i'if(ruEiiffimAm,per vim eapere. Prtefiantius enim duco^ 
tit qni fibi ipfi fervet fuam libertatem , quam ut alm lihertA'- 
tem adimat.Ovivam gzizvAo in alios imperio idoneum, 
qui fuiscupiditatibus imperare poffet ! Quisnonmire- 
tui tam phiiofophicum in homine militari judicium ? 
Intellexit , neminem efte liberum qui ferviret cupidita- 
tibus : intellexit^ nulium effe imperium (peciolius, 
^am fi quis animo fuo poftet imperare. Kocexe.m- 

plum 

^ KA.wnofs. h LiocraHtsr, c Ccminsnter. 



A r O P M T H. L I B. L 

plum temperantia^ multo pulchrius videbitarreputan^ 
ti, quod Grxcoium legesformolbrum adolefcentium a- 
mojrem concedant , citra turpitudinem tamen aut vim. 
Quanquam hoc Apophthegma Plucarchusia Vitispaul- 
lo lecusrefert : Ego , inquit; deriHO malim iUeim de ofcula 
fiugnare pugtiamf qtiam omnia ejniz viderim mihifiert aurea, 
Quo vir ille fenletit amoris flamroam acriorcm , hoc 
pulchrius ducebat, non obfequi animo. 

18. C u M caeteris in rebus eflet rigidior , & exa£le 
jufti legumque tenax, tamen in amicorum negotii^. 
exirtimabat , inhumanitaiis acfxviria: prxtextum eflfe j 
nimium adverfus illos tflejuftum. Hujusrei tefliseft 
epiltola quxdam perbrevis , cus fertur ad Hidrieum 
Catem fcripra , qua cuidam amico veniam deprecatuE 
in hunc mocium : a Nicta^ft?nhil peccat y dtmitte homi- 
p.em : f peccat , mihi dimitte , fed omnino dimitte, Inno- 
centem punire , fcftiuseft :- culpam inverdum condona- 
re in grariam honefli deprecatorisj humanitas efl. Cum 
enim juflitiam femper oporteat efleclemcntia tempc- 
ratam, quoties nacta eflgravem interpellatorem , & mi- 
nus habet invidicX , h plus impetratgratis. In pleri(que 
igitur amicorum negotiis , ad eum mKDdum (e gerebafi 
Agefilaus : inrerdum tamen magis (equebatur Reipu- 
blicx utiiitatem psr occaflonem oblatam , quam indul- 
gebatamicitics. 

19. QuoDAM e^go die cum caftra tumultuofius 
cflent movenda : adoldcentem cujus amore tenebaturj,. 
lelinquebat jegrotum , cumqu« is & blandis precibus 5c 
ladirymis illum rcmorari conaretur , verfus ad fuos : 
h ^tutm difficile ejl , inquit , fmul c^- mifrert O' fapere c 
malens (eqm quod id tempofis expediebat, quam quocL- 
diclabat in amiciim affeclus. Hisanimi dotibus cceteris 
prxcclkbat AgefiJaus. 

20. C T R R u M quod adcorpori? cur:un attinc^. 
bat , nulla in re melius habebat , quam hi , quiLnfcum 
vivebat: a faturitate & quidem crapula in lotum ab- 
flincns, fomno vero fic utcbatur , ncn ut ille dominare- 
tur , fed ut ferviret negotiis : advcrfus ccflum aut ftigus 

/ A 5 

a HUmaijirer» b Coniinsnter & f^pkfiur. 



i^- A O E S I L A I 

fic erat inftru6lus, ut quatuoranni tenvporibus unicis 
tantum veftibus uteretur. Cxterum cum in tentoriis 
inter milites ag^ret , velut unus quilibet e numero nihi- 
lo meliorem culcitram habebat quam csteri : iJlud afli- 
due habens in ore : a. Pmicipis ejje , non moliitie deliciif. 
ve, fed temperantia acfortitttdine privatis horninihus ante* 
cellere. O vere reglam vocem , ft addidiftet, fapientiar' 
Nam ea vox omnes Principis virtutes compleftitiir. 

21. ScisciTANTE quodam quid Spartx fru- 
^ws attuliflent Lycurgi leges : h Voluptatum , inquit , 
coutemptHm : s\<it\\czi indicans , non alia magisexrc? 
nafci Reipublicac corruptelam, quam ex deliciis. 

2 2,. A L I I cuidam qui fe dicebat admirari , quod 
Agefllaus cum ca:teris LacedsEmoniis tam friigali cibo 
veftituque uteretur : c ^tqui , inquit , o ho/pes, pro hac 
frugalitate opimam meffem metimm , Uhertatem : (apicn- 
ter admonens nullam efle voluptatem viris ingenuis li- 
bertatc fuaviorem : nec ibi diu libertatem efle pofle, ubi- 
regnat luxus. 

23. RuRsuscum alius qiiidam eum admoneret,. 
ut aliquid de vitie rigore reraitteret , caulam addens , 
quod, qu2E eft vitx volubilitas, evenire poflet, ut tempus 
ipfiim exigeret aliam vivendi rationem : d xAt ege , in- 
quit, me confuefacto , ut ^uacunque inciderit fortuna muta^; 
tio , nequAram ipfe mutationem, Mira animicontinen- 
tia , qui nec in aufteriore vita delicias requireret , nec. 
inter delicias agens, ab illis corrumpi poflet. 

24. I N ne fenex quidem faftusquidquam de 
vicbus vit^que ratione ac coiporis exercitiisreniifit. Ita- 
que percunftanti cut per acrem hiemem fblo pallio te- 
dus obambularet abfque tunica homo tam prove6la£. 
Xtatis: e Vt, inqmt , juvejjcs hanc vit^^rationem imiten* 
tur y cum cxemplum haheant ^ extr?ma feneS^utis homi^ 
nem, & prinapem, Sapienter admonens , fenibus ita vi- 
vendum efle , ut adolefcsntibusexhibeant rec^:e vivendi 
formam : & vulgus nihii imitari libentius, quam quod 
a viris principibus conlpexerint faftiiari. 

25. Tha- 

a Temperate. b Moderatc* C Sapisnt(r> d CoMi'» 

mnttr. e Gravir^r, 



A r O P H T H. L I B. I. Tl' 

25; Thasiorum gens ut copia rerum abunda- 
bat , prxcipue vini praeftantia nobilis, itadeliciiserat 
addidior : per hoium agros cum exercitu proficiieenti 
AgefilaoThafii honoris gratia miletunt farinas , anfe- 
res, beliaria, liba ex melle condita, 6c item omnis gene- 
ris alia maximipretii tum cfculenta , tum poculenta : 
a At ille pra:ter farinas nihil accepit , reliqua domunx 
referri juflTit ab his , qui attulerant , tanquam fibi fuiC 
que prorfus inutilia. Csterum cum illi precibus & ob- 
teftationibus urgerent omnino ut acciperetxenia , juflit 
eainter Helotes diftribui : id erat apud Lacedxmonios 
mancipiorum genus. Ejus hdi caufam icifcitantibus 
refpondit : Non decere qui virtutis- ac fortitudinu ftudio 
tenerentur , id gmus ddicia^ cupediafqus recipere : propterea 
quod iftiufmodi resy qmhus inefcarentur iyigenio fervili nati y 
oporteret a ItberisprocHl abejfc : graviter taxansThafioruni 
mores , qui dum volupt^tibus fervirent, nec ingenuos (e 
prxftarent, necliberos; & fapienter oftendens , nihil 
elfe fervilius abjc^liuique , quam gulx ventrifque vo- 
lijptatibus obnoxium vivere, 

25. Adversus voluptates quidem invi^li pe- 
ftoris hoc fiJecimen dedit : adverftis inanem gloriam. 
non minus infuperabilem fuiffe declarat , quod di6tu- 
rusfum. Thafii quoniam intelligebant Agefilaum de 
ipfis optime meritum , templis ac divinis honoribus il- 
lum dignati funt : atque hac de re legationem ad illuin 
miferunt. Is ubi legiftet honores , quos legaii ad illum 
detulerant, pcrcundatus eft , num illorum patria pcr^- 
ftatem haberetex hominibus faciendi deos : cum illi 
relpondilTent , habere : b ^gedum- inquii,* primum vos 
ipfos decsfacite / id f praftiteritis , tum vobis credamy cjuod 
rae quoque deumfacerepoterttk. Utrum hic prius admi- 
rari convenit , aniini celfitudinem adeocontemnentis 
oblatum , ob quod Empedocles Philolbphus feraetin 
iLtnam conjecit, quodque tot eiuditi principes tot arii- 
bus 6c impendiis ambierunt ; an ingenii folertiam , 
q,ua Thafiis vel fummam ftultitiam , vel abje6lam adu- 
lationem fuam in oculos ingelTit ? 

A 5 27. N£ « 

a Frugaltter, b Libm & graviter. 



1.2, A O E 5 I L A I 

27. N £ c minus excelil aniini fuit , quod cum na- 
tjoucs qUct id temporis Grxciam incoltbant , decrevif- 
lent ilii ia clarillunis quibufque civitatibus honoris 
caufa Ihtuas eiigi, relcripiit illis in hunc modum: a Mei 
TittUa jit imagOi nequs piCia^ mque ficia, necjtie ulLo alio arti- 
ficio parata. At principum vulgus hoc honoris gcnere lc 
diis xquiparari credebat , funamumque rcrum bene ge- 
ftarum prarmium arbitrabaim:. Agefilausipfo honefta 
contentus, negligebat ejufmodi aduiationes verius 
quam glorias , malens infculpi prudentum ac bonorum 
hominum pe6loribus , quam m foro xicixs , aureufve 
(lare. Eximiam virtutsm fpontc fuum conlequitur de-. 
cus. Ntx ull3,fpcciofior ftacua , quam hoDOtifica beno 
attxvitx mcmotia. 

28. In Alia cum xdesquafdam confpexiileto qua- 
rum tecium quadratis trabibus contextum effet , ro- 
gavit xdium dominum , num apud illos lignaquadra 
nalcerentur : quicum negaflet talia nalci , (edexro- 
tundis aite quadrari : . o ^lmdy. inquit , ergom fi cju.^.drata, 
n.afcerentury fai ereti^ rotunda ? Immane quantum abfuit 
imus regis a.nimus a noftroruin a^dificiorum deliciis, 
m quibus nihil phcet , nili^ex alieno devedum orbe > 
iut multo artificio adulteratum. 

2v. C u M aliquando quidam percun^^^tus eC^ 
fet , quinam efient fines Laconics ditionis , vibra- 
ta lancca : c §luQufcjue , inquit , hAc vaJcat ptrtinge- 
re» Vox egregio duce digna , qui bejlum non nilx 
juftum fufciperet, imperiumque virtutc partum, vir- 
tute tueretur. 

30. R u R s u s ahi cuidam percunctanti, quam ob 
caufam Sparta non cingeretur mcenibus j oftenditci- 
ves armatos : d Hi, inquiens,y««f fpartan^ civitatis mcs- 
tpia : fignificans Refpubhcas nuUo munimento tutiorea 
cile, quam virtutecivium. 

3r. SiMiLiT^R cum aliusquidem hoc idem 
percun(ftat«s elTet, refpondit : e Civitatem non faxu ii. 
gnifve , fid pro valln ac moenibm , incoUnttHm viriute mti- 

niiL 

a Mjij^nammitcr. h Temperafg^, C Fcrti:&* 



Apophth. LiB^.r. 13 
5* niri ol^ortere : qvios Jij-An^at concordia^ nuUus potefi ejjc mH-' 

rus inexpuq;^nabtiior. 
'•i 3.2. Adversus pecuniarum ftudium , a quo 
' vitio plerique laborant , amicos ^dmonere confuevit , 
i- ce tam pecnniis , quam fortitudine ac viitute fluderent 

ditefcere : quod fiuftra parat opes , qui veiis animi bo- 
c- cisvacat. 

3 33. S I Qji I D autem eiTet quod per milites ce- 
!i leriter confici veliet , b primus iple fub oculis o- 
a mnium operas aggrediebatur , quo vel pudore ad in- 
i duftriam exftimularentur. EfFicaciflimum exhortatio- 
N nis genus , piincipem hoc facere , quod ab aliis fie- 
3 ri velit. 

34. Illud c fibicumprimisducerefbletgloriae, 
1. quod cum lex effet , costerifque confilio prolpiceret , 

nihilo fecius in laboribus obeundis nemini cederet: 
1 quodquefiblipfi impcrar^t , libique, ut lu loquar, rcx 

efiet , idpulchrius dfe judicabat , quam quod regnum 
5 obtineret inalios. 

t 35. I D A M confpiciensLacedxmonium quen- 
, d^m claudum ad bellum exeuntem , cum ei equum 
, veluti debili necelfarium qusreret : d Non inteliigis , 

inquit Agelilaus, in belLo opus ejfnj non qnifugiant yfed qui 
\ loco maneant ? Significans eos dejnum efle bello utiles 

milites, quibus decretum eft , in pra:liQ autvincere, aut 

mortem oppetere. 

35. Percunctanti cuidam , qua rationt 
pararet fibi eximiam gloriam : e Si mortem , inquit , 
contemfirif. Nihilenim in bello praeclarx rei geret , cu- 
jusanimum mortis metus occupavit. Idem afFe(S^us ia 
omni vitamorulium apuJLcherrimisfacinoribus revo- 
care folct. 

37. RoGANTi quam ob caufam Spartiatje ad 
tibiarum canrum inituri pra:lium cxercerentui : ' f Vt 
cnm adiiumerum, inquit, incedunt^ appareat quiformjdolo» 
p Jint, quijortes. Nam anapxllornm idus ftienuis adde- 
bant animum, vchementer mcticulolis pallorem ac tie- 
A 7 morem 
JiSapienter. b Impigri exempli. c Graviter. dFaifte, 
^ Qravit^. Vu^contemptnu fFrudentK* 



X4 AeiEsiLA 1 

morem incutiebant. Itaque cum pes non refponderert 
ad modulostibiaium , prodebatuiignavoium imbecil- 
litas. Magni fiquidem refcit , ut dux peifpeclos habeat 
militum fuoium animos , quo norit qui fint a prsclio 
fummovendi , aut qui qua patte exerciius collocandi. 
Valeiius Maximus libro fecundo putat tibias adhiberi r, 
folitas ad incitandos militum animos : contraThucy- y 
dides apud A. Gellium tradii , pio tubis & coinibus ^ 
Lacedxmonios ad pra:lium tibiis uti folitos , ad mode- ^ 
randam vim & impetum mihtum , ne (parfi difpalati- ^ 
quc proruerent in hoftem, fed compofite mcederent fuo l 
quifque ordine. Proditum eft iitteris, Cietenfes cithaia : 
pixcinente prxHum iiiire foli^os. 

38. Cu M quidam apud Agefilaum admiraretuire- ^ 
gis Perfaium felidtatem, quod admodum juvenis eflet i f 
a Ne Priamns quidem, inquit, qnum hoc ejfet atatis , ernf , 
infeltx', indicans neminem appellandum beatum , nifi 
ad fupiemum vitae diem peiveniflet , quod nec Priamo j. 
hec Cicefocontigit. 

3 9. Qu u M maximam aC\x partem aimis fibi fube- ^ 
giflet , conftituerat ad ipfum regem Ferfarum piofici(ci , ^ 
ut eum compcfceiet : qui fic eiat quietus a bello, ut in- , 
teiim GrJECorumdacespccuniacorrumperet : cxterum. ^ 
revocatus domum ab Ephoris ob Spaitam Giscorum ^ 
ohfidione cinftam (namidiexPeifarumpecuniismif. ^ 
fis efteceiat) paruit,dicens: b Bonum Imperatorem legumi 
imperatisparereoportere : citraquecunftationem folvitex ' ' 
Afia , magno fiii defiderio reli6lo Gxxcis Afiaticis. Of- 
feiebatur rei bene geiends occafio , invitabat illum 
Gia:corum affedtusj ut inftituta perageret , fcd rex a i 
tyrannide alieniflimus, legum au(Sioritatem exiftima'- 1| 
bat omnibusanteponendam. 1 

40. Q^o N I A M vero Peifaium numifina /agitta- l 
lium habebat inlculptum , ex Afia difcedens ajebat r 

^ Se triginta fagittariorum millihus a rege ^fa depelli, ■ 
Tot enim Daiicorum aureorum millibus Athenas ac- 
Thebas deportatis , & in plebis modcratores diftributis, 
Timocrates effecerat, ut populus hoftilem animum ^ 

ady«i- 



A P P H T 11. L 1 13. I. 15 

adveifus milites furciperet. Ephoris autem refcripfit in 
hunc modum : a sAgcfilaai Ephon^s falutcm : %Afiam 
magna ex parte fnbegimHS-y barbaros expultmns , fiecjuenter 
in lonia confliximui : attamen quoniam pro 7nagiJlratU4 
..Audoritatejuheth ut ijiuc ad diem prafiriptum adfim , con- 
fequor hanc meam epifiolam , acfortajfs antevertam etiam, 
'Nec enim mihi principatum gero, fed tum Reipub. tum fociis 
i(y amicis%eipub, Jitqueita demum quipotitur imperio ^ 
:vere legitimeque imperat^cum ij* ipfe paret jmperio legum is* 
lEphororum , aut qmcumque fint illi^ quiin Republtca ma- 
■gt/lratufunguntur. Quid hujus ducis animo moderatius? 
2 at quid eodem excellius ? 

41. Dein cum tranfmilTo Hellefponto itei facc- 
! let per Thraciam , b nulli quidem barbarorum fupples 
! fuit ut daretur tranfitus, fed milTis ad fingulos nuntiis 
rcogabat , utium pei hottium , an amicorum regionem 
1 iiet : ac cxteri quidem illum amice recipiebant venien- 
t tem , ac difcedentem deducebant. Cseteium qui Tioa- 
c denles appellantur , a quibus , ut fertur , Xeixes datis 
: muneribus tranfeundi copiam emerat , tranlitus mercs- 
i dem poftulabant ab Agefilao , centum argenti talenta , 
I totidem^que foeminas. c At is iriidens eos , rogavit cui 
I non protinus veniflent accepturi quod poftulabant. 

. Admovit exercitiun , & congrefTus cum his qui (e 
< obiter coliocarent in acie , omnes vertit in fugam j 
i compluiibus tiiicidatis : itaque fibi ferro viam ape- 
i ruit. 

42. Itidem & ad Maccdonum regem nuntios 
mifit , rogatus utrum per hoftium folum ircnt, an ami- 
corum. Cum refpondifiet , fe confultaturum : d Fiat, 
inquit, is;ituir confuitatio , nes tamen irJerim iter faciemii5. 
Rex admiiatus liominis audaciam , fibique metuens 5 
(atius efle fenfuit illum ut amicum fufcipere. 

43. Thessalorum, qui hoiHbus tuleranj 
: fuppetias , agros depopulatus eft. e Virtus fic erat squi- 
■ tatc temperata, ut nec amicos Ixderet, nec inimicis par- 

I ceret , ubi fortuna dcdiflet ulcifcendi occafionem. l-Ioc 

apoph- 

a Moderate, b Fidenter, c %Ammc>fe. d Jiitrepide. 
e. Severe» 



IS Agesilai 

apophthegma non eft, & ab indoto quodam tiuncatini , 

adjedum eft. 

44- A D LariflBeos autem. qui non juverant res ho- 
0iiira,Xenoclem,acScythcnlegatos miiitamiciti*Econ- 
ciliands gratia. Hoscum Lariftki comprehenfos afler- 
vaient in cuftodia , casteri , quidem id faclum gravitcr 
ferentcs, cenfucrunt, ut Agefilaus admotoexercituLa- 
riflam urbem obfidione vallaret. a At ille negabat , fe 
vel univerfim Theflaliam hac conditione velie capere , 
itt ex his, quos miferat, alteiius faceret ja£linam , amif- 
furus utrumque li illos bello laceflifiet : itaquecaptos 
atceptis conditionibus iiberavit acrecepit. Tamatro- 
cem injuriam diiorum amicorum incolumitati condo- 
navit , alioqui contumcliarum impatiens 3 dicasillum 
fuos afl^edus in fua habuifle poteftate. 

45. Feliciter pugnatum eiat apud Corin- 
thum , in eo prac;lio quanquam accepiflet Spartanorum 
admedum paucos defideiatos , c^^eterum e Corinthiis 2c 
Athenienfibus , aliifqae Ibciis ingentem numerum in- 
teriifle , adeo non gavifus eft , ncc elatus ea vidloria , ut 
graviteringemifcensdeploraret Grxcixvicem ; b Heu, 
inquiens , Gmcia^, qua tot viros intej7ino bcRo perdidit , 
rjnot univerfs barbam debellandis fati^ ejje poterant. VifO 
magnanimo v!c^:oria erat. optabUia, . fedcarior erat fo- 
ciorum incolumitas. Qup animo tuhflet ille fl pJuri- 
morum civium interitu fuifiet empta vidoria ? Non 
parum laudis promeretur hicafi^dus in duce Lacedzc- 
monio tum natura bellaci, tum ethnico : at Chriftiano 
principi nulla non debet efle lugubris vidoria, quae plu- 
rimorum etiam hoftiumexitiocontigit. 

45. C iE T 2 R iiM cum Pharfalii urgerent , latroci- 
niifque vexarent ipflus exercitum , fexcentis equiti- 
bus vertit illos in fugam, moxque trophxum ftatuif fub 
Narthaciis. Nec alia vi6toria magis Istatus eft, quod iple 
per fe conftituto equitatu paucorum , nec aliis adhibitis 
copiis , eos fuperaffet qui de re equeftii|)iscipue gloria- 
bantur. Pulchrum eft vincere lactflentes., prxfertim his 
prajfldiis, quibus hoftes potiflimum fefe jaciant. 

47« 

a ^mss. b. CUmmUr* c Idicitsr, 



A r o p H T H. L I B. I. 1.7 

47. NuNC accipe geminum in gtorisicupidiflimo 
duce temperantix exemplum : Cum Diphridas illi € 
parrla nuniium atruliflet , ut omiiris qux tum agebat , 
pretinus in Boeotiam irrumperet y quanquam deftina- 
rat hoc ipium poftea majore aggredi apparatu : tamen 
magiftratibus obcemperans , accerfitis ad fe viginti mil- 
libus eorum qui apud Corinthum militabant , invafit 
Boeotiam , ac juxta Coroiieam congreirus cum Theba- 
Dis, Athenieniibus , Argivis & Corinthiis, ambas acies 
fuperavit , licet ipfe muUis acceptis vulneribus coipore 
effet graviter a{F:6ius. a pugna cum efTet intcr xes 
ab illo geftas omnium maxima. qucmadmodumfcriplit 
Xenophon, tamen domum reverfus nihilde priftino vi- 
ftu vitscque modeftia mutavit ob tantos reium fiiccef. 
fiis , totque vidorias. Multo dignior erat triumpho vi- 
£toria , qua vir ille primum liiis conlilHs amepofuit 
kgum aucloritatem , (ieinde tot egregiis facinoribus 
iiiiiiio hStns eft infclentior. 

48. A N I M A D V E R T E N s civium Tonnullos 
qui in pretio habebantur , ^ ac fibi placebant quoii 
cquis alcndis inienderent animum, foroii Cynifcas per- 
luaut , ut confcenfo curiu certaret in Olympiis : hoc 
padlo Gra-cis oftenderc cupiens, id genus exercitamcnra 
nullius eftc verx virtutis, fed nihil aliud habcre quara 
opum tS: impendiorum oftentationem, eoquc foeminis 
efie digniora quam viris. 

49. (: u M haberet apud fe Xenophontem illum fa- 
pieiitem , eumquc plurimi fciceret , juffit ut filios fuos 
c r,ccct(eret Lacedarir.onem docendos artem omniuin 
pulcherrimam , videlicet imperare & parere imperio. 
Athenis norcbat omnium liberalium difciplinarum gc- 
nus , fed hanc cxteris omnibus prxftantiorem exiftima- 
bat , nufquam meliusdifci quam apud Lacedsmonios, 
ubi non verbis difputabatur de bene adminiftranda Rc- 
publica , fed civium moribus. honefti0imaE rci exem- 
plum cxprimebatur. Simul indicans , eosnoneflcge- 
rcndo mpgiftratui idoneos, qui kybus ac magiftrati- 
bus nefcircnt obfequi. 

jo. r R o- 

a Hodcjle. b Facete. c Qravit^T. 



18 Agesilai 

50. P R o I N D E rogatus abs quopiam , quamob 
lem Spartanorum Refpublica prse cxteris , fecundis re- 
bus floreret : a ^tmiam , inquit , plus caterU iti hoc fefe 
exercerent y ut pariter & imperare &parere fciant, Quae. 
diix resa civibus excludunt leditiones , 2c tuentur con» 
cordiam. 

51. CuM vira defunftus eflet Lyfander , Agefilaus 
numerofam fodalitatem aggregatam comperit ; quam 
ille ex Afia domum reverfus ftatim adverfus Agefilaum 
inftituerat : id indigne ferens Agefilaus , deftinabat 
omnibus palam facere , cujufmodi civis fuiffet Lyfan- 
der dum viveret : ac perleita quadam oratione , quam 
Lyfander in libro delcriptam reliquerat , compofitam 
quidema CreonteHalicarnafieo , led in hoc , uthanc 
Lyfander edifceret , atque apud popularem multitudi- 
Dem recitaret ( Tradabat autem oratio de novandis re- 
bus, deque mutando ReipubUca^ ftatu) hanc, quoniam 
srguebat Lyfandrum fuiffe civem perniciofum ac fedi- 
tionis avidum, Agefilaus voluit evulgare. Cixterum ubi 
fenex quidam Ephoxus orationem perlegifTct , metuens . 
diclionis gravitatem ac vehementiam , b ne icda-qua- 
que multos ad reium novarum ftudium excitaret , con- 
fuluit Agefilao ne Lyfandrum fepultum refoderet , fed, 
orationem premeret. Senis confilio paiuit , 6c a coeptis 
conquievit Agefilaus , doftus non folum obtemperare 
publicis legibus ac magiftratui , verum etiam piivato (e- 
nioris confilio. Vir excelfi animi plus apud fe valere vo- 
luit publicam utilitatem quam privatum odium, fimul- 
que perlpexit , indecorum effe , fimultatem exercerc 
cum fepulto. Hac moderatione ufus eft adverfus mani-, 
feftum inimicum. 

52. P o R R o qui clancuhim ipfi adverfarentur , eis 
palam quidem noa exhibebat negotium , c fed efFi- 
ciebat ut ipfum in militiam lequerentur , atque ex his 
nonnullos ducesexercitus ac magiftratusfa^bos evehe- 
bat : qui cum fe in magiftratu improbe & avare geffif. 
fent, eoque in jus vocati periclitarentur , d rurfus Age- 
filaus illis patrocinabatur , & ab ipfis ftabat , atque hac 

artc 

a Difciplina civilis. b Hoderare, c Callidso d HodersUe» ..\ 



A p o r H T H. L I B. I. 19 
afte reddebat eos ex clanculariis hoftibus amicos , & ad 
fe revocabat : quibus rebusfa£lum eft, ut jam neminem 
haberet adverfarium. Qmd hac prudentia civilius , qua 
mederi malevolis maluit quam ulcifci } 

5 3 • Qu I D A M peiiit ab Agefilao , ut fe fcriptis ad 
hofpites 6c amicos fuos Afiaticos litteris commendaret , 
quo apud illos jus fuum confequeretur ; refpondit , 
nihil elTe opuslitteriscoramendatricibus ; a Kam mei, 
inquitj hojpites fna Jponte quAjuJla fmt ,faciunt , etiam fi 
iUis nonfcripfero, Apud bonos in bona caufa fupervacua 
cft commendatio , cum ipfa res impetret quod precibus 
exoraretur. Dux egregius non nifi cum fui fimilibus 
hofpitium conjunxerat. 

54.. OsTENDEBAT illi quldam civitatis cujuP- 
>dam muros benetutos valideque exftructos ; cumque 
rogafletviderentur nepulchri : ^ Pulchri , inquit, per 
' Jovem .• verum apparet in kcc paratos , ut mulieres inhabi- 
tenty non viri : lentiens nonaliis moenibus re£tius coni- 
muniri civitatem quam ftrenuiscivibus. 

55. Megarensi cuidam multa juveniliter de; 
fliacivitate adverfus Agefilaum jadanti : c ^dolefcens^ 
inquit, tuifermones epus habent mag-nis viribm. Signifi- 
cans indecenter eum magnifice loqui, cui vires non fup- 
petunt orationi pares. 

55. TantumSc cxtcris in rebus aberat a vulgl 
judicio vir prudentiflimus , ut quae cernebat alios admi- 
rari, ipfe in tantum contemneret , ut ne noffet quidem, 
quodevenit inCallipide. Is erat tragcediarum au£lor , 
multi nominis , famxque celebris apud Grxcos , & a 
cun6tis in pretio habitus. Frimum quidem occurric 
Agefilao , eumque eft ailocutus : poft improbe femet 
admifcuit his, qui fimul cum rege ambulabant, (efe- 
que oftentabat , ratus futurum , ut rex prior ipfnm co- 
miter&cum benevolentia quadam amplefteretur. Idr 
cum non fieret : Tandem non , inquit , agnofcis me 6 
rex, nec audiftiqui fim ? Agefilaus autem intuitus il- 
lum : d *An non tu es, inquit, Diceli5ia ? Nam hac voce 

pecu- 

a Jujle y Humaniter, b Gravittr, c Hodejle, 
d Craviter, 



AG2SILAI 

peculiaris Laceda:moniormn lingiu fignificatmimum , 
hoc cft imitatoreai : tf^ei^iKov eniiil iilis rimula:hrum 
fbnat , aut erficlam imaginem. Adeo vir prudcns , ijc 
omnia KeipuMiae commodis metiens , nullo honore 
^ignatus eft hiftiionem quamvis inlignem, cujas ars ad 
Iblam parata voluptatein corrumpendiscivium mori- 
bus efter accommodatior , quam eiudiendis. 

57- Huic limile eft, quod rogarusutvelletaudire 
quendam, qui mira fimilirudine liilanix vocem imita- 
batur, reculavit : a Fre^f uenter ^ inqixicns , ipfam audivi 
lufcintam: fignificans iueptam efle voluptatein , magis. 
deledari ipfa fimulationc qu^m natura. 

58. Q^u E M A D M o D )i M autcm ipfc fingulaa 
modeftia pixdirus erar , ita non tulit in aliis arrogan- 
tiam. Menecrates quidafn medicus, cum del*perat2C 
quxdam curationes ipu fclkircr celliftent,populari adu- 
latione dictus eft juv iter. Hoc cognomento vir arro- 
gantis iagenii dekotatus , infoientius ufus eft eo litulo. 
Tandem cum & Agefilao fcnbciet, nec veritus eflet hac 
Utifalutatione. b Idemcrata Jupiter ^gefilaoregi falH' 
tsm, Rex eo offenrus prooemio, picsierea nihil dignatus 
eft legcre. Sed refcripfit in hunc modum : Rex ^gefi- 
Uiu Menecrati fanitatem. yjd^^v Grseci dicunt quibus 
bene precantur, J^-xiie^y ambiguum vetbum fere in ma- 
lumfonat, cum fignificamus abefte fanitatem mentis. 
Eo verbo quidem Caefari exprobravit infaniam. 

59« FoRTiTUDiNis etiam in rebus adverfis 
infigne dedit fpecimcn Conon & Pharnabazus per claf^ 
fem regiam mari potiti obfidebant niaritimas Lacedx- 
moniorum regiones 5 cum interim Athecienfiumcivi- 
tas mcenibuseiTetcin£ta, Itaque Laccdxmonii , Phar- 
nabazo donante pecuniam , c pacem ineunt cum rege, 
mittuntque civem Antalcidam ad Theiibazum > Grae- 
cos Afiaticos, pro quibus bellum geflerat Agefilaus,.tra- 
dentes regi : unde peffime evenit , ut hujus ignominiae 
portio recideret in Agefilaum : Antalcidas enim ini- 
micus erat Agcfilao : eo pacem quacumque occafiona 
confecit 5 invideus illius glorix , quem videbat bello 

CK- 

a KArgHte. h FACctey Mod.Jl^» c ^ortiter. 



A P O P H T H. L I B. I. SI 

cfeicere, reddique maximum , ac maxime celebrem. 
Kec tamen hxc infelicitas dejecit iiiius animum , quin 
ctiam cuidam dicenti quod Lacedxmonii Medif^arect , 
ira rerpondit : 2'/m?Jo Medi potius Lacomjjknt fignificans 
indolem fux gentis corrumpi fortuna non polle. 

60. Qja o D A M tempoierogatns , ucra virtuseilet 
prxiiantior , fortitudo an juftitia , graviter rcfpondit ; 

ForttTtidims nuUurn ejje ufnm , mji aajit ji'./htia. ^od Ji 
ctiTines eJTcnt jujli , nihil cpnsfore fortitudine. En animum 
fummo dignum duce , qui nihii vi prxter xquum judi- 
caiit faciendum : redieque perfpexit piurimum inteiefic 
anter audaciam & fortitudinem. 

5i. CuM Gr^ci, qui Afiam incolebant, Perfarum 
j:ejem ex more magnum appellarent : b inquit, 
Te iiie rne miyjor eji ^ mjiftjnjiioracterfiperantiorl Con- 
tcmpiit vir egregius externa bona, qua: vuJgus pr^ecipuc 
fufpicit , totamque liominis felicitatem animi bonis 
metiebatur. Ea kntentia philofophis eife confuevit in 
ore, hanc beilatorexprefTu aifedu. 

62. NoTANs prxpoiteram licentiam eorum , qui 
Afiam iacolebnnt, e)us gentiscoirupix moribus, diceie 
Iblet : c InteriUos.^uiimproui ejfcnt, eos ejfe Utyeros : con- 
tra , qtii proh y eos ejfefervos, quod ibivitiis iicerent 
omnia, virtus habereturodio. 

63. Interrogatus qua ratione potifllmum 
quis aflcquipoflet, ut apud homines honeflam habe- 
ret faaiam : d Si loquatur , inquit, cjna funt optirria 5 (y» 
faciat ly.tx fnnt konejitffirna. Quid dici poterat brevius , 
ai lurfus quid abloluiius? Icidem Socratesidcm pei- 
cundtanii : St tubs^ inquit, tjje Jiude^i^ , cfitalis haheri vu. 
Siquidem fucis paita gloiia ut non eft vera gloria , ita 

i necdiuturna cfl. 

> 64. C F. L E B K A t u R & lioc illius dic^um princi- 
pibiis eJifcctidum : e Irnperatoru ojjicjum cffe^ ercre^re^ 
OcUantes auddcia , erga fnbjecios bcnevoltntta trtK quod 
idem Maro nobili CAimine docuit : 

Tarcare (ttbjeci/s , deheliare fupcrbos, 

Ne.^ue 

a 'jiijie. b ^nimofe, c Gravittr. d Sapienttr. 
c Jtffce. Mi^der.ite. 



22 A G E S I L A 1 

Ncque enim vere vi6^:oreft, quiiracundiaevmdidam 
fiagitanti frenum nefcit imponere. ^'^^'^'^-w^ 
55. CuiDAM fcifcitanti quaj potiffimum pueris ] 
cflent difcenda : <i£4,inquit, ^uibns ufuripit & cum 
ad virilem pervmerint atatent. Re^e cenfuit vir prudcns, I 
Iblam virtutem primum ac ftatim a teneris unguiculis 
dilci oportere : nec uUam aevi portionem artibus frivo- 
lis dandam : qux ut in pueris habent oftentationem 
plaufibilem , ita nec grandibus decor:e futurae fint , nec 
ad (eria vocatis utiles. 

66. Id EM cum incaufaquadam lederet judex& 
Is quidem qui accufabat refte dixillet , patronus contra 
male , fubinde tamen repeteret inter dicendum : Age- ; 
filae, decet regem opitulari legibus : perinde quafi bo- 
nam haberet caulam, & ab ipfo flarent leges : hominis > i 
improbitatem interpellans Agefilaus : h Si quis, inquir, ; 
tibt domum perfoderit aut veftem ahflulerit , num exfpeSla^ \ 
turus efftt^ ut arehite^uSi aut quiveflemcontexuit, tibifit \ 
auxiliofuturus ? Subindicabat regem efieveluti legum ' i 
architectum, nec convenire, ut is opituletur ei qui con- j 
tralegesaliquidadmiferit. j 

67. C u M pax coiifet , eique a rege Periarum eflent 
allatae literae , c quas Terfes una eum GalliaLaceda:- . 
mpnem perferebat , de holpitio deque amicitia tra^tan- }. 
tes, non recepit : fed juffitillosregi nuntiare, nihilefle 'li 
neoeffe privatim ad ipfum literas mittere : caeterum li 
perfpicuum foret, illum bene velle Lacedacmonis & f 
Graecis, ipfum quoque illi pro viribus futurum amicum. ^ 
Quod fi deprchendererur infidias tendere : Ne futet , 
inquit, qucd me ftt haifituru^ amicum , ettamjivehementer 
multoA ah eo recepero epifioUs. Quid hoc anirao fubli- 
mius, cuiinomnibus rebus gerendis hic uniciis erat 
fcopus, confulere Reipublicx commodis ? 

68. CuM miroeffet affe^iu erga liberos fuos , di- 
citur aliquando arundine pro equo confcenfa , d una 
cum pueris lufifie domi. Id cum forte vidiifet ex amicis 
illiusquidam, rogabat ne cuidiceret quod viderat, prius 
quam ipfe quoque liberorum parens elfet fa6tus :feftive 

fub- 

a Saplenter. h Salfe, clncorrupte, d Pie &Vrhafic* 



A P O P H T H. L I B. T. 23 

fubindicans eum lufum non efle levitatis , (ed pietatis j 
nec hoc quod agebat, videri polTe ineptum ei , qui mo- 
do expeitus eflet quam ingens fit affeaus charitatis pa- 
rentum ergafilios. 

69. CuM aiTiduebcUigareturadverfusThebanos, 
ac in prselio quodain vulnus accepiflet , Antalcidas , ut 
fertur, ait : a Pr^clara do^irina tua prsmia recipis a The^ 
hanis ^Ageftlae , quos , cum nec vellmt bellare , nec fcire-nt, 
beliare docmris. Nam ajunt re vera , Thebanos crebris 
Lacedoemoniorum adverfus iplbs expeditionibus multo 
bellicofiores efle fa£los, quam antea fuerant. Eoque Ly- 
curgus ille prifcus legum conditor , in legibus quae vo- 
cantur Rhetrze, veluti dicas , oracula a diis profeda, ve^ 
tuit fspius eofdem bellolacefli, ne hofl:esufu bella- 
re difcerent. Quanquam hoc apophthegma non eft 
Agefilai. 

70. AUDivERAT fbcios moleflie ferre tam cre- 
bras expeditiones, praefertim cum ipfi permulti Lace4s- 
momos iiumero paucosfequerentur. Agefilausitaque 
volens oftendere quanta eflet Lacedsemoniorum multi- 
tudo , juflit univerfosfocios flmul confidere permiftos 
invicem, Lacedxmonios item feparatim folos. Mox pet 
prxconem edixit , ut primi omnium furgerent figuli : 
hi cum furrcxiflent , fecundo loco per pra^conem juflit 
furgere fabros xrarios , deinceps architeftos , ac domo- 
rumopifices , fimilitcr & aliamm artium fingulos. Ita 
fadlum eft , ut propemodum focii furgerent omnes , La- 
cedaimoniorum vero nuUus , eo quod Lacedacmoniis , 
qui militixparantur , interdiclum fit, opificiurn aut ar- 
tcm fedentariam vel exercere, vel difccre. Hoc facto ri- 
fit Agefilaus : b Videtis , inquit , viri cjuanto plures nos 
tducimuscjnamvos? Hoc ftratcgemate dux inclytusde- 
monftravit, non perinde referre quam numcrolum mi- 
litem educas in prxlium , ut quam fottcm 6c exerci- 
tatum. 

71. I pugna Leuftrica cum Laccdaemoniorum 
multi fiigiflent , iique legibus poenas dare deberent ; 
I !)hori reputantes civitatem viris dcfcriam , cgere mifi- 

ribus, 

a Salfe, b Soltrtcr. 



24 ACESltAl 

tibus , cupiebant eam ignominiam miliiibus remittere, 
limulque leivaie leges. Deligunt igitur Ageljlaum iio- 
varum legum conditoFem. Is prodiens in fuggeftu: 
A Ego , inquit , Mioa Ugts haud qiiaqunm laturm fum, 
Neque enimhis^ ^ua^ habetis aut addstums fum aliqmd^ 
aut detraBurus , mque quidquam omnino mutaturus. Sed 
inihi reHum videtur , ut leges quoA haheris^ a die craflino ro^ 
bur habeant aucicritatem. Eocommento vir fblers 
fimul & prsefenti civitaiis necefiitati confuluit , & peri- 
culofum mutandarum legum exemplum exdulit a Re- 
publica, uno tantum die iegibus abrogatis. 

72. E X E M p L u M erat prxfentis &c irnperterriti a- 
nimi , quod cum Epaminondas cum admirabili impetu 
ac procella irrueret , adeo ut Thebani fociique jam de 
viftoria gloriarentur , nihilo minus Agefilaus tutatuseft 
Spartam civitatem : in qua tametfi perpauci erant , ta»- 
xnen ^ hoftescoegit^domum reverti. Hocquocunque 
nomine vocesj certe apophthegma dici noo poteft. 

73- Uthoc eratforiitudinis, ita quod difturus fum 
conftlii prudentixque laudem habet. Cum pugnaretur 
apnd Mantineam, admonuit Lacedxmonios ut cjtteris 
omiiTis omnibus inunun.i Epaminondamintenderent 
vim prcclii, dicens: c Solos cordatos ,ejfe virosfertes, hofque 
folos ejfe auCtoresviBorix. Itaque f hunc^inc^mtyceperimus, 
faciliims cjcteros in potejlatem noftram redigemus , vecorde^ 
nuUiufque pretii , quod & evenit. Nam inclinante ad 
Epaminondam vidoria , cum nonnuUorum fuga fieret^ 
adhortanti illi fuos5c a fuga revocanti Lacedssmonius 
quilpiam letale vulnus infiixit. Eo proftrato qui erant 
cum Agefilao a fuga reverLi , jam ancipiti ivlarte cum 
hofte depugnaiunt , ftc tamen ur multo inferiores The- 
bani , multo prreftantiores LacedxmGnii viderentur. 
Hac arte prudentia duc.s confuluit iricoluniitati ftio- 
mm , qui fuerant haud dubie perituri : iimul illud do- 
cuit. in belio phis habere momenti unum vere pruder- 
tem £<:cordatum, quarn turbani imprudentium. 

74. CuM Spartanos pecuniJEdeficerentad bellum, 
eo quod alerent estcrnum miiiicm , d Agef.iaus in 

a SoUrter, b Firtiter. c Prudenter. d Pie in ^atriam. 



A r o p H T H. L I B. I. 

iLgyptum profeftus cft , ab Thacco i^gypti rege accitus 
ftjpcndio. Cxterum Agcfilaus ob corpus inculiumsc 
veftis vilitatem venit in contemptum ejusgentis homi- 
nibus , qui fpeiarant fe vifuros Spartanum regem talera, 
qualis eflet rex Perfaium , corpore decentiliime orna- 
tum : perperam fane de regibus fentientes , quos exte£- 
no cultu putarint a:ftimandos potius quam animi virtu- 
tibus. Niliil ille quidem dc cuitus ac vidus {implicitatc 
mutavir, fed interim oftcndit, majeftatem dignita^em- 
que regiam non veftium fplendoie, fed prudenria ac for- 
titudine parari oporrere : graviterque taxavit vulgares 
inonarchas , quibus fi diadema , purpuram , aurum 6c 
gemmas detrahas , nihil videas praEterea regium. Quin 
codem fa£to declaravit infignem erga patriam pi&tatem, 
qui ob publicam utilitatcm non gravatus fit ini5.gy- 
ptum pxoficilci : nec statis jam ftiz ac vergentis ad an- 
num o£logefimum excufatione uti voluit , quo minus 
apud Barbaros ftipendium faccrct , modo Keipubiicai 
fubveniter. Aihensushoc modo rem narrat. Agefilaus. 
in Agyptum profcclus , Thacco regi laturus fuppetias, 
quoniam corpore erat pufillo , hisveibis aRegecon- 
tcmptus eft : Pa^^turiit mom, Jupiter metutt , ilie pepe- 
ritmnrem. Id ut audivit Agcfilaus : <?^o, inquit, <t//- 
^nando tibivtdebor leo. Nam poft , cum illi non adcllet 
Agefilaus, regno pulfusconfugit ad Ferfas. 

75. Cteterum ubi quos educturus erat in a- 
ciem , confpicerct ob imminens periculum form.idolo- 
lbs,partim propter hoftium multitudinem, (erant cnim 
numero duccnta millia) partim ob ipforun) paucitatem, 
decrevit ante confliftum lem divinam facere , vcluti ca- 
ptaturusaufpicium abextis: itaquenon confciis cxte- 
ris, Ixvx manus volx literis inverfis viftoriam inliripfit , 
a deinde jccurab harurpicencceptum, fuppofuit manui, 
quaeclam fcripturam liabebat : diuquc tcnuit ingens in- 
tcrim fedciibcrabundum , ac dubitantis fpecieni prae le 
fcrens , doncc litcrarum fgura! jecinori imprimcrcnrur : 
moxquc militibus,quos in acicm cduftuius erot, oftcn- 
dit, diccns : Deos his literis ccrto porter>dsr6 vittorU'.m, 
B lUi 

a CaUidc, 



16 A G E S I L A I 

llli vero esiflimantes fefe certutn habere fignura futEirac 
vidoriJE, vehementer animati funt ad pugnam. Hic do- 
ius multo phjsvalnit quam oratio quamvis prolixa ac 
meditata. Et hoc ftrategema eft, non apophthegma. 

75. CuM hoftes Agefilai cxerciium folTa cinge- 
rent , id quod facile poterant ob multitudinem, ac Ne- 
£tabius, cui fuppetiasferebat, cenferet erumpendum, &. 
cum hofte conierendas manus, nequod inftirucrant 
perficerenr^ ille negabat impediendos hoftes , qui pares 
hoftibuscfTe ftudercnt, non fuperiores. Siquidem fofla 
urriufque adimebat confligendi copiam. Porro cum pa- 
lumabefletquin foflTacoiret, per hoc anguftum inter- 
vallum inftruxit quod erat reliquum miUtum : a ac in- 
ter partes commifla pugna vertit illos in fugam , ho- 
ftiumque ingentem ftragem edidit paucis mihtibus 
quos fecum habebat , atque ex prsda magnam pecu- 
Jiiarum vim mifit Spartam. 

77. Decessit ab j^gypto patriam repetens 
morbo implicitus in portu qui Menelai dicitur. Mo- 
riens autem mandavit iis qui aderant ne quam fid:ilem, 
aut alias imitatam corporis fui imaginem facerent. h Si 
^ttod, inquit, proLclarumfaeinusgeffi^ hoc erit mor.umentum^ 
mei : fn minus , ne omnti cjuidem Jla.tu& , cum fmt vilium 
ac nuUius rei optficum cpera , ilLuJlrabunt mei memoriamm 
Quis noa miretut in bellatore pedus tam Philclbphi- 
4eum ? 

78. Crebro fblet in concione admonere mili- 
tes fuos , c ne captivos ut facinorofos cruciarent : fed 
ut homines fervarent. Infantibus etiam in bello captis 
providit, ut in unum locum comportarentur , nc-muta- 
tis caftris , reIi6U perirent. Eaudem curam impendit ie- 
nibus captivis , nec quoniam fequi non pofienr, a cani- 
bus lupifve diicerperentur. Hxc autem humanitas illi 
non fclum aliorum , verum etiam captivorum miram 
benevolentiam conciliavit. Et nunc homines fibi vi- 
dentur, qui trucidatis in^antibus acienibus, eamseta^ 
tem abducunt , qux vel libidini apta eft , vel labori , vel 
mrique. Quo progrefla eft immanis illa feritas. 

Ex 

a sAnimofe* b Mcdejle, c Uumaniter, 



A P O P H T H. L I B. T. 



2-7 



Eat P R O B O A M Y L I O. 

7^). Apud Coroneam Athenienfes ac Boeoticos 
cum fuis fociis , Agefilai iter impedire conatos , gravi 
prxlio vicit : ei vidorix per fe magnificae multum laudis 
appofuit leligionis exemplo. Multi e pr^lio confuge- 
lant adtemplum Minervae : de hisrogatusquid veliet 
f>eri Agefilaus , a vetuit illos violari, cum in eo pr^lio 
-vulnera aliquot acccpilTet : videreturque vehementer 
iratus omnibus qui tum arma adverfus ipfum tulerant > 
tamenplusapud illum valuit religio quam ira. Neque 
hoc foium in Grcecia fecit , ut templa Deorum haberet 
{ancla , verum etiam apud Barbaros fumma religione fi- 
niulachra arafque coVifccravit, quafi in hsec nulhim efTet 
jus belh. Itaqne prxclare fohtus eft dicere : Se vehemen- 
ter admirari ^ eos non ha.beri facrilegorum nHr/iero, ^ui Ude- 
rent ipfs fupplices, ac per Deos obteftautes y nec gra jnres fu' 
mi p«nai de hu ejut relipomm mintterent, quarn qui tcmpla 
fpoliarent : refte judicans , DiisefTe caiiorem hominum 
falutem , qiiam muta templorum ornamenta. 

80. A c c I p E nunc exemplum fortitud'nis c!e- 
mcntia temporatz. h Poftea quam ingenti ftrage fre- 
giffet Corinthiorum vires, eofque intra moenia compu- 
liflet; multis iiortantibus ut urbem oppugnaret, negavit 
id Cux virtuti convenire , qui peccantes ad oftcium co- 
geret , non qui nobililTimas Gixcix urbes lubverteret. 
Ut hoc eximix cujufdam moderntionis , ita quod adje- 
cit, admirabilem viii prudentiam arguebat : c Styin- 
quit, eos extinguere voiuerimm ^ui nobifcum adverftis Bar^ 
baros Jletarunt y tpf nos expugnaverimits vel ejutefcentibui 
hoftibus^ qui fubverps fociu nuHo negotiOt quandq voientt nos 
opprimenr. 

81. DiviNiTATis cujufdam elfe videtur, quod 
adjiciam. Cum adornarctur expeditio apmi Lc uttra , 
qu2 Laceda!moniis fuii luctuofinima : Agehlauscuni 
a pleriique urgeretur ut exiret , proficilci noluit , perin- 
de quali calamitatem iirecupeiabiiem animo pra:fcn. 
tiret. 

B 2 82. Ru R- 

a Religiofe. b J\ioderate, c Prtideuter. 



Agesipolis 
8 2. RuRsus accipe folertisc Reipublicn: (alutaris 
arguincmum. Cum Epaminondas incredibili impetu 
Spartam iirbem invaderet , ac civitas careret mcenibus , 
aliquot adolefcentes hoftium adventu terriii , ftatueranc 
r.d Thebanos transfugere , jamqueiccnm editum extra 
uvbem occuparant. a Agefilaus perpendens ndum fb- 
rc de civitatis incolumitate , fi fenfifietpopulus ^li- 
quos ad Thebanos transfugere , conaii^ diflimulans 
cum fuis ad adolefcentum turmam pervenic , acper- 
inde quafi id bono anmiofeciflent , collaudavit confi- 
lium, quod eum locum occupaftent ; libique in animo 
fuifle dixit , idem facere. Sic adolelcentulos fi6ta lauda- 
tione temperavit , & adjundis fuis comitibus locum tu- 
tum reddidit. Etenim qui transfugiendi confihum clam 
ceperant , videnies majorem adjundum numerum eo- 
rura , qui ejusconfilii fuerant expertes , non aufi Gxni 
fefe commovere: eoque libentiusconvenerunt, quod 
latere aibitrabaniur qux cogitarant. Abfque dubio 
Sparta non erat futura Sparta , nifi tum Agefilaus celeri- 
tate confilii falutem attuliHet. Eadem arte & juvenili 
temeritati remedium adhibuit pro fupplicio. 

- AGESIPOLIS CleombrotL 
^83. A G E s I p o L I s Clcombfoti filfus, cum quiC 
|>iam apud ipfum ceu rem magnificam praEdicaret.. quod 
Philippus Macedonum Rexintra pauculos dies fubver- 
tifTet Olynthum : b ^tquiper Deos , inquit talemctvi^ 
tatem longe majore tempons fpatio non exfiruBurus efi : 
fignificans multo regalius elfe condere mbes , quam 
conditas demoliri. 

84. CuM alius quidam dixi Ifet , ipfumcumRex 
cflet , cum a^qualibus fuis fuifle obfidem , non liberos 
aut uxores eorum , velut hoc eflet Regi dedecorofum 
dari in raanus ac jusalioium, cum alii Reges foleant 
uxorem ac liberos pro fe dare obfides : c Et quidemju^ 
re, inquit, optimo : par efi emm ut nos fiofira tpforum fera- 
rnm errata : fubindicans , fi quid calamitatis accidit in 
belioaut in Rei ublica , Regum vitio accidere , eoque 

juftum 

a Soterter, h C/ementer, c Jufie, 



A o p H T H. L I li. I. 19 
ju^him efle, ut hi potifGmum puniantur , per quos vc- 
nitcalamitas. Ciccerum morem iniquum efie quo rc- 
ceptum eft , ut conjuges ac liberi qui nihil commeruer- 
linc , dedaniur oblides. 

8 5. I D £ M cum e Sparta jufiiffet mittr catulos , ac 
lefpondiflet aliquis , non exportari apud Lacedxmonios 
Catulos : a Ne viros qiiidemt inqmt, ^n^cayat^nt ?Jt{ric fieri 
ccepit. Feftiviter indicat ; iri Republica bene inltituta 
omnia proficere in melius. Olim Lacedxmonii xgrc 
fua tuebanrur , poft aufi funt Reges ac gentes procul fe- 
moras beiio lacellere. Quemadmodum autem rcda in- 
ftitutio viros reddit bello &i Reipubiicx utiles, ita csaes 
ad venatum habiksreddit educario. 

AGESIFOLIS T^aHfuriia, 
85. AoEsiroLis raufanis iilius , ciim Afhe- 
nienfes querimoniarum , quas cum ipio m.utuas habe- 
bant, atbitram deiegiflentMegarenlium ci^'itatem, qu:^ 
controverfiam inter eos componeret : b Turpe:, inquit, 
Megarenfei meliw norunt qmd jnpium (it , qnam h:, qui fe 
Cracorum Duces ac Reiicres pr^zfikfjfcrJ . Megaienfes 
apud Grxcos male audiebant , de quibus jaftatum. eft , 
quod neque primi eftent , neque fecundi ; neque tertii, 
neque quaiti , neque ullo in numero : cum Athenien- 
fes plsreque Gracix imperaiint : ob ipfis igitur quibuf. 
cum litem habebat Rex, volebat finiri difTfdium : limul 
declarans, 8c quam fuce fideret caufx , & quam adverla- 
riis non diffideret : malens clarif[im?e civitatis judicio 
vinci, quam Megarenfmm aibitiio vincere. 

A G I S Primuf. 

27. A G I s Archidami filius , cum Ephori quodara 
tcmpore dicerent : Ftoticifcere iuventutem tecum du- 
cTns ad hujus patriam ; nam is ipie te perducet in ar- 
cenjv; l Etqmionveuit^ inquit , O Epijuri y tot juvcnes 
ci credcre , ejm fiuxm tpfuis pairiam produlit ? graviier ad- 
monens , nihil lUis tuto credi , q\u in patuam pcrfidi 
fueiint. 

B 3 S8. IN^ 

a ^rgute. b Gcner»fe» c rnoditio turpii. 



3 O A G I D I S P R I M t 

88. iNTERROGATus 3 quodam quod difti- 
plinae geniis potiflimum exercerctur apud Spartonos: 
A Scire,\r\(\\x\Xi & impevAre ^ &jerrempe}ium, Athenis. 
enim complures difciplinx colebantur , curiorx ma- 
gis quam ad rede gubernandam Rempublicam ne« 
ceflariae. 

gp. FoRTiTER illud dixifle fertur , h Lacedae- 
Hionios non oportere pcrcundari quot fint hoftes , fed 
ubi lint , fignificans non a militum numero pendeie vir 
d-toriam , fedi fortitudine , reique gerendae celeritate. 
Statim enim congredi vult qui quxrit, ubi fint hoftes. 

90. A p u D-Mantineam quibuldam difmadentibuj 
fte cum adverfariis , quod numcro plures eHcnt, confii- 
geret : c Cum mvdtu , inquit , pngnet oportet , qui mnltis 
velit imperare. 

51. C u I D A M fci(citanti quot eflent Laceda^mo- 
nii : d ^^ot fatu funt ^ inquit , ad propulfandos malos i. 
oftendens magis referre quam fortes viros habeat, quana 
quammultos. 

9:. Idem cum prcEteiiret Corinthiorum moema, 
conlpiceretque vehementer excelfa muniiaque , & in 
longum porrefta fpatium : e fwity inquit, mulieres. 
hunc locum incolentes ? innuens fortibus viris iion efla 
opus moenibus. 

.93. CuM Sophifta quifpiani apud eum dixiflet-,, 
orationem eflc rerum omnium pixftantiflimam , vidc- 
licet pr.tdicaus artem quam profitebatur ; f ErgOy inquit 
Agis, tv.^uim tacss nulLim es pretit : fignificans multo 
urxclanus elTe res magnificas gerere , quam habeie lin- 
guaui ad magnifice loquendam expeditam. 

9+. VicERAT Argivos prxllo , qui poft redintc- 
praiis viribus , rurfum ferociores illi occurrebant. Agis, 
itaque conlpicatus multos e fbciis turbari : g Sitis , in- 
quit , hono animo viri : cum enim nos qui vicimvu trepida* 
7nu6 , quid ''acere cenftu cos, cjui a nobis viBi funt ? Eo di- 
do ducis folertia protinus reddidit aniaiuni fuis» 

95. Pe- 

a Hoc ^.nte di^um pag.17. Kyipophth. ^^. ^ $0. 
h ^4n;mofe. c s^^snimojs. d ^rgute. e Saife. 
f S^Tiife. g Suleiter, 



A p o p H T H. L I B. r. 

Peculiaris erat Lacedxmoniis verbo- 
rum paucitas : unde & ab ea regione breviloquentia 
Laconifmus dicitur. Cum igitur Abderitarum legatus 
apud Agidem multa locutus, vix taridem d-tcendi finem 
feciiTet , rogaretque quid civibus fuis elTct lenuntiatu- 
rus: Agis: d i/Z^^iij inquit, reriHntiay cjuantumtemporU 
tibi fuit opus ad dicendum ^ tantum me flentem audijje* 
Hoc dicto exprobravit ftolido cratori iiianem loquaci- 
tatem refponfo indignam. 

5,0. QjJ I B u s D A M Eleos, hoc nomine prasdican- 
tibus , quod in certaminibus Olympiacis ellent juilifli- 
mi : Sluid, inquit, magm, mirive factmt ^ (t irara qujji^HS 
annos uno tantum die fe jufios pr^flant ? Non putabat vir 
(apientifTimus in eum competerc juftitix laudem , nifi 
qui per omnsm vitam in omnibus actionibus juftitiam 
coleret. Nam ludi Clympiaci femei tantum latia quin^ 
quennium celebiabantur. 

97. CuM quidam apud illum dicerent efle non- 
DuUos alienx familiae qui ipli inviderent : h Geminam 
igiturt inc^\\\X.'.habehunt moU^iam^quos O' fuaipforum ma» 
la difcruciabunt , at^^ue infuper tum meis , tU7a amicorum 
meorum bonis torquebuntur. Magnifica vox , declarans 
eos quos habet invidia , magis efle milericordia dignos 
quam ira : propterea quod invidus abunde dat poena- 
lum, etiamfi nemo ulcifcatur. 

5)8. C u I D A M confulenti ut hoftibus fugientibus^ 
daret tranfitum : c Et quomodo, inquit, pngnabimus cum 
hu , c>ui ob fortitudinem mancnr , fi non pugnamiu cumfu- 
gtentibiis ? Exiftimabai vir animofus , adverfus hoftes 
nullam pratereundam occafionem . 

99' Cu M de GriEcorum libertate quidam inme- 
dium advluxifiet, magnificaquidem, fed fa5tu per quam 
difficilia: d Tua, inquit, verhabofpsi opu4 habent viri- 
bm 6« pecunia : per quam (cite declarans , fruftra de his 
vcrba fieri, ad qu^e peificienda non fuppetit faculras. In 
confultationibus cnim non folum Ipeaandum ei^, quid 
fit fadu pulcheirimum, fed quid ficri poilit. 

B 4 100. 0^1 o- - 

a LocjuacitoA notata. b Invidia notata. c^rgu^",- 
d Simile sAigeflau^ pag, 1 8 . apvpht, 5 5 , 



32 AgidisPrimt. 

100. QjJGDAM dicente , Fhilippnm effeLltirum 
ne Lacedimoniis pateat iter in Grcuciam : a Nobui in- 
quic , hofpesj nojlra patrta fufficit ad iliic vivendnrfi. Pe- 
6lus ad utiumque paratum , & ad proferendum impe- 
fium (i contingat , & ad boniconfalendum fcrtunam 
licet mediocrem : cum principum vul gus nec quod ob- 
tigit fapienter adminiftrent , nec ullis latientur ditionis 
acceiiionibus. 

1. Perinthiorum oratorin Laceda^moniam 
milTus , cum apud Agtdem dixiflet admodum prolixe , 
iibi perorafiet rogavit eum , quid eflet Ferinthiis renun- 
tiandum : b ^lujd aliud , inquit , vift cjuod tu dicendi 
finem fcceris , ei^o vero tacnernn. Hoc apophthegma ll- 
millimum cll: illi , quo fupeiius Abdcritx legati multi- 
loquium taxarat. 

2 . C u M kgationcm fufcepiflet, folus ad Philippum 
profeftus eft. Is ubi admirans dixiiTet} Quid hoc rei 
cft ? unus venifti ? Agis : c ni , inquit, ad unum ? 
Gravitcr taxavit aliorum Princiuum ambitionem , qui 
fumptuofis ac fplendidis legationibus exhauriunt asra- 
rium , cum unus vir cordatus poiVit totum hoc pracftatc 
quod Reipubhcx intereft. 

3. CuM e fenioiibus quidam videns prifcas leges 
& inftituta vetera aboleri , & alia prava fuccedere, atquc 
ob id res Spartanorum inverti , qux fumma fuerant in 
imum dejcoi:is, & conteri : li^ec cum apud Agadem iam 
fenem deploraret, jocoreft)ondit : d Sifit, inquit, quod 
narrat , reBo erdine res procedtint. Siquidem ege puer a pa," 
treaudiviy qtiodjam tum illis temporibus res inverttren- 
tur. Itiiqns fi rurpis invertunrur y redierunt inlocumpri^ 
fiinii7fr. Hoc quidem ille ludens : Caeterum ferio dicc- 
bat 5 pueaim hoc quoque accepiffe a patre, nihil efle I 
mnum il pr.xlentibus fuccedant deteriora , fed miraa- 
duiii li fuccedant meliora, aut fimilia. Noravit peculia- | 
lem fenibus querelam de rebus in deterius prolapfis , 
fimulque rerum humanarum hanc effe naturam , ut ut 
que ifl pejus degenerent. 

4. Ro- 

3 Moderate. b Loquacita^, c Sirnplidter. d Le- 
fids. 



A P O P H T H. L I B. T. 3 3 

4. RoGATUs aquodam, quopadoquis liberta- 
tem fuam tueri ppffir. a Simmtm , inquit, vontempfe- 
rit. Hic metus quicadere dieitur in conftantem virum , 
multos detcrret a pulcherrimis facinoribus : lioc qui ca- 
ret, poteft ubique quod rcolutn eft fequi j neceltquod 
timeat impiobos qui, ut extrema moliantur, nihil aiiud 
pofTunt quam occidere. 

A G I S Secmdus. 

5. Ag I s Junior , Demadi dicenti , quodenfesLa- 
conici ob brevitatem a circulatoribus ac pr^ftigias imi- 
tantibus devorareatur : b ^t^jui hii^ inquit, enjibm La^ 
cedamoriii ajftcjuuntur hcjles lo7igionbm armatos (rladits : 
dcclaransnon referre quo quid spparatu fiat , fed qiiau- 
tum efficiatur. Siquidem hoc fpecioiicr vidoris gloria , 
quo minus habec prxfidii pr^eter virtutem. 

6. Q^u E M A D M o D u M ad improbum fubinde 
percun6lantem quis elfet inter Spartiatas vir optimus : 
c tui ,m(\mXieJl dijfimillimus. Indigne tulitvirge- 
nerofus, eum de virtutis pr^ftantia loqui , cui ipfe eflet 
vitiisobiiLUS. 

A G I S Vltimus. 

7. A G 1 s Laconicorum R.egum ultimus , per inft- 
dias capcus , ac praeter meriturn ab Ephoris condemna- 
tus , cum ad laqueum duceretur . confpiceretque quen- 
dam e iidoiibus flemem ob indignitatem rei , cujus co- 
gebatureffe minifter: d Defne^ inquit , homo , vi- 
cem msam fl£re. Nam fic moriens prater jtis <b* aquum , 
m&lior felicmcjue fumhis^ cjui me occidunt. HcXcIocutus 
ultto colinm laqueo induit. Quo nemo Sioicorum do- 
cuit quid ]uam fortius , hoc ille ju''enis non verbis , fed 
le prasftitit , felicitatem omneni folo honefto metiens , 
eofque judicans infeliciotes, quifaciunt injuriam quam 
qui patiuntiii. 

8. P A H t N T I B u s rogantibus ut fibi in re qua- 
piaininjuftaadefTet, recufavit illisaliquaiidiu: cxtcruni 

B 5 cum 
a Et hoc antea hahetur pa/^. 1 3 . apopbth, 3 . l> X^r- 
hane, c Lihere, d Fvrtttcr, 



A G I D I S U L T r M I 

ciim inftarent , hunc in modura refponciit : a Donec ef.' 
fem apud vcs , nuUam omnino tenebamjujlitia fcieritia?n »• 
vnrum ubt me patria tradidijiu , patri^tque legtbui , i-nfuper ■ 
17" juflttiam , ^ honejlatem pro virtbus docuifii^ ; conabor • 
htiic mai^is obtemperare, quam vobls. Et quandoquidem hxc 
efi vefira volunta4 y t^t qtia funt optima faciam : optima 
verofunt^ qu^ijufta funt ycum homiiti privato , tum praci' 
pue principatum gtrentt : qu<& vultis faciam , quxdicitis «c- 
gabo. Narrant Agideni pueium in fummis deliciis fuif- 
fteducntum , (ed fimulatque adolelcens etiamnum ad. 
Reipublicae gubernacula admotus eft , incredibilr muta- 
tionerejedis priftinx vitas voluptatibus iiuc totumani- 
mum adjecit , ut Spartara Barbarorum ac Gra^corum 
moribuscorruptiftiraam , ad priftinam frugalitatem re- 
vocarct : quce res illi fuit exitii caufa. Utinam auteras 
«a:teii princires , quoruin prima actas fere luxu deiiciil- 
que corrumpitur , faltem cum Agide tum aninui n ver- 
tant ad bonam frugem , cum regni habenas accipiunt : , 
atque hancformam (equantur , quam prrelxripfit \gis » . 
fi quis quid petat ab iplis quod legibus-& honeftoad-. i 
verfaiur. Nec tamen egregius juvenis morofa atqued 
alpera reculatione contiiftavit parentum animos , (cd.l 
miracivilitate refpondit, fe magis hocpado obtempe» 
rare parentibus , fi faceret quod illorum perpetua vo- ' 
luntas opiabat, quodquelemper effentprobaturi, quaiHv 
fi praelcnti afteftui indulfillet. i 

9 . I D E M cum in carcere rogaretur ab Ephoro, num 
poeniteret eorum quse gefiifTet, impavide refpondit^ 
b Se nuUatangi pcenitentia conftlii cum prudentiahpmfto' 
qMe conjunCci^ tametft non ignoraret fe mortem pramii /cco 
relaturum : fciens ipfam viriutem abunde magnum efte 
fui prsemium, quicunque fequatur eventus. 

10. A G E s I L A u s Ephorus cum ipfiusfuafu fa- 
diim eftet ut ficret omnium debitorum fblutio , jam- 
que tabulis in forum Clarium comportatis ignis eftet 
injeftus, ac Hammaexfurgeret, caeteris creditoribus moe-i 

infultabat dicens : c Se nunquam clarius lumen , aut\ 

ignem 

^ Jufte&Graviter. h Es PlHtarshiVitsi, Cp.^i?-. j 
Jf^waer» Clmprcbs^ ^ 



A r r H T H. L I B. I. 3/^ 

i^nem vidijje puriorem, Debebat enim ipfc plurimum, dc 
erat ngrorum praedives , nihil tamen cuiquam Iblverc 
habebat in aiiimo. Extrcmx improbiiatis cft linea , 
ctiam illudere quos afflixeris. 

11. Alcamenes Telecri filius cuidam percun- 
ftanti, quo padtoquis optime regnum lcrvare poflet ; 
a Silucrum, inquit , nonmagniftcerit : ionge lateque 
diflentie»6 a vulgo Principum, qui non alia magis ratio- 
ne principatum conftabilire ftudent , quam attenuandis 
civium , fuis augendis opibus : cum juftitia & asquitas 
naaxime reddantdiuturnum imperium. 

12. A L I o quodam rogante cur a MelTeniis oblata 
munera recufaflet : h ^oniam ft recef ijfem , inquit, cum 
le^ihus pacem habere non poteram. O mentem regno di- 
gnam , quae magno obvioque lucro legum au£i:or:tatem 
antepofuit. Et ubi funt interim qui clamant ? Qiiod 
Fiincipi placuir , legis vigorem habet : 6c principem da- 
le quidem ieges, at non teneri legibus ? 

13. CuM quidam ilii objiceret quod parce fruga- 
litcrque viveret , cum faculrates ^mplas poirideiet : 

Decet enim, inquit, eum cjni multa poffidet , pro ratione, 
non prc libidine vive-e. Significans perniciolas efte divi- 
tias , ni adlii aainius divitiis fuperior , qui poffit earum 
ufum non ex copia, fed ex neccffitate moderari, 

ANAXANDRIDAS. 

14-Anaxandridas Leontis filius cuidam 
acerbe ferenti, quod cogeretur urbe exulare : d Nf, in • 
quit , vir optime exhorrefcof exuUre civitate , ftd ajujlitia 
exulare horrendum efi. Senfit non elle milcros quibus 
prxter meritum incolumique innocentia accidit aliqua 
calamitas , fed eos vcre deplorandos , qui fua fponte 
difcefferunr ab honefto , etiamfi nuUa fequatur cala- 
mitas. 

15. CuM quidam Ephoris oportuna quidem lo- 
qusretur, fcd pluribus quam fat erat , Annxandridas ; 
c Hpfpes , inquif , re necejfaria tn non neteffario uttr*i, 
B 6 ' Signi- 

a Craviter. h Integre. c Ccntinentfr, d S^^ipienter^ 
t-Loquacit^^, 



3<J Anaxandridje. 
Significsns , quod per fe redum cft.& utile , n/on egere i 
prolixa oratione : quod ipfa caafa: bonitas iacile feiplam i 
comn:.eudeE. Quod li urqiiam locus eft ioquacitati, eam 
oportct ad inhoneilas caufas adiiibere. 

i6. Percunctanti cuidam cur Lncedxrao- 
nii Helotibus ( lic apud iUos dicebantur , quorum con- 
dicio mediaerat interfervos & ingenuos ) committe- 
rent coiendos agros, ac non ipfipotius eoscolerent: 
a ^luoniar/jy inquit, non ipforura caufa , fed ftoftra. Heloto/i 
mbu comparavimus, Videlicet ftultitiam corum taxans , 
qui mancipia ad oftentationcm alunt otiola , &fervos 
locips acminifttos voluptatum iiabere malunt , qiiara 
friigifciis opcris occupatos. 

»7- A L I u s quidamcum dixiftet , gloriam ac cc- 
lebre nomen noctre , eoque felicem elfe qui iilud cfFu- 
gerit : b Ergo^ inquit Anaxandiidas , fi vcra locjueruy ^ui 
ntffaria perpetrant , feiices erunt. Naixi qui fieri poieft , ut 
qui {acrilcgium committit , aut aliud injuftum facinus 
perpeirat , gloris ciiram babeat ? Notavit eos, quific 
contemnunt laudem , ut interim per ignaviam nihil 
geiant laudabiie : cum exiraiam virtutem honefta faraa I 
comitetm ultro, ac generofis animis amor laudum velu- ) 
ti ftimulus ad prxclara facinora fit innatus. 

i8. Al I r cuipiam percunftanti quamobcaulam 
Spaitam impavide femet exponerent periculis : c g«o- , 
Jiiam, inquit, prcvitatimere confuefcimus ^ nonaliorum 
more expavefcere. Significans moderatam vita? curam I 
addere calcar ad fortiter agendum , immodicum moriis | 
payoiem ab egregiis fa^is deterrere. 

is>. CuiDAM ab ipfb (cifcitanti , quamobrem/e» 
ftiores apud Lacediemonios plures dies fumerent ad co- 
gnofccndum in caufis capitalibus , & fi quis fuerit ablb* 
Jiitus nihilominus obnoxius fit legi : d Ideo-, inquit, 
plurihus diebus cognofcHnt , qmniamfiin capitis difcrimint ■ 
erraverint , ncn eft corrigendi conjilii po-teft^j. Oportei au- 
tem a caufa liberatum obnoxium manere kgibus quod , 
fieripoteft, ut fecundum candem legem liceat aliquid. 

lectius 

a ^r<i^ute, b Salfst c Trudintsr, d PiHdentsr 6^ 



A p o P H T fr. L I B. I. 3^ 

re£^ius de reo ftatuere. Hoc temperameiuo provifum 
eft, ne vel occidatur innocens, vel effugiat nocens : qni 
qu^mvis etrore judicum fiv ablbliitus, poteft eadem le- 
ge denuo conveniri, paenafque dare legibus. 

ANAXANDER. 

20. Anaxand-er Eurycraris filius roganti cuU 
dam cuv Spaitani non colligerent pccunias in xrariuni 
publicum : 4 Ne, inquit, cornmpantHr, quifaCitfmrint 
tliarum cujlodes. Quam male confulunt intcgritati (ux , 
qui privatim pecuniarum vim in arcam recondunt, fi 
vit prudens dviumfuorum moribus timuit apecunia 
publica, cujus tantum erant cuftodesfuturi doniini. 

A N A X I L A S. 

21. Cu I D AM adm.iranti quod Ephori Regibas 
non affurgerent, prxfertim a Regibusconftituti : h Oh , 
hocipfum, inqviit Anzy.ihSi i^uod Ephorifm2t. Magiftra- 
tus eft apud Lacedsemonios, quo qui funguntur, Ephori 
dicunrur. Eos prifci Reges in hoc inftituerant , ut eftent 
Regum miniftii , quorum potentia poftea eo crevit , ut 
ipfis etiam Regibus imperarent , demum Sc occiderent. 
Vox animi moderatillimi teftis, quod percundatot ilie 
contumeliofum ac fuperbum judicabat , ille intsrprcta- 
tus eft effe jus legitimum. 

A N D R O C L I D A S. 

22. Anbrochdas quidam Lacon crure clau* 
diGansjConjecitfefeinordinembellatorum : idprohi- 
bituri cum inlutrexifTent quidam ob cruris vitium, ille : 
c Immo, inquir, nonfugientem , fed manentem cportet heU 
lare cumhofiibus : per quamlepide hoc ipfb virio, ob 
qitodrejiciebatur , fe colligensutiiioiem pxa:lio , qaam 
cftent cacieri pedibus integris, 

ANJALCIDAS. 

23. Antalcidas cum in Samothracia initia-. 

B 7 retui> 
a Integn, b Moderate. c SimU hahttm fupirius 
pAg. i^.apophth, is* 



^ 8 A N T A L C I D JE 

retur, rogatus a facerdote quid egregium patraffet in 
Vita : a St ^utd, inquit, mihi tale pera5ium eft\ fcmnt ipfi 
Vti: exiftimans ineptum commemoratione luorum 
geftorum fe Diis commendare , qui five prxdicaret, five 
lileret, nihilominus noverant. Nam apud facerdotem 
poterat etiam falfa nartare. Sit hoc modefti^ exem. 
pluiii , ac de Dco prxclare fentientis. 

24. C u M Athenienfis quidam Lacedremonios ap- 
pellaretindoaos: 6 Soltigitur nos , inquit, nthumaltk- 
vobtsdidictmus, Senfit artes quibus fe jaaabant Aihe- 
menfes, magisadoftentationem , otium ac voluptatem 
accommodas, quam ad Kempubiicam gubernandam, 
a4 quod nulla dilciplina deerat Laceda:moniis. 

25. A 1, T E K I cuidam Athenienfi fic apud illum 
gjorianti , Verurotamen nos %enuraero vos a Ccphifo 
propulimus : c Sed nos , inquit , vos mm^uam ab Eurota 
fumr,iovtmus. Significans hoc ipfum elTe fonitudinis ar- 
gumentum, quod Lacedxmonii frequenterauli fuilfent 
ufque ad Cephilum flumen Atticx progredi> cum Aihe- 
nienfes nunquam fuftinuiflent accedeie ad Euiotain 
Sparta; fluvium. 

z6. R o G A T u s a quodam , quo pafto qius maxi- 
me placere poffit hominibus i d St , inquit , locjuatur 
Its jucundijjlme , praftet nutem utiliffima. Admonuitia 
coiloquiis adhibendam fermonis coraitatem , in ofFiciis^ 
pr^ftandis fpeaandam utilitatem. Reprehendendi funt, 
^m.cum re fint fldeles , tamen ofFicium orationis afpe^ 
ntate corrumpunt : his pejoresfunt, qui fermbne be- 
mgni, re l^dunt pefiimi vero , quicum vetbis molcfil- 
funt, tumfactis noxii. 

27. CuM Sophifta qui{J)iam appara;et recitare li- 
bium , & AntaJcidsE ptrcunaanti quod eflet argumen- 
tum, refpondiiTet , Herculis cncomium : e ^m,in^ 
quit, illum vnuperat ? Supervacaneum exiftimans in eo 
laadando fumere operam , quem uno ore prxdicarent 
omnes. Hercules autem apud Spartanos leiigioflllimer 
cokbatar. 



28. Ad 



a Modefte. b Graviter. c Salfe. d S^piefUeu, 



A p- O P H T H. L I B. T. 39^ 
2^. A D Agefilaum in pugna cum Thebanis vulne- 
ratum : a Hales, inc\nit , do£irinxtu£ mercedemj quieot 
pugnare docueris , cum ante puq^mire nec fctrent^ nec vellent* 
Videbantur Thebani ciebris Agefilai advei fus ipfos ex- 
pcditionibus evalifle bellaces. Significabatinutilefcm- 
per cum iildem belio confligeie , ne urucolligant bel- 
landi peiitiam. 

29. I D E M muros Spartx dicebat juvenes efle Spar- 
tanos : h Fines ailtem Spartana; diiionis efle lancearuni 
cufpides : fentienscivitatem non^ere moenibus, quae 
juventutem alat bellis idoneam ; 5c eoufque porrigi. 
ditionem Lacedsemoniorum , quoulque peitiugerent 
armis: fignificans virtute non doUs ) aut pecunia pio- 
pagandum Impeiium. 

30. Cu I D A M roganti , quamobrera Laconesin 
bello brevibus pugionibus uterentur : c ^oniam , in- 
quit, cominus cum hofte pugiiamHs, Lepide torfit in argu-; 
mentum fortitudinis , quoille volebat illos videii mi- 
nus utiles bello. 

91. Antiochus Ephorus cum audifTet quod 
Phihppus Mclleniis dediflet agros , d percunftabaiuc 
num viresquoquedediflec , perquas adverluspugaan- 
les pio agiis tueri pofllent quod eiat datum. 

A R G E U S. 

32. Argeus, quibufdam non fuas , fed aliorum 
quorundam uxores pracdicantibus : e Per Deos, iji:;uit, 
de bonis & honejiis muHcrtbus nihiL tcmere lo^uendum ef: , 
[ed in totum ejuales fint cpdrtet ignorari , pr£tcr^unm folts 
maritis ejuibufcum vivunt, Tam infignis erat apud pri- 
fcos virginum & uxorum pudicitia^ ut eas ab aliis quam 
a parentibus aut fuis raariiis conlpici , gradus r.liquis ad 
impudicitiam haberetur : tantaque cnutionc conlukba- 
lur illnium famx, ut parum pudica viderciur, de qua ru- 
mor quamvis vanus oriri potuit : (ed ca dcmum fum- 
ma matronaUs pudicitix laus haberetur , fi mulier adeo 

domj 

a E/lfuperius pag. 21. <\popht.6<^. b Et hoc ante y 
feig. iz.apopht. 19, -^o. & ^i, cLeptdc, ds^r- 
^HSe, e '^r ndmtta Qonjugum-,. 



40 A R I s T o N r s 

domi conclufa viveret, ut nuUus cflet qui de ea vel bcnc* 
vel male loqui polTet j propterea quod hoc ipfum , ma- 
tronam vcrfari in fabulis , trahique per ora hominum , 
proftitutionisgenusputaretur. Etenim quilaudat alie- 
nam uxorem , videtur habere cognitam , cujuslaudes 
prxdicat, quod ipfiim aliquid detrahit pudori fcemineo. 
Qujd igitur vir ille prseclarus fentiret de matrcnis , qux 
finemaritis interefle gaudent juv^num conviviis , quae 
curfitant ad alienarum civiratum dics feftos & emporia, 
quae ducunt chorcas ex viris ac foeminis alterne miftas , 
quxin balneis corpus nudum oftendunt quorumlibet 
virorum oculis. 

33. Qj? oi> A M tempore faciens Iterper Selinun- 
tem , cum in monumento quodam hocElegiacum car- 
jnen vidifietiiilciiptum : 

Hofce^ tyrawiida dttm extinguunt-i Mars fufptilit atroXy 
Potie Selinuntis mcenia conpdcrant, 
■ Jurepsriftis, inquit, quityrannidem ardentem conatiftii 
extingucre : contra m<tgis opcrtuit iilam fnere , donec tota 
dcflagraret. Arripuit jocum ex occalione veibi extiiigue- 
re : cxtinguitur enim quod oppiimitur , & extinguitut 
incendium. 

A R I S T O. 

34. A R r s T o cuidam laudibus vehenti di(fl:um 
Cleomenis, qui rogatus, quid oporteret bonum Regem 
facere, ref[)ondit. Amicis benefacere, inimicis male i 
a tjuanto praftaiitius e/i, inquit, viroptime , amiciihe* 
nefacere , &- ex inimicis reddere amicos. Hanc leDtentiam 
citra controverfiam primus omnium Soaates prodidit , 
& ad illum au£torem refertur. 

35. Al 1 I cuipiam roganti , quot efknt numero 
Spartiatae : h ^ot, inquit, ad arcendos malos fHjfcimt. 

36. CuM Athenienlis quidam apud illum rccita- 
ret funebicm orationem conicriptam in laudem eorum, 
qui fuerant a Lacedssmoniis in bellocxfi: c ^ales 
igitur, inquit , nofiros ejfe putitiqni tjlos vicerunt 1 Mos 

exac 

a Humaniter. h Idf.m ^^1$ Fr'mm apophth,Sfi, 
C ^rgais. 



A P O P H T H. L I B. I. 41 

erat apud Athenienfes , ut qui in prxlio cecidiflent, pu- 
bliciuis oratione laudarentur , quam illi vocant Epita- 
phium : in hac magno artificio amplificabantur & civi- 
tas Athenienfis 6c populus : poftremo peculiariter hi , 
qui fortiterin bello mortem oppetlifient. Atvirgene- 
rofi animi non invidit arte exaggeratis Athenienfium 
iaudibus , (ed eas in fiis gentis gloriam retorfit. Itaque 
recitator ille magis illuftrabat virtutem Lacedccmojiio- 
rum, quam Athenienfium : quandoquidem hoc confi- 
lio Hoirierus multis modis attoUit virtutem Hecioris, 
ut Achillis viwcoriam reddat illiiftriorem. 

37. A R c H E L A u s regni focius Charilao fbliius 
eft deillodicere. Quo pa£lo non fit vir bonus Chari- 
laus , qui ne (celeratis quidem mokftus eft J Fertut 
enim Charilaus manfiietiftimi fuifie ingenii. Hocmox 
in catalogo commemoratur in diverlam iententiam , ac 
meo judicio argutiorem. Et haud kio an in vita Lyeur- 
gi fuperfit (yllaba in, Ad hxc nefcio an Charilaus & 
Charilus idem fint. 

ARCHID AMIDAS. 

?8. ARcuiDAMrDAs cuidam in laudem 
Charili prasdicanti quod paritcr erga cun^tos fuifiet mi- 
tis ac manfuetus: a Et quafronte laudetur ait(]uis, inquit, 
ifui erga fcderatos fe mitem pr<zbeat ? Perfpexit vir cgre- 
gius , manfuetudinem cum juftitia conjunftara efle 
opoitere : Alioqui Principis in facinorofos lenitas quid 
aliud eft, quam in bonoscrudelitas l 

Z9' I D E M cuidam qui vitio vertebat Hecata^o Rhe- 
tori , quod adhibitus ad ipforum convivium nihil dixif- 
• let : b Videris, inquit, mihi nefcire, ^uod is qui dicendi no^ 
vtt artem , etiam dicendi norit oportumtatem. In (enatu , 
in foro, in concionibus, in legationibus aliifque Reipu- 
blicx negotiis locus eft oratori : in conviviis temulentis 
majore cum laue^e filet cruditus quam loquitur. Sic pc- 
riti bellatoris eft, non minus Iciie fugiendi artem, quam 
pu^nandi. 

ARCHI- 

a 'Jujle, b Sihre iii ter^pore, ^ 



42. 



Archidam X 



A K C H I D A M U S. 

40. Archidamus Zeuxidami filius , roganti 
quinam cflent Spwranx civicaiis prxfedi : a Lt^ts ^ 
inquit, ac U^ritimi M i\\i(lrattts, Graviter ceiifuir, in Rc- 
publica bene inftitura llipremain audioiitatem elTe Icgi- 
bus defcrcijdam, nec uL'i iMagiftratui fas efic quidquain 
clontra leges publicas rentare. 

41. A r u D hunc cuui quidam pra:dicarct ciiharce- 
dum , ejulque in canendo facul:atem admirarctur : 
b Heus i inquit, vir cptime ijtiid honoru ac prxmii nh te 
firent hijni viri , cum tnntopire prxdiccs citharadum ? Kc- 
dtc taxa\ ic non vulgi modo , vcrum & Principum prx- 
poftera judicia , qui plerumque pluris faciunr miiiium 
aut morioncm, quam fapientcm,hd.que coufilii virum. 
Citharcedum veio , cujusars non Reipublica; , fcd vo- 
Juptati rcrvit, adeo non judicavit pra:dicandum , ui ncc 
inier bonos viros habendum ducercr. 

42. A D eum qui ipU cantorem commendarc vo- 
lcnsdixit. Hic ert bonus cantor ; c^f ^//«^moj, inquir» 
hic eji bonH6 conUtmentorttm urtifex, Peiinde quafi nihil 
rcfcrrcr, utrum quismuficorum inftrumcntotum fono, 
an oblbniis & condimentis voluptatem adfcrret. Apud 
Athenicnfes cantores crant in fummo prctio , cum co- 
quis non haberetur idcm lionos. Lacedxmoniis vero 
nihil pl.ucbat aitium, quod civium animos cffeminaret 
magis quam ad virtutcm acccndetet. 

43. QjJ o B A M illi pollicente vinum fuavc : 
d ^orfitm , inquit , op:i6 ? qHarjdu^itidem & plns ^tbfti- 
mettiT , & qtia fortesdecent vtros, eareddet iuituLiura. O 
Ycro malculinum animum & oranium ddiciatum coji- 
tcmptorem. 

44- C u M Corinihiorum uibem obfideret , vidit c 
Iblo moenibus proximo exfilire lcpores , moxi^ue vcilus 
ad commiIiror.es : e Hahemtts ^ inqmti hojies erxpugnatu 
fnciies. Quod fortuitu acciderat , velut in omen rapiens 
Molics enim ac pauiin viros Gra,ci leporis vocabulo 

Eotar 

Z- Legiim anftorita^, h ^rtes inutiles, c xArs inutilis. 
d Continenter, t Solerter. 



A P O P H T H. L X B. I. 45 

notarc folent: argumento eft illud e comadia^ Tute lc- 
piis cs, & pulpamcotuin qua:ris. 

45. A DuoEUs iiuer fe diflidentibus delcdus 
arbiter , auibosduxlt in lucum Mineivo: , co^nomento 
Chalciocca- facrum , ibi cxigit rib illis jubjurandum ut 
ftarent axbitri judicio : ubi jurallcnt : a Promnno , in- 
quil , nf priiis hunc locum excatis , qjium quod tnter vos efi 
dijjidii y depcrintury ir iftviccm rcconciLiemmi. Reperit vit 
ingeniofus quo pado fieret , ut nec ambos otfcnderec 
lecufato aibitrio, ncc alterum e duobus alienaiet , li pro 
altero contra alterum tuiilVet fenientiam. Apud Lace- 
daimonios autem nefas erat faikie quidquid in Minei- 
vae templo promiflum eflet. 

45. CuM Dionyiius Sicilix Tyrannus filiabus Ar- 
chidami veftes fpleudidas multiquc pretii dono mifif. 
let , reculdvit accipcre , dicens : b Vcrcor yie hoc amSiu 
^uellxmihtturpcs vide.mtur. Intelkxit vii piudens virgi- 
nes nullo cultu melius ornaii quam fimplici 3 porro lc- 
ricis , gemmis & auro dehoneftari magis quam oinari j 
propterea quod veftium luxus arguit animum paium 
Ibbiium , & intuentium animos ad hbidinem folicitat 
citius , quam ad honeftam opinionem. Decet cutem ut 
virgo tota 6c undique virgo fit , nec uUa ex parte det 
corrupts mentisfignificationem. 

47. CoNspiciENs filium fuum cum Athc* 
nienfibus juvenilitei ac temere congiedientem : c ^Aut 
viribui^ inquit, adde^ aut animis adime, Docens , pericu- 
lofam efle audaciam, fi vires non fiippetant Ipiiitibus. 

ARCHIDAMUS sAher, 

4S. Archidamus Agefilai filius poft confli- 
€i\xm apud Cheroneam habitum , cum a Fhilippo Regc 
Macedonum liteias accepiflet accrbius fciiptas , hunc 
in modum lelciipfit : d Si metieris umbra-m tuam ^ 
haud cjuacfuam reperies iUam fuciam majo^em qnam erat 
nnte vt^oriiim. Gravitei admoncns, non efie prudentis 
ob fbrtunxfucceflrum inruineiceit; , cum wih iiinihilo 
major. i5,quum autem eft , ui homo le fuis ac prcpriis 

bonis 

a Solerter. b Sivere. c ^ndacia peneulofa, d xArrcganti<i, 



44 ARCHlDAMr 

bonis metiatur potius quam externis,quac fortuna, cum 
libet, dat j cuiii viliuii eft, cripit. 

49. Percunctanti, quam ipatiofam rcgio- 
nem obtinsrent Spartiatx : a, ^untam , inquit , im/lA 
fojfttnt ajjecjcii. Allufum eft autem ad menfores agro- 
lum, qui decem pedis arvorum f^atia metiuntur. 

50. P E R I A N D R o , qtricum eflet arte medendi 
celcbris , & in primis laudatus , carmina fcriberet infe- 
licia : b ^id^ inquid , tihiaccidit Pertander , ut.pro ele^, 
ganti Medico malus Poeta vocari conctipifca,^ ? Notavit 
hominum mores, qui res honeftasaggrelTi , degeneranC 
nd ibrdidiora , cum coniultum fit unumquemquc in ea 
le arte exerccre, in qua valet plurimum. 

5 1. I N bello qi^od gerebatur cum Philippo , quihuC- 
dam fuadentibus ut procul a pairia pugnareiut : c Haud 
iflud fpeciandiim efi , inquit ^ fed bene pugnantes , hojlibus 
erimus fuperiores. Significans non perinde referre ubi 
confiigas cum hofte , ut quam ftrenue le getat dux aut 
milesin bello. 

52. CuM Arcadas bello fuperalTet , obidlaudatus 
a quodam : d Pr^Jlantiuserat , inquit , fi iJios prudentia 
quam virihus fuptraffemus. Intellexit dux egregius nul- 
lam efTe fpecioliorem vi(Jioriam , quam virtute vinctrc,^ 
cum viribusfuperemur a brutis animantibus. 

' 53. C u M ■ irrupiffet in Arcadiam, audito quod ho- 
flibus Elei ferrent auxilium , fcripfit illis in hunc mo- 
dum : c ^rchidamus EUis^ ^uies bona. Non potuit bre- 
vius&fuadere quoderat illiscommodum> & minari 
malum , fi quid perperara aggredetentur. Decet haec 
breviloquentia 6e ducem & Laconem." 

54. I N bello Peloponnefiaco fociis rogantibus , 
quanta pecunia futuraeftet fatis, ac poftulantibus ut 
tributorum certum modum pra:fcriberet : / BelLu?n^ 
inquit , ncn tju^rit definita. Significans eos quibellum 
fufceperunt, oportere per omnia {ervire belli neceflit^ti- 
bus , quarum nuilus eft certus modus , quod waiix fint 
beliorum prceter exfpedationem occafiones. 

55. Ub I 

a Hoc ante pag.ii.apophth.nj. b Degeneratio. c For- 
titer» dVi^omfpeciofa, eBreviter. £ Belli incerta. 



Apophth. Lib I. 45 

55. Ubi jaculiim catapulta mittendum, id 
tempoiis primum ex Sicilia advedtum , txclamansiii- 
quit : a Heradesfertit viri virtHs. Quotiesenim inftiu- 
mentis beilu,m geriiur, qux mifio tclo laxove procul 
ferian: , miiiimum iiitcreft inter foiicm viium & igna- 
vum : veiuiVi ubi cominusresgeiitur , tum apparet qui 
viri Um, qai non. 

56. C u M Gixci nollent refcindere patla, qua: cura 
Antigono Sc Ciateio pepigerant, ik ampIe<:T:i Lbertatem 
qiiam offcrebat Arahidamus , veriii ne graviores eftent 
habituri Lacedsemonios quam Macedones : b Ovis , 
inquit , femper eajiicm edit vocem, Caterum homo wul- 
tOA ac vi^.rioA emitiit voces , donec cjuod decrevit , confece^ 
rit. Hcc di(f^o iignificans fallendam eftefidem, fiqua 
magna invitet uiilitas. Nullum autem eft animal cui 
tam varia vox fit quam homo. Hoc apophthegma videri 
poftit indignnm Lacore, nifi poft integritas ejus gentis, 
baibGrorum commcrcio degeneraftet. Difti poreft ho- 
neftus ahquis ufus efie , veluti fi quis admoneat pro 
tempore , proque re nata variandum efte leimonis habi- 
tum. Eft ubi loquendum lit (everius , eft ubi magnifi- 
centius, eft ubi jucandius, eft ubi durius : id 11 fiat citra 
perfidiam , prudentia eft. Porro oviiii mores dicuntui 
hominum ftupidorum , qui fefe nefciunt rebus acper- 
fonisaccommod^re. Gixcoium igitur conftantiam Ar- 
chidamus ftultitia: tribuit , qui propoftta libeitate nol- 
lent muiaie vocem. 

ASTYCRATIDAS. 

57- AsTYCRATiDAs poftca quam Agis fupe- 
ratus eft apud Megalopolim in ^^.xlio adverfus Antigo- 
num , cuidam djcenti Quid nunc facturi eftis Lacedae- 
monii ; an Macedonibus fervituri ? c ^uii tnndem^ in- 
quit ? riHm ^ntigrmus vetcve pcte/i cfm minus in pugna, pro 
patria mortem oppetamus ? Generofa vox , fentiens li- 
bertatemurbisefle vita caiiorem, nccrurpiter occumbe- 
le qui pro patria pugncms montur. Qiioniam moriendi 
poieftatem nullius hoftis poteit erii eie , quifquis mor- 

tem 

a Fcititer. b Vafrc. c Gcnerofe. 



4^ BiantisLacedjCmonii 
tem contcmnit , habct qiio cum vult , lciret in Iibcrta- 
tera alVerat. Ea vox argiut cgregic foitcm animum , lcd 
cujus excmplum nulli bono Ijt irnitandum Foitiws cft 
diutinam fcrvitutcm quamvis duram pcrfcrrc , quam 
iTiorte finire dolores: multoquc lahcbusel^ quod do- 
cct Socrares , non elle fas animam dc corpons prxlidio 
dcccdere injuilu Imperatons. 

BIAS L ACEDJtMONIUS. 

5?. B r A s Lacon infidiis circumfcptus ab Iphicratt 
Athcnienfium Duce , cum illius militcs rogarcnt quid 
in co rcrum ftatu ciTct faciendum ! a Qttii ahud , xn- 
quil , ntfut vos firvemint , e^e pw^nando moriar ? Talis 
crat animus Catonis Uticcnfis , qui cxrcris fuafit ut fu< 
faluti confulcrcnt , ipfc Ipontanca mortc turpcm cffugit 
ieivitutem. 

B R A S I D A S. 

59..BRASIDAS cum murcm in caricis com- 
prchcndinct, morfus ab co dimifit captum , moxquc ad 
eos, qui adcrant : b VtnuUum^ inquit , efl ammetl tam 
minuTum, <jutn (ervan pojjtt , mrdo aufit ulcifci invadtntet, 
Hoc didLo fortis & animofus Dux fuis animum advctfus 
boftes addidit. 

60. IN ptn:lio quodam per dypcum vulncratus, 
«duxit haftam c vulnere , & eadcm hofteiD intcicmit , 
qui vulncravcrat. Pulcheirimum cft inimicum fuis 
ipfius armis opprimcre. Hoc apophthegma non cft. 

61. CuiDAM percunftanti quomodo vulnus ac- 
cepilTct , perquam fcftiviter refpondit : c ^'rodente me 
fcuto. Ita crebro malum per ilios vcnit , quorum pra:li- 
dio credimus nos effe tutos. 

62. E G R E s s u s ad bellum hunc in modum (cri- 
pfit Ephoris : ^utdcjuid ent malorum in helLo , aut profli- 
^abo , a'ir mcrtar. Tcftatus animum fortifliino Ducc di. 
gnum. Nam eventus homini non eft in manu. Cxre- 
rum. ubi cecidifTet in prxiio: dum Gr:scos7 hraciam in- 
colentcs liberat , & id nuuciaturi oratores Laccd.Tmo- 

nem 

a Fortiter» b Solerter. c Lepids. 



A P O P H T H. L I B. I. 47 

ncm milTi , matrcm C)us Archilconniein adiflcnt , illa 
iiilul prius rogavit , quam an Bialidas hoi dtc ocrubuif- 
fct. ThiMcibus ilhus viiuucm cullaudantibus , diccnti- 
bulqi c. noii cllc a[ uJ Laccda:monic»s alium illi p.uem : 
4 Uuor.uts, inquit, hofpites , q:4a!es fut Luceddtmonii. ErAt 
ijuuifm vtr bonus Br,tlii.{4/s, CAtcrtim Sparia multoi hatet i!lo 
frxj^attncres. Utrum in !iac tbcminn magis admirari con- 
vcnitjanimi nc gencrolitatcm, qun: dc tihi moitc, quod 
obtigillct, honelb, gloriandum etiam putarct , lantuni 
abctl, ut mulicbiitcr dctlcverit : an modeftiam & in pa- 
triam aticctum, qux non palla iit iia filium pracdicari, ul 
«eliquorum Spartanorum gloriae decederet aliquid. 

D A M O N I D A S. 

Damonidas cum a chori magiflro poftrc- 
tnum in choio locum accepifTct : b Eugey inquit, c/;om. 

repiftpt ^uo p.i^h & I ic /rrw^, cnm pfr fe ft jn'>onoratuSy 
fiut l)Ofiorificfis. Generoius adoklcenris aniirus > qui fh- 
diicia tui non mctuit i;e locus abiedior efTet dedecori , 
fed citius tuturum arbitrabntur ut per ipfum locus fieiet 
honoratior. Id enim r2:;:enumero ilfc.^um legimus, ut 
hominis virtus Magiflrarui per ie cOTltempto ^chumiii 
dignitatem concihant. 

D A M I S, 

64, D A M I s , cum Alcxander Magnus per literas 
petiiHct ut Lacedxmoniotnm decreio decernerentur 
ipli divini honores , & in Deorum numero referretur: 
c .^jtf, inquit, concedAmm ^exc.ndro ^ f velit appell^.ri 
Deus. Ut dcfpe^tim rilit l^ultam Frincipis ambitionem, 
qui putaiit nb iis pofle cieari Deos , qui ipfi nihil alLud 
eflent qiiam homines : aut li hoc non putavit , iniigni 
flultitia ralli noriiinis umbra gloriaretur. 

D A M I N D A S. 

55. Damindas cum Thilippu? irrupiflet in Pe- 
lopennefum , & quid-im ita loqaeretur , periculum eft 

ne 

a Fortitcr. h Hdbttur anteAfmHe pag. Ji^. apcpth. % , 
C ^ml^itio nctata. 



48 Dercillidte. 

nc accrba paiiantur Lnccdxmonii , nifi rhilippo rccon- 
cilientuc : a O fcmtviri y inquit , ifuid nohis pcnrir ai,crie 
AtiiderCy qui mortew lontemnimtts ? 

DERCILLIDAS. 

66. Dercillidas orator millijs ad ryrrhum, 
qui jam exerciium induxcrai in tcrram Spartanoruin , 
ut co^nolccrct quid libi vcllet : cum Pyrrhus pia:rciibc- 
let ut icgem luJin Clconymum recipcrent , alioqui fu- 
turum ut ir.tclhgcrcnt rcnihilo caicriscl^c fornorcs, 
liuiK in modum rclpondit : b Si Deus efi C/:onymus, non 
rnctuimus et^m , (jtiii pe qut mhil ftelcris commifimus^ fn ho- 
mocjl, nil ilo eji uohis pajl.iniior . Hoc dilcmmatc taxavit 
fupcioas Regum mmas. Dii , qui quos vclini poflunt 
Lxdcre, ncc a quoquam Ixdi viciriim, non noccnt nili 
improbis : homincs hominibus cx .xquo mctucndi 
funt , proindc qui lupcrbc minaniur aliis , aut Dii fibi 
vidcntur , aut non co^irant , id quod minantur ahis, in 
ipfospoflc rccidcre. 

DEMARATUS. 

57. Demar atus poflquam cum iplb collo- : 
quium Orontcs habuirict afperius , cuidam diccnti > 
Afpcrius , tecum e^it Orontcs , 6 nemararc ! c Kihil > 
inquit , tn mc peccavir. Siquidcm qui ad graiiam collo- 
quumur hi lxdunt,non qui duriuscumquc malevolcn- 
tia verba faciunt. iDtellcxit vir prudcns , nihilefleno- 
centius blandiloquio, quod ut non fallat, leddit homi- 
nem infolentiorem : at qui ex odio durius loquitur , 
adeo non L-sdit , ut intcrdum prolit etiam, ciprifertim 
qui novit ex inimico dccerpere fru^tum aliquem. 

6Z. C u I D A M percunc^anti quam ob caulam apud 
Spartanosqui fcutum abjecificnt , notarer.rur ignomi- 
nia , &c infumi vocabulo Rhipfafpides appeHarentui : 
qui galeas aut thoraces. non iteai : d ^oniam , inquit, 
hxc fua ipforum caufa q^eiunt , fcutum veto communis exer- 
iitusgratia : fignificans unicuiquc pluris efle faciendam 

com- 

a Mortis contemtus. h Refertur inter dicfa Lycir ji- 
C Blandtloauinrn. d Vublica utilitM. 



A r o r II T H. L I n. I. 4t 
«oinnuincin utilitatcm , quam propriani. QHigfllcain 
aut thoraccm abjccit, reiplum prodit taniuin cxar- 
mat : qui fcutum abjccit, piodit univcrlam phalangcm. 
Nam obtcntu clypeorum lota acics tuta cil advcilus 
holliuin jacula. 

69. CuM audiretcantorcin quendam oftcntantcm 
arccm funm , nihil aliud laudib iili tribuit , tantum ait ; 
a Mthi vidctur non m.de nngart. Tantuscrat coniem- 
tus artium, qux licct cflcnt opcroix , tamcn folummo- 
do dclinircntauics', nuilam icriam utilitatcm adfcrrcnt 
Reipublica:. 

70. In conliiru quodam rogatus , utrum ob f U'ti- 
tiam, an ob lermonis inopiam iUcrer : b ^tqui Jlnlcus, 
inquit , nc pojjit quidem /ilere. Qmdam hoc .praclarum 
exirtimaut li nunquam liicant , cum id lit ceriinimum 
fatuitatis argumcntum : utcontra, filcntium , ubi lo- 
ijiicndi tempus nonefl, prudcntix lignam tft. 

y i. C u I D A M percundanti cur exularet Sparia 
CUm efict Rcx : c ^oniam , inquit , leges fwit tn ea pe* 
tenttorcs. Significans Reucm apud Laccdxmonios eila 
piincipem civitatis , at non lcgum dominum , lcd lus 
non minus obnoxium Regcm quam cives : hoc ip uin 
laudabat 'miux gentis iniiiirrtis , per quod cogcbatur 
cxulare. Dedit interim iniigne modcrationisrpecimeu» 
fcquo animo fciens exihum auctoritate legum indi- 
dum , ncc de patria male loquens , nec de iegum ini- 
quitate quercns. 

72. C u M Peria quidam crebris muneribus puenim 
quemamabatDemaratustandeiBabduxifiet, atquc id 
jaditans apud illum dixilTct. O Lacon venatus fum 
Amafium tuum ! d Ter Deos, inquit, non tu fane vena- 
tus esy fed mercatw : in jocum vertens contumeliam, ob 
quam alii folcnt coelum milcere terrae : fimulque figni- 
ficans, non elle fpeciofum pecunia vincere. 

73. Persa quidam a Rege defecerat. Is fuafu 
Dcmarati mutatus cum revertifiCt ad fuos , tentarctquc 
cum Rcx intetficere ; e Turpe , inquit ,fuerit 5 O Rex , 

C p cnm. 

a ^Ars inutilii. h Sihntium cpportHnum, c MQderate* 
d Modcrate, t Clementsr» 



$9 Emeripis 

Jt ctim hcfiu fuerir, non potnerts ab co defeClionti picn.u fitmt' 
rr, yiunc amicnmfa^um ve/is cccidcre. Hoc prudcuiiniino 
diolo, & Regis indignationem tempcravit , &ejus,ciu 
leditum pcrluafcrat , incoliimitati conluluit. Utriiiue 
coufultor utilis , alteri ne quid indignum regia manlue- 
tudinc commiiteret , alteii ne poeniicret ab eirorc revo- 
canti paruifle. 

74. Ad eumvero qu4 apud Regem Perfarum pnra- 
fitum agebat , ac fubinde in Dcmarati exfilium dittciiis 
iudebat : a Non , inquit , amice , tecum pugnntnrus fum, 
nam vit£ acicm ahfumfi. Ludens cx ambiguitatc vocis* 
7«^/? enim Grxce , tum ordincm fonat , tumaciem, 
Kullus autcm ad pugnam inftrudus eft, cui nulla fii- 
percftacics: & ordincm viiae abfumplit, quiexRcgc 
fadus eft exful. 

EMEREPES. 

75. Emexepes Ephorus , ex Phrynidis mufici , 
cythara novcm habente chordas, duas incidit : b Noit, 
inquiens , depravare mttficam. Frifci cantorcs non no- 
verant , nifi leptem chordas, quibus aliquid adderc , ac 
muficam pro fimplici reddeie operofiorem , judicabat 
artis efie coiruptelam. Adeo Lacedxmoniis nulla non 
in re placebat fimplicitas ac frugalitas. 

EPANETUS. 
75. Ep^enetus diccre foHtus eft , c mendaccs 
omnium fcclerum & injuriarum audoresefle. Ea(en-i 
tcntia non difTonat aiiteris Hcbraeorum , quxnarrant 
ferpentis mendacio primum fores apertas omni\itio-; 
lumgent^. Mendacii autem nomine continentur aC: 
fcntatores , calumniatores , infidi confiharii , pervcifi 
cducatorcs, qui fontes funt fere malorum omnium qui* 
bus furfum deorfum turbatui vita moitalium. 

E U B O I D A S. \ 
, 77. EuBoiDAs audiens a quibufHam pra^dicari 
«xores alicnas , non appiobavit id fadum , dicens: 

De 

a Modtrate* h^ruialiter, c MendaciHjn. i 



A P O P H T H. 1. I B. I. 51 

A De morihfis mrc^iiucjuc uxorunj apud extcros nulla^n omni- 
nofiuicnidmejfe mthttonem. Quj non tulit laudari con- 
^uges aliorum, quid faceret viiu[.^eiantibus ? riima laus 
pudicitix marroualiseft, nuUuiotam ellc prxteiquam 
fuo viro quicum cubat. 

EUDAMIDAS. 

78. EuDAMiDAS Archidami filius , Agidisfra- 
ter , cum audiflet Xenocratem jam lenem in Acadcmia 
cum amicis difputantem, percun^^atus eft , quis eflet il- 
le ienex , ubi relponderat aliquis , illum efie virum i~a- 
picntem, 6c ex eorum numero qui virtutem qua^rerent : 
b Et quando, inquit, ea ufurus cftyf adhuc qu&rit ? Vilum 
eft Laconi ineptum, per omnem vitam de virtutedilpu- 
tare veluti de re controverfa , cum oporteat a piima fta- 
tim adolefcentia habere certiflima decreta de honefto 
imprefla animo , & fecundum vittutem exerceri , r.on 
quxrere quemadmodum faciunt Philofbphi , qui ma- 
gna contentione inter ipfos de fummo bono ac malo di- 
gladiantut , ne in hocquidem faiis conlentienres quid 
,lit virtus, aut beatitudo. 

7p. iDEM audito Ehilofopho qui difleruerat , fo- 
ium fapientem efle bcnum belU l^ucem : c Sermo cjui- 
demj inquit, mirificus efi , at cfui eum dicit , fide caret , 69 
quod illum nunquam circumfcnuit tuha. Probavit lenten- 
tiam , fed indicavit neminem cum fide loqui de re , 
quam nullo modo fitexpertus. 

^ So. Di E quodam cum JTenocrates argumcntiam 
quod tradabat diilerendo abfolviflet , jamque finem 
^licendi feciflet , fupervenit Eudamidas : cui cum comi- 
tum quifpiam dixiflet , poftea quam nos adfumus, tuni 
ille dcfiit dicere : d Re^e, \na^mt,fiquidemeadixjtqua 
voluit, Rurfus cum alter diceret, bonum erat audi- 
le , putans fore ut fua caufa juberet Xenocratem eadara 
de integro difletere : ^luid, inquit Eudamidas,/? x/t»///e- 
mtis adjam ccenatum,num pofiularemus ut ccenaret iterum? 
CiviHtas erat quod Philoiophum ad iterandam difpura- 
C z ' tatio- 
a Hahetur pag. 1%. apophtb, iz. h^rgute. c 
pgrientia, dVrbant. 



St E U D A M I D /r 

tionem perpcllere noluit , qucd ea res noa caruiflet tjc- 

dio diceiKis.: Laconicx virtutis erat, quod iiugis admi- 

rabaiur pra;ciara^acinoradeIignantes , quam dc virtutc 

diflcrentes. 

81. C u I D A M percui>61:anti cur civibu5 bellum 
adverfus Macedones lulcipete volentibus, ipfeaudtoi ei- 
fei quiefcendi : a ^ontami inquit, nolo ilLos n?endacii ar- 
^nere: ted^c lignificans , Spartanos gloriofe magis quam 
ferio bellum polcere : eos prodidifTet Eudamidas, li ipiC 
quoque bellum approbailct. Tum enim foreputabat , 
uc cives bellum detre(SLaieni. Nunc effecit, utper ipfum 
ftetifle vidererur , qjuo minus bellum fuf^eptum eilet > 
?,c civibus fortitudinis gloriam reliquit integiam , quafi 
promptos habercnt ad bellandum animos. 

82. C u M qaidam comraemorando laudem ac tro- 
phc^a qux Lacedjcmonii cx rebus cumTerfis prceclare gc- 
l^is retuiiflent, hortaretur ad bellum cum Macedonibus 
fufcipiendum : b li^^norure miin v^de-ris ^ inquic , ifihuQ 
iiem cjfi , £ic ftquis deviolts miUe ovthus pu^narct cum c^uiri-' 
^naginra Ifipis fignificans Pcrfis ut dclic is efiam.ina- 
tos , ob id imb«^cilles non fuilTc difFicile vtncere : fed 
sliud efle cum Macedonibus bellaciilima gente rem ha- 
bere. rroindeqiii ob viftoiiwsa Perfls reportatas ceR^le- 
ret ciim Macedombus bcllum iteiuai fufcipiCiKlum , 
uihilo probabilius dicerc , quam fl quis ei qui viciflet 
mille oves ; diceret : aude cum quinquaginta lupis con- 
gre.di » qui tot oves deviceris. 

83. RoGATus de cantore quodam , qiii fclicitet 
cecinerat , quaiis ipfl videretur : c Ma^nm , inquit , ih 
re parva deltnitor. Concempfit opcrofarn artcm , cujus 
riulias erat frucfeus praEterinanem ac temporariam .jdele- 
datiunculam aurium. 

84. CuM quifpiam pr.Tdicaret laudes urbis Athc- 
narum : d^lmsy inquit , eam civitatem meritolaudet 
quam nemo dilexit facius feipfo melior ? Non judicavit 
eam urbem efle dignam ullalaudc, quae flc cflct cor- 
rupta deliciis ac vitiis , ut nulJus in ea libentcr viven 
evaderet melior , led deteriores omnes 5 tacite praefc- 

rcns, 

a Ci oiliter, b %Argute, c yArs intitiiis,- d Inttgre, 



A r o F H T H. L r B. l. 5 3 

rens Spartara Athenis , in qua qui vixiflct , efficerecur 
melior. 

85. Argivo cuidam dicenti , Lacedasmomos pe- 
rec:rinationibus reddi deteriores , quod intcrim degene- 
lent a majorum legibusSc inftitutis : a t/oj, inquit> 
cnm Spartam venitis , wo;j dstertore) , fed meliores cva-litis, 
Didum retorfir in Argivum. Nam hocdicens magis 
fuam genreni vituperavit quam Lacedxmoniorum :■ li- 
mul indicavit quintopere referat mter quos vivas. 

%G. CuM Alexander laOlyrapiis prxconio )us fe- 
ci'Jct omnibus exrulibus in Riam cuique patriam te^ 
deundi prarterquam Thebanis : b I nfcrtun.it um qw.cUm , 
inquir, prxcDnium^ fed vobis , Tbebani, rrlortofum : Solos 
enim vos metmt^fexnnder. Ad confblandos Theb^nos CiC 
interpietatuseft vir animi rolertis Etenim quipermittit 
exulibus redirum in fuam patiiam , non n.etuit ne mo- 
liantur vindidam. A Theoanis igitur folis metuebat. 

87. R o G A T u s a quodam , quam ob caufam La- 
cedaemonii priusquam irect ia pixijum Mafis immola- 
rent cum Mulis nihil videretur cum Marte eflb comnicr- 
cii : c VJ rcbn^ j inquit , f>rtitsr geftis contin^at honeflti 
commemoratio. Bene gerendx rei laudem flbi tnbuebanr: 
lU autem cgregiagefla fplendidis verbis celeoraientur, 
hoc a Mulis doquentia: prn:fidibus petendum judica- 
lunt , eo quod ipfl neghgerent eloquentix ftudium : fi- 
muladmonebat, non expetendam honorificani memO'- 
rinm nifi rccl:e faotis promeritam. 

EUR YCR ATID AS. 

88. E u R Y c R A T r D A s- Anaxandria; filius, per- 
cun^tanti cur Ephori per fingulos dies de conventis 5c 
contraftibus jus dicerent : d Vt inter hofies etiam^ inquit, 
muttMm fidem inveniamtis. Majore Reipubhcxdifcrimi- 
ne pada violantur in belHs , fed illic quoquc violantur 
ab-his, qiii domi confuerint fallere. 

H E R O N D A S. 
S9. Herondas cum eflet Athenis , audiffetque 
C. 3 quen- 
a ^rgHtc, bsAr^ttte. cCenerefe, djufie» 



<4 T n E A R I D ;e 

quenciam judicum lentcctia damnaium de crimine otii, 
a qui moeftus incederet , & ab amicis moeftis deducei 
tur, juflit (ibi commonftrari eum , quiiii caufa liberali 
leus perageretur. Laccdxmonii quidquiderat Ibrdida- 
rum artium , non per cives , fed pei Helotas mancipia 
cxerceii volebant , eoquc mirabatur Hetondas , ob id 
qucnquam vocari m jus quod (ervilia non exerceret, ibi- 
que pro crinime habeii quodLacedaemone judicarctur 
honeftum ac libeiale. 

THEARIDAS. 

90. T H E A R I D A s cum gladium cote acueret, BOf. 
gatus a quopiam num eflet acutus : b ^ctiuor^ inquit, 
calumniA : graviter mnuens rem omnium lerumnocen- 
tiOimam e£e calumniam. 

THEMISTEAS. 

91. Themisteas cum efiet vates , pr^^dixit 
Leonidx Regi futuram apud Thcrmopylas internecio- 
nem tum ipiius, tum commilitonum ejus. c Itaque 
cum a Leonida Lacedasmonem mitteretur, hoc quidem 
lituio ut lenuntiaret eventura , fed revera ne fimui cum 
aliis periret , non fuftinuit ire, dicens : d Vt pugnarem 
huc mijfits fum , non nt ferrem mmtia. Quls non admire- 
tur in vate tam prx(entem animum ? Praevidit cxitium, 
ttcc evitare voluit , cum id licerct honefto titulo. Ad- 
mirabilis etiam fuit Leonidas moderatio , qui vati triftia 
lenuntiami non tantum non fuccenfuit , ut Frincipum 
vulgus foletjfed sitx 6c famas illius confuitum voluit. 

THEOPOMPUS. 

91. Theopompus interroganti quo pa£lo quis 
legnum tutopoflit tueri : e Sij ina^xi^ amicts comeda^ 
jtipam Itbertatem , pro viribns interim advigilnns m fubditi 
Afjkiafjtur injiiria, Multis Principibus exitio fuit , quod 
amicis nihil non permitterent , cives injuiia afFefios ne- 
j^ligeicnc Heic tcmpeianiia adhibenda eft , ut Princeps 

nec 

a Generofe. h Columnia* c Humaniter, d Fortiterj, 
e Moderate, 



A P O P H T II. L I B. I. SS 

ncc amicos aliener tyrannica fkvitia , nec patiatur ilr 
los regiafamiliaricate abuti ad quidvis audendum prx- 
ter jus adverfus plebejos , qui nimium ixriiati Ij^pe Rc- 
ges luos excullerunt. 

9 3. HospiTt cuidam jaftanti quod apudTheo- 
pompi cives pliilocaloii , iiOC ell , Laconum aiiiansuice- 
retur : a Prt&ftarety inquit, (i <f)/X07TOA/7??5, id cft, civmm 
amans dicererts , potius quam LaconMm. Alter exfpedabat 
ut fibi pro ftudio erga Lacones agcrentur gratiic , at illc 
Botavit liofpitem qui alienx civitaiis ftwdiofus haberi 
mallet quam fuce , cum piima charitas debeatur patriae. 
Porro quifquis alienam Rempublicam vehementer ada- 
mat, fiiam quodammodo vituperat. 

5^4. Huic limile eft illud. Cum legatusab Hclide 
milTus diceret , libi ob id a civibus iegationem commil- 
fam,quod unus Laconicam vitam admiraretur : rogavit 
hominem, utrum meliorem duccret vitam aliorum ci- 
vium , an fuam iplius -cum is lerpondifiet, (uam ipiius : 
h ^otefi, inquit, igirur ifia civita,; fcrvari, in qua cum 
mH'tj fint , uiws tantum honus eft ? Saiie taxavit Oratoiis 
imprudentiam , qui Lacedicmonios ac fefe laudarit cum 
fuorum civium vituperatione. Probabat Laced.^monio- 
rum mores , fed folus Heiidenftum : reftabat igitur ut 
apud Helidenfes non eflet nili unus vir bonus , cui pla- 
cerent honefta. 

5>5. DicENTE quodam^ ideo fervari Rcmpubli- 
cam Spartanam , quod Regesfcitent imperare. c Immo 
potiusj inquit , ^uod ciues fciant parere .* inflgni modeftia 
Regum laudem in cives transferens. Multum habet 
momenti Piincipisintegritas, icd multo plus civium re- 
dainftitutio. 

96. Cu M Fylii decretum edidiftent quo Thco- 
pompotribuebanturfummiiionoresjrcfciipfir: d Me- 
diocres honores jpfum tempus augct^ immodicos abolet. Hoc 
animoquid txcelicntius J quod alii fibi autvindicent 
arroganter , aut ambiunt incpte , hoc ultro delatum re- 
jjccit, fimul 6c fuam declarans modeftiam, & amicos ad- 
moncns, iaomni re modam cfleopiimum. Quin &s 
C 4 iiliid. 

9i ^Arg^Hte, b sArgute» c Graviter. ^Modefis* 



S6 Tectamknis 
illiKi aaite pcrfpexit, qux fubito crefcunt in altum j non 
cfle diuturna, quod genus funt betac, & cucurbiia: : cac- 
terum qux paulatim augclcunt , ea ferrc aetatem, veluti 
quercum & buxum. 

97. C u I D A M oftendenti civitatisfuce moenia , ac 
percun&fcanti , num valida & aha viderentur : a Mini- 
7»e, inquit , pquidem funt mnlierum : lentienscivitatem 
iiitis munitam elTe fi viros habcat : fin minus, nihU 
prodcfle quamlibet operofa munimenta. 

$)g. UxoR I objurganti , quod regnum humilius 
ac minuscflet filiis traditurus quam accepifiet : b Ha- 
Herius igitur ^ inquit, majus ^ quod diutumim. Ita Plu- 
tarchus in vita Lycurgi. Qujx moderata funt, in longum 
tempus durant, & hpe ipfo meliora funt. 

T E e T A M E N E S. 
99. Tectamenes poftea quam "Ephori capitis 
fcntentiam in ipfum pronuntialfcnt , abiit ridcns ; ro- 
gantibus qui aderant , an etiam contemncret Spartano- 
rum leges : c Kiquacjuam , inquit , quingaudeo potius 
quoi hac mihi mulBa folvenda eft , cum ear» nec in lixerim 
cuipiam , nec a cjvopiam mKt-uo acceperim. Vir innocens 
non aa:ufavit patiicE !uae leges, fed hoc felicitatis elie ju- 
dicabat , quod mori juberetur , qni neminem ad mor- 
tem adegiflst, ncccuiqaam deberet vitam, nifi fibi. Fa- 
cete mortis poenam vocavit muldtamjrcm atrocem mol- 
iipri vocabulo lignans. Jure autem cogitur lolverepe- 
cuniam , qui ean:^ vel extorfit ab alio , vel mutuo fum- 
piit. Marcus Tullius hoc apophthegma lic vertit Tulcu- 
lanar. qua:ftion. hbro primo. Cum Lacedxmonius qui- 
daui , cujus ne nomen quidem proditum elt , mortcm 
iantopere contempferit , utcumadcim duceretur da- 
innatus abEphoris, & eflet vultu hilari atquc Ixto , di- 
xifletqueeiquidaminimicus : Contemnisne leges Ly- 
CUrgi? rclponderit : £^0 vero ilLimaxtmam habeo gratiamy 
4jui me ea panamtilUaverit ^ quam ftne mutatione (p^flne 
v&rfura pojfem dijfoivere. O virum Sparta dignumjUt miht 

quidem. 

a Non e(i hoc in Graco , fed Philel. vertit: hahetur hts 
^libi» bSapienter-» Q^Mfiri centemptn^ 



A P O P H T H. L I B. I. 57 

quidem qui tam magno aniniofuerit, innocens damna- 
tuselic videatur. Pio S^^wm^Fiiv^ Ciceto veitiflc vide- 
tur, verfuram. Lufit autem contemptu mortisTeCranio- 
ncs , quali mors levior eli-t multo , quam pccimiaria , 
quod iilam quilque de fuo poilet folvcre , ob lunc mul- 
ti CQgnotux uluraai aut verliiram facere.- 

X H E R Y C r o N. 

loo. Therycio^t e-Delphis rediens , cum vi- 
deret in iPihmo angurtiss a Phiiippi copiis occupatas: 
Malos , inquit , O Cormrhit , portarum cujlodcsvos hahet 
Pelopomnfu. Allullteo, quod graviter animadverti fo- 
let in cives , quibus urbis port;^ commifix funt , (i eas 
indiiigenter cuftodierint. Mnlto magis accu^aiiir>ere- 
bantuf Corinthii , qui toiius rdoponneh pcitas Phiiip- 
po piodidillent. 

• H I P P O D A M U S. 

I. HirpoDAMus qui tempore Agis adveifus 
Archidamum aciem inftru6iam habebat , lim.ul cum 
Agide juifus eft ire Spartam , curaturusillicea quibus 
cratopus : a ^nncn , inquit , honeftms ejl nt pro Sparta 
fortcm honumqm vimm tp-afviXns morttm oppeta?n? Ac poft 
fumptis armis , ftan(que Regi ad cexteram , pugnando 
interiit. Confultum volebant illius feneduti , quxvi- 
libus defecta in bello non ita multum eflet habitatura 
momenti , in pairiafutura nonnulli ufui ( excefferatc- 
nim annum a^Sogefimum} at ipfe fibi non indulfit. 

HIPPOCR ATIDA5. 

2: H i P p o c R A T 1 D A s aGceptis literis a Cari^e 
fatrapa, in quibus coHtiaebatur , Lacedsmoniorum 
quendam cum fuifR^t conlciusinlldicTrum;quas quidam 
ipfiftruxerant , non indicafte rem fed (ilentio texiHe.li- 
mulqu3 rogabat fatrapns > quid de ilio fadurus efiet, re- 
fpondit hunc in modum : b Si quo max^to teneficio ilium 
Afficifti , inte.rfice : fn minm , ejicz exe^icne , «r ad v.nu- 
tem..f9Tmido[ofnm. Ingratitudinemerga bcnemerirum 
C r cta 
^■Mors t^ntsmptA, b JHodirAte» 



Callicratibis 
ccnfuit morte ple(^^endam. Catterum quod clTet nrfn 
pec malitiam, fed per tonnidoloritatem commiiTum , ci 
fntis fupplicii judicabat cxrilmm.Non enim ij^fe ftruxe- 
lai inlidias, (ed libi metuens non prodidit. 

3. Huic camaliquandofuiiretobviusadolefccns 
quem amator fequcbatur , erubefcenti Qdolelcentulo : 
a Cum hisj inquic, opcrtet ambtiUrei ium ^jutbus conffe6itU 
non rnutes colorem. Docuit ex improbis coav idoiibus ni- 
hil capi fructus nifi ptobtum 5c ignominiam.. 

CALLICR ATIDES. 

4. Callicratides clafTis prxfe^flus , ^ 
Lyiandri amicis foiicitatus , ut unum quendam ex ini- 
niicorum numero permitteret ipfis interimere , & acci- 
peret talenta quinquaginta ; tametli vehemcnter opus 
haberet pecuiuis ad foivendum nautis ftipendium , 
haud tamen conceHit. At cum Cleander, quierat illi \ 
confiliis , dixiflct , accepiflem fi fuillem Callicratides : 
b Et e^a , inquit, fi J'-<}JJem Cleander. Mira ducis integri- 
tas, qui nulla pecunia licet necefTaria , veladhoccor- 
tumpi quiveric, utin unum hominem pateretur aliquid 
iniquum fieri , fnnulque monuit , in omni afiione fpc- 
(iandum efie decorum perfonae. Quod forte decuiflet 
Cleandrum , non decuiflet Callicratidem. Qupd decet 
plcbejum. non femper decet Principem. 

5. I D E M profedus Sardeis ad Cyrum juniorem , 
quo tum Lacedaemonii in bellicis fbcio uteoantur , pe- 
titurus pecunias rei navali neceflarias , primo ftatim die 
juflit renunciari, fe cum Cyro vellc colloqui. Quera ut 
audiit bibere : c ExfpeBabo , inquit , donec bibmt, At 
tum quidem abiit, quoniam intellexiteo die non pofle 
daii conveniendi Re^is copiam , ne parum civilis habe- 
ictur. Poftero yero , cum iterum audiftet illum bibere, 
nec (e admitti ad coUoquium, dixit : Ita curam haben- 
dam pecuniarum , ut ne quid tamen committeretut 
Sparta indignum : moxque inde leceflitEphcfum, mul- 
t.i imprecatus mala iis , qui primi a Baibaris fliiflent lu- 
dibiio habiti, eofque fua patientia docuiflent illos fidu- 

cia 



A r o p H T II. L i B. I. 

eia divitiarum aliis illMdere j juravitque npud comitcs , 
fclc ut primum Spartam rediiHet, nihii non tacturum ut 
Grxcos inter fe concili.iret , quo Barbaris fierent jr.rgis 
formidabiles , delinerenrquc iliius Regis viribus inicr 
fefe pugnantds, egere. Quid non tk faciui;t Sc paiiuntur 
homints, ubi pecuniarum urget mopia ? Atgenerofa 
Spartani mens maluit pecuniam ncgligexc , quam eftoe- 
minaii Regis tertio pati fafiidium , cum levioribus 
de caullis xquo animo ferant, 11 vel poft totos iex men- 
fes admittantur ad Rcgis colloquium. Deindc nil^il 
imprecatus ti\ ipiis Barbaris aut Regi , fed iis indignaba- 
tur , qui primi fua tolefantia docuillcnt eos ob opulen- 
tiam tantas criftas fumere. Nam fi fuiilent omnes qua- 
les erant Spnrtani , opum ac voluptatum contemptores, 
nunquam ad rantam infoknciaiii venilient Barbari. 
A Poikemo lini;ularis erat prudcntix , quOd perfpexit 
Gixcos non alia magis racione polle liarbaris reddi for- 
imdabiles , quam fi pofitis inreftinis fimultatibas aiiX" 
uiam inrer fe concordiam fancirent. 

5. 1nt£rrogatu$ quod genus homines e(« 
lent lones : h Liberiy inquit, mali.fed ftrvt boni : ligDi* 
iicans illos nefcire imperaie ac libertate uti, led fervitu- 
tem xquo animofeiie: videlicet lefeiendos ad fecun- 
dum hominum genus juxta diftinftionem Hefiodi , qui 
pci fe quidem i:on fapiunt, fed parent ie<5te fapienti. 

7. C u M Cyrus ftipendium mififlet militibus, Cal- 
licratidifeorfim xenia, amicitiae monumenta : c ftipen- 
dium quidem accepit , xeRia vero remiftt : negans fibi 
cum ipfo privatam habendam amicitiam , fed quam ha- 
beret publicam cum Lacedjemoniis omnibus , eandem 
illi fecumquoque intercedere. Quid hoc animo incor- 
luptius, qui totus ad Reipublicas commoda fpeclabat ? 

8. Aptjd Arginufascum efiet navali pugnacon- 
flici:urus, atque Hermon nauclerus diceret, bonum efle 
ab eo loco folvere , quod Athenieniium trirem.es nu- 
mero longe plures effent : d ^luid , inquit., tum fofiea ? 
^queftigere ignominioftim ejl Spartd ac damncfnm , con- 

C 6 tra, 
QPrudcnter. b ^r/rute. C Simile ante hahetnr pag,zi* 
Apc^htht6j, d Mors sontempta. 



&^ Clearohi 

tra , mAnenttm aut rnori , aut vtni^re hone/iijpimumi . 
Gloriam viia: anicpofuit, feit publicam gentis , non pri- 
vatam fuam. 

9. Ante conflidum pcradlo (acrificio, cum ha- 
lufpex nuniiaret cx incenfis, cxcrcirui quidem porteii- 
di- vk^oriam led Imperaiori mortcm : nihil expavc- 
factus: a Hauii p -nes unum , inquit, funt res SpartA : me 
[iifuidtm mortuo nihilo deterius habitura ejl patrta : ftdjt 
fejfero hojltbus , a/iifutd dtcedet patna. Itaque cum 
Clcandruni pro fe Ducem dclignaflct, navalem pugnam 
aggtcHus cit, ac pugnando iniaiit. 

CLEAPvCHUS. 

10. Clearchus militum auribus fubinde (b- 
Ict inculcare , militi maj;is efie mctuendum Imperato- 
rcm , quam holtem : qux vox mortem minabatur mi- 
liti, qui parum gna\ iter fe gefuflct in pra:lio. Honcftiii» . 
autcm ti\ cum laude vitam impcndercpatria: , quam 
cum dedccore potnx. Hocdidum non quivis militci 
laturifint, fed hi facile fercbant , quibus matresdomti 
folcnt cdicete , utnut vicloies cum ^Uimis rediient , aut 
niottui in armis.refcrrentur» 

CLEO MBROTU S. 

11. Ci,EOMjiRoTus Paufaniae filius > cum ho. 
fj^s quidam controverfiam haberct cum patre de vir- 
tutc: b Tanttfper , inquit, pater eji te prajlanttor y ^uoad 
tu qi^oque genuern, Civiliter deterruit hominemacon- 
tentione , quod patei vel.hoc nominc fupcrior eflet, 
<^uod filium dedifrec patriae , cum ille Dondum patet; 
cfler. 

G L E Q M E N E S. 

I2i C L E o M E N E s AnaxandiidzE filius dicere fb^ 
fet-, c Homerum effe Poetam civium Lacednemonio* 
rimi, Hefiodum vero Helotum, hoc eft feivorum, quod ' 
ille docuiflet quo modo gerendum fir bellum , hic qu3 
inodocoiendiagri. Nam ut ante diditimeft, Laceds*. 
nionii tantum ad beiiicas res inftituebantui , eoque 

^ huaii- 

\^ors tontemptih b VrhAm* t.*Ar^uti». 



A F O. P H T H. L I B. I. 

humiliores operasfic artcs nianuarias fcrviscoiriinittC'- 
bant Hclotes. 

13. I D E M cum Argivis feptem dierum paftus inr 
ducias , cum obfcivaiidas dcprehandillec illos tertia no- 
d^e indulgere fomno, fiducia videlictt induciarum , 
adoitus clt eos , & alios interfccit , alios abduxit capti- 
vos. Cacteium cum ilJi probro daietut violata jurisju- 
Xandifidcs : a Dediehis, inquit , patius fum , mciesnon 
addita funt jurejurando. Quanquam 6c alioqui quidquid 
inali quis fecerit hoftibus , id & apud Deos (k apud ho- 
mines hjbctur juftitia pracftantius ; verum huic magni- 
ficx voci non icfpondit eventus. Nam & urbe cujus 
gratia violarat conventa , fiuftratus eft , eo quod mulie- 
rcs detradis e templis Deorumarmisillum ultic funt : 
perinde quall Diis ipfis quoscontempferat , pceuas dc 
ipfo Ibrnentibus. Poftren.o verfus in dementiam , iplc 
fibi gladiolo quodam fodit 6c inciditcorpus a talis uf- 
que ad loca vualia : itaque vitam finiit , iidens6corft 
diducto. In hoc apophthegmate nihil habes imitatu di*. 
gnum, utile tamen exemplum ad vitaiidam jurisjurandi 
violationem. 

14. C u M auguriHum dehottaretur ne esercitum 
educeret ad urbem Argivorum , alioqui leditum illine 
fore turpcm : poftea quam admoviffet civitati copias, ac 
portas videret claufas, & mulieres in mcenibus : i> Heic^ 
inquit, reditus tibi turpU videtur, in quo viru mortuis uxo" 
res occlufere porta^ ? Fortis animus , fi cum aequo bona- 
que fuilfet conjundus. 

15. Argivis nonnullis illum convicio lacefien- 
tibus ut perjurum & impium : c Vobis , inquit , 
teJioA eft mihi maledtcendi , At mihi potefta^ eft vobufacien- 
di maU. Admonet , non elTe totum cos maledi6lis irri- 
tare, quibus in manu eft, cum velint , re ipla la^dere : ad 
harc non opoiteie potentes humiliorum diiffcis admo- 
dum commoveri. Satis enim vindite eft , quod licer, 
cum libet ulci(ci , cum ilhs nihil aliud leliquum fit 
quam male loqui. 

15. Venerunt ad Cleomerem Samlorum 
C 7 oia^. 
z.Vafrc, h ^Ammofe, q MQdsmu 



Cleomrnis 
cxatorcs hortaiuri ut cum rolyaatc Tyranno bcllum 
lUfcipcrct : id cuni fcciflcnt orationc plus acquo piolixa, 
icli^ondit in hunc moduin : a ^ux fnmo loco di\ tj}ii non 
vierfiiniy (j- 06 td nt medta (fuidem tnteutio : iji*a Veio dixijlu 
ttnmum pcJlrc Ka , nonprobo. Admouct multiloquium 
non lolum molcl^um clie auditoii > verumctiam ad 
perfuadciidum inuiilc , prarlcrcim apud Fiincipcs , tum 
variis curib oc^upaios, tuii) auiibus fjl\idioli$. 

17. P I K A T A quidam populabuiidus (iifcurrcbat 
pcr agros Laccdxmoniorum. Is ut ca^tus c(\ , ioj,atus 
cur id auliis cflct : b Qitoniam , nujuit , decrat mv.t com" 
mc^-ttis ifuem mtlitibm pra^erem , ad evs veni ijui habe» 
b^int nec Jffonted^i-ant , vt erepturwt. Ad id Clcomcncs : 
ComptnJtofa, \f\o^\i\i , malttia : Dctcflai us pr^donis ne- 
fanum fcclus, probavic tamen orationiscxpcdiiam bie- 
vitatcm. 

18. CuM inipro'ou quiilam ipfum conviciis inccC 
(crci : c Sufy: i ieo, m ]uic, tn miiUdt. u cmnibti^-, ne Ji veli' 
mu4 rejfcndcre , ntnm halcttmu^ Vicijfim de tuu dtcendi' 
fnaittia ? Ut c luMimi contcmplit malcdicum , nec ul- 
lo rcfponfo nec alia parna digoum judicavit hominem' 
nulliusrei, cui nilul cilet pizfidii pma maicdicam 
liiiguam. 

19. Cu M e civibus quifpiara apud eum dicerct, 
bonum Regem omnino crga omnes mitem & placi- 
dum efle oporterc : d Sed ha^gnus , inquit , neftcon^. 
temptui : iignificans crga improbos maniuctudinem ni« 
miam eirc mutiiera civitati j notanfque quorundam 
morcs , qui Principcs vehementer bonos & clemcnrcs >. 
Cum impcnlius amaredebucrinr , dilcunt habcre con- 
temptui. Eft quidcm prcrcipua vultus in Fiincipe comi- 
tis ac manfuc udo , verum ob malorum ingenium hxc 
ita tempcranda eft, ut Principi fua conftet au^^oritas, 

20. CuM diutinomorbo vcxatus j expiatoiibusac 
divinis aufcultaret , ante con folitus idem facere , quo- 
dam idadmiranre: e ^uid mtraru i inquit , Non entm.- 
idem fum nmc <jui tunc eram. Cum cMtem non Jim tdtm nec 

prcb^ 

a Loquacita^. h^yiudacia. c Hoderats, dVrb/i-tc^ 
e. ^Argtiti^ 



A r o p II T FT. L I B. T. 3 

prcho tAdcm. Llulit illc quidem inconlUniix reprehcii- 
lioncm, vcium tamen eft, non eadcm placcrc lcni , qux 
juveni placucrant. 

ir. SoPHisTA quodam de fortiiudinc inulta 
diflercntc lilit Clcomenes. At Sophifta' dicenti 3 Qui4 
ridcs Clcomcncs audicns de forciiudine diflercntcin, 
prjclcrtim cum fis Rex : a Sl^iofndm , inquit , amice, fi 
hirimdo de fortitudine lo:jiieretur ^ idemfacercm ^tiod nunc 
facio : fn Ajuila y mai^no filentto aufcultarem. Viliim cft 
ineptum qucnquam de fortitudinc magnihcis uti vcr- 
bis : qui ipfe niliil fortiter gefliflct unquam , nec aliud 
poflet quam in hirundinis morem garrire. 

22. Argivis profiteniibu5 fe prioris conflidus 
fortunam in qua vic\i fuerant , iterato prilio farcirc vcl- 
le : 6 Demiror. inquit, duarum fyliabarum acceffionc fa^ 
{}i eflii meliores cjuam eratu prius. Hujns apophthegmatis, 
argutia Latine reddi noii poteft. Nam Gtxcis fjjiL^^ 
pugnare crt , u.yuijic/i'/^^ redmtegrarc pugnam. Intct 
hsfc duo verba nihii intcicft, nifl quod pofterius fupcrat 
priusduibus fyllabis a,)ta.. 

23. I D A M per convicium ilhim dixerat deli- 
tiisdeditum : c ^At hoc f\nc\mXi fattns f/?, quam injufium 
effe. xAt tu pecuyiiarum ^more tenens , cum cjuod fatu efi 
ftcffideof, Argutc fignificnvit reminem efle pofle jufti- 
tix tenacem , qui fupra quam fairs cft , congerendi ftu- 
dio tenetur : ad hacc ftidtumeflequi alterilevius e«- 
probrat vitium , cum in ipfum ilico gravius crimen pof- 
fit retorqueri. 

24. I D A M ut Cicorneni cantorcm quendam^ 
commendaret , cum aliis multis nominibus prasdicabat: 
hominem , tum illud in primis affirri.abat , eum efle 
cantorem inter Grscos prxftantiflimum. At Cleome* 
nes oftenfo quodam ex his, qui aderant : d xAt per Dses 
hic , inquit, apud me jurii ccndendt artjfex. Contempfit 
artem ad folam dele^iationem utilem. 

25. A N D E R Samiorum Tyrannus ob incur- 
llonem Perlarum profugerat Spartam , oftenditque 

quan- 

a Decorum. b Facete. c BeUe retortum. d Hahetm 
mU) pag, 40, apophth, 42. ^rs inHtilis. 



^4 C L E O M S V I 9 

quatitam pecuniarum vim fccum apportadcc , i< quan- 
tuiTi Cicomcncs vcUct lar^^iii a At Clcomcncs ip!c qui- 
dctii n.hii acccpit , lcd vciiius nc quid aliisctviUii^ do» 
nnct , aJiit Eptiotoi . dixti^uc , laiius cllc fi hoipiicm 
iu\ru Satiuum c icloponnclu iubmovcrc(;t » nc cui 
Spacano pcituadcat ui hat iniljs^ Epiiorivcro Cicoine 
nis co.niiij paicntcs , codcm itjtim dic piointilgiiuui 
cduUuin. ui MjLandcr PcioponnUo dcccJcict. Quantus 
in lioc hominc diviiiaiuin coiuemptus , aquibu^ non 
fccus atc]uc a pizLcuiilliino vcncno timuitavibu!» luis , 
cum plciicjuc non aiitci cxilti;ucnt beatas ci^itatcs , 

3uam li quain inixtmc abundciu opibus. IIuMcMxaU- 
rum Hciodonis iib. }. >Ui:anJ:iuin appcllat. 
16. Qj; o D A M intciro^aiiic. cur Argivoscum La« 
i cdac:noniis bcilum gcieiiic& , lu^u Izpciiumcro viciP 
iciit nou dclcvciint : h Sc cpiavenmut tfwdem , ii\c\uu , 
luof dcltftt ut hAheamus .'jmjuvenei noftros exeri^sanr. Tct' 

fpcxciat cgiegius Dux. coiiumpi )uvcotutcm, U pcrmit- 
taiui ocio, Inxu^ ac malorum omnium magif^io. 

27. Percunctanti cuidam.quamobcauC 
(am Spartiatx EU>n dicaicnt Diis fpolu ab hoiUbusdc-* 
tra^la : c ^^mam , inquit > a ttmtdu vtnerunt, FoiXO 
qu£ paita fuat ab his qui ob iimidaate:n cap:i lum occ 
dccct intucri )uvencs, ncc Diis confccrata rcponi. Scodt 
in bello aut vincendum , aut toiiitcr occuuibcndutn : 
adeoquc ren>ignominio!am judicabac mctuui mortis » 
uc alicna: quoque timid:tatis inouumcuca puiarcc ab 
juvenum oculis Tubmovcnda. 

z8. Cl£om£N£S cum amicus quidam hofpiti . 
in phiditiis nihil apporuinet niii jus nigruni , & panem 
isini duratum , fuccenruit homini dicens : Er^a pcreiri- 
nos )icn fponere r.imium v.u.icccii^en. Scveritas cft , [\ c}Uis 
a feipro cxigac vic^um duriorcm i ac inhumanitaiis cft 
horpiiein eodcm compellcre. 

CLEOMENES ^ikn. 

20. Cleomines Cleombroti filiu5> coin quif- 
f^iam ilU donarcr gallos gallinaceos pugnaccs, acir uniis 



A r o p H T fi. I, I B T. 5 
fiium ornins vcibisdiccrci , illosob victoiiam pugnan- 
do mtcrirc : a Da i<!^trnr , inquit, miht ahtjnct e\ Im ijtti 
hos •cciiiunt. S.im ilit hufunt prtjittnticres, Vir milicaiis 
ad bcllum torlit omnia. QuiH]uis budat viduiu , illu- 
fixat vidorisgloiiam. 

L A B O T U S. 

:o. Labotus cuidam apud ipfum prolixiorc itfen* 
ti fcrmonc : i> ^utd mihi , inquir, di rc pufilU longa te\k 
proami.i ? ^anta rcs r/i, tantam oportet & orationem ejfc 
ifua utcru. Li\ hoc omnibus Spari.-mis pccuJiarc , offcn- 
di lermoncquam caulii poOiilat longiorcadco nulquara 
non placcbat trugjhtas. Nam ad cjulani non magtiam 
adhib^re liipervacuam vcrborum copiam, luxuriac gcnus 
cft. Hunc Labormn Hcrodoius Lcoboiaa appcilat : 
quod nobib loiiat ^ opuli pallorcm. 

LEONTYCHIDAS Primus. 

31. Lpontychidas hujus nominis primus , 
cuidam objicicnii quod ficile mutareiur : c Mutor, in- 
quit j f d p'o temporu^i rtitiofie , non ut vcs p opric morLe, 
Vrudcntis eft rc nara uovare conljlia : at fmc caufa fub- 
indealium licri , incourtaniia: vitium eft. 

? 2. I n E M r<-^gatus a cjuodam, quo pac^o quis bona 
qtix adlunr tucri valerct : d Si non cmma^ inquit, fortU' 
n.t credtderiT. Tn animi bona nullum jus habcc fortuna. 
Tum cxterna bona reddemus nobis ftabiliora , fi quz- 
dam lepofucrin:us, nec forruns volubilicommilerimus. 
At iunt Principss, qui proferend:: ditionisftudio lemct 
in periculum conjiciunt, ne hoc iplum quod hab^nt im- 
perium amiitant: multi item divites augenda: rei ftudio 
quidquid habeni, totum committunt navibus. 

53. Interrogatus quid potifTimum opor- 
tcrer pueros ingenuos d;(cerc : e :Uuy inquit, ubiMl 
virilem atatem pervenerint, ufuijlntfutura, 

34. P E R c u N c T A N T I cuidam quamobreni 
Spattiatx parcifTime biberent : /*^5> inquit, /?ro «o^« 

alii^ 

a Lepide, h LcquacitoA. c No« hahetur in Graco. d Pr«- 
dmtr, c HabetHr artte pag. 21 ,apoph.6S- f SobrietM, 



66 LEONTYClIIDiK 

aitiy ftd noi pottttn pre aitu confultemus : lalfiflimc notant, 
viiiolos non cfic ad confiihaiuium idt ncos , lcdlalu- 
brium confiliorum parcus crt Ibbiictas. 

35« Leontycuidas unusc (cniorum numc- 
ro, quosferunt Laccdxmoniis fuiflc \iginti Oclo , cum 
Corinthi canarct apud hofpitcm , rogavit num illic li- 
gna quadrata nalcercniur : illo ncgantc : a Qutd irirur, 
inquilyfi^uad^aranafcercfituryfticeretiirotunda ? Ita Flu- 
tarchus io vita Lycurgi. Quanquam hoc alibi retcriut 
alteiius nominc, vidclicct Agcfilai. 

LEONTYCHIDAS s^lter. 

35. Leontychidas Ariflonc natus-. cuidain 
jpfi diccnti, quod Dcmaraii amici ma!c dc eo loqucrcn- 
tur : C Ver Decs, inquit, nthii mirorf ^juandoejutdcM nuUus 
tuorum de quod.xm btne lo:jut pojfet. Docuit COnicmncn- 
vicim cflc malediccntiam qua; non a judicio , Icd abaiii»' 
moibo profitilciiur. Qui vcro paiJim nialcdicunr 
omnibus , cos palam cfi id natura: vitio faccrc , non cx 
coium mcrito quibus obircc^tant. 

57. CuM porta:ilIi pro.ximxclavcm dracocircum- 
Yolutus cfletcomplexus , idquc augurcsaffirmarcnt eflc 
portcntum : c ^Mthty inqiiit , nequacjuam vtJetur y fedfi 
ctavii fuijfet circumplexa draconemj portentum erat. Lcpi- 
de irrifit hominum fuperflitionem , qui terrentur his , 
qua: cafu, nec pratcr naturam accidunt. Hunc morialis 
ingenii morbum alunt augures , arioli, harufpiccs acdi- 
vini. Verum ubi quis pr.Tter recium 5c honcftum infli- 
tuitnefaria confilia, tum oportebat horrerc portentuni, 
^ aliquid magni mali fecuturum exfpc6lare. 

38. PniLirpus quidam erat profitens Orphei 
myfteria , & his alios initiare foliius : is cum eflet ex- 
trcmx paupcrtatis , tamen apud Leontychidam diceret , 
cos qui apud ipfum. Orphei facris initiati elfent , poft; 
obitum fore beatos : d ^tn igitur , inquit , O dcmen: 
quam ocyjjirne vitam abrur/jpn , ut definoA infelicttatem 
tuam ac tnoptamdepiorare ? O animum ab onini fuper- 

ftitione 

a Habetur ante pag. iz. apophth. 1%, h nMaUdian' 
tia, cLepiide. d SuperJiitio nHlla» 



A p a P H T H. L I B. I. 

ftitione libeium. Poft hanc vitam fcliccs criint, qui heic 
pie juftequc vixerint , nonquificlis cxremomis fucrit 
initiaius. Hoc perlliafum crat Laccdomoniis , quihcic 
pie vijiillent > cos ab obitu ficri Divos. 

L E O N. 

39. Leon Eurycratidis filius intenogatus , in qua 
tandem urbealiquispollittuto vitam ngere : a Inea^ 
inquit, ejtmm qui incolunt , nccjue pluspojfident , neque mi" 
nus^ & ubijufiitia, vij^et , injttflitia. ifnbect!iis efi, GravitCB 
admonuit , «equalitatcm edc pacis 6c tranquillitacis 
altricem , inxqualitatcm feditionis efle fcminarium r 
nec ibi locum elle juftiiix, ubi ut quifque potentioi eft, 
ita liccntius opprimit imbeciliorem. 

40. I D E M cum videret in Olympiis curfores (blici- 
tos de emiflione , ut aliquid fucri habeient ad occupan- 
dam vif^oriam : b ^ltianto m.ijor ejl , inquit, cura curfo' 
ribus de celentate cjuam de jujlttia ? Vir integrae menti» 
€tiam in ludis vokbai haberi rationcm juftiiix,nec tan- 
tum agcndi^n utpriorquis ad metara pcrtiogerct , fcd 
ut jufte vinceret. 

41 . C u I D A M. de icbus haudquaquam inutilibus 
mtempeftive loquenti : c O hofpts , inquit , re oportuna 
non oportune uter^s. Nihil oratione mciius , fi paice pro- 
mas iingus thefaurutn. 

L E O N I D A S. 

42. L E o N 1 D A s Anaxandrids filius , fratei Cleo- 
mcnis, cuidam adipfum italoquenti 5 Excepto regng 
nulla re nobis prxftas : d ~ inquit , ni vobisfwfcm 
melior , non effem Rex. Moderatiftimo dicio & rcfellit 
convicium- , & fuam dignitatem fibi defendit. Etenim 
ubi Reges non nafcuntur , fed dvium fuftlagiis eligun- 
tur , hoc ipfo publicis calculis Princeps judicatus eftcae* 
tcris mclior, quod ad regnum adfdtus eft. 

43 . C u M ad Thermopylas proficilceretur cum Per- 
fis confiiciaturus , iixori Goigoni loganti fi quid ipfi 

man- 

a fy£.qualit£u. b Jujle, c Habctur ante Jtmile pag, 1 7. 
apopht, $1, dModerate, 



6% EEO NrD^. 

iTiaiuiarct! aVr bonis ^ inquit , ntth.u , honftfcpie lihent 
p.i'i.u. Hxc vox teftabatur illuin aniir.o prafagirie in- 
tcritum : ncc hac pra^feiilionc detcrrirus cft ab expcdi- 
tionc, pulcherriinuin cfTc duccns, pio patria pu^nintcm 
occumbcre. 

44 E p H o R I s diccntibus quod ad Thermopylas 
proficilccns paucos fccuin cdufcfct : h ^i^ntrun ad hoc% 
inquit , ne^-^rtum ad tjuod profii tfcimur. Indicans (atis 
mulroscduci ad moiiendum in bcllo ; latiuscnim pc- 
rircpaucos quam multos. 

4y. Ru R su M cum Ephori pcrcund^arcntur , 
<juid prxterca rci fr.cere ftatuil^ei : c Nthil altud. inc^uity 
ifitam vtrbotetms impedituTtu Jiurbarortim Tranfium , fcd re 
ver.i pro Grxcu moritnrus. Egregium impcitciriti pcdo- 
lis docu nentum , in caula honclU piaquc necccrtam 
moricm horrckcrc. 

46. II B I pervenerat Thcrmopylas 5 ficcommilito- 
nos artaiUS Cl^ : d ^;t4> t Biirba^-um tn proptnejuo ejje , n«i 
AUtem tempui tertmus. Kunc emm pervemmus ad BarhTU 
fcts ^/«f ^«r vi:iCJir}iUi c^orttt^.aut vtiit moriamur. 

47. QjJ o D A M ita diccntc, pia: jaculis Kaibarorura 
ncc lolcm vidcre hcebit : e ^nnon^ inquit , lcpidum 
futrit , fi cu7n tUts fub umbra puf njtturi fumus ? Quid llOC 
animo foitius ? ad mortem ciinti ctiam jocari hbuit: 
icd ludcns intcrim metum cxcmit fuoram animis. 
Hoc apophihcgma Lcfcit Marcus Tullms Tufculanar. 
quaft. hb. I. vt:lui dc ignoto E quibus > inqiiit, unuj. 
cum Perfcs hoftis in colloquio dixiflct glorians , folcm 
prac jaculorum muhitudiiie ^fagitrarum umbianoil 
videbitis : In nmbra igitur, inquit, pugncibtmw, 

48. CuM ahus quidam mihtum dehoftibusdixif. 
fct, funt prope nos : / Et nos, inquit , prope illos : (igni- 
ficans ob id non minus immincre diicriminis hofti 
quam ipfis. 

49. Cu I D A M dicenti : Siccine cum paucis ad-^ 
verfus multos belh foriunam experturus hucvcniftiJ 
Leonidas: ^ St pHtatts^ inqn\t, mtmultitMiinefTetur» 

hue 

zGravittr. hsArgute. cMors contemfta, d Fntiter» 
C Le^ide, f^nimofe, ^fertiter* 



A r O P H T H. L 1 B. I. 69 

huc venijjc , ne Grxcta ejuidejv ofnnis fntii fit, Siqtiidem ea 
ad Ifarbarorum muttitudinem collafti cm^uh portio efi : Jin 
vtrtute , e- hic nHmerm fuffecenr . In beli-j jUviicavit plu9 
haberc momcnii qualcj> ducas militcs , quaitn quam- 
mulios. 

50. Altrri cuidam dicenii quod cum paucis 
advcrliii) multos confiiii^urus iret : Immo multos, inquit, 
duco ut moitturos. Hoccouvenit cum co quod ante ic- 
fpondit Ephoris. 

51. X £ R X E s Lconidx fcripferat j Si definas ^tc- 
/ua;^«v , id eft, cum DnsbtJlare , fcd n.eis te copiis ad- 
junxeris, potes Grxcix fieii Monarcha. Huic ira lelpon- 
dit : a St novijjes cjUde Jint m vtta boncfia^ abjltnwjfesa 
concupifcendis alunts. Mihi vero potius efi pro Crjccia mcri , 
quam in pvpularcs meos zcrcre MonarclA^m. Qiiid tam im- 
pium eil , quod mortalium vulgus non adminat ampli 
principatusgraria ? Athicprius duxit honeftam mor- 
tem proairjicis liberandis oppetere , quam Monarcha 
faftus, eos !er\ituteprcmere, a quibus venerat depuliu- 
rus iervituiem Baib.irorum. 

5 2. Rua^us cum Xerxcs fcripfinet^ Mictearma, 
refcfipiit : b Vcui c> cape. Maluitarmis mori, quam tra- 
ditis ariris turpiter de vit'. cum hcfte pacilci. 

5^. C ^ T E R u M ubi jam adornnret cum hoite 
confiigere, belli Duces admonuerunt ex<pe£tarct reli- 
quos i(.>cios : c Non adfnyit^ inquit , ejm pngnatwi funt ? 
%^4n nefcitts eos folos cum i:ofitbu-i pu^fiarei qut T{^'ics veren- 
tur ac metutmt ? Kon puxavit eos exfpedandos , qui ad 
piajfaptum ablmperatoretcmpusnonadelTent : relj- 
quos etramQ adiint non pugcare. 

54. M I L I T E s fic adhortatus eft : Jta ^randete 
commilitoms mei ^ tanquam apud inferos coennturi: Hsec 
vox ignavis ademiffet animum, at viris foitibus addidit: 
admonens ne cibo vinoque graves venireut ad prxHum^ 
aut ceite pro patria fortiter cccumberent. 

55. I D E M percunftanti quam ob caufam for- 
tes viri gloriofam mortem inglcria: vitas anteponant : 
d ^oniam , inquit , alterum natura proprium , alterum 

pecH' 

a Jufie, h^nimofe. cGraviter, dSapknter. 



70 LocnADi 
^ecuHiiriter fuum effe dufHnt. Nain naturx bcncficio W- 
vunt & ignaviflimi , at lionclk mori non comingit nili 
virtuie prxditis. 

56. C u M cupcrcr juvcncs cxlibcs, a quo forcnt 
incolumcsabcflc a bcili pcncuio, larci(]iic illos id mi- 
nimelatuios, linguli<> illoium ttadidit lcytaUs , id cf^, 
cpiiiolarum Laconicarum gcims, cumque his mifit illos 
ad Ephoros. Cum vcro trcis ctiau) ex his , qui grandio* 
rcs jam duxcrant uxores , opiarei lalvos , ac limih prx- 
tcxiu abic^arc conarctur in pairiam, intcllccto dolo non 
fuihnuerunt accipcrc lcytalas. b Quorum unus ita Cc 
cxculavit, non prico, lcd pugnator le lecutus fum. Al- 
tcr vcro Hcic, inquit , mancns cro mclior. Tcrtius por- 
10 , non podtcmus, inquit , homm , led primus inibo 
pugiiam. Utrum heicpotius admiiari conveiiit , Ducis- 
nc r.nimum , qui de lc nihil fohcitus , corum incolumi- 
tati profpcxit, qaos adhuc vivcie rcfcrcbar patrix , an in 
xtate Horenti tantum viiac contemptum. 

L O C H A D U S. 

57. LocHADUs Polyxnidac fiUus , Sironis parcr, 
nuntianti quod e filiis ipliusalter intcriii3tt: c Olim 
ftieba,m y inquit , iUi moriendum effe. Nihil illi vifum cft 
novx rci , fi mortaiis naius moieretur : ncc magni re- 
ferre, paulolerius an citius vitadccedcrct , cuiomnino 
brcvi foret dccedendum. 

LYCURGUS. 

S%. L Y c u R G u s is, qui Lacedxmoniis legcs con- 
didit, cum conarctur cives fuos a moribusprxlentibus 
ad temperantiorem vivcndi rationem traducere, eofquc 
virtutis & honefti ftudiofos reddere ( nam erant coi- 
lupti dehciis ) duos educavit catulos eodem patre ea- 
demque raatre progsnitos , quorum aherum palTuscft 
domi lautioribus vefci cibis alterum edu6lum venati- 
bus exercuit. Dein cum ambos produxiffet in forum 
apud multitudinem , pofuit illic fpinas , fimul 6c efcas 
aliquas dehcatiores, mox emifit lepoiem: cum uterqu^ 

rape- 

2i Humaniter. b^nimofe. cFortiter, 



A r o r Tf T H. L I B. T. 71 
rapsretur ad aflacia , aherad elcas , alicr leporem inva- 
derct ; "f" i/^^i tts , ini]uit, ti vcj, ^/«oj catulo^y mm 

ejufdem (hit (^eneris, rame'i ob utverfim educationem admo» 
dum dtjjimilei tntcr ffe evdftjje , plufjne ad honejiatem mo^ 
mcnti hubcre cxercitattonem quam natttra/fi ? Sunt qui di- 
cant ab illo produ6tos catulos , non c|uidem cx lildem 
parentibus natos > fcri quoium alter eOet ex ignobili ca- 
num genere , qui aluniur ad a:dium cuilodiam , alter ex 
his qui alunturad venandum. Deinde qui eratex igno- 
biliori generc exercuit ad venatum, altcruui qui erat cx 
prjBliantiore genere tantum dcliciis exercuit. Deinde 
cum uterque ferretur ad ea quibus alVucvcrat, atque hoc 
pafto pal.im omnibus feciflet Lycuigus , quantum infti- 
tutio valeret, tum ad meliora, tum ad deieiiora, dixit c 
n?roinde ne nobts qutdem ctves nebtlttM , tjuam mtratut 
bomtnum vulgus , dudumcjue ab Herctile zenits , profuerit y 
niji eafjjferimus , per cjuA tlLe mortaltum omnium clarifff 
rattsac <renerofiifimus estiiity ac pi.r ornnem vitam quahonC' 
fta fwit difcam^ts cxerceamus. Reperit vir ingeniofus 
viam , qua multitudini philofophicis raiionibus noa 
latis idonex , virtutis imagincm ob oculos poneret : 
magis enim movent ac penetranc in animos qux cer- 
nuntuc , quam qux audiuntur. Qupd autem ille fecit 
in civitate . hoc cuique patrifamihas in fua domo , cui- 
que moderatori in Ihoj^rege faciendum efl:. Resqui- 
dem cfiicax eft natura, fed potentior eft inftitutio , quae 
nialam naturam corrigit & vertit in bonam. Quales 
nafcantur hberi , nulH in manu eft , at ut reda inftitu- 
tione evadant boni, noftrae poteftatis eft. 

S9' QjJ o N I A M intelligebat ^squaUtatem & ad 
frugahtatem 5c nd concordiam in primis conducere , fe- 
cerat novam agrorum partitionem , dc in flngulos cives 
aequam portionem diftribuerat. Fertur itaque cum dein 
cx peregrinatione rediens iter faceret pei agrum recens 
demefliim , confpiceretque manipulorum acervos oidi- 
ne pofltos & xquales , deiecfcatus eo fpedaculo cum lifti 
dixifie comitibus : b Vt tota Laced^mon videtur multo» 
Tum ejfefratrum , qui ?itiper interfe dtvtfmnt h^reditatem. 

Bono 

a Ediicatio» b ty£,^ualitAi, 



7* L y c u R G I 

Bono rrincipi nihil jucundinscft civium coiicordia, rur- 

fuiii Tyranno nihii formidabihus. 

60. I D E M cum in.liidis novis tabulis dcbitorcs 
zris alicni libciaHct , jatn & ca qua- quilquc privaiim in 
zdibus iiabcbat cx xquo partjn tcntavit > quo tiinditus 
ccivitate rollcrct dilciinicn opuni inxqualitatcm : 
« fcd cum ccrncrct cos argrc Ijiutos manifclUm rcrum 
aboiitioncm, idem occultiorc via faccrc aggreflusdV, 
nioiictom auream hmul ^ argciitcam abrogavit , inlh- 
tuiiquc ut cives (errco dumiaxat nuinmo utcientur , ^ 
quatenu^ poDulabat ulu.s ad hujus pcrrmutatioiicm , to. 
tius (ubllantix moduin prxfcnpfit. Hoc iadto omnis in- 
juHitia cxlUiabat ab Laccd.rmone. Nequc cnim jam 
furari, nequc largiiionibuscorrumpcrc corrumpivc, ue- 
quc fraudaic dolo . ncqucrapcrc pcr Mm quilquam po- 
tcrat , quod ncc ca:lari valcrct , ncc pararc magnifitum 
cflct, nec uti pcriculo vacarct, nec impoitarc aut c.xpor- 
tarc tuium forct , hac aite vir foicrti;» ingenii: quibus di- 
Yitiarum contemptum pcrjuadcrc i»on potuit , disitia- 
lum ulum fubcraxit ac leponcndi itudium. 

€i. Ad ha:cquidquui erat icium iupcrvacanearum 
h e civit-ic ejiciendum cuiavit, adco ut r.cc ncgotia- 
tor , nec Sophifta , ncc vates, nec ciicuiator , ncc iauti- 
tiarum artifcx Spartam ingrcdcreiur. Ncquc enim paf- 
fus cft illiceife pecuuiam taiibus utiicm : tantum fcr- 
rcam monetam cudit, qui pondcre itginetico a^quabat 
minam, valore xieos quatuor. His remcdiis c.xpugnavii 
avaritiam. 

62. C^TERUM cum ftatuilfet invadere delicias 
luxumque, in his quoquc tollcre divitiarum admiratio- 
nem, inltituit fyfTitia , hoceft, coovivia publica. Fcr- 
cuncianti vero cur ea conftituiiTctj iic ut in lingulis co«- 
riviis paucicumarmis dilcumberent : c Vt , inquit, 
expediti fint ad parendum imperatu , & Ji qHid tumulTu$ 
inciderit , penes pnuccs ftt deliHum ^ftque inter omnes potiu 
4ic cihi^tquA portio : denicjue non folum tn efculentisac p9CUm 
lentis, verum ne in ftratu quidem aut vafs , aut alia re qud^ 

ctm» 

a Divitiarum centemptus, h %^rtes fHpervactu. 
C CommunitoA, 



€m^He fUis h.berct dives ^u^m pAuper. ihs ralioniuuii 
cum divitiis detraxinet ndminiioncm , portcavjtiaui nc* 
mo ccat , qui vcl uti poflct illis ,^ vcl oftcntate , diccbat . 
atnicis : a (jhhim prjtcUru?» e/iyC amiii, t^fare d:tL:r.rjJe 
cttjufmodi fni divitt^ , ftqtun io cxcxfunt , carefUijue f}'e' 
{latcribus & admirator;but. Intciim obfervabat, nccju^s 
prius domi fumpta ca^na venirct adpubl.ca convivia, 
cxplcius aliis cibis aliove potu. Quud li quis cum c^- 
tcris non bibcict cderc:ve , cum Viiui^erabat , ut qui 
aliis cduliis delinitus abhorrerct a vidu communi. 
Porro c|ui palam convi6tus eflct id fccjflc , ci mulcla 
diccbatur. Unde A^is , qui muUo port Lycurgum 
tcmpore Rcx fuit, dcbellatis Athenieulibus domum 
revcrfus , cum vellet unum diem coenam capere cum 
uxorc, mifllis alyflltiis pofcenti prncfeclii militixnon 
milerunt. Ea res cum poftero die innotuilfet Epho- 
lis , mulif\am illi dixeiunt. In codem fa<5to geminum 
cxemplum nobis cft proditum : primum frugalitatis 5 
deinde feveritatis , Cum in caufa non gravi ieges nec 
Regi pepercerint. 

63. S E D Lycurgo evenit, quod fere folet hisqui 
cum corruptis populi moribus bellum fufcipiunt.Divitcs 
hoc genus inftitutionisindigne ferebant, coortique func 
in illum , 8c noii folum conviciis infe(3:abantur, verum 
etiam iaxa in luxum jaculabantur,conantes eum lapida- 
fc. At cum urgerent perfequentes , dilapfus cftperfo- 
rum , ac reliquos quioem fugiens antevertit. Alexander 
autem pcrtinacius infequens fufte relpicienti in tergum 
extudic oculum. Hunc Alcandrum cum ugxx deditum 
ptiblico decreto accepifllet puniendum , nsc ullo affecit 
ittcoramodo , nec incufavit : fed eum illum fui inftituti 
(bcium haberet , effecit ut & ipfam Lycurgum , & vitx 
rationem, quam cum eo egerat, pracdicaret : nec vidum 
modo , fcd univcrlam civium" educationcm amaret , 
quam Lycurgusinduxerat. J^orro mali quod acciderat 
monuraentum locavit dicatum in templo Mincrvx, ciii 
ab jEreo delubro nomen Chalciocco , Deacque cogno- 
mcntum addidit ut Optilctis dicerctur : nara Dores 
D -La- 



74 L Y C U R G i 

Lacedarmonem incolentcs oculos optilos vocant , ab 
oT^^e , quod Grxcis ibiiat , video. Et heic habemus ge- 
minum cxemplum : alterum admonens non abTquc 
difcriminc mores civitatis corruptx vitiisad melioicm 
frugem revocari : akcrum infignis tolerantiac , qujc cx 
holte capitali reddidit aniicum ac propugnatoicm : 
quem etiamfi necanes , ut ipii licuit , nihdo tamen iiii- 
nus ipfe fuiflet lufcus , 6c uno lcgum fuarum defenfore 
minus habuiflet. 

54. Percunctanti quam ob daafam non u- 
tcretur legibus lcriptis: a ^wmam, inquit, ertiditi cjui 
funt, reiiequc cducati, probant qmd pro rattone tem^oru ex- 
pediat : ligmficans lcripturam non mutari , cum pro va- 
rietate occafior.um vit probus Sc fapiens fa;penumero 
cogatur mutare confilium. Ea res nominatim pizefcribi 
nonpoiefl:. Satiscft cives honefte fuifle iiifl:iiutos , hi 
fua fponte videbunt quid pro tempore fado fit opus. 

65. R u R su M ahis pcrcun6tantibus quamobrem 
ftatuifret , ut ad ardium culmen imponendum fabri fe- 
curi ureientur, ad fores vcro «ddendas fola ferra, nec ul- 
lo alioinftrumcnto : b X^r , inquit, cives mcdiocntatem 
fervent in oiTjnibus qux in ades tnferunt , nequs qmdcjuam 
babcant earum rerum^ cjua apud alios funt admirattoni, Vi- 
-dcbatur enim indccorum , fi per oftium rude ac vilc 
fuppcllex inferretur exotica , pretio cara , arte operofa. 
Id ne fieret , ipfx quodammodo fores admonebant. 
Hinc ajunt accidifle, c quod Leontychidas primusapud 
Lacones Rex, cum coenaret apud quendam cerneretquc 
tc6lum domus lumptuofb apparatu faclum, ac iacunari- 
bus ornatum, rogabat hofpitem num Jigna apudcos 
quadrata nafcerentur : adeo luxum cflc putabat , natu- 
ram artificio corrumpere. 

5/J.RoGATUs aliquando Lycurgus quamobrem 
vetuiflet frequenter adverfus eofdem expeditionesagc^ 
le : d Ne, inquit, dum crebro fefe defendunt , bellandi peri- 
riajnufucoUi^ant, Unde & Agefilausgraviter accufantt 

a Prudenter. h Frugaltter, c Habetar antea paj. iz.J 
dpopht. 28. &pag. 6^.apopht. 35, d Haberurante I 
pA^,ZZ,apopbt»69' I 



A P O ? II T U. L T c I. 

clt , quodcrobiis in L^cuotiam cxneditionibn ; nc beli/s 
Tliebjnos, Laccdxmoiuorum holtcs ad reuugnandum 
induxilkt. Nam cum Aiu.ilcidns vidiflU^IIum fau- 
cjum , evprobiavitquod Tbcbanospri-Iiatidiartemdo- 
cuillct , cum ante ncc lcirent bellaie, nec vellcnt : Prx- 
claram, inquit,dodrina tua: mcrtcdcm habes, quiThe- 
banos ncc animatos ad bellandum nec ejccrcitaros , vcl 
invitos confuefcceris do.uerifque bcllum gciere. Hoc 
ftrategema latius etiam patet , videlicet nefipiuscum 
iifdem lit!gemusaut conrendamus, ne tandem aimeri 
vel contemnant nos vel fupercnt. 

67. Ali o quopiam percunaanre , quamobrem 
virgmum corporacurlibus, luclis , dilcoTum ac telo- 
lum jadibus tatigaret : a Vt, inquit Jrj^tHnm proCemtna^ 
tto ah ipfaftatim radue , valtdi.m m val.dis corpcrtbus ini^ 
tium furnens , reae germinn , ftmtd m tpf, in ferferendit 
farrubusfaae ftm'Al & generofe certent adveifu^ pariendi 
mxtis do'crcfcjiie , po[iremo f cjua tnctdat necefftta^ , pojftnt 
Cs-pro (ibcrts, vpropa:ria pti-^nare. Intcllexit vir prii- 
dens , quanta Rcrum pubhca um pcftis fit otium atque 
ignavia: contra moderatos Jaborcsetiam corporared- 
deretumfirmiora, tum falubriora : unde nec viraim. 
bus permiht in otio vivere , fed has quoque maduHDis 
exeratiis quodammodo vertit in malculos, cum in ple- 
nfquecivitatibus perdelicias ac luxum mafculi tians- 
lormarentur in toeir.inas. 

6% C JE T E R u M cum efl^nr qui vitio darent, 
quod virgines m pompis ac ludis folemnibus nudas ex- 
hiberet oculis omnium , caufamque cur id imlitui^rct 
lequirerent : b Vt tifdem, inquir, cum mafcnlis rattonihus 
tnftttutA , mhtlo ftnt tUts tnfertores vcl rohore vel faltibritate 
corporum. velammorumvtrtute ac gmerofttate , fludtcqui 
veralat4dts- vulgarem autem gloriam contemnant. Vndc 
tale quidctam fertur de Goigone Leonids uxore. Cum 
qusdam , ut probabile eft , extera mulier illi dixiffet 
loIaE Lacenae virisimperatis , refpondir : Kimirum foU 
vtrQfpartmit4. Hoc exemplum nec in mafculis , necin 
^ ^ pueliis 
a FeemijiA mafcuU. b sAdditum ex atio loco perftudi»^ 
ptmqutmpiam 



7^ L Y c u R o r 

l u:llis imiiandutn ccnrueiiin. Ha»Stenus tamcn condu- 
cii, ut Ihipiduin pudorem , qui frequenter obftat honc- 
iVis actioiiibui abxiace tencra cxcutiamus , ftatimquc 
dilcant nihil cfle vcrc pudcndum prxter turpitudinem. 
♦i Iiinumeras vero repciias qux nudatx vehcmentereru- 
bclcanc , li quid prxter honcftum dixerint fccaintve , 
13011 mutcnt colorem. Sunt i:em innumera; , quibus 
ami-flus vihor cultulque limphcior genns ruborc tingat : 
cop.tra, gloiiorumeileducaut lilplendido vcftitupro- 
tieant in publicum, negligenies cacum lerum , qux vc- 
luiii probrum veramque laudem adferunt. 

6p. C I V Es qui ^ nupciis abhorrerent) coeHbef- 
que vivcrc mallcnt a fpeiStacuUs , quibus nudi pueii in- 
cedcbant , arcebat Lycurgus , ahafque addebat igno- 
minias , iiac arte providens dihgenter, ut civcscrean- 
tiis liberis operam darent. Cum enim in.oscfletapud 
Lacedxmonios , ut junioresfenioribHsmulcum hono- 
lem culLumque prxftarent , hoc honoris aderoit iis qui 
coajugibus dudis noilent augerc civium numetum. 
Uiidc Kcc lilud in Dcrcyllidam didum rcprehendit quid 
quam , cum tamcn belli Dux eflet probaciflimus. Cum 
cnim advenienci juvenis quidam non aflurgcret, at- 
quc illc dicerct. Non mihi aflurgens cefTifti. 6 l^ectui 
inquit , rnthi cejfttrum ^eiiuifii, Tam procax juvcnis di- 
€t\xm in feniorem , eumque i)elhca iaude cclebrcm , 
nunquam tuhflet populus Spartanus nifi propeflTimis 
cl5.'ibus habuiflfet eos , qui Iponte fteiiles elTc ftatuif- 
fent, necagnofcerent quid patrixdebcrent. Nam rem 
propius intuentibus non itamagnum dilcrimen cft in- 
tei eum qui civem occidit , & qui civem Rcipubhcac 
darc cum poflTrt, recufat. 

70. C u I D A M percun^banti quam ob caufam lc- 
gecavifict, ut fiaedote virgines elocarentui : c Vt^ in- 
quit, neque proptcr inopiam uUa relincjuerentur imiupttZt ««- 
^!4e ob divittM expeterentur • fed ut juvenum quifque ad 
fuillA mores refpiciens , ex virtute faceret eleCitomm. Ea- 
dcm dc caufa fucos & ornamenta quibus alia: foimam 

vel 

3i Pudor prapofieryj, h CceUbiXtMdamnatm, qVxot 
elisrenda. 



A p o r H T H. L 1 B. T. 77 
vcl fingcre vel commerd.ire rolcnt , ex uibc fubmovit. 
Ut ubique vii cgregius ItUiluit iqualiiati. 

71. 1 D E M cum ceitum tempus prcTlaipfiflet, qno 
puelia: nubcre , juvcncs ducere debcient , micrrogaius 
cur id fbruendum puiarit : Vt, incjuit , fol-oles ex ndtd- 
tu perjttlxque xtntu parenubus tiaia valiclti fit & ve^c.a. 
Ex coiiu prxpropero non folum Ixduniur corpoiagi- 
gnentium, verum ctiam prolcs nalciiur imbeciila. Tuia 
qui anie tempus dant o.eiam Uberis , carcnt apud ilios 
aucloriiate quam :£tas conciliat : lurfus q'ji veigentc 
jima-tate, nec fruuntur liberis fuis , nec eos pcllunt 
adperfecbam inllitutionem perducere , moric fenioque 
pisventi» 

72. Altero quodam admirante quamobreni vcr 
tuiflct fponfum cum fponfa fimul darmire,feii tlrttiii ffet 
urutcrquc cum fuis xqualibus maximam diei paitein 
verlaretur, cumquc his totas novtes quiefceret , cum 
Iponfi vero furiim ac verecundc congiederetur : a Pri- 
mum , inquit , «; corporjhua ejjent validi ._// ijon uterenttir 
€ongYeJJii ad fiitictatem j dem ut lUn arr.or mnttius fernptr 
njanent recen< ac vigens ^ demijite utfce::is~ edertnt rohti/Iic-> 
res. Hoc, iioc demum eft patris patremagerc, nufquam 
non advigilare ad Reipubliccs utilitatem , civiumque 
tum animis, tum corporibus undiquaqiie confulere. 
At multi funt. qui fibi legitimi magiftratus videntur, ll 
quamplurimum tributoium ac ve£tigalium e civibas 
cxcorqueant , & intcrdum puniant immania fcelera, 
Cum alioqui fcelerum irritamenta praebeant fuis. 

73. I N &c unguenfa ejecite Republica tanquam 
olei corruptelam ac peiniciem : ^ Nam oieum odori- 
bus vitiatum nullum habet ufum , nec ad efum.. nec ad 
membroium un6lionem : atque dum rem necelTaiiara 
ad delicias corrumpunt, fit ut minor fit copia. 

74. S u B M o v i T & tingendi artificium , veluti 
fenfus adulaticaem. c Etenim dum color bianditus 
oculis , natura lei coriumpitur. In fumma, cun6lis 01- 
nandorum lenocinio corporum aitificibusSpaitana lube 
imexdixit , ut qui malis artibus bcnas arteis corrumpe- 

D 3 i?at; . 

a Cmm modtrAtw, b Dclici^, c Vn^nenta,. .. 



■i L Y C U R G 1 

rent : propterea quod hujufinodi deliciis cives a falubri- 
biis ac reiiis exeicitamen:is avocarentur. 

7 5. Tanta porio crat illis teinporibus uxorum 
pudicitia , a tantuirique aberant ab ea facilitate , qux 
polt invafir, ut prius eflet incredibile adulterii cri- 
inen a^ ud Spaitar.as inveniri : ferturque di6lum cujuf- 
dam vctuiHfiimi Spartani Geradx > qui rogaiusabho- 
Ip-tequodam, quid panarum darent apud Spartanob 
adultvfri , neque enim videre (e quidquam fuper hac re 
lancitum a Lycurgo : ^ NttUtis , inquit , o ar/jice , apf^ 
ros ndiii.cr ejl. Cum ille fubjecillct : Qnid igitur fi exi- 
ftat ? Diibit , inquit , bovem tnntnm , ut pcrreCto ultra 
T^iy letif^^i montcm collo bibat ex Eurota : cumque ille ri- 
dtns disiflet , fieri non poteft ut tantusbos inveniatur. 
£t cjuo in^o. inquit Geradas , Sparta exijlat adyJter , in 
ejua divitiA, deliti^ , ^ corporis adfcititms culttts probre ha- 
tentitr : contra verecnTidta , modeflia^ ac obedientia iMagi^ 
f,r.itihus dscita obfervatio , deccri laudicjue dantur ? Fru- 
d.ntci inteliexit Geradas , ibinon poile nafci vitia , ubi 
non admiituntur vitior-um feminaria, eaque ubique ja- 
Cwtej q'iibu5 pro honoretribuitur ignominia. Atque hsc 
C'1'cleraer.tifijma ratio medendi pravis moiibus , exci- 
tandiqne virtuiis fludium. 

76. C u I D A M poftulanti ut in civifate pro Arillo- 
cratia, id eft , optimatum gubcrnatione , conftitueret 
Democratinm , hoc eft populnrem gubernationem : 
c Tufkc ,-inouit , priusdcmt tux, Democratiayn in/litua/. 
Compendio docuit eam Reipublicac fpeciem non efte 
utilern civiraii , quam nemo veliet efie in fuafamilia. 
Civitas auiem nihil aliud quam magna domus. 

77. i'ERcuNCTANTi cut inftituiftet ut mi- 
nutis ac viiibus rcbus facrifica'etur : d Ne uncjuam , i^- 
quit Lycurgus , dcficiat nos cfuo numen honoraremus. Quis 
non diceret in folemni Dcorum cultu magnificentiani 
3c fplendorem adhibendum ? At vir f rudens intellexir, 
numen magis deleclaii frugalitate quara opimis vidi- 
mis , ne fub religionis obtentu luxus irreperet, aut 

' ~ certe 

^dditum. h KAduiterium, CyArg-ate. dSacrift^ia 
fru^aha. 



A p o r H T ~H. L I B. 1. 79 
certe reium penuria. Deusenim non egetnoftris im- 
pendiis , amarautem homines , quorum necellitati po- 
leiat illis impendiis fuccurri. 

78. £ certaminibus ea fola concefferat exeicere , in 
quibus maims non €Xtendere-tur in altum. Ejus confti- 
tutionis caulam percunt^lanti : a Ne cjuis , inquit , ///0- 
rum UihoYiindo confuefcat defiitigari. Siquidem exercitia 
ad coiifirmandum corpoiis robur adhibentur , non ad 
cxhauiiendas vires. Qui vero fubinde delaflantur in 
exercitamentis , quoniam iir.beciiliores veniunt ad ia- 
bores necelTarios, facilius deficiunt. 

79. CuiDAM percundanti quamobrem crebio 
"mutari caftra juberet : b Vt magis , inquit , ladamtsshc' 
fiem. Lacedxmonii quoniam erant expediti , non ma- 
gno negotio transferebant exercitum ; verum idem fa- 
cece non perinde commodum erat hoftibus , magnam 
farcinarum & impedimentorum vim fecum trahenti- 
bus , prcEfenim qui caiira fere foHis , aggeribus ac vailis 
folentcommunire. 

80. R. o G A N T I qi3a dc caufa vetuiflet oppugnari 
furres : c Ne, inquit, afoemina puerove , aut ab aiio quo' 
pam homine puero acfceminz /ion diJfmiH, virt prajlantiores 
occidantur. Non probavit praelii genus in quo viituti 
locus non effet. E turribus vero puer aut mulier deje6itt 
laxorum poteft virum quantumvis fortem interimere 
Q^is igitur locus virtuti in bellis rsoftris, in quibus pi3t- 
cipuas p:irtes agunt bombardx. 

81. C u M Thebani confulerent Lycurgum de facrl» 
ficio luttuque quem illi Leucothes folent tacere : d Si, 
inquit, D:am ejfe creditts , ne luJeatis: ftn hornincm ne ut 
Dea rem divinam faciatis, Mire taxavit Thebanorum 
ritus fecum pugnantes. Non enim convenit fimullu- 
gere & iacrificare , lioc eft , ab ea peteieopem , quaeipla 
fit in calamitate ac lugenda. 

82. C I V I B u s quibufdam interrogantibus > quo 
modo liceret hoftium infuirum effugere : e Sh inquit, 
pauperes fueritiiy nec alius alio ptus requtrat, Ad opulentos 

D 4 6conu- 
a. Exercitatio. b Strate^ema, c Strategema, d 
gute. c PaupertiUf exfedita. 



>0 L V C U R I 

oniirtosprxdi f]:csinvitatho'.icm , ncc ficiicpotefl 
clabi qui tarclnis ik impcdimcniis rciardatur : ad h-^c 
futiorcil"u:nabl;oliium incurfu, intcr quos cil a:quali- 
las, & cx acqualitatc concordia. 

8;. I 1 s i» M pcrcunitantibuscurproiiibuinct ur- 
l>cra cingi nujris : «t ^umamy inquit, non cjyet mantius i 
fivi:xiy cjuanon latcritus, fed viru linBti ejl. Ir.dicavit id \ 
g:nus mur.imcnta macis argucrc civium ignaviam 
tjuam forritudinem. 

«4. Spartianis ftudio cft akre comam , & 
fijpcr ea quoquc rc narrant Lycurgum rcddidifle tatio- 
r.cm : h ^omam , inquit , comaformofis add:t decortnif 
,iiform's vetoreddit hoflibus terrthilioTes. Ut Ci.im decct 
coina fpcciofos , ira minus fclici fpccie prxditis horro- 
lem ac fcrinum quiddam concihat. Capillitium natura- 
!is cll or»iatus,minimoquc conftans: hoc gcnus ncn da- 
..iiavit Lycurgus , utquod nec operofis artibusconfla- 
ivt , ncc pro fiugalitatc luxum induccrct. Adfcititium < 
cultum , magnoquc paranda lcnocinia ncn probavit. 
Quo magif dctcftanda cft quorundam pracpoftcia cura , 
qui corporis cas paitcs vellunt raduntquc, quibus natu- 
la pilos dcdit, non tantum ad decorcm 6c vcrccundinm, 
verum eiiam ad tuendam valetudincm : contra illic eli- 
ciunt filvam anificio , ubi natura voluit elTc glabri- 
cicm. 

%$, PRjEcirERE folet.ut poftcaquam in bcllo ! 
hoftein vertifient in fugam ac fupcrafient , tam diu fu- ,^ 
gientes infcquerentur donec cei ta elTct c vi6ioria , mo.x- 9 
quc rctrocedcrent. Neque enim Graccorum convcnirc ! 
ir.oribus, eosirucidare quiccfiiflent , idque non foluin 
honeftius , verum etiam utiiiuscfledicebat. Siquidcm 
lioftcS; quibufcum les eft, ubi cognorint Lacedaemonios 
parcere cedentibus , occidcre vero qui loco non cedunt, 
iibiconducibiliusexiftimabunt fugeiequam perfiftere. 
Ffcquenter cnim defperatio magnum robur addic ani- 
mo, ncn minus quam fpes viftorix. Decct autem Grz- 
cos leeibus ac difciplinis imbutos etiam in bcllis memi- 
uiflcclemcniiae. Baibaricae feritatis eft, faevire in pro- 

ftra- 

^ FQrtiter, bC$ma, c Hoderatio vt^lgrid. 



A f » H T H. L i^. I. S^^' 

ftratos. Scd rutfus ita tcmpcranda cftclcmcntia, nc* 
nobis fit exitio. Fit enim non raro ut hoflis fugam 
fimulet , ut icdintegratis viribus acrior infurgat ia 
vi6torcm. 

16. PERcuNCTANTr quamobrcm hoftiunt 
csfornm cadavcra fpoliare vctuiflct : a Ne , inquit , 
dumfpoliuincumbnnt, pu^nam ne^ligant , fed paupcrt a~ 
tem una atm ordine fervent. Utvirillc fapiens ubiquc 
civibus fuis metuit adivitiis, tanquam a fonte pluri- 
morum malorum , cum apud hominum vulgus niliil 
cxpctatur avidius , quali inhisfint pra:cipuatchcitaii^^ 
humanre pracfidia. 

87. D I c E R E folet , Rcmpublicam duabusrebur 
contmcri , prxmio & poena. Rcfert Marcui Tuaius li- 
bro cpiftolarumadBrutum. 

L Y S A N D E R. 

l 88. Lysander preciolas vefles , quas Diony- 
l fius ad nlias ipfius miferat , non accepit, diceiis : b Fu- 
l reor ne hu amici^i , turpes v:deantur. 
\ 89. 1 D E M cum aliquantopoft idem Dionyflusipfi 
^mififxet ftolas duas, jubcns ut utram elegiffet , eam 

niitteret filix : c Ipfa , inquit , reStius eliget : itaque ac« 
' ccpit ambas , & abiit. In hoc exemplo nihileft imitan- 

dum , nec viro Lacedain-^onio dignum: ncc aliudab 

hoc Duce exlpedlandum foie , prxrer malitiolani inge- 

nii vafriciera. 

90. I s cum egreglus fimuhndi artifex evafiflct , atf" 
pleraque qus crudelitcr & av.iregerebat , callidis fucis 
ornaret, juftum non alia re quam utilitatc , & honc- 
ftum Corrimodo mctiens , d farcbatur quidem verita» 
teminendacio pra:flantiorem eiTe , fed utriufque digni- 
tatem ac pretium utilitate sftirxiandam. Invcrtit vii 
imptdhus Fhilofophortim dogma , qui, quod honeftum 
eft , idem volunt utile efie : hic quidquid cllct utile , 
idcm ducebat honellum. 

9 1 i A D eos vero qiii ipfi pi obro dabam , quod ple^ 
D 5 raque 

a Strategerha. b Uqc ante hnbctur pxg./!^i , ap»jiht.^6 . 
C Vdfre, d Vtila^ vivtutepntiou \ 



3i Ly sandri 

raquc doloacfiaudegereret , non palam virtutc confi- 
cerct, hac parie Hen.ule gcneris auaore iiiciignus, rU 
densdixic : a. Vhi qm^ ui^itt mn afjicfneretiir leoms exU' 
viti-^n, ibi vulpinu.n applti anxum ejjl : leiitiens quod ho- 
iieftis.rar.ioiiibus nou poffet effici , id fiaude dolifquc 
peificieudum. 

92. RuRSUs aliisilli vitiovertemibus, quod foe- 
dera qua: cum )urejurando fecilTet Mileto violafiet, ait : 
B Pueros Taiis ejfe fatls/idos ^ viros jHrtjurando : quali hoC' 
ipfum eflet viro dignum, perjurio fallere. 

5? 3. CuM Athenienfes non virtute ied infidiis vi-, 
cilTet juxta fiumen, cui nomen i^gis, eifque fame pref* 
fis utbem in fidem fuam accepiflet , fcriplit Ephoris : 
t Capix fum hina: perinde quali vi rem geffilTet, 
gloriam aucupans mendacio. 

s'4. CuM Argivi de ditionis finibus ^mbigerent* 
cum Lacedaemoniis , alfeverarentque (e juftiorem habe- 
. re caufam, Lyfander ftri61o enie : d hocy inquit,,/«- 
ferior ejl , is cpttrne de finihns dijputat, Ab SEquo tk bono 
vit inlblens ad vim provocavit. 

95. A d Eaorios ancipites , nec huic nec illi parti 
addiclos , cum per illorum confinia faceret iter, legatos , 
mifit', qui percunftarentur, utrum reftis an infiexis ha- 
ftis per illorum agros ptoficifci deberet : fignificans five. 
amici eflent Bcsotii five inimici , nihilominus fe coepto 
iiinere perre^Lurum, nifi quod per hoftium agros iturus 
cflet ereftis haftis od propullandum fi quis obfifteret : 
per amicoruminverfis, veluti nemini nociturus. Hoc. 
Si^um nonr-ihil refipit indolis Laconicx , qux nec ini- 
micisfupplex efle vellet, nec amicis gravis. 

P 5. M £ G A R E N s r cuidam in publico conventu. 
iibenus adverfias ipfum loquenti : e Tua verba, inquit,. 
Amice optis hahent civitate : fignificans in civili confellii 
cuique Hbeium efle quae videntur dicere : in bello non- 
.eife eandcm libcrtatem. 

97' C u M ad Corinthiorum , qui defccerant , mur 
les pcrveniilet , videns Lacedsemonios cuniaantes agr 

gtcdi,. 

a Vafrc. h Te^fidiofe. c Glorinfe, i Viokntsr, C Li^ 



A p o p H T H. L i a. 1= 3 3 

^redi , ac forte accidififec ut lepus confpiccKtur exerciius 
cranlilire fofiam : a. Non fudet , inquit , o SpartAni^ htu 
jtifmcdiformidart hojies , qHomm manihui ob tpforum ignA" 
viam lepores indormiunt ? Cafum fortuitum (blertia Du^ 
cis torfit ad animum addendum militibus. 

98. EiDEM in Samothrace oraculum confulenti 
Sacerdos jufiit , ut quod in vita maximc fceleratum 
commififlet, diceret. llle Sacerdotem rogavit : h Vtrum 
hoc tuo an 'DeorHm j ujfu facere cportet ? Cum Sacerdos rc- 
fpondiflet, Dcorum juf b : Tu igitur hinc difcede , ac Dii: 
dicamfi percuiivientur, Heiccuique liberum.eft , utrum 
raalit laudare animum ab oicni fuperftitione liberurn , 
an prudentiam : qui fenferit ficrificii fucum hoc agen- 
tis, ut ex confcicntia criminis haberet illum obnoxium , 
Mos erat Laced.-smoniis , nihil aggredi iiova^rei, niii 
confultis oraculis : at Lyfander cum nulla religione te- 
ueretur , nihilo lecius hinc quoque folitus eft fuis vitiis 
honefti fpeciem petere, tametfl parum fucceflit. 

99. iNTERROGANTi Perli , quam Rempu- 
biicam maxime probaret : c Eam, inquit, m quafortibus 
viris ac meticulofi< congrua utrifque redduntur, Senftt vir- 
tutem invitati prxmiis, ignavosexcitari ignominia. Ni- 
mirum hoceftquod Homerum ftomachatur Achilles, 
idem honoiis haberi ignavis acfortibus. Eafcntentia 
non folum habet iocum in Republica , verum etiara 
in privatis familiis. Sunt enim hsc dno prscipua ad 
confervandam cujuflibet gregis difciplinam. Honos e- 
nim non folum alit artes, ut habet proverbium , verum 
eiiam viitutem. Kec tam refert Monarchia (it an Ari- 
ftocratia , an Democraiia , an aliqua Reipublica; forma 
ex his temperata , quam utin quacunqucgubernatione 
dilcrimen habeatur publicum inter viros utiles Reipu- 
biica & fuo vivcntesabdomini. 

100. Cu I D A M apud Lyfandrum jafianti , quod 
ipfum & laudibus veherct , & adveifus obtred^^antes 
taeretur *. d Duo, inc^lixt ^ mil:i funt hovisrurijtacentihus 

C 6 amho" 
a Hahetur ante Simile pag.^i. dpr,j.ht.^^. Solerter. 

b Simile dtdum ejl pag. 3 6. apop:,r, i 3 . C PrAnui 
• vkiuti;. d Laus ab hominihus. 



tf,. r S A V ■ D R I 

AmhobUSy tamen certo noviuterad labcrem flrenuiu, Senfit 
v€ram virtutem non egere laudibus humanis , cum ipfa 
fecum ducat fuam laudem ac dccus. Czterum qui ni*. 
liil getunt prjeclari, his opus eft pracconibus. 

1. A D quendam aquoconviciisimpetebatur: a Dici 
inquit, ajjidue , O amicule , die dic^ nihil omitta^ .• /iqua 
ttiHm animurn maLti^^cjuihn^ vidcris plcnu^y vaieoA exonerare, 
Ingentis animi argumentum, neira quidem dignum at- 
bitrari maledicum , cum inpromptu cflet uhid. 

2. Ar. ic^uANT o-poft defunfto jam Lyiandro , 
cum de focietate belh nata eOet controverfia , b Agefi- 
laus adiit Lyfandri domiim , inquiiiturus fuper hac re li- 
teras, quas Lyfaader apud fe dctinuerat. Repeiit autem 
prrtrerea hbrum Lylandroconfcriptum de novando Rei- 
publiccE (tatu , quod oportet regnum ab Euiytiontidis 6c 
Agidc nblatum ( nam ex his tantum famiiiis fas erat 
creare Reges ) in commime ponere , ac Regcm eligi ex 
optimis, quo videlicethochonoiisdecerneretur , non 
his qui genus duxiifent ab Herculc , fed iis qui talcs ef- 
fcnt vircute , qualis fuiflet Hcrcules : quandoquidem 
virtut(^ , non gincriscomrnendatione 6: illc ad divinos 
honorcs fubvectus eft. Hanc orationcm AgeGlaus nite- 
batur apud civcs evujgare, cupiens per eam oftenderc 
qualis civis clanculum fuiflct Lyfander , non fme ca- 
lumnia cornm, qui Lyfandro faverant. Sed ferunt Cra- 
:idcm, qui tum inter Ephoros pcimas tenebat , veiitum 
nc lecta oiatio perfuaderct, revocaffe ab coconfilio Age- 
iilaum) acdiKilTe, nonfolum non efle rcfodiendum 
Lyfandrum , fcd ipfam potius ciationem cum illo defo- 
diendnm j quod callidc & ad perfuadcndum cccommo* 
date compolita videretur. Kec faftum dsclarat Lyfan- 
d.ri perverfam ambitionem , quinihil intentatum leli- 
querit ad regnum adipiicendum : (ed idem aiguit Agc- 
filai moderationem , qui privatam firaultatem poftha- 
btjit uriiitati B.eipublica^. 

5. C^TERUM qui iiliarum illius nuptias priufl 
•anibicraiir , nicx poft obitum cjus > quod rercrrus effet 

paijper». 

a Moderate. h Hoc nnte hixbetur in y^gefiUo j /ff?; aH: . 



A"P O P H T H. LlB. I. t$ 

paupcr, cas rccufabant, iis a Ephori dixcre mul£lam, co 
qu(>d, qucra divitem efle credentes colucrant, eundeiii 
juftum ac probum ex paupertate agnitum contemne- 
lent. Hoc ut apophthegma non eft , ita falubre eft 
cxemplum fevcritatis , quod admoneat in conciliandis 
matrimoniis magis fpedandam virtutem quam ccn- 
fum ; eofque.perfidos &c inconftantes efleamicos , qui 
amicitiamcommodo metiuntur,cujus fpeadempta pro- 
tinus rccedunt ab amicitia. Quin^ illud nosadmo- 
. nct, honeftius efle fama quam pccuuia ditefccre. . 
N A M E R T E S. 

4. Namertes cum legatione fungens a quodam 
ejus gcniis ad quam erat miflus , beatus praEdicaretur , 
co qaod multos haberet amicos, interrogavit: ^ ^omo- 
Ao qui multoi haheret amicos , periculum faceret an amicto?» 
haberet fincerum acpobum ? Id cum alter faftus fe nefci- 
re, cuperct difcere. Pcr adverfamt inquit, fortunam, 

N I C / N D E K. 

5. Ntc a n d e r cuidam dicenti , quod Argivi 
male de ipfo loquerentur : Kum jg^itur.inquit, dafit pa- 

qui di honii loquuntur male ? fignificans Rcmpubli- 
cam male moratam , ubi liceret impune maledicere ni- 
hil mali commeritis. 

6. I D E M pcrcuntlantiquareLacedaemoniicomam 
ac barbam alerent : c ^uoniar/jf inquit, hic ornattn cum 
fit homini omnium pulcherrimui acfroprius , nnUo confiaf 
impendio, 

7. C u M Athenienfisquidam dixiflet, Nimium, 
Nicandcr , ample£iimini Gtium : d Verumjinquit,pr4' 
dicas , fed non quemadmodum vos . quocunque modo nohis 
pararefiiidemm. Senfit orium honeftis rationibus par- 
tum non eiTe reprehendendum : fed eos vituperio di- 
gnos, qui perfas nefafquc fe£tarentur otium. Otium. 
autem Athenienfis dixit, non exercere fordidas artes. 

Z E U X I D A M U S. 
S.Zpuxidamus culdam percondlanti , quam 
r; 7 ob 

. H ,$evF.re, h Videtux adjeCimn : ^mici esplorsLtie, 
c - Similt pa^, 7 8 . afchih . ? d Ofin^Vr 



3^ P A N T H O 1 D 

ob cauram Laceda:monii leges dc foriirudinc citra fcri- 
ptum icivaieiit, ac non potius delcripias tiadercnt juve- 
nibus legendas : ^oniam yincimt, ajfuejaeundi funtj ut 
prdclaris aej}:-) pottM qttam fcriptis intendant, Ineitia: gc- 
nus eft de fortitudine Philofophorum moie difputare , 
fed protinus faftis exercenda viitus , qua: paucis dogma- 
tibus tradi poteft. 

9. T o L o quodam dicente, quod qui ftuderent 
probitatem cum fonitudine conjungtre, iis beilum effet 
potius pace : Now per Deos , inquit > ftd hti mors vita po- 
tior ejfe debet. Cotrexit Lacon didum iLtoU, Non enjm 
optandum belium , fed nec in bello nec in paceiibetta- 
tem tueri licet, nifi mortis terrorem abjeceris. 

PANTHOIDAS. 

10. pANTHOiDAs lcgatus milTus in Afiam , 
oftendentibus ipfi murum probe munitum : a Per 
T>eosy inquit, hofpes belLum conclave mulierum. 

11. I D E M cum in Academia Ihiiofophos audilTet 
multade virtutediflerentes , intcrrogatus cujufmodi vi- 
derentur ejufmodi fermones : h ^udaliudj inquit, 
quam prohi , fed prorfm inutiles vohis , ^ui illU non titimini,. 
Salfe tetigit mores Athenienfium j qui virtutcm habe- 
lent in labris, non in fa£lis. 

P A U S A N I A S. 

12. Pausanias Cleombroti filius , cum Deiii 
de infulacum Athenienfibus haberent controverfiam , i 
atque intercstera dicerent, quod ex more regioni^s ne^ 
que mulieres in infula parerent , neque mortui fepeli- 
rentur : c ^luo modo igitur , inquit , htnc infula erit vohii 
patria, in ^ua neque fuit c^uif^juam veflrum ^ necfutunns 
eji ? Argute notnvitineptam Deliorum confuetudinem, 
qui fuos in patria necue nsfci finerent vivos , nec hii- 
mari mortuos : cum ut mulier, ita necregio, mater fit, 
niiigignat. Alienum autem fit a materna pietatc nolle 
fepcliri quos genuit. : 

13. C u M Athenienfium exfulcs hortarentur illumi 
%t advtifus Athenienles moveret exercitum , dicerent^ 

quc 

png. >4. apppht. 97. b Salfs. c <Ar^ute. 



A F O P H T K. L I B. I. S7 

quc , quodcum in Olynipiis pia:conis voce pronumia- 
letur vi6lor, Ibli Athenienles ipfum exfibiinllent : a Cum 
Ijoc, iuquit yfecennt tn bene mcritum , qw.ci jnCiuios cnditn 
JfiUn malefccero ? infigne moderatior.ii. exempUm , ni- 
liiltam atioci conimoveii contuu.elia: at idem inge- 
nii mire rolenis argumentum , quod adfertbatur velut 
inftigaturum Paulania: animnm ad fukipiendum bel- 
lum, id in paitem diveiram retorquere. 

14. Percunctanti cur Tyrta:um Poetam 
Spartx civem fcciflent : b 2\e quis , inquit , externus no^ 
bu Diix fuijje videatur. Foeta: apud Laceaaemonios noti 
erant in ptctio , nec hoc nomine Tyrtxusmeruit apud 
; iUos hono.em , fed quoniam (Irenuum Ducem in bello 
I prauRiterat ; putaruct eam laudem patrix vindicandam. 

1$. Ad quendam imbecilli coipore , tamen hor- 
rtantem ut cum lioftibiis terra marique experiietur: 
i c T/ij inquit , t^itur pofitts vejlihus teipfum ofictidere qualis 
fjssi qui nohis heltandt es auClur 1 Salfe rifitad id hortan- 
tem alios, in quo ipfe nihil opis adfeire poflet. 

1 6. Qji I B u s D A i^i in rpoliis Barbaiorum demi- 
rantibus pretiofas veftes : d Prafitterat , inquit , ipfis afe 
rnulti fretii quam pojjldere pretiofa. Correxit fuorum ad- 
mirationem , eolque ad veiomm bonorum admiratio- 
.j Jiem revocavit. 

r 7. P o s T vidoriam a Medis apud Plateas reporta- 
tarn , priscepit fuis , ut appcnerent coenam Perlicam, 
quam iibi Barbari prias apparaverant. Ea cum eflet op- 
pipara acfumptuofa ; e Li^rco , inquit , era^ , O Perfa , 
qui cnm tanto/s haheres delicia^ , ad nofiram veneris raa- 
x.am: id erat paois genus contemptum ac vulgare. Ad- 
monuit ftuliillinium elTe , locupletes pugnare cum his 
quibus non multum eft quod eripiatur. EteniiTi fi feli- 
citer cadat Manis alea , exile lucrum eft : fin fecus , in- 
gens eft damnum. Dicli vero argutia in hoc eft , quocl 
faftidiofe delicatus videtur , qui inter variasdelicias ap- 
petit cibum vilem ac plebejum. Nnm id folentinter- 
dum divites , quibus aflidua copia laiitiiiaium parit 
^ asuieam. 

P A U-^ 

a -Mcderate, b ^^.r^uti, c S*t^fe, dS^pienUr. ^ Lepidi. 



PAUSANIJB 



PAUSANIAS ^lter. 

18. Pausanias Pliftona6lis fiiius cuidam ro- 
ganti , quamobrcm apud Spartanos nefas oTet ullam 
prilcarum novare legum : a ^omum , inquit , Ugtbus 
tenvcnit au6iorita4 m l^ormnesy non homimbus in Itges» 

15). EPatrja profuguscum Tegex laudaret La- 
ccdxmonios, cuidam dicenti 5 Qu^in igitur raanlifti Spai- 
\Ky led fugere malui^i J b ^onram , inquit , nec medici 
apttd fanos, fed apud agrotosverfari (hlent, Sairiflime con- 
vkium exiiii tetorfit in Tegcaten, quod cjus gcntis cor- 
rupti morcs egeient Spartana difciplina. 

20. Alteri percundlanti quopa<S^o poftcnt dei 
bellari Thraces : c Si ^ inquit , ^mi vir optinita efi ^ tum 
beUi Ducem delsgerimw. Admonens , plucimum ad vi- 
ftoriam momenti efle in Imperatore. Quemadmodum 
in omni negotio magni refert, quales fint quibus gcicn- 
dx rei creditur au(5boritas. 

21. Medicus qui invifcbat Paufaniam diccbat. Nihil 
habes mali: d No>2cni.*w,inqu;t,fc Mtdice nfor.Hocipfum 
quod nihilhabebat mali , adco non acceptum ferebat 
Medicis , ut eos folos judicaret profpera eflc valetudinej 
qui Medicis n6n uterentur. Idutperpetuo verum non 
fit, tamcn extra controverfiam eft, maximam malorum 
partem a Medicis proficifci , vel quia fint imp«riti , vel . 
quia negligentes, vel quia ambitione quxftuve corrupti; 

22. CuM r.b amico argueretur, quod dcMedico- 
quodara raale loqueretur , a quo ncc uUa re Jarfus efier j 
nec cu jus feciflct periculum : e Sifecijfem , inquit, feri* 
(filumf nequae^uam viversm, 

23. Medico cuidam dicenti Pau^niae; ad-fcnc* 
£lutem pervenifti : f Ob idfin(\\xix. y qutdte Mediconon 
fumufus, Medicus exiftiraabat arti fuse deberi, fi cur 
contigiflct fencda : at ille crcdebat , vix unquara ad (c* 
Bedutem pertingere, qui Medieisutuntur. q 

24. EuM veroMedicum ccnfebatoptimum , ^qal 

^X-^g'^'^ ^'^'^^^^^*^^- h Salfe. c Dux bonus. dMedi^ ^ 
tina contempta. c Medicorarr? efor. £ M^dicoramofor. ^ 
^M4dit^sopti^rj'^:arii, • 



A P o p B T H. L I B, Z; 

non rmerct a:grotos extabefcere , fed quampiimttm fe-r 
pclirct. Inhumanior quidem videtur hiEcfenteiitiaj fed 
tamea a Socratis opinione non multum abhorrens , qui 
vuit admodum valetudinaiios ncc ulla jam ex parte uti- 
les Reipublicx , xquo animo debere e vita decedere, fic 
tamen ut nemo fibi vim adferat, fed honeftis ad:ionibus 
immoriatuf. Certe non apparet quid magni faciant,cum 
quatuordecimMedicinTuliotemporeimmodicisimpeiu 
diisadnitiiniur, ut anui jam pixmor^ux vitam in unuin 
alterumve menfem proferant. Quid enim ahud agunr> 
nifi quodaite fua morrcm reddunt lougiorem , q.uafi 
hoc cuiquam fano fit opiabile, diu mori. At viri (apien- 
:es morteminopinatam acbrevem judicarunt optimam. 

PADARETUS. 
jf^ 2-5. P ^ D A R E T u s cuidam dicenti magnum cfic. 
/ ■mjmerum hoftium : a Tanto , inquit , pluij^lorU refere^ 
mus y quonUmplurei tnterficiemus, Quod alter adferebat 
. ad perfuadendam ignaviam , ille vertit in calcar fortius 
agendi. Eodem telo repelli poflunt quiciunque difficul- 
tatis cauflatione dehortantur ab honefto,.. 

2(J. I D E M con{pe(5i:o quodam quinatura mollis , 
tamen ob humanitatem laudabatur a civibus, dixit: 
h Nec viros qtti mulierum fmiles Jtnt oportert Uudare , nec 
mulieres qua virorum fnt fmiles, mji fi qua mulierum urgeat 
necejfttas. Sealit aliud decer^ bonum virum , aliud bo- 
nam muUerem : ac pro muliere in virum transfiguiata 
accipit necefiitatis excufationem, in viro degenerante in 
muHerem,nullam recipit excufationem. Ita non eadem 
laus decora Principi eft quas plebejo , non cadem Magi- 
ftratui quxprivato. 

27. Cu M in treccntorum vitorum ordinem non 
eflet adfcriptus , qui honos apud Spartanos primam di- 
gnitatem obtinebat , repulfus difceflit hilaris ac ridens : 
revocantibus aurem Ephoris , quidque rideret percun- 
ftantibus : c GratHlor^ inquit, huic Reipubltc^ , quA tre'- 
centos habeat cives multo me meiiores, Quid hoc pe£rore 
magis philofophicum ? Nec molefte tuJit lepulfam , 

jaec 

2 Fortirer, bDcmum, cCarJor, 



Plistarchi 
jiec queftus eft de Ephororum judkio, fed plus volupta- 
tis capiebat ex publico ReipubliGas bono , quani fenfu- 
lus erat ex lionore impetrato. 

PLISTARCHUS. 

28. Pi^isTARCHus LeoiiidiE filius cuidam in- 
terroganti , quam ob caufam Reges Lacedjeraoniorum 
aon a piifcis Regibus cognomen fortireiuur: a 
nia,m , inquit , tUi ducere quAm regnare maluerunT^ pofnriO' 
resillis ne<jUA<iuAm. Primus omnium Regum Lacedae- 
moniorum Agis didus eft , & hoc nomen in aliquot : 
pofteriores demanavit. Agis autem didum eft a duceii- 
do, quoniam clementer imperabant , & Regum eft im- 
perare potius quam perfuadere. Fliftarchus aurem Ib- 
nat, plurimis imperaiitem. 

2p. CuM patronus quidam ridicula loqueretur in 
C5ufa , Piiflarchus interpellans illum dixit : b Non tu 
eavebis, amtce y perpetuo rifu dignadicere , ne cjuem^idmo. 
dumqui ajftdu£ paUfricam exercent paUftritxfimt , ita 
tu fias ridicfdus l Senftt vir egregius , raiis lapfibus dan- 
dam effe veniam : caeterum cum erior tranlit in habi- 
■tum & confuetudinem, £t immedicabihs. Expedir aii- 
tem hacPliftarchi interpellatione amicos crebiiuspec- 
cantes rcvocare , ne peccandi coUigant ufum , & vitium 
tianfeatinnaturam. 

30. C u I D A M referenti ipfum a maledico quodam, 
laudari: Demircr, mquit, fi quis illi dixit me mortunm ejfe: 
Namille de vivo bene loqui pojfit mmins, Non deletta- 
tus eft vir generolus laude , quse a viro illaudato piofi^ 
cifcebatur. 

P L I S T O N A X, 

31. PLrsTONAx Paufar.i3e filius cum Rhetoc 
quidam Atticus Lacedxmonios dixiftet indodlos; c Nos 
enim , inquit , GrAcorum fcli nihil a vobis dtdicimus mali, 
Lacedasmonii raalum exiftimabant , quidquid non fa- 
(Beiet ad efficiendam civitatem meliorem . . 

A N- 

^Hoderate. h Stultiloquium, c Habetm & pag,^6, , 
apofht, 24. 



A r O P H T H. L I B. I. 



91 



ANNOTATIO. 

PLISTON^X dicitur Panfarjx filius^ cum paulo 
fiiperius duo Taufanix commemi rentur , ur.us Cieombrcti , 
filter Pltfionadis filius. ^pud Plntarchura ita refertur y 
Tlhei^vdJ^ UcwcruyU , hcc7r:odo Gr&ci patris nomine 
difcernunt fiiium : an ecdem mido per filii noraen difcer- 
nant patrem j mihi nondum ii^uet. ^uanquarn hoc apeph- 
. the^ma e Plutarchi Gracis colLeCi.ineis adjeci , cur/i non ha^ 
. beatur nec m verjlcne ThHelpht , nec in verfione Raphaelis» 
' Et fujptcor in Plntarcht codice tcmere additum , praftrtim 
cum idem diCium paulo fuperior tribuatur <yintaicida. 
dus excudebat J^ioralia Piutarchi ex exemplari purum 
eraendato eoque Joa?inis Lafcaris auBor erat , ut ediiio 
proferretur in aliud tempus , donec obtigijfit cxemplar ernen* 
datius , fed nuditus non efi^ 

POLYDORUS. 

32. roL YDORus Alcamenisfilius , ineumqut 
non ceflabat minitari hoftibus : Nc^n intelligis , inquit, 
te maximam vindi^a partemfrufira ccnfumere ? Qui fts-* 
tuit inimicum ulcifci , minis nihil aliud eiFicit , nili ut 
praemonito inimico fibi minuat lasdendi facultatcra. 
Fortium autem virorum eft , malc facere iis , qui malo 
digni funt, non maledicere. 

3 3» C u M in Mcflenenfium regionem eduxifTet co. 
pias, roganti cuipiam , num adverfusfratreseftentpu- 
gnaturi : b Nouj inquit, fed in eam agrorum partern profi* 
cifcimur , quiZ nondum fcrtito divifa efi, Elufit percun6ta- 
torem , diftimulans conlilium. Sit hoc quoque exem- 
plum caclandi propofitum, fi quem cupias lardere. 

34- CuM Argivi poft illam trecentorum pugnam 
rutfusefrentprjelio fuperati , focii Polydorum adhorta- 
bantur , ne eam oportunitatem praeteriret, fed aggrelTus 
hoftium muroscivitatemillorumcaperet: Id enim fa£tu 
forefacillimum , cum interfciSlis viris folas mulieres ef- 
fent reliqujE. His in hunc refpondit niodum : c Mihi 
pari Mnrtts alea rebellantes dnvincere honefium efi: caterum 
cum pro agris pugnarim, urbera velle capere non arbitror ejfe 
k jufiuru 
WL- a Generofe. h Dijfimu/anter, c Moderate. 



5 2 P O L y C R A T. I D 

jtifitim, Siquidtm huc veni agros receprurus , mn urhem 
€apturus. Vir CKCclIeiitisanimi nccum hoftibus quidem 
putavit agendum iecus quam poftulabat squitas , cum 1 
hominuQi vulgus libi in hoftcm putet liccre omnia in • 
tantum ut ii de frigido oppidulo fuerit concertatio , vi- 
iftor exiftimet fibi jus efle , regnum univcrfum vi<ai oc- 
xupare. Illecnim turpe fibi judicabat bellarc cum his , i 
quibus dcerant paria ad belltim prxfidia. Talisemm , 
vi(fioria nuUam habet viriutis laudcm, fed crudelita- 1 
tiscrimen. i 

35. Pfi^RcuNCTAKTi quid efTct in caufa quod Spar- 
tani ia bello fortiter fele periculis cbjicerent ; a 1 
mam) inquit; Duces revereri didicerunt potius^uam tn/iertt i 
Revcrentia cum amore conjun(^ia eft > metuimus autcm i 
illosmaximequos odimas. Reftius autem fungitur fuo { 
ofFicio, qui ex animo facit , quam quimctu maii. i 
P O Y C R A T I D A S. 

35. PoLicRATiDAS uuus cum cafteris miflus 
orator ad Duces regios , cum inteirogaretur , utrum prl. 
vatim veniffent an publice miffi : l Siimpetramusi itij- 
qintjpuhlioe : Jtn mnus , privatim. Vox pii candoris ia 
patriam indcx. Si ccflillet cx fentcntia legatio, gloriam 
volebat Rcipublica: cedere : minus , ignominiam rc- \ 
pulfe ad patriam non pertincrc. I 
S O E B I D A S. 

37. S B I D A s cum efteni Laceda:monii in pu- j 
gnaLeuMcaMartis aleam exp^rturi, cuidamdicenti 5 1 
Hic dies declarabit virum bonum : c Pr«?ci4r«j, inquit, ' 
dies , ejuipojftt declarare virum honum incohimem Praeia- { 
giens ineo praclio plurimos egrcgios viros fortitei occu.- j 
bituros , quos iple patrix maluiftet incolumes. 

38. Idem cum efletlocoiniquo, pra^tcrea nuUam , 
habent^aquam obfefliisab hoftibus, dicitur ita pa(5i:us i 
cumhoftibusj.uteistcrrambellopartamcedercnt, d{\ \ 
milites una cum ipfo c vicino fonte bibiflent: Nam eum 
fontem hoftes oblederant. Ido faedcrecongregatis aci fe 
lijis omnibus pollicitus eft fe daturum cjus regionis im- 
perium eiquinon bibiflet' Porrocum nemo fibi tem- 

pcraict, I 

a Tortitir, h FAtmfiHdiHm,x\ArgHte^ dCaliid^,. |l 



A P O f» ^ t H. L I B. I. <j i 

peraiet, fed bibilTcnt ornncB , ipfe poft omnes delcendrc 
ru fontem : & aqua confperfas , hoftibus etiamnunx 
prarfentibus , abiit, ac regioncm occupavit. ut qui fblus 
non bibiiret. Eodem ftratcgemate & exercitum a litis 

1 pericuio Kberavit , t< hoftem eludt 5c regnum fibi vin- 
dicavit tolerantia. Non erat obftri^ias inimicis ex foe- 
dere , quia non omnes cum ipfo biberant : nec miii- 

• tes fcfelHt , quia nemo prxter ipliim a potu abftinuit. 
Quod Ci hoftes voluiflent ad arma currere , jam naclus 
locum pugnac commodiorem , ac fonte potitus , faciic 
poterat illise0epar. 

T E L E C R U S. 

39. Telecrus ipft nuncianti patrem dc eo ma- 
le loqui : a Nifi, inquit, i/li dicendum ejfeti haudqmquara 
diceret. Maluit in transferre culpam , quamcommit- 
tere ut patet quidquam temerc loqui videretur. Habes 
& pietatis limul & modeftis exempium. 

40. J A M fratri fuo querenti quod cives:crga (e non 
perinde afficerentur atque erga illum , fed inhumanius 
traclarent, quod nondum ab illis eflet cieatus Ephorus s 
i? Tu, inquit, injuriar^ferre nefcps^ ego fcio ' figniiicansei 
qui velit uti fiventibus civibus , ad multas injurias eflc 
coDnivendum. 

41. P E R c u N c T A N T I quarc mos eflet apud 
Spattanos, utjuvcnesafliurgantfenioribus : e Vt, ivf 
quit, ajfueti honorem habere MuUa propinquitatejun^Ht^ 
ma^is honorent parentes. Optima ratio conftieEiciendi ad 

j dcbitum officium , fi ultra quam debetur doceamus 
praDftandum. Veluti fi quis afluefcat cum uxorc vercr 
cundc cafteque convivcrc , multo minus improbus erit 
apud alicnas. 

42. Percunctanti quantum pofliderct fa- 
cultatum : Non plust inquit , quam fat efi. Divitiasnoa 
cupiditatc, fcd ufu meticbatur. 

C H A R I L L U S. Sim Charilaus. 
4?. Charilaus irKcrroganti quam ob cao- 
Iflm Lycurgus tam paucas leges tuliflct Lr.cedxmoniis : 

aP'« in patrem. b Comiter. C Oraviter. 

I 



^4 C H A R I L L I A r o r H. L I B T 

a ^luoniam , inquit, pr^uca locjucntibm y VAttcts ctiant 

le rtbt4s ejl opus. Senlit iiiriijrum pleraqiie mala ex nml- 

tiloquio nafci i Lacouibus autem pcculi.uis crst bre- 

viloquentia. 

44- A l T E R r percuniftanti quaraobrern Laced.T:- 
monii viigines nudas producerent in publicum , uxo- 
res Vvto cecias : ^l^ontam /]n<^uit , virgtnib^is murtti f^nt f 
inventeudi , uxort! vero pryanda funt tis cjut ea^ naCti funt, jj 
Huc fp-dabat ea confuetudo, ut riec pueilis deeflcnt 
majLiti, r.ec contaminarernur matrimonia prxter alia- 
rum gentium conluetudinem, ubi virgincs videri nefas 
cft, uxores oculis hominum exponuntur. 

45. Ser vd cuidam audacius agenti cum ipfb: 
b Ni irJtus ejfem , inquit , occidenm te. Adeo putabat 
nihil recle dici aerive ab irato ut ne in fervum quidem 
animadvertere voluerit commotior. 

46. iNTbRROGANTi quam arbitrareturopti- 
mam Rempublicam : c In cjua , inquit , pUtrimi ctves de 
virtute inter fefe decertent cttra feditionem. In plerifque 
civitatibus certamen eft de opibus dc hoiioribus , de vir- 
tute qui certent poene nulii. Quanquam hoc quoquc \ 
certamen de honcfto dcbet ha(^fceuus fcrvere , ne pro- 
rumpai in feditionem : Jam enim non concerratio vii- 
tuiis, fed ambitionis. Qui vera virrute prsditus eft , ni-' 
hil fpe6tat nifi ut profit Reipublic:e , at feditio prxfens 
venenum eft civitatis. 

47. pERcuNCTANTi cuidam quamobrem 
omnium Deorum ftatuae apud Laccdxmonios poneren- 
turarmatae: d Ne , uiqmz, prohra ^ua ob ignaviani ja- 
ciuntur in homines ad Deos referamus , neve juvenes nijuar" 
wati Deos comprecentur. Eo commento civium animis ' 
hanc opinionem infigere ftudebat , Diisgratam eftefor- i 
titudinem , invifam ignaviam : fimulque juventutcm 
armis ferendis debere aftuefcercquo fimul 6c minus in- 
dulgerentdeliciis , & utiliorcs belloevaderent fine reli- 
gionis quidem caufa fas eflet arma ponere, cujus obtea- 
tu fere folet otium 6c luxusin civitates irrcpere. 

APOPH. 

a LcquAcita/f» bHoderate* cSdpientcr. d Otium, 



9$ 




APOPHTHEGMATA 

LACONUM AL1Q.U0T 

L I *B E R II. 

A M I o R u M legatis prolixlorc 
utendbus oratione dixcrunt Sp^r- 
tani : a Priwa fnmm obhri pojire" 
ma non mtclleximus , (jnta prrma non 
rneynimmiis. 

2. A D Thebanos item qui dc 
quibuldam peitinacius contradicebant : b Oportet^ in- 
quiunt, aut minu4 hnbne fptrituum atit pliu virium. 

3. L A c o N quidam fcnex interrogatus cur barbam 
geftaret lilvoram ac promilfam : c Vt , inquit , rntuens 
canos pilos uihil cornmittarn iUu tndignum. Vir bonus Un- 

, decunque venatur {limulos ad virtutem. 

4. Alius cuidam laudibus immodicis efFerenti 
bellatores optimos: d ^pudTrojarn , inquit : lignifi- 
cans, tales olimfuifTe, Tedhocgenus hominum jam 
olim deliilTe inveniri. 

5 . A L I u s quidam Lacon cum audilTet quofdam 
a coena cogi ad bibendum : e Num , inquit , cogmtur 
etiam ad edendum 1 Notavit Griccorum morem in con- 
viviis compellentium ad certum cyathorum modum , 
cum id revera non minus abfurdum fit , quam homi- 
nem qui non efuriat, ad cei tum elcaium modum com- 
peliere , nifi quod alterius abfurditatem elevat conluc- 
tudo. 

6. Recitato quod fcripfit Pindarus , Gtxdx 
fulcimentum ellc Athcnas , Lacon dixit : / Rmturam 
CrAciam ptalifultura niteretur. Taxavit Athenienfium 
moUitiem , quae Poetas elogio non refponderet : aut 

certc 

l\ Habetur pAg, 60. apopht. 16. h llahetur pag. iS. 
apopht. 55. er png. 30. apopht. 99. c Cariicies, 
d xAr^ute, e Bibacita^, f Libere^ 



^IS 1. A C N tJ M I N O M t N A t. 

certe Voctx vanitatem , qui tali pfceconio celcbranct 
indignos. 

7. I D A M confpefta tabula , qux pi^Sluram ha- 
bebar ,quo modo Lacedxmoriii trucidarentur ab Athe- 
nieiifibus, dixit : Fortes ^thenienfes : Id Lacon audiens 
fiibjecit ; a In tabula : flgnificans ridiculum efle dc 
pidura gloriari , quod ea non minus mentiri ibleat 
quam Poeta:. 

8. Ad eumqui maledifta iualios percalumniam 
jadiata folet facile admittere , Lacon , b Definey inquit, 
adverfum me pr^here^aures. Senlit non folum eos vitu- 
perio dignos qui calumniarentur alios,verum etiam qui 
calumniantibus accommodarent aures. Et injuria: ge- 
nus eft, adverfus nihil male meritum audire maledicam 
linguam. Non enim cfTent maledici , ti nullum inveni- 
rent aufcultatorem. Proinde Lacon expoftulavit ctiam 
cum illo, qui prxbuerat aures de ipfo male loquenti. 

p. QjJ I DAM fervo quidum puniretur, dicebat : 
Non v^lens erravi ; c Non volens igitm , inquit , pcenM 
dato. Vulgaris quidem , (ed frigida excufatio eft ; in- 
fciensfeci: vigilandum erat ne quidcommitteret rm- 
prudens. 

10. Axius cum in peregrinatione vidiflet homi- 
ncs in lellis curulibus (edentes : d ^bjit , inquit, utin 
tdtibus fedeam fellis , mde non liceat ajfurgere feniori : In 
his enim fedebant delicati porre^lis cruribus , ac coe- 
lum imminens capiti prohibebat exurgere. Agud La. 
ced2emonios vero fcelus erat, juvenemnonaflmrexii^ 
feieni. 

11. C H I I quondam Spartae peregtinantes \ coena 
vcmuerant in Ephororum curia, dein etiam in fedes, in 
quibus ledere folent Ephori , ventris onus dejecnanr. 
Ac primum quidem acris inquififio fa£ta cft , quinam 
hoc defignaffent, ne forte cives eftent. tJt veto comper- 
tum eft fuifie Chios , e edixerunt Chiis permittere 
ntagantintemperantius. Excellentium virorum eft ne- 
gligcre contumeliam , qux a palam improbis proficilci- 
tur, a quibus etiam laudari rurpe cft. 

12. A- 

^S^ilfe.hHaltdici. CsArgute, dSsverCeticcfitis, 



A P O T> H T H. L I B. II. 91 

11. A L I V s c]uidam LacnncHin ninygdalas duras 
dtiplo vendi confpiccret : a S:mtne hetc^ inqiiit , ran 
pides j" Qurifi nihil intciefler inter filicem duram 
amygdalam. Adeo Lacon deliciarum erat rudis , uc 
nelciret fub gemino cortice Intere nucleum. Etappa- 
ret hoc genusarboris non quibuflibet regionibus fuilis 
notum , quando rliniusdubitat an oeiate Catonisfue- 
lit in Italia. 

13. A L I u s cum in lufcinia plamis revnifis mini- 
fnum reperifictcnrnium : b To.v, inquit, tuesj prats-ea 
nihtl. In cos dici pot.^ft, qui prxt^r gaiiulaTn linguam ac 
inagnifica verba nihil habent. 

14. A L I u s quidam cum videret Diogenem , co- 
gnomento canem, in vehemenii frigore ftatunm srream 
ample(ftent£m , logavit num ajgeret ; illo negante : 
c ilmd igTtur , inquit Lacon , mngnifacu ? Philolbphus 
glori^e mancipium hoc ipium exiftimabat mngnificum , 
quod fic haberet corpus ad omnes injurias duratum , ut 
in rigore frigidas ftatux complexumferre pofTetabfque 
dolore. Id Laconi nihil pulchrius videbatui , quam fi 
quis in aeftate fimile quippiam ampledsietur nullo fuo 
incommodo. 

15. Qji I D A M Mctapontinus Laconi objicienti 
jgnaviam. Atqui , inquit , non parum alienx legionis 
poflidemus : d Ergo , inquit Lacon , mn folum ignavi 
efii^i verum etiam injufii. Significans non pofle fieii , ut 
quis meticulofus & imbellis multum teneat alienas di- 
tionis, nifi fraudepartum. 

16. HosPES quidam apud Laccdaemonios , cufn 
ipfi ftanti inteiim alteropede, crepida inaltcrumin- 
dueretur, dixitcuidam. Nonarhitror te Lacontantum 
temporif uni pede infiflere , quantum ego pojfum. Lacedae- 
monius excipiens. e Fateor , inquit, attamennutlKssfl 
Anferum tjui iflhuc non poffit, Juiederifit hominem , qui 
longo ufu didiciflet arteni , quae nihil utilitatis adfert 
Reipublicae. Hujufmodi funt artcs prxftigiatoruin , fii- 
uambulor\jm & fimihum. 

E 17. Cu I- 

a Lepide, b Loquacjter. c ^ArgHte» d ^rgute. 
c RidicuU. 



S?8 LACONUMInnOxMINAT. 

17. C u I D A M jadlanii de arte Rhcrorica : a 
ftr geminos^ inquit Lacon , ars mjl verurn cittKierit^ nec tjl, 
mc wicjtt.\m cnt. Notavit Rhetores qui Ic profitercniur 
verilimiHa dicere, Hcet vcra non fint. 

18. Argivo quodam dicente , multa Spartano- 
lum (cpulchia apud iios funt, Lacon eKcipiens ; ^ ^tcjui 
tArz^tvorum apud nos 7iulium eft fepulchrum : innuens 
quod Spartani iemper invafiflent Argos, Arg^ivi vero 
Spartanos nunquam. Sojertcr Lacon quod illc dixerat 
in genti-s fuac laudem retorlit in ignominiam. 

19. L A c o N in bcllocapinscum lubhafta vcniret, 
ac pra:co diceret , Laconem vendo, obturavit illi os : 
Capttvum , inquii , pr^dica te vendere. Suam conditio- 
jiem aequo animo tuiit , patrias ignominiara ferrc non 
potuit in audione iraducenda. 

20. Ex his militibus qui lub Lyfimacho ftipendium 
fiaciebant, quidam cum abco rogaretur, num eflct quif- 
piam ex Helotum , id cft , (ervorum Laconicorum nu- 
inero: Tune^ inquit, extJl.mAi Laconem ad te venturum.ut 
aBs teferat cjuatuor obulos ? Maluit (e fateri fervum quam 
hoc probri admittcre in nomen Laccdxmonicum. 

21. Cu M Thebani devictis apud Leudra Lacedas- 
moniis ad ipfum venif eiic Eurotam, quidnm gloria- 
bundus dixifiet j Ubi nunc Lacones^ Spattanus quidam 
ab illis captus : c Ncn adfunt^ inquit, attoqui vos huc non 
venijfetu. Ne vidius quidem & captivus potuit oblivilci 
indolis Laconicx, nec tulit viftoris jadantiam. 

22. Ath£nien5Ibus cum tradita civitatc 
poftularent ut Samum tantum ipfis lelinquercnt, ita re- 
^onderunt Lacones : d Hoc tempore quo vejiri non ejlu , 
aUos hahere pojiulatis .* undc natum eft proveibium . Qui 
lemctipfum non habet, Samum petit. 

23. Cu M Lacones civitatem quandara armis coe- 
piflent , Ephori dixerunt : e Terittjuventutii luBamen >• 
Non enim pojlhac habebunt adverfarios. Gaudcbant qui- 
dem de vi£ioria, fcd juvcuibus exeicends virtutis mate- 
xiam eieptam dolcbant. 

24. CUM 

A Graviter. b ^rgute. c Generofe, d *Argtite* c Ha- 
betuT antepa^. 6z. apopht, z6. 



A r O P H T H. L T B. 1 1. 

24. C u M Lacecla:monioium Rex polliccrctur le 
fiinditus everfurum altcram quandam civitatcm , quac 
fscpeiiumero Lacedxmoniis exhibucrat n.aoiium , non 
permilciunt Ephori diccntes : Neijuaauam aielebis 
necjne ftibvertes jttvtimm cotem. Urbem infcftam appel- 
labant cotem juventutis quod per eam juventus acue- 
returad bellandi peritiam. 

25. Lacedjemonii non prxficicbant pxdo- 
tribas qui pueros ad luftam cxercerent , ut virtutis c^Tct 
cercamen, non artis. Unde Lyfandcr interrogatus, quo 
pado a Charontc vi£lus eflet, refpondit : Varto artificto. 
Non exiftimabat ea gcns in quavis rc fpeciolara cf^c vi- 
^toriam , quaecallidis confiliis contigiftet poiiusquarei 
animi corporifque robore. Ars autem omnis ut a nata- 
lah hmplicitate recedit, ita dolo affinis eft. 

26. Philippo, cum pervenilTet in agros Lacc- 
da:moniorum , fcripfilTetque utrum vellent ipfum vc- 
nire hoftem an amicum , refponderunt : h Neutruin, 
Unico verboiibfolverunt fententiam , quod cratLaco- 
num : ac ftmpliciter negantes Regi tranfitum , quod 
erat viroram fortium. 

27. Lacones legatum , quem ad Antigonum 
Demetrii filium miferant , quoniam acceperant quod 
Antigonum appellafiet Regem , c mulftarunt q-uamvis 
in annonss penuria medimntim frumenti in fingulos ab 
ipfo reportaret. Tantus erat apud illos legum ligor , ut 
nec tanto beneficio fublevara inopia ab ilUs veniam 
impetraret , ut unia-i voculse gratiam facerent profperc 
legatione perfunfta. 

28. CuM improbus quidam (ententiam dixiflet 
optimam, d ipfam quidem lenrentiam approbarunt, led 
co qui dixerat amoto , alteri cuidam inculpatis mori- 
buseandem fententiam tribuerunt. Adeo in Republi- 
ca nihil honoris habcndum putarunt his qui fiagitiofc 
viverent: au^^orcm mutarunt , neeflet dedecori Rei- 
publicae , confilium non rejecerunt , nc ob privatam 
ignominiara publicam utilitatem ncgiexifle viderentur. 
Meminit hujus & A. Gellius. 

E a • 29. Cu M 

a Gentrofe, b Libere. c Ta^tim. d Facium, 



100 Laconum Innomjnat. 

29. Cu M dijo frattes intcr diflidium Jiaberent , 
A L.iccdxmonii inulaam dixere p.itd , quod:fili©rum 
dilcoidiam dillimulaliet. Juvembus ignolcenduai pu- 
taiunt , led quidquid illi per calorem atatis peccaHliit, 
p?'.rcnti impurabant , z\x\.n^ auctoritas providcre deb.ue- 
lat, nc quid inter filios orireiur fin.uliatis. 

30. Cantori apud Spertanos peregrinanti dix^- 
re mulciam b quod cirharam digitis pulfarct , uon ebo- 
re. Adeo non patiebantur innovari publico ufu lecepta. 
Hoc ftudiociiidam alteri ex novem coidis duasincidit 
Laccdremonius i!le. 

V' D u o puej;i iruer fe piignabant , quorum unus 
alteri Ia.ralc vulaus inflixit. Puerorum auteai fodalcs , 
cum laucius ille moriturus enet, polliciti funt illi vindi- 
ftam, lequc vu]nerisau£lorem interfecluros. Atille» 
c Sefjuaqt^dm , mquit , per Deos. Non enim aquurn eft , 
(^H.triciccjuidem ipfi hoc faliurtis eram f nnteverttjjem , 
Js:^ti: /Irem.-fisftiijpm. Indokm verc Laconicam , qui vi- 
Cvjs ac moriens iuiio tamcn victori favebat quodvir- 
tuienondolo fuperaflct adverfarium. Quid lalibus in* 
geniis fciicius, fi a teneiis ad veram vritutem fuiHent in- 
ftituta.potius quam ad n\ilitarem duritiem. 

32. A L T E R quidam puer eo tempoie quo mos 
trar apud Spartanos , ur pueris ingenuis fas efllt , quod 
quifque pollit fufFurari , fed haC-tenus ut depiehendi 
turpe eflet; cum vivam vulpeculam, quam fod.ales erant 
fur;iti= fibiabeis traditam fervaret^venifTen.tque quieam 
perdiderant inquirendi gratia, vulpeculam fub vefte.ab- 
ditam tenebar. Cxcerum cum efferata beftia latuspueri 
ufquc ad inteftina eroderet, difTimulavit tacltus ne pro- 
de.ret furtum. Mox vcto cum digreflis illis pucri vidif. 
fent quod acciderat , objurgabant illum dicentes : Pia:- 
ftitetat aperire vulpeculam , quam ad mortem ufquc 
ca^lare. d Nequaquam , inquit , imo fnxftat dolorihtM im- 
7mri qiAnm hac nota traduci , ut ob mollitiem dicar lucrifs^ 
cijfe vitamignominiofam, Quid abfokitius ii tam felici- 
ter uatis ingeniis accefTiiTet Philofophiai 

33. CUM 

a FaSltm. Pater pro filiofmituu b Fa^um fevsre. 
c Generofe. d Fortiter. 



A P O 1» H T II. Ll B. I 10 1 

3 3. CuM" quidam forte obvii Laconibus dixillent 
Fortunati eftis , 6 Lacones : nam modo hinc abiere la- 
troiies : a Non nos, inquiunt, p2r EfiyaHtim (iic enim iUi- 
Martem vocanr) fed illi poti^is forTnnati fmty qui in nos non 
inciderint. Adeo gensea gcrebac animos ad oniniaim- 
pavidos, quce vulgus hominum formidat. 

34. L A c o n' quidam interrogatus quid artis fciret: 
b Liber i inquit , ejfe. Ea gens nec difciplinis Philofo- 
phorum , nec opificiis exerccbatur, tantum invidis 
animis libeitatem tuebatui , nec hominibusnec vitiii 
fervire docilis. 

35. I' u E R Spartanus captus ab Antigono Rege ac 
fubhafta venditusincxterisomnibus , quxcunquepu- 
tabat ab ingenuo decentcr fieii polTe , obfequens eiat ei 
qui ipfum fuerat mercatus : csterum jiiflus adferre ma- 
tulam, haud fuftinuit, dicens : c Nonfarviam. At cu:ii 
inftaretherus, puer confcenfo teiflo dixit : d Sentiesch- 
jttfmcdi mtrcdtumfcceris , moyajue fefe h fnhlimi pr<tcipitein 
idedit, ac periit. Captivus eflTe potcrat, lervilia facere noa 
poterat, acfemet in libeitat^m moire alleruit. 

3 <s. A L T E R cum venderetur rogatus a licitatore : 
EliiilC fiugi fj fiitrO T.ercatns 5 Rerpcndit : Eti.tm pnon 
fmris mercattris. Ne foi tuna quidcm iervilis docere potuii 
iiium fsrviiia loqui. Qui enim natura probus eft , ubi- 
, que &apud omnes probus eft» 

37. Alter quidam captivus cum videretur, ac 
prspco diceret (e mancipium vendere : e Scelefle , in- 
quit 5 non tudices captivum 1 Non pudu-it durae condi- 
tionis , fcd puduit titnli fervilis. Tantus eiat libeita- 
tis amor. 

3.3. L A c o N quidam in clypeo pro infigni gerens 
nnurcam , eamcjue non majorem vera : quibuldamir- 
ridentibus , dicentibufque quod id ftudio fecifiet quo 
lateret : f Immo ^ inquit , ;;ry7/» cofifpicwf/ . Tam enim 
prope accedo ad hojhs^ut ab ipjls infgne cu^ufmoui ft videri 
pojfit. Sallifiime convitium ignavia: vertit in argumen- 
lum fortiiudinis. 

. E 3 39. L A- 

^ yAnimofe. h Gsncrofe. cGenerofe. d Fortiter, e S*-- 
mik ar.te pa^. 95. apopht, i^. f Salfc, . 



I02 L A C ON TT M I N N O M I N A T. 

39. Laced/emonius alter , curn fupcr con- 
Yivium cflct illata lyra : a Non ejl , inquit , Laconkum 
ntigart. Longe diflcmiens a csteris Grxcis , quibus nul- 
lum convivium fuave videbatur abfquc muiica. IdLa- 
coni nugale videbatur , quilautius exiftimabat honc- 
flis ac fcflivis fabulis condirc compoiationem quam 
inani lyroE ftrepitu. 

40. Spartanus interrogatus , num tutum 
fcr ad Spartam iter : b Refert, inquit, cjtM/tf eo defcenda^. 
N.im leones iUhc euntes piarant , leporet autem in umbraculk 
venamur. SignificJivit nec ferocibus ac violentis eflc tu- 
tum proficifci Spartam , nec mollibus & cfFoeminatis ;. 
quod hoftili animoilluc proficifcentcs, malc accipcren- 
tut a foftioribus, delicaios hominesiliic non finercnc 
lalcivire in tcncb:is. 

4t • I N ludtandi genere , quod illi chirapfiam appcl- 
lant, cum is quicollum alterius urgebat, fruftra practcr- 
qae legem paleftrx [^ulfaret undiquc & in tcrram dctra- 
heret , poftea quam corporrs vuibus deftitucrctur qui 
inhacrenti cederc cogebatur, brachium urgcntis momor- 
dit ; cumquealter diceret. Mordcs, 6 Lacon, foemina- 
lum more : c Non, inquit , fedmhe Lontim. Ut fblertcCi 
objeiStam ignaviam detorfit in laudem fortitudinisr' 
Nullum enim probrum apud illos deteftabilius quaiu, 
mulicbris imbecillitatis. Jure autem (e morfu libcra- 
vit, qui prsier jus cettaminis urgebatur a vido. 

42. Claudus ad bcllum proficifcens cum ab 
aliis ridcretui : d Non opus ef fugientibtit ^ inquit,/ii 
^uifubfiJlAnty loctsmijue tn acie ttteantur. 

4?. A L I u s fagitra pcrcufliiscum animam ageret» 
dicebat : e Non me mov^t cjuod morior, fed parttm c^uod ab 
i>/delU fagittario ac mHliercuU f mili , partim quoU nul" 
lo facinore edito morior. Viftis folet efle (blatio , virtu- 
te prxftantis viri dcxtra cadere. Laccdaemonii vero quo- 
niam enfibus prugnare Iblent cominus , non putabant 
efle virtutis procul mjfla fagitta qucmpiam intcrficcre , 
quod idem poflunt & foemina:. Tum aequiore animo 

dece- 

a Scvere. b ,A^gute. c^gttte. d SimUe ante pa^.i 
Apojjbt.iJ. & pag. i$,apopht. 22. C Gtnerofe» 



A P O P H T H. L I B. I!. 103 

dccedunt e vita , qui ie6te fattoium polt fe relinquunc 
niemoriam. 

44. Qji I D A M ingrefrusdiverrorium,cauponi de- 
dir oblbnium ut appararet : cum ille polcere calcum Sc 
olcum : tx §lutd , inquit Lacon ,/? capum haberem,jam 
non tgtrem cbfvnU. Caupo caleum 8c oleum petebat ad 
condiendum pifcem, at Lacon id videns , cui fufFiciebat 
vidlus limplicitas , fupcrvacuum exiftimabat , cibum ci- 
bomifcere, cum aliter per fe latis efle poflet. Quaaiun^ 
abfunt ab hujus Laconis animo, qui cenium tcium fpc- 
cies in unum mifcent difcum ? 

45. C u I D A M Lnmpem /Lginetam efierenti ac fe- 
licem prxdicanti, quod prjcdives vidcbatur , multoruin 
ravigiorum dominus , La:on : b Nihil ^ inquit, wjoror 
felicitatem dc fumkus ftndcntem. Cum omnes diviti» 
funt in manu foitunct , tum ex praecipue quas negoaa- 
tores commifeie navibus : luptU funibus fequitur nau- 
fragium , & hinc mercium omnium interitus. Undc 
Philofophus quidam interrogatus , utruui putaret ma- 
prem efle numerum vivorum an moiiuorum , vicit 
(im rogavit utro loco haberet navigantes , quod hi ver- 
fantes in fummo vitae dilcrimine vix eflent habendi 
pro vivis. 

4^« Qji I D A M Laconi dixit : Hentiru^ illecontra : 
e Nimirum , inquit , liberifumus, alii vero niftvtra dixe- 
rint vapulant. Nihil commotus eft Lacedxmonius , fed 
atiox convicium elufit joco , obiier taxans malcdicum 
quod ipfe non eflct Laccdxmonius , atque ob id nec 
}iber. Porro (ervi fi quid faliant mendatio , loris emeii- 
dantur. 

47- A L r u s CMtn vellet cadavcr ftatuere re(5lum , 
nec id poflct efficere , cum nihil non feciflet : Perjo- 
vsm^ inquit , altquid intus ft oportet. Sufpicatus eft La- 
con aut animam aut genium malum latere in cadaver^» 
Solcnt enim cadavera in rogo erefta poni. 

48. T Y N N I c H u s Thrafybuli fiiii mortem per- 
quam forti animo tulit , in hunc hoc factum cft epi- 
gramma : 

E 4 

a FrHgaliter. h^rgute. c^Afgme, 



1<X4 L A C aN U M I N N O M 1 N A T. 

Exanimu Pitanenclypeo a Thrafybule redtjli 

Septem ex sArgivii vulnera f&va gerens^ 
%Adverfa oftendu tamen omnia y fanguinolenta 

Membra rogo imponens Tynnichus hac feniory 
'TloTcntur timidit mi infictPt^ humabere filir 
^i ^ patre hoc vere dignu^ es (jr patria. 
49- C u M Alcibiadi Arhenienfi balneator plurimum 
adiriimftraret aqux, Lacon id videns: h ^idhocrei 
? inquit, phvi aeju^ infundtt , quafi nonpuro , fed vehe- 
m^nter fordido. Hoc fcommate notavit Alcibiadis vitam 
inulta infamia contaminatam. 

so. P li I L I p p o Kegi Macedonum qusdam pef 
iiLCias imperanti refcripferuut Laceda:moaii : c Dequi- 
bii: nobti fenppjlt , non. Ad prolixam Regis epiftolam 
unica f}'lIabarcrpondcrunt , bx , quam gtandibus lite- 
ris pinxeisnt , ut cxplcret Juftum epiftolx (patium , fi- 
mul 6c geniilis bieviioqucntix memorcs , 3c folits foi- 
liiudinis. 

51. R u R s u M cum Philippus in agros Lacedjemo- 
uiorum duxifict exercitum , refque in eo ellet ftatu, ut 
probabik eftet eos ad mmm omnes interituros , Roc 
dixit cuidam Spartiatx: Quid nunc facietis Lacedx- 
>noni:? Atillc: d ^id/inqulZ)aiiiid,T.:f^uodforiiter 
■jnfiemuv , auando ?ios foli Gracorum Itberi ejfe , non a/iis 
parere didiamus. Ncmo (crvire cogitur qui mori paratus 
cft. Quam dulce bonum eft libertas , quse morie cmi- 
tur , quam mifera ics fervitus cui mors anteponiiur ? 
Quid igitur mentis dicemus hiseifle, qui f»; fponre de- 
<iunt incam (ervitutem:, unde nec dato pcculio poftunt 
redimi, nec gratuita manumifTionc jiberaii ? 

52. Po sT Agin bello fupcratum Aotipatro poftu- 
lantiobfides pueros quinquaginta , Etheocks qui tum 
Ephorum agebat refpondit ; e Se pueros mn di\tt^rum, 
ne Ji licenter vixijfent , fierent indocties patri^ dtfciplt^iA y 
itaque ns cives quidem ejfent : caterum fmes ac mtf.ieres fe 
tlHplo numero daturum. Vcrum Antipatro dira minitanti 
m accipeiet poftulata , populus una voce relpondit : S% 

im. 

a Fortirer. h Salfe. c Noneftin Graconojlrofd in 
PtAlelpbc^ d Fortitir^ e Hoc non efe diiffmvi\. 



A r o r H T H. L I B. H. lo/ 
tmferdA acerl iora morte,facili:is woricmur. h\inc^nnm\\u 
in uno alterovc civium lepeiiie , foitalie i:on iia mn^ni 
injl-aciiiiefle videaiut , in univeifo populo taiituni cile 
confenfum, prodigiofuni eft. Hoc exemplo fimul ad- 
monemur, quanta folicitudo dcbeatur setaii lenera: ad 
probitatem educnnda:, quando licenter educatos juve- 
nes illi non purarunt habendos pro civibus , perinde 
quali mater abdicet filium ex fe natum , nifi probitate 
morum majoiibus fuisrelpondeat. 

53. S EN EX in Olymi'iis cupidus erat fpedandi 
ccrtaminis quod agebatur , kd cuai nuUa vacaret fedcs, 
ad varia locarfefeconferens, ludibrioeip.t , ac fcommans 
petebatur , quod nuUus cura excipexet ; ut vero pervc- 
nit ad Lacedaemonios , non H^lum pueri omnes aflur- 
isxerunt, verumetiam viii muiti ceiierunt illilccum. 
Idfa^lum cumca:teri Graeci quotquot aderant plaufu 
comprobaflent , patriumque morem fupia modum col- 
kudalfent, Senex ; 

Concutiens catuifque gena4 i^^ terpy^ora cam, 
Ac fufis lachryinis : a Heu miferiam , inquit , ut omnes 
Graci normt ^md ft honefium t fedeofoli utuntur Lace- 
dizmonii, 

5^4. SuNT qui narrent hoc idcm accidilTc Athe- 
nis. Cum enim agerentur Panathenxa , Attici fedeai 
ludibrio habucrunt , invitantes tanquam admiffiui, 
caeterum ubi venifTet non admittentes. Verum jam 
perambuhtis fere omnibus» tand^m ad Lacedsmo- 
iiibs fpettatores cum veniOet , omnes e fedibus af- 
fiirgentes-locum illi celTerunt. Eo fado deledatuspo- 
pulus , plaufu multaque gcftuum fignificntione cocv- 
probavit. Inter haec e Spartanis quidam ciixit : b' Fer 
geminos , norunt ^thenienfes qu<z (int- honefia , at non ea. 
fnciunt, Apud Athenienfes maxime florebat Philofb- 
phia, qux docet, quid turpe qiild honvftum : Sparta- 
ni non recipiebant ejufmodi difciplinas , fed ex inftitu- 
tione majorura virtutem fate ac moribus prxftabant. 
Ita faftum eft ut apud Athenienfes elTent verba Ph:lo.'o- 
pfiiaCjapudLacones ipfaies. Admonci apopiuh^giDa , 
E 5 nrr- 
a ^guts* b Moderate* 



lo6 L A CO N II M I n N O fti I N A T. 

tur^ufHmurn elle lcire quid doccai , & Un ca diver» 
ia icqiii. 

5 5^ Mendicus quidam petiit aliquid a Laco- 
ne : at ille : a Siqmd , inquit , dedirof mazu ts futurus 
weudicus* Verum t/ltus probroft. vit^ f«x fu$t auCior <jt4i 
tili primus dedit , teqnefectt incrtcm. Apud Lacedxmr 
nios probro dabatut mendicitas , quod 6c oiium odil- 
fent , & minimo eflcnt contenti. Benignitas autem iii 
niendicos fpeciem habet raagnz virtutis , fed ea piorum 
hominum bonitas alit plurimoium raaiorum luxurio- 
fam ignaviam. 

55. L A c E D^fi M o n I u s vidcns qucndam Diis 
corrogaiiicm Hihtl , inquit , mertr qmme fint paupertO'» 
res. Hincliquct , vetuselic (ub obtcniu religionis exci- 
fcrc mcndiciraiem , tum pkrumque tali colle6la iitulo 
non impendantiu Divis , qui nullmsrei fmtcgeni , fed 
improborum luxui ac hbidini. 

57. Al I u$ quidam cum adultcrum apuddcfoi- 
mcm uxorem deprchcndilTet : Mifer ^ inquir, 
tibtfuit neceffttoi ? Primum hic cditum cft nobis mo- 
derationis exemplum. Quis fibi tcmperet in aduhc- 
lum depichenfum ? Hic potius vidctur mifertus honii- 
ilis, quigravi quapiam ncceflitate vidcictur huccom- 
pulfus , ut cum deformi rem haberet. Nequccnim ve- 
nlimilcerataduiterum volBptaiis giaiiafcle inhocdi- 
fciimcn conjeciirc. 

58. A L i u s cum audiret Rhetorem magnos fer- 
moni^ circuitus conne^entcm : c Per Geminos , inquit, 
fortii fane homo, cjui cum nullum haheat argumentum , ta^ 
men egregie vclvit hnguam. Laccdxmoniis nullaplace- 
bai oratio nifi brevis 6tvera,& adrem leiiam periinens. 
Froinde lidiculum exiftimabat , quod oratoi in fidlc^. 
themate tantam verborum copiam profunderct. 

5 9. Q_u i D A M profeftusin Laccdaemonem, cum 
?idiflet honoiem quem juniores praeftant fenioiibus 5 
d In fola, inquit, Sparta expedit fenefcsre. Paupettas onus> 
«ft & mileium & gtave, ut aii Comicus , (ed in hac mo- 

leftia. 

a ^rgute. hM9dirAts* c Loqntwtm, dStiu^M 



Apophth. LiB. If.' 107^ 
kftiarum maxima pars elt , quod homines facit etiam 
jidiculos, ur ait Satyriciis. Sic inter incommoda qux 
fert a:tas ingravelcens, non minima pars cii, quod fenes 
ferc contemptui funt ac ludibiio. Fioinde Sparta vila 
eft muliis honel^ininmm virtuiis domicilium. 

00. L A c E D JE. M o N I u s percunctanii quid ip(i 
videretur Tyrteus Poeta ; /t Bon^i , inquit , ad de^ravaH' 
dos jitvenum animoi. Quemadmodum Plato judicabat 
Homeri Poelim inutiiem eflc ReipubUcxqualem infti- 
tui volcbat : ita Lacedgpmonii non recipiebant Poetas 
qui blandafcribcrent ponus quam falubria. 

61. CuiDAM qui laborans ab ocuhs exierat ia 
bellum, cum nonnulli dicerent. Quo vadis adifluin 
aSfeiStus modum, am quid faclutus ; b Vr nihil , inquit» 
aliidd y certe hojius giadium /jf^trute, HocdictumfaUius: 
IK lit, an fbrtius, nondum ftatui. 

62. B u K. I $ & Sp.irtis Licedimonii fponte proi. 
fedi funt ad Xerxem Regcm Perfarum , daturi poenas 
Laccdxmonii juxra oraculura penderc debebant , eo 
quod oratores a Perfa milTos occidificnt. Hi cum veniC. 
fent ad -X^crxem , juflcrunt ut ip(os , quocunquc modo' 
videretur , interficeret pio Lacedaemoniis. Gumque^ 
Rex admiratus 6c pietatem in patriam & anrinorum^ 
fortitudinem , liberaflet illos a poena , peteretquc ut 
a|>ud(emanerent:-c §lui poffumus , inquiuni , heic vu 

tre , reli^ia patria , patriifcjHe legtbus ac viris , quorum' 
atia tantum iter fufceperimus moriturt ? Cxtecum cutn- 
Indarnus exercitus Regii Dux , rogans kiftaret , dice- 
tquc forc, ut in pari honore haberentur , cum his in- 
t«r Regis amicos primas tenebant , hunc in modum rc- 
^onderunt. Videre nobu ignorare quam tngens bonum fit^ 
libertM , quam mmo fanus vel tum Perfarum regno com^ 
fnutaret. In codem fa£lo nobis propolitum eftexem- 
plum pietatis erga patriam , & conftantec adamats li- 
bertatis , & atrimi mortis terrore vacui. Caeterum He- 
rodotus libro feptimo hos duos appeilat 'XTn^^Uu }^ 
BkAiv, id eft , Sperihien & Bulin. 

E 6 tfj. La- 

a^yirj inutilii, b fortitcr, c Pista^in patriav9» ♦ alim 



3oS L A C O N U M I N O M I N A T. 

63. Laconem hofpes quem pridie declinave* 
rat, poftridie ftragulis coiiiinodato fLimptis fplendide 
excepir: atille Itraguiis conculcatis dixit : a, Trofter 
kof heri ne Jioreu cjuidern tndormire licuit» Lepide lilit il- 
lorum morem , qui cum llnt rcnues , tamen affcclant 
vidcri divires corrogara aut coududta liipelledlile , qubd 
maxime folent iii excipiendis hofpiLbus , in nupciis 
aut aiioqui rolemnibus epulis. Porro cum ineptum fir 
oftentare luas divitias , quanto ii)a[;is ridiculum eft 
oflemarefjpelle^iilem alicnain , inierdum ab ufiirariis 
iiimptsm ? Ai Lacedxmor.ii non (blum oratores Re- 
gum , verum iplbs eiiam Rcgesad fua phiditia invita- 
bant , eam frugaliiatem libi magno eiiam honori futu- 
ram exiitimantes. 

C^. Alius quidam ciim veniflct Athenas , vidif. 
fetque iilic prceconcs qui muriam promittcrenr, qui 
obibnium , qui pubiicanos & leones , alialque parum 
l'joneftas fjndiones proiiterentur , nequc quidquam 
fibi turpe ducerent : ubi reverfus eft in patriam civi- 
bus percundantibus quo modo fc res haberent Athe- 
i^is; Omnia , inquit , honejia :■ per ironiam innuens 
Athenis omnia haberi honefta, turpeaihil. Argutiadi- 
^i eftin ambiguo fermonis. 

65. A L T E R interrogatus de re quapiam^ relpon* 
dit : Non, Verum abi pcrcun6tator dixit illura m^ntirir 
h Non vidfs igitur, inquit Lacon, te Jlultum ejfe i]ui faftfi. 
teris de hii qua mvtru, Salfc taxavit in illo vitium garrwi 
litatis, qui de nthilo quaefierit ^bidandi materiam. 

66, Venerunt aliquando Lacedsmonii ad 
Lygdamiii Tyrannum legatione fungentes : fed cum 
▼ariis cauflarionibus frequenter diftuliffet coiloqucndi 
copiam , tandem poft omnes excufationes di^hMn eft , 
illum parum firma effe valetudinc , (ed langucre non- 
nihil, Legati relponderunt : Perjovem, non vemm^ 
buc cumilLo luBaturi t fed coUo^uututi. Belle taxarunt 
BAtbari Regis faftum ac delitias, qui quamvis frivola de 
caufa xes ferias omitteret. 

47 , I D A M facris initiatus^^ Laconem rogavit , 

qukl 



A P o p H T h; L I b. I L io^ 

quid fibi conlciret maxime impic fa6lum per omnem 
vitam. At ille : a Hocy inquitj Diifciunt. Cum initiatot 
magis urgeret , diceretque , omninoproferas necefleefto- 
Lacon viciflim rogavit ; Vtrum , inquiens > oporter , nte- 
tiH dtcere an Deo : cum ille refpondiilst Dco , Tu er^o $ 
inquit , hinc fecede^ ut ilLi dicam, 

6 2. A L I u s Lacon quidam no6lu prsstcricns mo- 
numentum, cum fibi vifus elTet videre fpecirum , accur- 
lit lancea trajecturus , & in hoc nitens : b Huo mefugii^ 
iaquit , anima bu montura ? O mentem vere liberara 
amni formidine, qu^ nec larvarum ac lemurumoc- 
ctrrlu terreri poiuerit. 

69, L A e o aliuscum roto (e obftrinxilTet , quod 
fe de Leucate prxcipitem darer, conicei-dit momem, 6c 
confDefta altitudine fefe avertir. Id cum illi pfobri gratia 
objiceretur : c Non putaram^ inquit, tUx voto majore- vot9 
cpusejle. Joco cluCt inconrtantix formidinifque crimcn* 
Erenim qui facinus arduum concipit animo , prius Diis 
cptare debet animum fncinori parem, 

7-0. Qji I D A M iu acie cum ftridum jam cnfem in 
hoftem eflet inflxurus, quonram interim fignum da- 
tum eft rcceptui canens, non infixit. Roganti vero 
caidam cnr hoftem , quem in poteftatc habebar, noa 
occidiflet: d ^oniam , inquit , melius eji parere Impe- 
ratcri ^ quam hojlim occidere. Exemplum difciplinae mi- 
litaris , a qua immane quantum reccflctunt , qui flab 
bclli titulomeraexcrcerTrlatrocinia. Olim nonliccbat 
feiire hoftem nifitubadediflet flgnum: eademfimu- 
htquc cecineiat recepiui, homicidiiciiiiien erat hoftem 
inieremifle. 

7 1 . I D A M Laconi in Olympico ccrtamine fii- 
perato dixit , Adverferius tuus 6 Lacon , te fuit poten- 
tior. e Immo , inquit , ad dejiciendum accommodatior, 
QooDiam certamen artis erat magis quam virtutis, Ls^. 
cedxiDonius non putabat fe ob id dcreriorem quod vi- 
ituseflet. Didli argutia* fita eft in ancipiti voce : nam 
u^icshav 6c mclioiem fjgnificat & potcntiorem , five 
E 7 fupg- 
Hahetur antea paq^. -^o. apopht. 9S. h S^^pe-i-flitio 
niilLa, cLepide, d Bclii difciplina, Q^r^ute, 



r I © L A C O N U M I N N O M I N A r. 

fuperiorcm aut prasftandoiem. Is vcie infcrior eft qui 
honcfto vincitur. 

72. A T o L I quondam ingrefli rcgioncm Laconi- 
cam , abduxerunt quinquaginta fervoium millia ; un* 
de Lacon quilpiam lenior feftiviter dixilfe fertur 
Magno bono fuernnt hoftes LaconicA , quam tant^'. tHrba 
levarunt. 

73- Mos crat apad Laccdxmonios ut Kex hoftes-' 
aggrederetur , prscedcnte quopiam geftante coronam- 
qui in certamine viclor ahquando tuhftet coronam» 
Cum igitur Lacon quidam in Oly-nipiis magnam pecu- 
nia; vim refpuiilet , ledmuho cum ludore dejecto ad- 
verfaiio coronam tulifret, cuidara dicenti, quid emolu- 
menti tibi adfert-victoria 6 Lacon J' ille lidens & alacer 
lelpondit : a ^me Regem^ inquit^ coronatiis incedens pH- 
gnabo cum hoflibus. Geneiofs mentis eft , laudis honoi^ 
tcneii potius quarn pecuniae. 

74. M I L fi s qiiidam Laccdsmonius, cum proftia-- 
to hoftis incideiet tergo occifuius , logavit ut fc verteret 
& inpe(Jius potius ftrmgerct enfera , rogaius quid ita r> 
Ke amafifiSj inquit , meM erubefcat , // viderit averjis conm- 
foffum vulmribus, 

75. L acon quichm ad Rhodium Diagoram, qiiK 
Hi Olympiis & fihos , & ex fiho filiaque nepotes vidil^ 
fet coronari : Morere , inquit , Diagora , num in Olyn^ 
fHra adfcendts 1 fentiens tum optimum exircde viia,^ 
cumresfuntpiofpcirimx. Ita Plutarchus in Vitis. Mes- 
minit & Ciceio in Tufculanis quaEftionibus , hbiopri- 
mo. Lepos cfl: in ambiguo : nara Olympus mons eft 
inquo fingulis luftrisperagcbaniur Olympica certami- 
jia dc pro ccelo accipitur. 

75. L A c o N quidam paEdagoguspucri cnra fijfcepta-' 
cum interiogareiur, quid efietillum do£tutus : Effi- 
eiam y inquit, ut honejits delt[ie:ur , turpibus effendarur^- 
Nihil cfficatius ad veram fchcitatem , quam amare vir- 
tutcm proptei fe, odiffe vitium piopter fc. 

77. Spartakus quidam interiogatuj, quid' 
sonfeiicnt utihtatis pueiis adhibiti paedagogi : Efu 
» cinnto 

t Gentrofif 



A p p H r H. Li B. H. m 

incjuit, ut quK funt honejia , eadem pueru fiant etiam 
jucuuU. 

78. Agesilaus dicebat fibi cfle jucundum 
kudari ab hii , qui non vereientur 5c viiuperare liquid 
dij[>licuiilet. Tales enim fi quid iaudant, judiciolau- 
dant, non metu autadulatione. 

79. Demonides amiflis furto crepidis , preca- 
tus eft ut cjus qui ruuulerat pedibus convenirent. Vifus 
cft bene precari , cum iiU magrium precaretur malum , 
▼idelicet pedesdiftorios quaks liabebat Demonides. 

80. LACED-fiMONi I cum Smymaeis egenti- 
bus commeaium mififlent , atqueiHi benencium verbis 
attollercnt , Lacedxmoaii feimonem interrumpentes : 
Nthil magni ejl , inquiunt. H<tc enim coUe^imus un.usdiei 

j, frandio nobn & jumtntM detra^o. Gratiuseft beneficium 
f quod exteiiuatur ab eo qui confcrt. Nam qui quod- 

largiuntur cxaggerant ( qui plerifque mos eft ) bonatn 

gratiac partem amittunt. 

81. Lacydes Arcefiiai familiaris, Ccphificrati 
crimen Ixlae Majeftaris deprecanti , una cum reliquic- 
amicis aderat. At cum accufator anuium exhiberi fia- 
gitaret , pcr quem coargui porerat : ifquedam in ter- 
ram demififlet , Lacydcs fentiens pecle inipofito tcxit» 
Inficiatus eft igitur Cephificrates 6c abfolutus. Mpxi 
leo judicibus , ut moseft agenii gratias , quidam cju- 
dicum numero qui viderat , juilit ut Lacydi quoque 
graiias ageret. 

82. Argesilaus cum arderet podagrse dolo* 
ribus, eumque Carneades invififTet, atque exiret triftis; 
Mane , inquit , Carneade , nthif enim lUmc huc pervenit , 
cjltnjis pedihns ptHore : (entiens pedes quidem dolo- 
xci led animum dolore vacuum ciie. 

(PRISCA L ACED AMONIOR-UM 
I NSTITUTA. 
iw Ad publica convivia ingredieniibus t qui natli 
•rat maximus fiiigulis oftendebat fores , dicens : a Ter 
koi nHllusegreditur fermo : admoucnsnihil eifutiendui» 

a qutd 

91 SUentimtf^ 



IIZ L A € o N tr M 

fi quid libeiias diduiii ellct in coiivivio. Hunc morcm 
iiiltituit Lycurgus. 

2. QjioNi A M apud LncedaEinonios in fumnio 
pretio erat jus , quod ilii nigrum appellanc , adeo ut (e- 
niores hoc conrenti , non deliderarent carnes , led eas- 
juvenibus cedeient: DionyGus SiciliasTyrannus dici- 
tur hujusgratia coquum emifle Laconicum,eique man- 
<fa(Te ut libi hoc jus appataret , niiliis parcens impendiis. 
Qaod ubi Rex guftalTet , ac dirplicuifTet , exlpuit. Tum 
coquus : a Hoc , inquit ^ jta o Rex fum.ndumejl pojlta 
quAm te Lacoium more exercuerU , ^ m Enrcta laverU. 
Feilivius Uoc narratur a Marco TuUio Tufculan. qux- 
ftion. libro quinto , inhocvarians a Plutarcho, quod' 
fcribit illum Spaitx in pliidltiis Cixnnvirie, Ik ?. CLtna ne- 
gafle libi nigcum illud jus , quod canxcaput ciat ,p.Ia* 
cuifle : tum qui iliiid co.xerat relpondine : Mimme mi- 
Tum fi difpltcutjfer ^ condimcmii enim deejfe : acDionyllo 
lOgante. Qijrt tsndem illa ? L<i^or inquit , invtnatUy 
fndor, curfus ao Eurctaifame^jjitisyhae^^m rehut LacedJb^ 
tnoniorum cpula4 coiidiri. 

3. LActD.-E^^oNni poftea quam moderate bibeiunt 
in conviviis pubhcis, ^difceduntablque taeda, non eft e- 
nim fas illis ad lumen incedere, nec hac via nec illa, quo 
confuefcant in tenebrisnoduque confidenter & intrepi-» 
de ire. Id interdum in bellis ufu venit, ut necefle fit. 

4. 1 1 D E w literas quidem difcebant ad ufum , ccx^ 
teras vero difciplinas exoticas ejiciebant , nec minus ho-; 
iiiines harutn Profeflbres quam ipfbs libros. Harc au- 
tem erat ilibrum eruditio , beneparere Magiftratibus , 
patienrem efic laborum , & in prxlio autvincere , . aut 
mori, Hoc animo fuerunt olim & Romanorum qui- 
<1am , qui Pilolbphos Graecos urbe pepulere , quod cu- 
riofls dilciplinis averterent juventutem ad otium & 
ignaviam , redderentque ad difcerendum quidem in- 
ftruftos, ad gerenda vero Reipubh*ccc munia inutiles. 
C^d illi dixillent, fi Sophiftarum gryphos , fi nomina^ 
lium leaHum frigidiflimas argutias x^dtfftnt. 

5. Pe r- 

S' ExfTcitatio pro condimento, b Tsmhris^ ajfjieyfir^» 
t Philofo^hiaruj^icansit 



rNSTirvTALrB. TI. ii? 

Persbverabant abfque tunicis veftem 
unicam accipientes, corpdribus fqualidi , a quippe a 
balneis &c unguentis fere in totum abftinentes. Nem» 
tales facile invadit tum inopes , tum duros : nec malis 
artibus cogebantur rem quartere, qui tam parvo conten- 
ti funt. Hxc Lacedsmonii , qui nec Philofophorum 
dogmata, nec Chriftum noverant: 6c nonpudetnos 
deliciarum noftrarum S Anachoritas vocamus, qoiqua- 
tuor veftibus contenti funt. 

5. JuvENEs veio gregatim ac ^ turmatim dor- 
miebant fupra ftipadas , herbce genus , quas ipfi fibi 
congerebant ex arundine apud Euroram nafcente , cojus 
fumma non ferro , fed manibus defringebant. Perhie- 
mem vero fubfternebant fibi , quosvocant lycophones, 
ac ftsbadiis commifcebaat , quod ea mateiia caloris 
quiddam habere videretur. libi funt nunc qui toto 
corpore plumis anfeuinis indormientes queiuntui ob 
duritiem fibi aolore latera. 

7. A M A R E puerorum indokm, qui probo inge- 
nio videbantui , pennirium illis erat , caeterum abuti 
iliis turpiftimum habebatur , quafrcorpus adamaretni 
pDtins quam aniir/iis. Qnod h quis aecufatus eflet , 
quodparum honeftam cum illis habuiftet confuerddl- 
ticm , is per omnem vitam infamis erat , & a publicis 
honoribu» fubmovebatur. Hoc non folum in pueris , 
quorum a:tati confulens lex permifit grandionbus ama- 
re, fed citra turpitudinem , locum habet , verum etiani 
in conjugibus : non enim re(^te amat uxoiem , qui cot- 
pus amat potius quam animum. 

8. Mos erat ut adolelcentes quopiam abituri a (e- 
nioribus interrogarent quo irent , & ad quid : objurga- 
baturautem qui vel non refi^onderet percunclanti , aut 
frivolas cau{as recitarcr. c Scnior qui non objurgarat 
adolefcentem iplb prxrcnte delinquentem , eidera poc- 
nxerat obnoxius ; quam daturus cratfi peccaflet iple. 
CKteium qui objurgaticnera molcfte ferebat,in magno 
ernt probro. Merito puerorum errata imputantur iis, 
quorum partes erant ea vel arcere , vel corrigere. Simul 

autem 

a Fmgnlitcr, b sAmor animi, c S^-pienter, 



114 LAca-NxrM 
autem magna neceliitas habebat leniores nc quid rcfti^ 
bus adokicentibus praster dccorum committerenr^ 
Nam quafronteobjurgarent junioies, fi ipii fenes eC- 
fent objurgandi ? 

9. S I quis in peccato deprehenfus fuiffet , a ls coge^ 
batur aram quandam quae erat in urbe circum ire , ac 
vituperationem interim in ipfum compofitam canere, 
quod nihil aiiud erat , q.uam feipfum fua voce objurga- 
re. Ingenui pudoris iSt laudisamore mehusducuntur 
ad honefta, virgis auc flagriscatdi, fervile eft. 

10. Qjj I N & ille mos erat , ut juvcnesnon folum^ 
fuosquiique parentcs revererentur , b hifque di6lo au- 
dicnteseflent, veium etiam ut omnes feniores vereren^ 
tar, tum de via-cedentes , tum e fedibus afllirgentes , ac 
prxtereuniibus illis taciti quietique. Qua re faftuia 
cft , ut quifque, non quemadmodum fit in aliis civita- 
tibus, in proprios modo liberos , fervos ac poflefliones- 
auftoritatem haberet , verum etiam in amicorum ac- 
vicinorum liberos ac poflefliones perinde jus haberct 
atque in (ua propria ; ut omnia quam maxime inrer 
communiter haberent , ac aliena quifque non alitec 
quam fua curaret. Tnteilexerunt illi quantam utilita- 
tcm haberet commuuitas , non adacta , fed ex mutua 
benevolentia proficifcens. Quod enim a Pythagora pro- 
ditum eft, amicorurn communia eile omnia, id iili vo- 
lebant in Repubiica fua quam latiflime patcre. Omncs 
enim cives inter (e amici funt, multo magis omncs 
eandem ptofeflli rehgionem. Poftrcmo inter omncs 
homines ob hoc ipfum quod homincs funt, intetcede- 
ic deberet mutua bcncvolentia. 

11. CiETERUM puer abs quopiam caftigatus r 
« fi qucrelam ad patrem detuliflet , turpe erat patri , (i 
hoc audito non iterum filium emendaflet. Siquidcm 
cx inftitutione majorum habebant hanc de fe mutua- 
fiduciam , ut crederent neminem efle qui cujufquam 
liberis , quos quifque pro fuis habebat , quidquam im- 
peraret inhoneftum. Prima aetas, quoniam nondum 
fentit quid turpe, quid honcftum, verberibus eget. So- 

lcnt 

a CafiigAti». b CommmitAt, c Dtfciplina puerorum* 



Ikstituta Lib. II. II s 

lent aatem pueri a prcEceptoribus cxfi apud parenics 
qucri de crudciitate eoium aquibus caltigati liint. Ea 
les quoniam minuebat aliorum feniorum auiStoiitatem, 
hanc feneftram occluferunt iibeiis fuis , ut omnium fc- 
nioium cadem efiet in pueros auctoritas qu^ patribus. 

12. FuRANTUR iUic pucii eiiam cx efculentis 
quidquid polTunt, a difcentes dcxtre imponerc vel dor- 
niientibus , vel indiligentius iua fervantibus. Dcpre- 
henfb poena erat vapulaie & elurire. Datur enim illis 
eoena perquam tcnuis , quo dum fuopie ingenio depel- 
hmt inopiam, cogantur audaces effe &c callidi. Hoc crat 
curcibiinopia piemerentur : quin ob id etiam dabatur 
ilJis vidus cxiguus , uti confuefcerent nunquam expleri 
ad (atictatem ufque, fed famem tolei.ire pollent. Siqui- 
dem hacrationeexiftimabantillos & ad bcllum utilio- 
res cvafuros , 6 li valerent , &c potl tolcratam inediam 
pcrdurare in laboribus: quin & tempcraniiores viii- 
bufquc contcntos fore , fi longo tcmporc minimis iin- 
pendiisdegenerent ; iafuperfi citia obfonium alTuefce^ 
renr vivere , & quemvis cibum appofitum boniconfti- 
lerc , exiftimabant corpora fore tum falubriora tum ma- 
jora , quod fubtrada cibi copia confeiret ad procerita- 
tcii: : dum apn denrefTa cQipoia toiiunUu iti skum po- 
tius quam in latum , redduaturque etiam pulchriora» 
Tcnuis enim & gracihscorporum habitudo oblequitur 
artuum momento : obefitas vero ex cibi copia colIc^a> 
propter gravitatem obfiftit. Ut ca gens nihil dabat vo- 
luptati deliciifve , (ed in omnibus Ipeftabat Reipubhcx 
commoda , longe Jateque diifenticns a plurimoium 
fententia, qui fibi pcrfuadent , nihii ciTc utilius quam 
pueros immodico cibo potuque figinare : cumearcs 
nonmodo pigros reddat & laboribus inutiles, vcium 
ctiam tum corpora reddat deformiora , tum ingenia 
crafliora. 

13. Nec minar illis cura fuit de genere muficcs , 
f modulorum cantionum , quam de vi£tu , cuhu Sc 
ccetcris quxcommemoravimus. Hxc autcm tahs erar, 

uc 

a Furandiars. h No77 ejl Jlylus Plutarchi. Sententia 
ejl iipnd Xeuophontiim, c Mujis.A vtnlu. 



. ^ C o N u M- 

m amim vimacrpiritus excitr.rct, & impetum divino 
afflatiu Imiilem , adque res gerendas accommodum in- 
duceret , cum reliquis Gii^ci.^ civitatibus ma-is placeret 
niuhca demulcens, & ad voluptatem molliuemquc ef- 
iosmmans animos. Nam Plato magui refene putat quo 
genere mulices utatur civitas. 

tum^nuVv^^i genusfimplexacinaffeaa. 
tum, nihilhabensmolleacdelicatum, nec in alii, ver- 
labatur argumentis , quam vci inlaudibuseorirm qui 
fortirer ac gcnerole vitani exegiflT.ut , quique pro Sparta 
occabmflent, & ob id ab ommibus ut beati celebiaban- 
lorl J- ™P«^\"^is mctu peiiculorum nihil 

egregu gcfliflent, & qm ob ignaviam a morte cruciabi- 
]em infdicemquc vitam viverent : vel in pollicitatioiie 
perglorisftadiumaccendenteanimos ad virtutem , ad 
cu)ulque xratem accommodatx,^Itaquetreseranrapud 
illos chonjuxta triplexaetatum difcrimen , quibus in fe- 
Itis limul conftitutisfenum chorus incipiens canebat : 
No; fmmus olim firenmjuvenctUi. 

^cbit • *° "^^^ '^*^* '"^^"^"^ ' '^^f 

ms fumus : ft vis, factU pmcuium. 
Porr tertius, qui crat puerorum, ita canebat : 

Trafiantiores nos fmuri olim fumus. 
iS' Qj4 i N infuperapudilloserantnumeri,adqaos 
temperarent inceffum concirandis animis ad fortitudi- 
nem , audaciam , mortifque contemptum accommo- 
di> quibus utebantur tum in choris, tum ad tibiam ten- 
detitesinhoftem :. b Siquidem Lycurgus Rei bellicx 
ItUdium cum muficcs fl:uxiio copulavit , quo nimirura 
nimius bellandi ardor modulatione temperatus confo- 
nantiam aptumque concentum haberet, Unde mos erat, 
ut in bellis Rex prius quam iniret pi-^lium, Mufls (acn- 
ficaret, quo pugiiantes facinora ederent digna , qux fcri- 
ptis honcftaque mcmoria cclebrareniur. Nec permicte. 
f)ant , iu quifpiam aliquid de vetcri mu(:ca muta- 
rct , adeoutTerpandrumcum efl^eranirquiflimus, & 
omnmm ejus x\\ citharoedorum prsftantifliauus, e^re- 

f 

a Omi trcs, b Mu/^ca,gennu 



INSTITUTA LlB. II. II7 

giufque i2,c{lorum heroicorum celebiaror, tamen Ephori 
niultaveiinc > ejulqaccicharam arrcptaii) paxiiio arfixe- 
lint , quod unam tantum chordam in ea pr?:ter necefu- 
tatem intendillet, ob vocis varictatem. Noncnimpro- 
babant modoS) nifi fimplicirilmos. Ac Timotheum cer- 
tantem in CaEse-is (id fcftum erat in honoism Carni 
cujufdam vatis inllitutum : Faufanias autem indicat 
apud illos Apoliinem dici Carnion) ex Ephoris quidara 
arrepto cnfc interrogarat : Ex utra citharx parte incidi 
velLst cbordcus cjua, accejjerant tiltra fiptem. Ut ubique gens 
illa frugalitaiem colebat , luxum horrebat , meiuens a 
majorum inftitutis recedere , quod ex his fontibus nafci 
foleat omnis rerum publicarum pernicies. 

16. Qj.11 N 6< fepulchrorum univerlam fuperftitio- 
nem fuftulitLycurgus , permittensut non folum intra 
civitatem humarentur cadavera, veium etiam nt monu- 
menta templis vicina habereniur. Submovit & fune- 
bres expiationes : nec cunceffit , ut quidquam una cum 
c?.davere (epeliretur. a Nam alia: nationes , fi quid fuif- 
fet vivo charifumum, id mortuo addebant io fepulchro, 
dam.nofa llmul ac ridicula fuperftitione , quali mortui 
lentiant aliquid : (ed in puniceo ami^lu , & oleiE foliis 
ex.ieqno : poiitos omnes fepeliri juflit. Vetuit etiam ti- 
tulos &infcriptiones addi monumentis , pra:terquam 
corum qui in bello cecidiflent. SuftuHt autem & \i\6bis 
• & funebres noenias , quas reliquorum hominum vul- 
gus incredibili lumptu & apparata , etiam per condu- 
dosploratores celebrare confuevit magua fpecie demen- 
ti2, quafi manium (it ullus fenfos: aut fi quid fentiunt, 
. iifdem rebus ddcciientui , quas in vita non judicio , fed 
animi vitio dilexerunt. 

17. PzREGRiNARi illis conccffum non erat, 
nemorum peregrinorum vitxque incompofitxoonta- 
gium attraherent. h Q^in & peregrinos urbe cxigebant, 
ne paullatim inundantes mali cujufpiamcivibusexifte- 
rent magiftri. Quifquis autem civium non tuliftet libe- 
rorum fuotum juxtapatrios ritus inftitutionem , jure 
civium privabatur. Rurfus narrant quidam, quicunquc 

pei«- 

a SnpcrJiitiojHmrnnj. h Peregrini mores* 



IIS Laconum 
pcrcgrinusSpartanxcivitatisinftitutisfuftinerct exerc€- 
ri , cum cx Lycurgi fentcntia admitti in eam civilitatis 
portionem qux fucrat a prifcis ordinata. Cacterum ven- 
dere jus civitatis nuHi fas crat. Pcrlpcxerat vir ille pru- 
dentiflimus , commcrciis exterorum ac negotiatorum, 
civitates quamvis bene inftitutas corrumpi , quodad 
nequitiam omnes funt magis dociles quam ad virtu- 
tcm. Sed nulla miftura perniciofior, quam quse pcr Im- 
perii tranflationem prolationemvc invchitur. Sic in- 
fluxu Graecorum nationnm cfFoeminata eft Roma : fic 
Barbarorum commcrcio tandem & Sparta ex fan£lif. 
lima fada eft corruptiflima : fic aliarum nationum 
admiftu effoeminata eft Gallia, nonnihil etiam Ger- 
xnania. 

18. ViciNORUM famulis perindc ut fuis uti 
mos erat, li quando quis opus habcret. a I tidem 8c ca- 
nibus & equis , nifi forfitan his tum opus eflet hcro. 
Quin & ruri fiqua rcquisegeret , apertis foribus, & 
ablatis ab eo qui habebat ad ufum przfentem accom- 
modis, obfignabat locum unde abftulerat atqueabi- 
bat. Inter hujufmodi mores ubi locum inveniiet infa- 
tiabilis avaritia ^ ubi rapacitas aliena pro fuis vindican- 
tium ? ubi fupercilium e divitiis fumptum ? ubi latro- 
num immanitas ob aliquantulum nummorum viato- 
lem ignotum & innocuum jugulantium ? Diceresbos 
germane Chriftianos , fi proLycuigo Chriftum nafti 
foiflent legum latorem. 

19. In bellis utebantur puniceis tunicis , b five 
quod hic color videbatui illis aliquid habere virile, five 
quod fanguineus coloris lubor plus terroris incuteret 
bellorum imperiris : five ne protinus confpicuum eflet 
hoftibus , fi quis vulnus accepiflet , led utiliter lateret, 
ob vcftem fanguini concolorem. 

20. Si quandoftrategemate , c hoc eft callido ojn- 
filio fuperaflcnt hoftem . Marti bovem immolabant , 
fin aperto prislio , gallum: hoc pado confuefacientes 
belliDuces, ut non fblum fortes eflent ad prxlium, 
verumetiam callidis confiliis adverfus hoftem inftrudi. 

Prx. 

a CommunitoA. b Caliide, c Conjilium in hUii^ 



InstitutaLie.II. ii^ 

rixchriijs enim exiftraiabaut hortei\"i iiigcniocitra fan- 
guiiiern dejicere , quam pugiia pkiiiii.qiie utrimque 
cruenta. 

2,1. Cu M Deos comprecantur , hoc votis.p.ddunt , 
^ ut pofiuir iiijuriam pati : quod neminem judicarent 
ad regendum Imperium, aut aiioqui magnas res obeuii- 
xlas idoneum, qui quavis iiijuria commoveretur. 

22. S u M M A comprecationis ha:c crat , utDii ho- 
nis addcrent honefta , pra:terea nihil. b iSIoii aliud petc- 
bant virtutis prxmium quam honeftam famam , cum 
multa alia lint aliarum gentium vota, non folum mul- 
tiloqua, verumetiam inutilia , nonnunquam & turpia 
^Diispoftulantium. 

23. Venerem quam illi vocant M<ipc€ , arma- 
tam coluBt : c quin omnes etiam Deos Deafque hac 
figura fingunt, ut ianceam teneant, hacimagine iignifi- 
cantes omnes elTe bellica virtute prxditos. Quoniam 
Hihilducebant tuipius ignavia, nihil bellica virtute pul- 
jchrius: tali fpecie proponebant Deos iuos , qualescu- 
piebant effe cives. At cscterorum GrxcorumTheoIogia 
faciebat Deos otjofos & quietos , eoqive fingebant ilios 
geftu recumbeniium. Porro cum archetypum omnis 
i^onefti petendum fit a Numine , periculofum eft Rei- 
publica: tales facere Deos . quales fi quis imitetur, inuti- 
iis aut perniciofus fit Rcipublicae fuiurus. 

24. J A M & proveibio celcbratum eft apnd illos 2 
d sAdrnota, manufortunam ejfe invocandam : quo fignifi- 
cabant , ficefteinvocandosDeos , ut fimul & manuni 
apponamus , & noftram addamus operam, alioqui fru- 
ftra invocari. Verum eft , Numini acceptnm ferri opor- 
tere, fi quid inaitionibus hominum profpere cedit, led 
non favet Numen otiofis ac pigris : vult fua munera a<J 
nos per noftram venire induftriam , ne ftultum videa- 
tur, fi faveat ipfius dona contemnentibus. 

25. PuERis oftendebant fervos qui vinoeflcflt 
t temulenti , quo magis abominarentur ebrietatem j 
videutes quam deforme fpe6taculum fit homo immo- 

dico 

a Tolerantia, b Vota, c ^Armati Dii. d Indufirta, 
e TemuUntia, 



I20 Laconum 

dico madens vino , quamque dementi fimilis. Tmmo 
cogebant Helotes qnamplurimuni bibere, deinde(al 
tationes ineptas faitare, & caymini quxdara ridicula ca- 
ncre. Ita quod alii prolixo iermone vix perfuadent , Ib- 
brietatem eile rem hotteftifiTunam , ebrietate nihiil efie 
homine indignius , iili compendio ponebant ob ocu!os, 
fed in mancipiis, ad quorum mores degenerare ing€- 
nuis turpiflimum eft. 

25. Mos erat apud illos , non pullarefores atrio- 
rum , fed voce foras evocare li quid vellent. Adco nihil 
clam geri volebant, fed propalam omnia. 

27. Strigilibus quibus fudor abftergeretur, 
non ferreis, fed arundineis utebantur, in balneis, ut mi- 
nus operofis^, parvoque parabilibus : nufquam non me- 
mores frugalitatis ac a parcimonise. 

28. CoMoEDiAS & tragoedias non audicbant^! 
ut nec ferio nec joco quidquam audirent repugnans lc- 
gibus. Legesenim prohibent ftupra , inceftum &adul- 
teria, prohibent dolos, injurias , furta, cxicraque fiagi- 
tia : at in fabulis talia Poeta: Diis aifmgunt. Nec placuit 
illis quorundam excufatio, fabulas ad voluptatem fingi, 
non ad fidem veri : Voluptas ea coirumpit imbecilliuin 
animos. Hanc ob caulTam Archilocum Poetam cum vc- 
niflet Lacedaemonem , eadem hora expulerunt , qtiod 
jntellexerant abillo lcripmm : Satm ejje ahjicere arma 
^mm mori .• Carmen fic habet : 

ScHto aliquis gaudet Sajortim, quod bene pulchrum 

Deferui nolens inter opaca rubi. 
lUe qurdremrHjfeus valeaty quoniam mihipofihsirC 

IUo haud deterior forptan ohveniet, 

29. ViRGiNiBusac pueris facra crant com- 
munia , b quo vel fic puellx ad mafculinum lobuf 
proficerent. 

30. SciRAPHiDAM multarunt Ephori, quod 
a multis erat injuria affe6i;us. Intcrpretabantur enim 
illius ignaviam eife in caufa , quod complures aude- 
rent eundem lacdere. Nam qui veterem impune fett 
injuriam , invitat novam. Si qui primus Ixlerat, de- 

latus 

a Parcimoma, h Le?nta4 prava. 



I N S T I T V T A L I B. I I. lil 

Utus dcdiffet pceiias legibus , ca:teri tempeiafient ab 
injuria. 

3j. ScuTiTERUM militcm interemer^, 
a quod lcuto nonnihil purpurei panni intertexuirier. 
In lantum horrebaut excmplum peregrina: luxuritE., 
non ignari, ex minimis ir>itiis immedicabilcm virio- 
lum colluviem inundaie , eoque tiitiirmium eflc judi- 
cantes principiis obftare. Ob id in primis in audores 
(evetiliuvje animadvcrtcbnnr. Plmimum nocuit Reipu- 
hlkx, quilquis feneftram vitiis aperuit. 

32- A D o L E s c £ N T u L u M cx corum nnmcto 
qui exerceb^ntur , inciepuerunt , b quod viam noflet 
qwx ducit in Pyleam : adeo ftudebaat fuos a-peregrina- 
tionibus ac rerum exoticarum cognitionc lervare alie- 
nos , ne pec occafionem a patriis inftitutis degenera- 
reiit : praefertim cum Arcadia ,.cujus eft Pylea, luxu de- 
Jiciifque Barbaricis eflet corrupta. 

3 3- C T E s I p H o N T E M jejccctunt qui profitc- 
batur de re quavis totum diem pofle dicere , dicentes : 
€ Bom oratoris effe , ferrnonem habere rebus parer/t, Nulla 
in re juftius putaroint adhibendam frugalitatem quatu 
in oratione, quara Hefiodus non aliter quam pretiofuni 
thefautum parciflime cenlet eflc dcpromcndam ad«-. 
fum, non ad oftentationem. 

34. P u E R i apud illos in ara Dian«<?uiab indc- 
jicibili virtute cognomen Oithia , d flagellis ex morc 
totum diem csduntur : itaque frcquenter durant ad 
mortem ufque hilaies ac Ixti, concerrantesinter fefc 
de vidoria, quis ipforum diutiflime fortiflim€<jue tole- 
rarer verbera , vi^or cum primis celebri* habetur. Hoc 
cerraminis genus appellant :i^fj{s^^yee7iv, Renovatm: 
autcm quotannis. Hujus confiictudinis originem in- 
dicat Flutarchus in vita Ariilidis. Cum Fauianias paul- 
lifper (emotus a ftationc militum lem divinam facc* 
let , Lydi aliquot incurfione fada^, facrificiorum ap- 
paratum diripucrunt : quos ipfe cum comitibus fuis 
comprehenlbs , quoniaminermcs eiant , loris cccidit, 

. . ^ la 
a Sevtritas. h Vere^mmores, cLoquacitM, dPue- 
ritia dwa. 



111 L A r O K U M 

Jn hujus fadi raeinoriam Hcii cttpium cft Spattx, (\uod 
xctulimus. Faulanias in Laconitib divcrrlam adfcithu- 
jus confuctudmis caufTam. Cum Limnarcsi Cyno!ij- 
icnrcs, Mcloani , iS: l itancnlcs Dianx lacriHcartnt , in 
diflidium vcnctunt , cx diflidio ad pugnam , adco ut 
multiscadavcribus ara complerctur , rcliquos pcltiicn- 
tia conlumpHt- Hinc piodiium clt oraculum , aram 
Dianx humano fanguinc ex^^iandam cilc. Cum igi. 
lui immolarcnt cuicunquc fors obvcnillct , Lycurgus 
cain madlationem vcnit in flagcllationcm adolclccn- 
tulorum. Itafadumcft, ut citra neccm hominuni 
ara fanguinc liumnno cxpiaretur. Hoc cxcmplum ut 
imiiari ht ineptum , ita nobis cxprobiat imrao- 
d'cam indulgcntiam crga pueros , qui lic in dclicns cos 
cducamus , ut ad ftudioium quoquc laborcm Hnt 
inutiks , & omnis incrcpationis quamvis biandarim^ 
{>aticntes. 

55. Hmc utcumquc a*ftimcntur, unum tameii 
quiddam ad honcftatem ac beatitudinem conduccns 
civibus fuis prartitiflc videtur Lycurgus. a Quid hoc? 
Aftaiim otii , proptcrca quod fcdentarias anes in totum 
attingcre fas non erar. Neque proiius 0[.us erat ullo . 
opificio ncgotiolo opciofoque ad quxflum poftea quam ! 
divitiis in totum tum admirationem , tum honorcm 
adcmerat. Sed Helotes, hoc cft, mancipia colcbant iJlis 
;agros , frudumque reddebant a majoribus prjcHnitum. } 
Suni & hodie qui hoc exemplum imitcniur, per lervos, ! 
autcondudticias operas , aut per eos quosex hberis lcx- . 
vos faciunt pleraque facicntes , non ut ipfis interim va- j 
cet meditari mehora, fcd ut otium habeant bibcDdi, aut 1 
ludendi aleam. 

36. Erat autcm deteftabilc , ft quisalicui pluris . 
locafTet agrum quam erat prxfcriptum : quo fimul & 
mancipia lucri gratia libentius inlervirent, ne cives plus 
folito quxrerent. Quanto confiho ea gens omnium vi- 
tiorum materiam in mancipia rejiciebat , abingcnuis 
arcebat, contra quam reliqux faciebant nationes qu« 
libciis luxus , libidinis, avaxiti^, temukntis^quc fcmi-g 

fiaiial 

a Otium ltler»i/e» B 



Ikstituta Lib.TI. iij 
naria vindicant , lcrvos ad paupcrtaicm fic frugalitatcin 
adigunt. 

37. Interdictum crat illis nnuticam exer- 
ecrc, ac navalibus uii puguis , tamctli poft navalibui 
prarliis niaie potiti rurlus abOinuerunt , cumpeilpict' 
*ent civium mores corrumpi. Scd dcnuo abi.atlcn- 
tentia nmtati funt , oueiiiadmodum in caieris omni- 
bus. Ubi pccunia: funt m Laceda:moniorum regioncm 
conveda: , cjuieas importaiant, monc damnaii lunt. 
Siquidem Alcameni ac Tiicopompo Regibus hoc ora- 
culum crat rcddiium : a Tect^niarnm amor Spartam 
perdet. Nihilo fedus tamcn Lylander dcvictis Aihc- 
jiienfibus magnam auri argentique vim invexit , ncc 
iblum pccunias recepevunt , verumeiiam ipfi viro ho- 
noseft liabitus. Proindc Sparradoncc Lycurgi legibus 
ureretur , nec a jurejurando recederct , (excentis annis 
in Gra:cia primas tcnuit 3c legum arqiiitatc & gloria. 
Ca;terum cum ab his paullaiim deflucrent , invavicrct- 
que obiter divitiarum amor & avariiia: malum : non 
(blum ob hxc decrevit illorum potcnna , verumetiara 
ijuibus antea fociis & amicis in bello fuerant ufi , eos 
inimicos habere coeperunt. Porro cimi ita fe gererent , 
tamcn poftPhilippi Maccdonisin Cheronea vidoiiam , 
<}uanquam Graeci cacieri omnes illum Impcratorem 
icrra paiirer ac mari declaraflent , ac poft hunc Alexan- 
drum filium cverfis Thcbanis, foli Lacedxmonii ta- 
metfi civitatem haberent nuUis cinftam muris , eirent- 
que non modo perpauci propter aflidua bella , led 
multo quam antea imbecilliores capiu faciles efient 
fadi , quoniam adhuc fervabant admodum exiguas 
qualclam Lycurgicarum legum (ciniillas , non le prie- 
buerunt belli focios , neque caeteris Gra;cis , b neque 
^oft Macedjonicis Regibus , neque in commune cum 
illis confilium venerunt , nequc tributum pendere 
coafti funt: donecperomnia contemptis Lycurgi le- 
gibus , a propriis civibus tyrannide opprtflTi funt , ita 
ut nihil jam reliquum eflet patrix inftitutionis , fed 
leliquorum limiles effe(Sti , &^loria & iibertatc, quam 
F 2 priu« 
a Pecuniapefiifirares, b Degeneratu. 



iij^ Lac^narum 
prius obtinuerant, exuti funt , &c in tervitutem tra- 
dutti : acnunc quemadmodum csteri fub Romano- 
mm vivunt Impeiio. Grave documentum uiiivc.rris , 
Imperia virtute parari : avaritia , luxu , dclidifqucvel 
pexire, vel vexti in Lyrannidem. 

A P O P H T H E G M A T A 
X A C . A N A R U M. 

'1, A-R CHiLEONis Brafidx mater , poflobitum 
£lii cum Amphipolitce quidam venifleut Spartam, eanv- 
que invirerent , percundiata eft num honefie, 6: ut Spajr- 
tano dignumexat, cccuhuifiet : illls juvenis vittuceai 
amplificantibus acdlcentibus , c^m inbellicis negotiis 
Lacedaeraoniorum omnium elTe prajftantiflTimum , re- 
ipondit : a O hofpes^ hone/iM cjttidem acfirennus eratfilnu 
rneuSiftdmultosilLo prxftanriGres habct Ldcedamon. 

1. G o R G o Cleomenis Regis filia , cum Arifl:ago- 
f as Milefius Cleomenem ad bellum pro lonibus adver- 
lus Regem Ffirlatum lulcipiendum hortarctur, magnam 
pecnniaium vim polUcens , qunntoque magis ille recu- 
4abat, tanto plus adderet ptomiflae (ummae : b P^.fer, in- 
quit , corru77ipet te hic p&re^rinulu^ ^ ni ocyus ettm adibus 
extruferu. Ubi nunc funt qui dicunt avarura mulierum 
■genus , cum Gorgo pro hortatiicc patu liictit dchox- 
tatrix >, 

3. E I D E M cum pater aliquando ^mandafllct» ut 
quidam mercedis nomine daret frumentum , & clo- 
gium addidiflet. Docuit enimme vinum leddere fij»- 
Vius : c £r^»,iaquit, Opater^ & vim plus bibetur, iy (\t4k 
hibent delicatiores detertvrefq^e reddentur. Quis latis prx- 
dicet hanc pueilam , & fene & viro fevetioicm ? atqui 
folet hic fexus maxime capi rcbus fuavibus. 

E A D E M cum vidcret Ariftagoram a quopiam<de 
famuhs ealceaii; d Blt*jd^ inquir, Tater ? Hofpes ifit 
Tnarius non ha^et, Exiftimabat non fcrcndas viri deli. 
tias , qui in eoiibutebatur famuli opcra ^ quod ipfe fuij 

maai^ 

a Hahetur pag, 4-5. apopht. 62. b Pecunia con^ . 
tempta. c 6tmiU habetw anteapag.^i . apopkt,.^^^ 
4 SiVfre, 



A r O P H T H. I^I B. I^I. 11-9 

manibus facere fibi poterat. Et non pudet quofdara 
quibus veftiendis comendilciue vix decem famuU fuffi- 
ciunt. Opuseft famulo , qui ventrem exoiieiaiuro fol- 
vat ligulas : qui foenum aut lanam porrigat exterfuro , 
ac mmimo minus qui abftergat. 

5. CuM hofpes qviifpiam molliter &3:grevefteni 
prxlongam attraheret,protru(it hominem dicens: a l\on 
tu hinc abUi qni mc ea pojfts quA funt foemmarum ? Mulie- 
lum e-ft lacinofis 5c in humum defluentibus uti vefti- 
bus, quin 6c caudas admodum longas interdum tw- 
hunt, nec tamen gravantur onere, auc fiiccingunt. 

6. G Y R T i A s , cum Acrotaius , qui illi erat 9X 
fiiia nepos , e quadam pucrorum pugna mulcis acccpcis 
plagis domum pro exanimi relatus ellct , plorantihus 
c^teiis familiaribus ac noris: b Nont^cebitit ^ inquit. 
Dsclaravii cujus eiTer fanguinis. Addi4it i- Fortts nan c£e 
jt4>r/iplorand^j fed fana>idos. 

7. CuM illi e Creta nuncius effet allatus de mort€ 
Acrotaii: c Cum adhofies, inquit , proficifcerctar , nonne 
fttturum erat ut aut tpfe moreretur, aut ilLos occidiret ? Ju- 
cundius autem eft audire quod mortuus eft , ut & ipfb 
& civitat€ & progertitoribus digaum ®rat , d quam ii 
iners 6e imbeilis perotnne svuin viveret. Solentaviz 
lenerius 5c impotentius amare nepotes fuos quam iplc 
matres. Er ubi nunc funt quac in morte libcrorum con- 
fugiunt ad laqucum , cum Gyrtias nepotem & fcminc- 
cem iugeri vetuerit, nec cundem ftendum putatit, quod 
fortitcr pugnans interiflct ? 

8. Damatria cum accepiifct filium ita fcge- 
. lere in beilo ut tali macre vid^retur iadignus , do- 

niumredeuntem inieremit. Qua de rc hoc fertur epi- 
gr^mima : 

e Tranfi^rejfci/n leges mater Damntria natum, 
Ipfa Lai *na mcat ^ non LacedAmonium. 
Hoc facinus propius acccdit ad Barbaricam immanita- 
tem quam ad fortitudincm , uiile tamcn cxtmplum eft 
ad exprobandam vulgo matrum nimiam in liberos in- 
F 3 dul- 
a Severe. b Fortiier. c FortUir, ^ PrHdenter, t Fvr' 
titer. 



JlS L A C ^ N A R U M 

dulgentiam , quae ob hoc ipfum facpc impotentius *- 
mant eos quod lint nequitia corruptiflimi, 

9. A L T E R A quiedam Lacaena filium, qui deferto 
in acic loco fugerat , ut patria indignum interemit , di- 
ccns : a Haud meum efi hoc germtn in quam extat hoc 
cpigramma : 

Germen iners aheoA ad tartara, teejue peroftis^ 

Eurota4 fervis nec det acjuam timidvi. 
Jgriavm cattt/us, mala fors.^hinc vade fub orcum^ 
1 Sparta indignus, qnem nec ego peperi. 
Alia qujedam cum fihum audiflet foriiter in acie ccci» 
dilTe, ait: 

h Piorentur timidi, mt infletus humabere nate, 
Et matre hac vere dignus es patria. 
Hocantetributum cftTynnicho, quod tamcn Philcl» 
phus (epnratim commemorat. 

10. A L I A quxdam ut audierat filium incolumem, ; 
icd fugifie ab hoftibus, lcripfit ilh : c Aiaius rumor de tt 
fparfus ejl , aut himc dilue, aut ne fls. Prieftabihus judica- 
iit raori, quam cum ignominia vivere. 

11. A L I A rurfus cum fihiqui e praelio fugerant » 
ad ipfam venirent. d ^o, inquit, iti^ ignava &fugitiva^. 
mancipia ? & oftenlb ventro : Num huc , inquit > di-^ 
nuo fubitttri , mde em^rjifiii ? Hoc apophthegma Cynaca 
dignumeft. ' 

1 2. Q^u ^ D A M filium ad Cq venientem confpica- 
ta , pcrcun6lata eft quid ageret patria : is cum relpon- 
diiTet: Periere oranes , laterem conjecit in iUum , oc- 
Ciditque dicens: e Teigiturnobu mifere malinuneiumj 
Vita putavit indignum qui cumfuis perirc nonfu^ir 
nuilTet. 

15. C u r D A M qui matri narraflet quam generofe. 
frater occubuifiet : / Proinde an non turpe efi , inquit 
tibi non eontigtjfe tUi ejf : comitem. 

14. Qjj ^ D A M fihos quos habebat quinque.po- ; 
ftea quam in bellum emilcrat , ante fuburbium ftabat/; 
cxfpedans quiseflet beUiexitus. Utacceflitqui piam . 

nutL. 

Fortiter. b '~^ag. lor. apopht. 48. C^nimfi,, i 
^RuJiice. tfortiter. f^?iimoje. 



A P o P H T ir. L I B. n. 127 
tiuntianf filiosillius omnes occubu^ffe : a Non ijihnc 
fercun^abaTi inquit yignavum muncipiHm, fed quidagertt 
farria. Is cum refpondiflet a patria ftetillc vicloriam : 
Libenterigirur , inquit, accipiofiltoruminteritum. Egre- 
gia mulierprivatum inliberos affedium publics in pa- 
triam pietati pofthabuit. 

1 5. C^u iE D A M fepeliebat filium, ad eam cum vi- 
lis anicula qusdam acceifillet , dicens : Heu fortunam 
6 mulier : illa fubjecit : b Ter Gemincs , inquit , bo^ 
nam ecjuidem arbitror. Siifuidem cujus ^ratia fi.tum peperi, 
videlicet ut pro Sparta moreretur , id mihi co?itigit. for- 
tiflima mulier aniculss deplorationem vertit in gtatula- 
tionem. Hujus meminit M. TuUius. Tufculanar. quac- 
ftion. libro primo. 

16. Cu M mulier quxdam lonica de texto qua- 
dam (iio ut pretioib gloriaretur , Lacsena oftenfis qua- 
tuor fiiiis quos habebat moribus compofltiftlmis : 
c Hujufmodi , inquit , decet ejfe heneflt probacjue mu^ 
lieru opera , deque hii tollcre animos ^ gloriari. lones 
opcrofis texturis vacant , qux varia pifturarum habent 
argumenta. At Spartana docuit , nullum opus efl«' 
praedarius, quam fifijios honeftis moribus inftituat. 
His enim melius ornari patriam , quam aukis, aut- 
veftibus lonicis. 

17. A L I A cum accepiflet quod filius peregrc a- 
gens, inhonefte fe gereret, lcripfit illi : d Malus rumor ds 
te fparfus e(l, hunc tollitOy aut fie efio. 

i 18. SxMiLiTER cum Chii exfules veniffenr 
Spartam , multis nominibus incufabant Pa:daretuin^ 
Eos materTeleutia ad (c accerfit : ex his ubi cognovif- 
fet quae filio objicetent , videreturque filius in culpa 
efle , (cripflt illi in hunc modum : e Mater F^dareto^ 
ut aut melius viveret , aut illic maneret , defperans ft Spar^ 
tAefifeincolumem Virago mortem minata eftfilio, ni 
mores corrigerei fuos. 

19. Altera filio injuriarum poftulato : f ^Aut 
trimine , inquit , fiU , aut vita teipfum libera, Mater ia"" 
F 4 filium 
a Fortiter. b Fortiter. c Graviter. A SimiU fupenori 
apopht. 10. e Stvcre, f Stvert» 



•2S L A C JB N A R n M 

filium icveriur quain judcx , qua: cxtindum malebat, 
quani cum igiiominia vi\ um. 

zo. A L 1 A nlium claudtmi in aciem proficifccntcm 
llcducciis. a Fili y '\ni\vilX. y fi't^^uto£iucque^aciti Jac vn- 
lutis memtncru. Aliis claudicationis vitiun» foict fofmi- 
dincm incutere : :jt hxc mouuit ui cx ipfo vitio fume- 
ret animos ad rcm fortiter gcrcndam : ita cogitans, 
nihil cft in fuga pra^fidii daudo , aut vinccndumcft, 
auc moiicndQui. 

2 1. Al r A, cumilli filius rediflct exacie, atquc 
cx vuliiere pcdis vchemcntcr dolerct ; h Sivirtuiu^ 
inquit, memtneru o filij non folum nondolcbu, verum etiam 
ionofuturud ts nmmo. At vulgus matrum (blet filiorum 
dolorem fuis querimoniis & lachrymis cxalpcrare , harc 
animavit ad doloris lolcrantiam. 

2 2. LACfcD^MONiiJs cjuldam ficin bcllo vul- 
neratus ut ingrcdi non poflct , lcd quadrupcdum morc 
ambularct, cum ob id dcriius crubcfccret, a matrc rcpre- 
hcnfus eft his vcrbis: c ^tanto pra/i.ihat,fili, defortitudim 
ne^auderey ejuamde ftulto rifu pudffcerc. Similc narratCi- 
ccro dc matre Sp. Calvidii, verba mulicris fumensai 
2pophthcgmatc, quod paulo antc prxccflit. 

23. Al I A clypcum imponcns (ilio ficillum ad- 
hottata cft : d Fili , aut hunc , aut fuper hunc : Laco« 
rica brcvitatc (enticns fic rcm gcrcndam in bcllo , auc 
u: viflor clypeum refcirct , aut mortuus in co domum 
cportarciur. 

z^. A f. I A rurflis filioad-bcllum proficifccnti cly- 
. "ikiu Jinponens: e Hunc y inquit , tibi pater fernper re^ 

fiivit : prtindt tufac ferves eundemy aut ne fis. 

25. Al r A filiodoccnti quod brevem haberet glt- 
dium : / T«, inquit, adde gradum : fignificans nihii- 
obfuturara gladii brcvitatem, fi propius ad hoftcm ac- 
ccderet. 

25. A l r A cumaudiflet, quod filius fbrtiterin prat- 
lio fe gercns occubuiflet \ g Nn^irum, inquit, meus erat. 
Non deploravit mortem filii, led de vinute fibigratulata 

eft. 

x.CUudut. hFortiter. cFortittr» d F.Tiitir, c f#N 



A F O P H T H. LlB. II. 129 

eft. Contra,cumdcalreioaudiirct, quod ob tiinidfta- 
tcm prxlium detre6taiis falviis cflct : Nimirum, inquit , 
nonerat metii : (cntiens non eiic habendos pro libcris 
qui a parcntum inrtitutionc degcnerailent. 

zy. A L r A cum audiflet filium in praEliocxfum : 
A Deponite illum, inquit, ut ertit tn ordme Ucaius , ejujque 
locum expUat frater. Tale robur animi qumi in paucis 
icperias viris : Non mctuit oibiiaccm , iroio vica pa- 
tHximpendereiui:. 

z-8. A l I A cum in publicafolemnique pompa 241- 
dtflei HUum in pra:lio quidem tuliP.c vidtoriam , kd ex 
vulnerum multitudinc mori , coronam non uepoluit , 
led glorians coraiiibus di.\it : 6 ^anto pulchnus eji y 
Amice , in acie viciorem cau^r.here , ejuam in Olympiti 
pana vicioriavivtre : Qujutum hxc virago diiltnfit a 
casterismortalibus , quibus perlualum e:at Diis t^roxi- 
. mum efle in Olympiis tene palmam , cum ibi non age- 
gcretur certamen vutuns, led art^s impendiorum : 
tum nihil efie teiribilius morte , neque qudquam efle 
lanti , quod vitx jaduia fit emendum. Ha:c nullani 
exiftimavi^vi^loriam Ipecioliorem , quam qus; patrijB 
quxrereiur , nec ullam mortem optabiiiorem , quam 
qux cum hac laude contigifler. 

Zfj, CuM quidamforori fux narraret quam forti- 
teripfius filius in prailio occubuifiet: c , in- 

quit illa , de filio cospi voiupta^ii : tdntum tuam doleo vi^ 
tim, qui k tam honefla fjcierate defeceris^ 

90. Q^uiDA M Lacaenam miflb nuncio fbllicitavit, 
num aflentirctur ut ip(a fui faceret eopiam. Cui illa le- 
Ipondit : d Cam ejf^m pnella , parentt ' edire didici , idc^ue 
f%ti s mtilier atitemfaHa-, viro. Itaque fi mt invitat ad /jo- 
nefla, viro mec primum rem aperiat. 

31. V 1 R G o quasdam paupercula roganti quam 
fponlcl dotem cdet ailatura : e Pndicitiam , inquit , - 
d ma]oribtu traditam, Geneiofe profcfia eft eam elle 
piilchre dotatam-, quK^mores incoiiuptos adferrctad 
fiuptias. 

F 5 32. hA, 

i^Pttrtiter. h- Forfiter. c Simt/iter antea pag^ i z^,^ 
a,^oflu 1 3. d Phdice. e Pndice, - 



2?5 L' A C N A R 11 M 

32. Lacmna rogata niim ad virum acceffiflet : 
* Non 5 inquit , fed ilie ad me : fignificans fele non libi- 
diniscaufa commercium habere cum vko , (ed parenti- 
bus ac legibus obtemperantcm. Turpiflimum enim eft 
fueminx, fi virum ad coitum fblicitet. 

33. ViRGo quxdam clanculum corrupta foetum 
extinxit , b tam interim patiens doloium , ut nuUain 
ederetvocem, adeo ut parturiens & patrem , &alios^ 
qui aderant , falieret. Nam magnitudinem ciuciatus 
turpitudo curn honeftatecojijunda fuperavit. Generofi 
animi erat , quod ignominiam pati non poifet : fadum 
ipfum habebat turpitudinem , quam ut effugeret , nixws . 
iii c]uibus aha; mulieres folent mileias vocesedere , fi- 
ienrio perpefla elt. 

54.. A L I /V cum vcnderetuf interrogata quid (ciret: 
c Fidcltf, inquit, ejfe. Exiftimabac fidcm in famula quo- 
vis opificip eile melius. 

35. Ali A fimiliter captiva cum intenogareturi 
quid lciret : Prcbe , inquit , regere domum , Et hic non . 
vulgaris ars eft in mulicre. 

36. ^ D A M a licitatore interrogata num effet 
futura proba , fi ipfam emeret : d Etiam , inquit ,/ me 
ncn cmerii. 

37. A L I A cum in auftione praeco rogatet illam-. 
^id (ciret : e Li^em, inquit, gi/^.-iignificansrefecapti, 
vam quidcm efle , caeterum ad illiberalia jufla non pari» 
taram. Itaquc cum emptor imperaflet qusedam non 
convenientia hbers : Plcrabis^ inquit, qui tibi ipfi talcm-j^ 
snvideris pojjhjfionemt moxque fibi neccm confciyit. 

38. AoEsisTRATA cttm Agidcm filium exa*^ 
namem jaceniem videret , exofculata faciem dixits : 
Nimia tua fili bonita^ , nimta manfuetudc & humanitM -i 
te fimul& nosperdidit. Moliebatur enim Agis facinus • 
fane prseclarum , fed inyidiofum , nimirum ut degene- 
lantes Lacedaemoniorum mores ad prifcam illam feve- > 
jitatem levocarct. Interim dum ftudet offendere nc». 

mincm» 

Pudice. b Fortitir, c Generofe. d xAntea pag, 5>9. 
Apopht.i6. c SimikJMbsUiT dg .vir^ pag, ^:^^. 

4LfOpb, 3J' - 



A P O P H T H. LlB. ir. 

nincm , & graiificari omnibus , remetipfam in exitium 
;onjecit. 

39. Eadem laqueoguttur inferens : alnhoctaft* 
um, inquir, Sparta uttlisfui. Doluit generolx foemina?, 
juod fiiio non licuit de patria quemadmodum voluit 
?enc mereri. 

40. C u M Thebani irrupifient in Laconicam , ^ 8c 
nter captivos captivafque multos eiiam abduxillent 
ielotas, jufleruntillosTerpandri , Alcmanisac Spen- 
bnis Laconica carmina canere : illi recufaiunt diccii- 
es, idnollefilias heriks : adeoplus apud illos valuit 
oncaptivarum puellarum aui^oritas , quam jufla vifto- 
is. Hinc probarunt quidam elfe verum quod vulgo di- 
eretur : Liherum Spartx. maxime liberum ejfe 5 contra fet' 
fumt maxime fervum. Ita 1'lutarchus in vita Lycurgi. 

4r . T H E B A N o veftem induens calu brachium 
rudavit: culdam autem dicenti. O pulchrimi brachium; 
At non publiL um, inquit. Admonens uni pulchrum efle 
loncuiviSj & laudatorisillius intempcrantiam notans> 
^ui alieni corporis nimiura curiofus fpedator eflet. 

CHILONIS LACO NI S 
A P O P H T H E G M A T A. 

1. NoN dubium eft quin Chilo LacedsEmontusi 
[ui fertur unus de numero leptem Graeciai Sapientum, 
n apophthegmatis Laconicam indolem retulerit, quan^^ 
p.im (criptorum , ut opinor , vitio , non habent ean- 
lem gratiam qusc illi tribuuntur. Diogenes Laertius 
tasc illi adlcribit : Ftatri quercnti quod Ephorus ille 
lon crearetur, cum ille efiet : c Ego , inquit , injuriam • 
irrenovii tu non: fignificans neminem efle idoneum 
flagiftratui, qui non poflit diflimulare multa prxter 
:quum&bonum fa6ta , juxta illud iic')^v etKii<n>v ty 
^xcuecf K<i(fiK(^ , id cft , Princeps squa & iniqua * 
►ariteraudias. 

2. A B Albpo interrogatus qaid ageret Juppitei-i 
clpondil : d Excelfa deprimit y deprejfa extoUit : indi- 

F 5 cang 
Z PietM inpatrem, hServorum turba. c Idemtrim 
imittir alteri. IvXoderate. d yifijfttndo rert*m 



13 r C H I L o N r s 

<ans arbitrio Numinis res liominum furfum deorfiim 

Yolvi, rcvolviquc. 

3. Interrooatus qua rc dodi prafcellercnt 
indodos : a Bona^ inqmi , fpe. Do6tos autcm appclla- 
bat, iioneftis legibus ac moribiis inftitutos , & juxta rc- 
ftam inftiiutionem vitam agentcs. Hi cartetis icbus pa*- 
res hoc uno fupcrant improbos , quod poft hanc vitam 
fpcrant re<^c fadorum prxmia. Nam Laconescxiftima*- 
bant cgregios viros poft obitum in vitam beatam trans- 
latos fieri Divos. 

4. D I c E R E fblet , quod Lydiuslapis eftauro, ifl 
aurum clTe homini. l> Lapis enim index afrndu pro- 
ditqualefit aurum , iplum autem aurum arguitqua- 
tt hominis iogenium , jiijtta illud : Ji^agij^ratMVirum 
ar^uin 

5. J A M grand^vus drcebat , c fcfibi nuUiu5 fa£U 
confcium efTecujus pofniteret , uno exccpto, quod cum 
efler adfcitus arbiter ut inter duos amicos finiret contro- 
verfiam, nec quidquam vellct advcrfus leges facere, per- 
fuafit alteri amico , ut ad alios defcrret atbitrium. Hoc 
padQ & legem fervayit & amicum. Hic fcrupuliis non- 
nihir movebat (cnis animum , q^uod perfeda: viriutis 
fuilfet, nulio metu a regula legum dcfle£iere , nec illius 
imicitiam magni ftcere, qui ob fentcntiam leeundum 
leges,non fecundum ipfum datam defincret amicus eftc, 
Quidilla finftius anima, quipcromnem vitam,qu«il- 
k longa contigit, hoc tantuni criminis admifit ^ 

6. Qu I D A M , quoHim eil A. Gcllius , huic tri- 
buunt &>illud : d Sic ama tancfttam ofurus ,fic »deris tan* 
^nam awaturus^ Hoc dido admonmc , ncc fimultates' 
tam actitcr exercendas,ut prxcludatur omnis in gratiam 
leditus, necanimisadeofidendum , uc illis committaSi 
qno fi fiantinimiei, poiTmt t&perdere. 

7. DocEB AT #neminem conviciis laceflendum, 
trc fi dixerimus qux lubet , aadiamus viciflim qux do- 
leor. Habetenim & m^ledicendi morbusfuam volu- 
ftatem , fed^qus plemmque male audiendi fummo 

lorc 

^^Virtutif pramia. b KAmum index. c Confti^ntiaft^ 
fi4^4, d Jiifidcrate, ^.MaUdicintia» 



A p o f M T H. L I ». 1 1. I } ; 
Iqic penfatur. Huc allulit Marcua TiiUius Salluftio 
comiTjinans forc , ut fi quam voluptatem malcdicendo 
coepiflct, eam maie audiendo perderet. 

8. Di c E B A T , A non committendum ut lingo* 
prxcurreret animum : admonens prius cogitaadum 
quid loquaris , quam linguaprorumpat in verba. 
lcitenimvox milTa revcrti. Cogitatio priorpoteft cor- 
rigi pofteriore mdiote , ut habet pioverbium , vox 
non item. 

9. D A M N u M. ^ ajcbat turpi lucro p^aeferendum. 
Nam illud lemeldolere. hoclemper. Jadiura rei faci- 
lc farciri poteft, fama contaminata vix unquam diluitur» 
Res aniifia exiguo tempore dolet , fccleris confcientia 
femper cruciat animum. Itaque luCKam fcclere partum» 
damnum eft, aon lucrum. 

10. NoN cfTe tentanda cvix fieri non pofTunf, 
Quxdam honefta funtac magmfica , fed magno Rci- 

ptiblicae maio tentantur, fi nequeas perficcrc. Atque." 
hxc eft pTJEcipua pars boni confultoris , dilpiccrenoa 
Iblum quid per fe optimum fit, (ed quid pro tcmporwn 
ratione poflit Qbtineri.: 

11. R. o G A T u s quid eflet difficile : d ^rcanum^ 
inquit , retkere. Tanta eft linguai omnium maximc vo-* 
lubilis incontincntia^,cmnaiioquinihiivideatur faci- 
liusquam filere. 

12. I D E M pnecipiebat , e linguasa cum alias (cm»- 
per, tum prxcipue in convivio ccntinendam, quod ilKe 
cibus & poius invitct ad intemperantiam. Porroubi 
p4ns cft periculi^ ibi major eft adhibcnda cau^io.., 

13» N u L I , / rainandum cfle , non folum qnod 
id mulierum videatur:cflevpotius quam virorum , ve- 
fumetiam quod minitari ci cui veiisnocere , eftinimi* 
cum admoncrc utfibi caveat, tiUqueipfi Ixdendi fa- 
coltatcm adimere. Amicis autem minari, parum eft 
humanum. Re6ie tamen minamui , quoties aliqucm 
hoc rcmedio coire6ium efle cupimu;» , 6s hac poeoa de- 
crcvim us efle contenii. 

F 7 14. P n O 

A Lin^ua praceps, h Lucrumturpe. cAVl/vceia. d<iSi» 
lemam,. c L^juaataaJn convi vioj, f Mtna inuttltu . 



C H I L O N I S 

14. PROMPTius^ad amicorum adverfam for- 
tunam , quam ad tcs fecundas accurrendum. Rcbus 
profperis advolant quilibet , eiiam minusamici ; qui 
adfunr reHante fonuna, hi vere funt amici. 

ij. UxoREM h humilem modico apparatu du- 
cendam, nc pro conjuge dominam accerlas domum. 
Satcnim dotata venit puellaquac pudicitiam &c hone- 
ftos mores fecum adfert. Proinde hoc erat unura ex La- 
conicis inftirutis, ut virginesfme dote nuptum irent. 

16. VETABAxde c mortuis malc loqui , quod 
ignavum videretur eosincefTere lingua , qui refpondere 
ni)n polTunt, ac rurpe efletcum umbiis ac Iarvislu6lari. 
Nam id eft,quodammodo fepultum refodere!. 

17. Do c £ B A T honorem ;i junioribus habendum 
d fenetftuti , m ipfi fafti fenes ab aliis habeantur in pre- 
tio. Earesgenunam habebat utihtatem. Siquidem ut 
feuum au^loritas ac reverentia tcmperabatxiatem lalci- 
vam apeccando: ita lenescavebant ne quid commit- 
terent quojuvenibus vclob ineptiam ludibrio poflenr 
efle , vel ob turpitudinein perniciofi ; (ed intet omncs 
juvenes omnefque lenes ea eflct reverentia , qu2intef= 
parentes ac liberos. 

18. Admonebat e (ecundis rebus elato non- 
applaudendum nec arridendum. Infeiix felicitas eft , - 
qu*e hominem reddit infolentiorem , eoquc non plau« 
fnmmeretur, fed lachrymas. Graviufque peccant qui 
docent infblentiam , quam qui utuntur. Sxpe populi» 
damat in avaritiam ac tyrannidem Principum , cura 
ipfe doceat illos hxc vitia. Quidam codex Grscus ha- 
bebat, a.mx^^Ti fJ^ ^O^Xctv , id cft, inielicem non efle^- 
irridendum , five infehci non infultandum: idenim- 
cxtremae eftinhumanitatis. 

19. Docu I T potentiaeadjungendam manfuetii^ 
^inem, ut a fuisnon tam metum extorqueat , / quam - 
impetret reverentiam. Reverentiae comcs eft amor, . 
metus odium. Amari autem non folum honcftius eft 
wrumctiam tutiua. 

20 ; Ad** 

a xAmicusverat, hVi'orhumi(lf. c Mcrtuis patcenm' 



A* p o r H T H. L I B. n. 135 

20. A D M o N E B A T ut Cmx quifque domui bene 
pr^ccflet. Ptimam enim curam debemus familiaribus : 
nec idoneus videturadminiftrandae Reipublicae qui pri- 
vatam re£te gubernare nefcit. Domus enim nihil aliud 
eft quam parva civitas. 

21. ViNcENDAM a iram , quod is afFcdus fit 
caeteris potentior , quam fuperare fortius eft, quam ho- 
ftem armaium dejicere : nec minus exitii mortahbus fit 
ab ira, qunm ab hofte. 

22. D I V I N A T I o N E M non elTe deteftandam , 
h quod hanc Deorum munus effe crederet, qux ratione 
percipi polTet ab homine infigni virtute prxdito. Nam 
ipfe praedixifle fertuc futurum , ut ex infula Cythera 
fummum malum oriretur Lacedaemoniis , cujus fitum 
naturamquecum didiciflet : Vttnam , inquit , hacaut 
nuntjuam fwjjlt , aut pmul ut natafuit , fubverfa fuijfet. 
Nam Demaratus Lacedaemone profugus Xerxifuafit, ut 
in ea infula clallem haberet : ac plane Gra:ciam fubegiC. 
fet Xerxes, fi Demarati confilium fuilTet lequutus. Poftv 
Nicias ea potitus ftatuit illic prxfidium Athenienfium , . 
& Lacedaemonios multiscladibus afflixit. 

23. Fertur & hoc iliius nomine : c In via non 
^operandum. Ex inccffu colligitur animus , prsecepsar- 
guit praecipit€m, nimium lentus ignavum. Decet autena 
in publico compofitis efle moribus. Fortafle dctcrruit 3« 
praccipiticonfiho. 

24. H u I c fimillimum eft , ioter loquendum non > 
clfe movendam manum. Id enim efie vecordium. Uri^ 
de & in Hebrasorum pioyerbiis eft : Stultum digitp^ 
hqui. 

1$. Monu it obtemperandum legil>us, Hoc^ 
ad Piincipes praecipue peninet , qui fe crcdunt non te* 
neii legibus. Nec aliunde magis florent Refpublicae, 
quam fi legum vigeat audoritas. Nec ibi tyrannis orj-- 
li poteft, ubi ex arbitrio prifcarum legum geruntui^ 
omnia. 

26. D I c £ B A T adamandam efTe quietem , e quo- 

ticr 

a Ira. h Divinatio, c Mores mpuklico^ di Legum 
AiiBmtaf* e Otiamr 



C H I L O- N r S j 

ties datur honeftum otium , juxta illud , iiTi^Jst, yjcxlv. 
Nihil enim vcl tutius , vel jucundius. Nullum auicm 
negotium periculofiusquam bellum. 

zy. Qu I N & illud iiuic adfcribitur : a Cavetihi 
ipfi. Foitafle legendum , cave teipfum, live teipfo , fivc 
obicrva teipfum. Nam Gra;ce eft , ^^uxx-iiti^ iox-iii , ut 
admoncat libi quemque dGberefufpc^tum ellc. Omnes 
libi cavent ab aliis , at frequ<2ntet nemo magis hoftis eft 
homini , quam homo fibi , dum libidinem , dum iram, 
dumambitionem aliafque cupiditatesadhibet in conli- 
lium. Demiror autem quem au(iioreiii (equutus Aufb-- 
nius hxc illi adicribar. 

z%. Ita moderandam vitam m nec inferioribus^ 
fis terrori , nec fuperioribus dcfpcclui. Mctui a fubditis - 
tyrannicum eft : r.egligentia: veio eft , (icageie, b uc 
a majoribus contcinnaris. Uoc 6c ad arracem referrL' 
poteft. Sic temperandi moces , ut a junioiibus ameris' 
potius quam timearis , srmajoribus non conteninaris.- 
Immodica fcventas pasir terror-em^ fbmnolentia , vi- 
nolcntia , incogitantia i fimiliacjue vitia gignunt con-- 
temptum. Poteft 6c ad foriunam accommodari , quxfi ' 
fii vehementer ainpla, parat qui met uant ciiius , quam-^ 
<j4ui.ament aut reveieantur , iinhumilior, paretcon- 
temptui. Mediocritas igitur hic quoquc cft optima*:» 
Aufonii carmcn fic habet : 

l^olo minor me timeat , defpiciatqHe major. 

29. P R JE T E R E A fic eife contcmnendam mor- 
tem, ut nihilo feciusGuram habeas iiKolumitatis. Noa - 
enim cft foititudinisjfedamentiae^femet temercin vitsc 
difcrimen conjicere : (ed quoties aut inevitabilis neccf* 
fitas urget, aut gravis honeftaque caufTa fuadet, mortcm 
cuntemnere fortisaaimi^ft. c In morbo non cft mc- 
tuenda mors, (edmterim adhibenda curatio mediocris. 
In bcUo fumendus eft animusad mortem paratns , (ed " 
inteiim fortiter piignandum pra-vidtoria. Aulonii car- 
jncn fic legendum arbitror: 

Viv6 memor mortiSy utijismtmor falutis, 

Potefi^l 

%. Cautie fy.i. h .AmarifmeionUmfttt, C Mof^^tiH' . 
Hntis (ontmnerjda, \ 



A 1» o p H T H. L ri. 11. 137 

Boteft autem & hic accipi (enfus ; Hadcnus meminc- 
lis tc moriturum , ut abftineas e vitiis cuiifquc fuper- 
vacancis : fcd intciim perinde quali diu vidurus lis , ea 
[ cures qux ad honeftam beataraquc vitam peninent. 
Multosmortis confidciatio detenetab honeftisaftioni- 
bus: contramoitis^oblivio multos invitat adlicentius 
peccandum. Potcft & lic inteliigi : Ne fic metuas mot- 
tem., ut vivas anxius ac triftis, fed vitae fpes mortis hor- 
lorem temperct. Hunc fenfum indicac carmen quocl 
icquiritur. 

a. Triflia cunSia exjuperans aut animo^ aut amcn,- 
Hxc vira praeteiquam quod muhis milcriis expofita 
cft , niliil habet tiiftius quam quod mortcm habetcer- 
tiflimam , diem mortis incertiflimum. Sed omnia fu- 
peranda funt , aut animi forritudine , aui amicoium al- 
loquiis. Nullum enim in dolorercmcdium praelentius 
qunm curas xftufque animi in amicorum iinum effun- 
dere , quoium & confolatio, & communis doloi maxi- 
xnam mali paitem tolht. 

30. Beneficii dati oblivifci decct , accepti 
meminifre. Vulgus hominum contia fecit. ^ Si quict 
^ cui benefeceiunr , & line flhe piasdicanr:, finemodb 
rxaggeranc : fi quid in ipfos collocatum fueiit ofFicii » 
mox autobhvilcuntur, aut diflimulant , aut clevant. 
Caimen Aufonii fic habet: 
|r- Tu bene f ejuid faciof, non meminijfefa4 e/i, 
f 31. E I D £ M hanctiibuit (ententiam , € optabi- 
lcm effe (enc^iutem juvenilem , moleftam efle juventu* 
tem lcnilcm. Maxima maloium pars ob quae male au- 
Wit fenedus , a vitiis hominum proficilcitui : habet au- 
tcm cx fcfc nonnulla commoda , plurimaium leium u- 
fum ac memoiiam, confulendi facultatcm, levcrentiam 
& au^aoiitatcm : hacc fi adlint commoda, abfintquc in- 
commoda , ca fencctus opiabilioi eft multorum juven- 
tute,vitiis & inertia maicente. Videas autem in nonnul- 
lis juvenibus fenilcm imbecillitatem,fenilera fomnolcn- 
tiam<.(enilem ignaviam, (cnilem moiofiiatcm : hoium 

juvea- 

I 2 sAmicufcenfoUtor, b CrataHd; c Scneiiuijti^ 



135 CniLON. Apoph. Lib.II. 
juventus pejor eft fene£tute. Nam.cum Ccnc^a careant, 
fcnio tamen abundant. Aufoniani veifus fic habcnt: 
Grata fene^tn hommi, cjua parilu juventd» 
IQajuventus gra vioTi cfux fimilii fneBx. 

32 Plinius & illud oraculi vice celebratutn 
adlcribit Chiloni , tf^o^t , cf]^ etTH : Sponde , fed 

noxa pYAjlo efl. 

33- A.Gellius No£^. Atticarum, lib.i. cap.r. 
adfcribit ilii quod dicam , idque au6tore Plutarcho in 
lib. De anima. Quendam praedicantem , fibi nullum ef- ' 
fe inimicum , rogavit : a ^An uUum etiam haberet ami^ 
cum :■ fentiens amicitias 6c iiiimicitias invicem fcle con- 
fequi : nec fieri pofle , quin qui multos habct amicos 
complures habeat inimicos. Sit hic hujus convivii le- 
cundus milTus , fi videtur, cui fubjiciemus Philofophos 
non omnes, ne nullus flt finis, fed aliquot eximios, ut 
varietas exchidat leftionis txdium.Quod fi quem hujus 
patinae major avidiras tenet , huic Diogenes Laertiut 
facile ftomachum explebit , ii noaHiodo habcat nimis 
^ftidiofum. 

a %Amicitiajutt£ia inimkitid. 




13^ 




APOPHTHEGMATA 

S O C R A T I C A- 

L I B E R III. 

D Laconicam indolem mihi proxime 
videtui acccdere Socrates , non tantum 
integritatc morum , decretis acdifto- 
rum fale , verum etiam tolernntia , ut 
dicas parria quidem Athcnien(em , in- 
' genio vero Spartanum , nifi quod La- 
conicam brtsviloqucntiam non afteclavit , magis ftu- 
dens virtutem perfuadere quam praecipere. Ad id potif. 
fimum utebatur fimilibus & indudionibus , quas Grac- 
ci vocant eiauy-^yd^ : cui generi non convenit illa La- 
conicabrevitas. Utauteni hac parte vincitur a Laced^e- 
moniis , ita fani^itate di£torum fuperat illos , quoium 
aliquot rccenlere non abs re fuerit. 

r. DicEBAT a Deos omniura optimos acfeli» 
cifTiiTios , ad hotum (imilitudinem qua quilque pro^ 
pius acccderet , hoc & meliorem elle &beatiorem. Si 
corrigas unius vocis numerum , nihil dici poteft ChrU 
ftianus. 

2. A Di is nihil petendum , ^ nifi bona firapli- 
citer , cum vulguspetat benedotatam uxorem , opes > 
honores , regnum , longam vitam , quafi pisfcribentes 
Numini quidoporteat facere. At Deus optimenovit , 
quid nobis bonum fit, quid non. 

5. SACRIFICIA c volebat quam minimis 
impendiis conftare , quod Dii , ut non egent rebus 
hominum, ita magis (pe6i:ant affedlus immolantium 
quam divitias. Alioqui cum improhifiimi quiquc 
maximc abundent divitiis, aftum elTet de rebushu- 
manis , fi malorum potius quam bonorum vi6limis 

dele- 

a Deus imitandus. b Votaqmlia, c Sacrifictami- 
nimi fitmptus. 



I40 SOCRATIS 

deleilarcntur. Eoquc veifum hunc magnopctc probarc 
conluf vit : 

Hoc diolum & ad ChrilUanos pditinet , qui immodiris 
impendiisornamusrempla , peragimus facra & parcnta- 
lia, gratius hdnn Dro , fi quod ultra frugalem mundi- 
tiem fupereft , fratribus egenis erogaremus. Eandcm 
frugalitatem adlnbendam docuit inexcipicndis liofpiti- 
.bus> codem utcns verliculo : Kat/J' J^votyLuv V^* SpJ«v. 

4. CuM admonereturab amico , quod excepturus 
liofpites admodum tcnuem fcciflet apparatum : a Si 
hom ft*nty inquit,/*ifM trit : fni m:nM, p/ns futu. 

5. DocuiT abftinendum acibis, h qiiinoncfu- 
ricntcm incitarent adedendum : 6i apotu , qui non (i- 
ticntem invitaret ad bibcndum. Hisenim rebus non cft 
«tcndum, nifi quatenus corporis neceilitas exigir. 

6. DicEBAT optimum condimentum cfle fii- 
mem, c quod &c optimeedulcaretomnia , dt nullius 
efletirapendii. Unde ipfc fcmper jucunde sdebat ac bi- 
bebat, qui ncutrum faciebat nift efuricris^ac luicns. 

7. Qu I N & famem ac fitim toierandam excrcuc- 
rat fcfe: poft fudorcmcnimcpalxftracoUeftum, cum 
aliipotum vehcmcnterappetunt , nunquam bibebaidc 
primo cratcrc : rogatus quamobrem id faccrfct : dr Kt 
ccnfuefcam i inquit , obf^eiutaffctithns, Intcrdum enim 
licctfitias, noxium eft biberc : Iriccum ratio fuadctab- 
Sinentiam affedus hortatur ut bibas , magis obtempc» 
landum eft rationi-. 

s, D i € E B A t cos qui (ead contincntiam ac fru- 
galitatem exercuiflent t longe plus habcrc voluptatis, 
ac minusdolorum , quam qui fumma cura undique pa- 
rarent oblcdamenta : quod voluptates intemperan- 
tiura praeter animi fibi male confcii cruciatum , pra;tec 
infamiam, ae paupcrtatem , frequenter iplietiam cor- 
pori plus adferant moleftia: , quam deleftationis. Con- 
tr* , qux funt optima, cadcm fiunt jucundiftlma fi quis 
afluerit. 

9. A- 

a %Argute, b Fru^alitM. c Frugalita4, d ^fficlns 
CQhihiti, c V^luptof tx vintute. 



A p o r H T H. L I B. I II. 14* 

9. A j E B A T el]c turpe, a li quis fua Ippnte ier- 
viens volupratibus, talcm le fnccrct, tjuales nemo donii 
fiia;.vclle.t habere lcivos. Talibus auiein r.uilam ialiwis 
fpern reliquani ene , nili li pro eis Deos compiecarentur 
alii, ut bonos Dominos nanciki pollcnt , cpando pror- 
fu3 decictum erac lervire. Exiltimabat au:em nullos 
foLdiorem miferioremque ferviie fervitutem, quamqm 
& animo & corpore feivireut voluptatibus- 

10. iNTiRROGATus quamobrem ip(e non 
adminiOraret Kempubiicam citm adminiftiandi raiio- 
nem opiime fciret. Refpondit : b Et^muuimem ejjeci- 
Vitati cju,i muttos efficeret idoneos pihernartda ReipiebltCM 
ijaam cjui ij^fe re^e gubernaret. Idem mihi rcfpondifNi- 
colaus Leonicenus Ferrarix , demiranti cur artem medi- 
candi, quam profitebatur ipfe ,iion cxerceret. Plus, in- 
quit , ago docens omnes medicos. NecdilTunilc mihi 
ie(pQn-iit unicus ftudiorum meorum Ma:cenas Guliel- 
mus Archiepilcopus Cantuarienfis Sace^dotium impro- 
berecu^anti, dicentique. Qua fiontefruat illorum pe- 
cuDiis, quibus utlingux ignaius nec concion^ri poflura, 
nec monendo ncc confolandoadeflc , nec uilum boni 
paftorii ofticium pra'ftare ? Quafl, inqui.t, non plus efli- 
cias, qui libris doccspaftores.oranes , quam fi uni rafti- 
canse plcbeculas infervias. Fafliis fum amice didum , 
inihi taraen non perfuafit. 

11. A o G A T u s quo pado quis polTct honeftam 
ailequi famam : € Si tatis^ iaq uit , ejfe fludea/Sj qualis h^m 
bsr.i velts. Velqti fi quis bonus tibicen haberi cupiat , ca 
praeftet oportet , quae a probatistibicinibusfieri viderit* 
Queraadmodum qui medendieft imperitus , non ideo 
medicus cft , quod pro medico adfcitus eft , & vulgo 
medicus appellatur : ita non ftarim Princeps eft aut ma- 
giftratus , qui populi fufogiis deciaratus iit , nifi fciat 
artem gubernandx civitatis. 

12. O I c E B A T vehemcntcr abfurdum efli , ^cum 
acxes fedentarias nemo profiteatur ablque dedccore 
qui eas .non didicetit , juequc quifquam fcrinium fa- 

cien- 

a Servire voluptatibjis. h Prodejfe pturibus, c Famfi 
^uomodo paranda, .d ^rs gubernandi. 



142. S O C R A T I « 

ciendum locet ei, qui rudis fit cj us opificii : ad public6s 
magiftrams admitii , qui nunquam dedcrunt operam 
diiciplinis , fme quibus nemo poteft rede m.agiftratum 
gererc: cumque nemo non deteftaturus fit eum qui 
clavo aftideret ignarus artis nauticas, multo magis dere- 
ftandos, qui Rempublicam capeflerent ignari politicac 
pkilofophix. Neque eum putabat appellandum impo- 
ftorem , qui a perfuafo quopiam pecuniam aut vafcu- 
lum acapcret , quod non poflet reddere : (ed illos ma- 
gis impoftores habendos dicebat , qui dolo perfuadc- 
rent (e idoneos gubernandx Reipublicx > cum fint ho- 
mines nihili. Hoc di6ium multo magis ad Frincipes 
Magiftratus & Epircopos Chriftianos pertinet , quam 
ftd Ethnicos. 

13. DicERE folitus eft , nullam cfTc pofleffio- 
nem pretioftorem a vcro bonoque amico , necaliundc 
plus fru6i:us aut voluptatis capi . Itaque prarpoftere face- 
le multos , qui pecunias difpendium gravius ferunt 
quam amici jadluram , quique fe beneficium perdidifle 
clamantgratiscoIlocatum,cum eo fibi conciliarint ami- 
cum quovis lucro potiorem. 

14. Ut illis committimus ftatuas faciendas, h \ 
quibus videmus aliquot ftatuas eleganter faftas: ita 
non funt admittendi in amicitiam , nifi quoscognovc- 
fimus erga alios praeftitifle fidos & utiles amicos. 

1 5 . (^u E N D A M acrius caftigantem fervum per- 
€un£tabatur , quaraobrem ita fxviret : Quoniam , in- 
quit, cum fit obfoniorum voraciflimus , tamen ignavif. 
fmius eft : cumque ftt avidiflimus , tamen defldioftlli. 
mus eft. Tum Socrates : c Nun^uamne, inquit, eonfde^ 
rafti uter veflrnm plurihus egeat verberibus , tune anfamu» 
lus ? Utinam fibi quifque dicat , quod illi Socrates , 
quoties hoc in aliis reprehendit , punitque idem quod 
fibi ignofcit, aut fi non idem, crebro deterius. 

15. C u I D A M cupienti quidemire ad Olympia , 
fed itineris labore deterrito : d inquit , domi fkpe- 
numero totum prope diem amhules , ante prandium , rurfus 

ants 

a sAmicusfmcerus. b EfaBiijudicium. c Punirein 
^lm quod ipft commiltimus. d Spontanei lahores. 



A P O P « T H. L I B. 1 1 1. I4J 

jtnt2.€cenAm: Jt domejiica^ ambulationes f rofera^ ejuinque 
fexve dies,facile pervenies Olympinm. Docuit vir ingenio- 
fus , id quod terret in adeundis laboribus, imaginaiio- 
,nem ef e potius quam ipfum laboiem. Si quid hone- 
ita rei gratia periculi , diipendii , aut laborisfufcipien- 
dum eft: excufamus, detre£tamus , horremus , cum fre- 
quenterultro in rebus nihili , non enim dicam turpi- 
bus, plus impendamus. Iiaquidam invitati ad ftudia 
iiterarum , excufant valetudinem , infomnia , impendia 
librorum , cum interim totam nodtem ludant aleam , 
, potationecontrahantfebrim , podagram, hydropem 2c 
' lippitudinem , lcortatione paralyfim , aut fcabiem no- 
vam, quam gallicam appeliant. 

17. Qja E N D A M conquerentem (e defatigatum 
longo itinere rogavit. Num puer ipfum potuerit con- 
fequi. Ait : Rogavit vacuufne an aliquid fercns oae- 
ris. Portavit, inquit , nonnihil farcinarum. Quid, in- 
quit, qiieritur ne ille fe defellum ? Cumnegaret: a,Non 
pudet te , inquit , moUitiei , qui vacuus ambulans defejfus 
fueris y cum iUe fe/lans , farcifiam ^ nomjueratur fe fatiga-' 
tum ? Oftendebat Socrates fervum in hoc fehciorem 
Domino , quod ad laboies exercitatior jnijius fentirct 
moleftiae. 

18 Admonere folet quod apud alios dicerc- 
tur edere aut convivaii , h apud Athenienfes dici : 
iUa;^«c&o7 : qua voce dicebat nos admoneri, eo tem- 
peramento fumendum cibum , ut nec corpus nec ani- 
mus oneretur: huc opinor alluciens, quod o;^«^Sw/ , 
fonetvehi , undeo^irHcv vehiculum , quanquam c;)^*» di- 
catur & cibus , eoque additum ^ ne farcina jufto gra- 
vior imponerctur corpori. 

19' DicEBAT, optime natis ingenuifque po- 
tifTimum adhibendam re(i^am inftitutionem, Idcme- 
i nim :n his ufu venire quod in equis , in queis qui fero- 
ces funt ac generofx indolis , liftatim a primisannis 
reftc inftituantur , egregii 5< ad omnem ulum accom- 
modicvadunt: finminus, cfFerati , inira^tabiles , & 
ad nihil utiles. Eoque fit , ut feliciilima qusque inge- 

nia 

a ServHsdomino melicr, b SchrictM in eduliif. 



144 SOCRATXS 

n:a corrumpantur infcitia inftituentium qui moxcquos 
vciiunt in afinos , quod credis aciiberis animisimpe- 
rare nefciant. 

20. DicTiTABAT iUum imprudentei farcre , 
qui tum boves efficcret paucioies , a poftularet tamen 
haben bonus bubalcus^ led mulio abfurdiuseflc , (i 
quis haberi velit bonus B.eipubIica:gubernator , cum 
civium numerum imminuu. Hoc didum lorfit iii 
Critiam & Chariclem , qui multos civium trucidarant. 
Nec illos id latuit : Critias enim illi minatuscft, ni 
lileret , fore ut iple quoque faceret boves pauciores , & 
quod minatus cft veibo , re pixftitit, nam hujus opcra 
Socrates peiiit. 

21. E PRiscis auctoribus felegerat verficulos 
aliquot , quos proverbiorum jvice fiequcnter ufurpabat, 
^uorum eft ille Hehodius : 

Ideft: 

h Non probrum efl operari , at e/l ctjfatio pYobrum, 
Qup dehortabatin javenes non folumabotio, verum 
ctiam ab a»Stionibus infrugiferis. Siquidem eos appd- 
labat otiofos, qui alea , compotationibus 6c (cortis sta- 
tem abfumcrcnt. 

2 2. I T E M illud Homeri, ut indicat Gdlius ac 
Lacrtius : 

0"<rt rot C9 fjLtyippi<n KJ^itSi v dyet^v rs riivi^it^ 
c ey£dibus in noflru qu* prava aut reBa gerantur, 
Eo non fblurn revocavit auditorem a curiofitate fC- 
xum alienarum, verum etiam a difciplinis non ne« 
celfariis : velut ab cxadta cognitione aftrologiac , aut 
geometriac , aut cauflarum naturalium , aut rcrum 
ultra mundanarum^ ad cognitionem ethices , cujus 
icientia prxftat , ut nobis ipfi noti fimus , utquc 
lem domefticam aut publicam utilitei adminiftic- 
mus. 

23. EoDEM (pe^iat & illudqnod illi adfcribimt, 
& inprimis celebratur : ^lua fupra nos , nihil ad nos. 
Siccnim relpoudere folet admirantibus , quod4e mo- 

ribtts I 

a Indolej ere£ia. b Otiftmturpe, c CHrioJttas, 



A 7» o P H T H. L 1 B. 1 1 1. 14S 

nbiis femper , de aftris , deque metcoiclo^-is nuncjuain 
difpiiiaiet. 

24.. CuM in via quidam per lafciviaiTi calcem im- 
pegillct , adiT^iiatuibus quod id parerctur : ^uidface' 
rem , inquit. Illis horrantibus ut vocaiet hominem in 
\ Jus, Ridicultirny inquit , [i rjwj nfin;i6 mt calce fercriffifjet , 
, diceretii miljty voca j!iu7n in Jiu ? Nihil putribat inteieilc 
intcr a'inum 6c homincm brurum , nullaquc viitutc 
prxditum : ac vehcmenter abfurduin videii , nonpati 
, ab homine, quod ab aniniante bruto pafliirus fis. 

25. QjJ 1 D AM ab co laluratus non reralutavit , 
■ nec id molelle tulit Socrates : amicis autem adniiran- 

tibus: & ob hominib incivilitaiem indignantibus, dixii : 
h Si qtii^ ms frjitertrtt , pejm dffcCiui corfcre , quam r.os fii- 
rfJus t nea^ucLejHiim iUi fuccer.fcremus : cur jgitur illi jHccen- 
feamy qui yejtu afftcltis efi ammo quAm nos fumui . 

26. EijRiriDEs obtuHt Socrati libruin ab He- 
raclito conicriptum, eo lefto rogavit quid illi videretur i 
c Perjovem, inquit, <^«^ intsUexi. miht prj^clara vidmtuTy 
qt4alia pnto & ea qnA ncn intcUexi , fid opus efl Delto qtti^ 
fiarn natatore. Notavit perquam falfe affecTratam cius 
fcriptoris obfcuritatem, unde ^ a/iolefvJ cognomen in- 
ditum eft. Dc Delio natatore diximus in Chiliadi- 
bus. 

27. CuM Alcibiades illi fpeciofam aream oftcrrct 
dono , in qua fibi domum aedificaret : d ^id , inquir, 
ft rnihi catceu opu4 cffet , nnm mihi corium dcfes unde miki 
calceos conficerem ? Etfidares , an non jpfe ridiculus ef- 

, fem p accipercm ? Hac fimilitudine munus inutile re- 
cufavit. 

i 28. P E R forum obambulans cijm ndlpiceret jner- 
i cium copiamqure illic vendcbantur , ita fecumloqui 
j confucvit : e ^uam multis rehus ego non egco : alri cru- 
ciantur animo ita cogitantes , quam multa mihi defunt, 
Socrates fibi gratulabatur , quod juxia naturam vivens, 
, ac paucis aUuetus , aurum , purpuram , gcmmas , ebur , 
}, aul*ea , reliqualque divitum delitias , nec cuperet , ncc 

[S a Vatienier. h Modcrate. cSalfc, d Mmtis inutil^ 
C fTHgalitaA, 



14^ SOCRATIS 

egeret , quas diceic iblet magis necellarias agendis tra- 
gccdiis quam ad ufumYka^. Tn haiK fentenfiam uilupa- 
bat verfus lambicos Poeta; nefcio cujus: 
Ta^ efl 'ji{.yj(>^oy^T 'fgiv riTB TnjpzvQ^ 

Uieft: 

<Argentcd ifihac va fa fimiil ac purpH^a 
Tragce luxrwn accommoda hftnombHt 
Santj ad beatam conferunt vitam nibil. 

29. D i c E R E Iblituseft, ^Eum elTe Diis fimili- 
mum , qui quam paucifTimis egeret , cumDiiomnino 
nullius egeant rci. At vulgus divites Diis proximos exi- 
ftimant quorum deliciis nihil fatis eft. De his enim di- 
iiumeft in comoiidia Terentiana. Quam vo; facilhme 
agitis. Hoc autem Homerus Diistribuit , quos appellat 
/jfov iinpvTit^, id eft, facillime viventes. Facillime autem 
vivit, qui pauciflimis conrcntus eft. 

30. DicEBAT qui fuaviter ederet panem, b huic 
non efle opus obfonio , & qui fuaviter biberet quemii- 
bet porum , hunc non deiiderarepocuhim pia:tcr id 
quod adeft. Fames enim & litis optime condit omnia. 

31. D I c E B A T , cuivis efte promptum , c fi 
quid rernm iniignium haberet proioqui , cui difiiciUi- 
mum eftet nominare quos pofiideret amicos , cum hac 
pofreflione nulla fitcarior. Hoc di6to taxabat prsepofte- 
iiira vulgi de rebus judicium , qui hoc negligentilH- 
me haberet , quod omnium plurimi faciendum erat. 
Ditior fibi videtur cui pccuniae non nihii obtigit , & 
damnum deplorat cui periit : at qni fibi paravit bonum 
amicum non videturfibi faclus beatior, necjaduram 
dcflet qui perdidit. 

32. E u c L 1 D I contentiofarum argutionum ad- 
jnodum ftudioft) : d Sophifii^ , inquit , O Eucltdef , uti 
poteris , hominibu^ non foterii. Indicans Sophifticen in- 
utilem ad publicas fundiones , quas qui afieftat , eum 
non oportet gryphis & inanibus argutiis iudere , fed 
hominum moribus femet aecommodare. 

33.SCI. 

a FrttgalitaA b Frugalita^. c ^Amtcus pnctrus, 
d Sinfusco-mmunU, 



A P O P H T H. LlB. III. 147 

53. Sqientiam dicebat unicum efic bonum : 
contra , uiiicum malura iguoianriam : quod quicun- 
que committunt rem injuftam , hoc p^ccant , quod 
ignorant quid cuique fit tribuendum : & qui fortes 
lunt , non alia re fortes funt niii quod fciunr ea cxp€- 
tenda, qux vulgusexiftimat horrcnda : &quiintcm- 
Derantes funt , hoc errant , quod ea puiant luavia aut 
decora , qux minime funt. Summum igitur bonum 
elTe dicebat , lcientiam rerum expetendarum sc fu- 
giendarum. 

34. C u I D A M dicenti, Antifthenem rhilofophum 
matreThreicia prognatum efic , vclut hoc probrum im- 
pingenti viro quod hybiida efiet , patrequidcm Aibe- 
nienti; fed matre Barbara : ^ ^id, inquit , ^.n tu puta4 
virum adeo praclarum ex utroque parente ^AthemenJi 'nafci 
fotuijfe ? Notans corruptiiTimos Athcnienf um mores, 
ut citius e Thrace Scythave pofict nafci vir probus, 
quam ex Athenienfi : & hoc quod habebat probitatis 
Antifthenes, matri tribuendum putavit. 

35. DicEBAT b otium poliefilionem omnium 
optimam, Otium autem lenfit non ignaviam , led a tu- 
multuofis negotiis , & a cupiditatibus animi tranquilli- 
tatem vitiantibusefie quietum. 

35. I L L u D omnium maxime celebratur quod di- 
cebat: c Se nihil fcire^nifi hec unum qmd nihil fctrer. Inqui- 
rebat enim de fingulis , tanquam ambigens , non quod 
le vera nihil haberet certo cognitum : fed hac ironia & 
fuam declarabat modeftiam &aliorum redarguebat ai- 
rogantiam , qui fe profitebantur nihil nefcire cum re 
vera nihil fcirent. Sophiftae quidam publice profite- 
bantur , fefe ex tempore refponliiros ad omnem propo- 
litam materiam , horum arrogantem inlcitiam faepenu- 
tncroconfutabat Socrates. Atque ob hoc ipfum, ut ipfc 
quidem interpretatur, ab ApoUine judicatus cftfapiens, 
quod quamvis omnium rerum ignorantiam cum cxtc- 
lis haberetcommunem, eo nominc tamen illos fupcra- 
rct, quod fuam infcitiam agnofccret , cum illi hoc qiio- 
quc ncfcirent, fe nihil fcire. 

G z 37.LAER- 

a Facnc, h Otium htne/lHm, cModeJle, 



14 8 S O C R A T T S 

37. L^ERTius & hoc illi tribuit , a Capillci 
^iinidium faiti efie, dictbat enim diniidium operis pcr- 
aftum ei , qui jaiii cflct aggrefius ; Suut enim qui can- ' 
iiando ac deliberaudo vitam omnem abfumant. £ft : 
amem hemifiicliium Heliodium. 

K')^ ru TTXi vTv; . I 

3 8 . C^u I i^s praiccces magno emerent , S cos aje- ' 
bat derperare , quod ad tempusmaturitatis cflentpcr- / 
renturi. Alioqui ftuitum eft, &cplLuis& deteriusemc- f 
le, cumpauUo poft liceat & minoris &melioris. Ita ( 
nufquam uon revocabat hominum cupidLtaics rationis 
expertes ad fobrium judicium. 

39. Qjio D A M lempoie cum Euripides , c ita de ; 
virtute dillercret , ut dicerct. K^n^v eim tzwtx) cfv 
»!^HuS^!i, Id eft : Hxc milfa temcie eft optimum re- i 
Imquere. Quafi viitus iiiveniri vix poftct : Surrexit ; 
Sociatcs dicens, Ridictdiim ejje, cum mancipium Ji no7i prc, 
ti?ius inve?iiatur , epera pretmm exijiimemus invejhg^are ^ 
virtutem nulla, invt/i/gatione dtgnam judware fi non proti^ 
ntis coiitmgat homini. 

40. Ko G A Tu s ab adoleicentc quodam , utruni 
nieliusccnieret uxorem ducere , an non ducere : d V- 
triimcuno^ue, \ n(\mx , U ctris^panit ihtt : indicans 5c ca;iiba- 1 
tum 3c conjugium habore lijas moleftias , ad cuas per- 1 
ferendas efict prarparandus anin.us. Cahbatum comi- 
tatur folitudo, orbitas, generis interitus , hercs alicnus : 
matrimonium pCrpetua folicitudo , jiiges queceL^s. do- - 
tis exprobratio , affinium grave fuperciliumj garrnla fo- ; 
crus lingua , liiblelfoi alieni matrimonii, incertus libe- 
loium evenrus, aliaque innumera incoii^mod,!. Fro- < 
indenon liiceft electio qualis eftmter bonumScma- {■ 
lum> fed qualis inter graviora 6c ieviora incommoda. 

41. qJi e n d a m es amicisconqucientcm, quod p 
Athenis omnia magno venirent, e vinum enim Chium [ 
mina, purpuram tribusminis conftaie, mellis heminam 
quinqne drachmis: manu ilhus piehenfa duxitinpe- ' 
num farinariam , Obolo , inquiens , femjfextariuj venit , 

vilis. 

a Cmtentio mala. b Ftjlinatio. c Virtas qu^trenda, 
d 24,AtnmoniHti* e Frtfgalitas, 



Apophtm. LiB.ni. I 

vili4 i^itttr Annona cft. Hinc ad okariaiii deducens, D«o- 
bus^ inquit, ^«rci^ [ext>xrins. Num magno tptur m urbe ve- 
mmttmntal Qui paucis ac Beccllariis ccinentiis ell , 
fibi ucit vilem annonam. 

4Z. As.cH£i^AUs Rex Socratem ad fe vocaiar 
multa pollicens : Socrates refpondit ; a nolle ad tum 
Dtni^re a cjuo acciperet hencficiA , cumiili re^ldere paria nonr 
•pojjet. Hoc di£tum improbat Seneca , quod rhilolb- 
phus pcrfuadens auri argentitjue conrcmptu-m , plusdac 
quam n d*=*r nuium 6c argentum. 

43 . Qja o D A M tempore rcverfus e foro iiiter ami- 
cosdixit: b EmijfempAUtum fi nummos haiu>J[cm. Ni- 
hil poftulavit, rantuni .veiecund^ admonuit egertari-s. 
AiOx inter amicos a-mbitus erat , a quo Sociarcs atcipe- 
ret. Et tamen poft eam voccm quifqujs propera\ it , ut 
ait Seneca, fcro dcdir. 

44. C u ^ D A M qua^renLi quod pcregrinstioncs ubi 
nihil profuiiTent : c Non immtritQ> inqnit, tibi ijitid evt- 
mt, Tecam enim percgrinaLtris. Multi putant longiiv- 
quis pcregrinationibus colligi prudex-itUm , quum Ho- 
raiiusclairi£Ct 

Ccelum non animtm mtitaty qtii trans mc.re currit. 
Congrellus fapientium confen ptucientiam ,noninon- 
tesaut maria. 

45. C o L A p II o percufius a quodam in via , nihil 
aliud refpondit , quam : d Htiod ijomvfws nefcirtnt quan- 
do prodire diierent cum gaUa. Simik quuldam Laertius 
adcribit Diogeni. 

4f.6. A J F. B A T : e Ss mnari , ejned qiium ftatuarum 
Arttfices id fummQ ftndio com:it:rentUT , ttt Upts quam fimil' 
limus homini redderetur , non pariter hoe cti arcnt , n^ipft 
Upidih-A-s fimiles (r viderentnr (b- cjfent. SuBt autern qui 
putent Socratem priufquam ad ocium Fhilolbphix lefe 
conferrer, fiatuarum opificcm fuifie. 

47. Adhortabatur juvcncs: fVtfii 
fiibinde ad fpeculum contuerentw , qi49 p efihn eqre^ia cor^ 
G 3 prris 

a Mtinera ccntemptd. h Vlrrcnea beneficentici. c Pc- 
r&.;^rjnatiotnKtilts. d 'Tatttnter. e Lepide, f CuU 

tus Atttjrni. 



150 S O € R A T I S 

forti fortna , caverent ne ejuid ea indi^mm ccmmitterent : 
fn Tninitd , cjHod eorport deejfct , td ingenii cultM morHmqtie 
honejiate penfarent, Adeo vir illc undccunquc rapicbat 
occaiionem ad virtutis ftudiuni aclhortandi. 

48. Advocarat divitcs aliquot ad cocnam. 
Ob id lolicita Xantippc , quod apparatus eflct pcrquam 
CxigHUS : a Bono nnimt es y inquit. Nam fi Jru^i tem^ 
ftr.mtefque funt , bont confulent : jin mitiHS^ nulla nobu ho^ 
rum cttra debtt ejje. Hoc dilemma nobis mcrito cxcutc- 
rct opcrolam & fumptuolam ambiiioncm inCxcipicn- 
dis convivis. 

49. Dicebat: b Multos in hoc vivere ttt ederent 
bi^erentijue, fe contra ob id tdere ac btbere utvioeretj quod 
his rebus non ad voluptatem , fcd ad naiuta: neccflita- 
tcm uteretur. Haiic fcntcntiam rctulit Satyricus: 

Non vtVM ut eda^y fcd eduf ut vivere pojfis, 

50. Eos qui multitudini imperiix fidcm hsbc- 
bant , ajcbat. c Pertnde facere ac (i cjupi tetradrachmum 
unum contemnens rejiceret ^ & acervum e fimilibu* conge* 
Jlum probaret reciperetcjue. Cui non fidcres foli , ei ni- 
hilomagis fidendum eft in turba fimilium. Ncc cnim 
rcfert quam multi fint, fed quam graves. Nummus 
adulterinus etiam in quamvis magno acervo adulte- 
rinus eft. Hoc adverfus turbam teftium , & indo6ti 
vulgi judicia. 

5 1 . Qjj u M Afchines ambiret efTe dc numcro di- 
fcipulorum Socratis , excufaretque verecunde paupcr- 
tatem fuani , ac molefte ferret , quod quum cacteri So- 
cratis amici divites multa largirentur , fihi nihileflet 
quod darci pra;ier leipfum : d^n nontntelLigu , inquit, 
i^uam magnum munus mihi dederis , nijiforte tetpfum par~ 
vo ajlimM ? Itaque mihi curx erit , ut te tibi reddam me- 
Itorem quam accepi. Alii Sophiftae qum^i meras nugas 
docerent > nullum admiitebant difcipulum nili magna 
mcrcede , Socratcs nihilo minus iibenter recepit ino- 
pem quam opulenros. 

52. QjJ u xM quidam illi diceret , Aihenienfes tc 

morti 

3 Smile ante pa^.i^ 6.apopht.^.Fruga!itaf, b Luxni, 
c PecuniaqHalis. d Com;ter, 



ArOPHTH. LlB. III. IJI 

morti adjudicarunt : a Et ilios , inquit , natura. Sen- 
tiens non efle magnum malum , (i quis adigatur ad 
mortcm, paulo poft moriturus , etiamli nemo interfi- 
ciat. Quanquam hoc diftum quidam ad Anaxagoram 
referunt. 

53. UxoRi muliebriter complorantidicentiquc, 
Mi vir , innocens morietis : b ^td , inquit, «.vor, num 
me nocentem mori malles ? Mors bonorum ob hoc ipfuni 
minus deflenda eft , quod priter meriium occiduniur : 
bis vero deplorandi funt , qui ob malefada dant poenas, 
led longe miferius eft, meruifle pa'nas quam dedure. 

54. Eo die quo Socrates bibiturus eratvenenum, 
ApoUodorus ei pallium multiprecii ad Iblatium obtu- 
lit, ut eo indutus moreretur. At ille recufans donum : 
c ^idj inquit, hoc meum ^aUtum cjitod viventt convenit , 
mortuo non convtniet ? Damnans quorundam" ambitio- 
iiem , hoc miro ftudio providentium , ut quam honori- 
ficentiflime eflfcrantur ac fepeliantur. 

55. NuNciANTi quod quidam de ipfo malc 
loqueretur : d Nimirum , inquit , non didicit bene loqm»' 
lingux morbum non malitiae tiibuens ,fed infcitiac , ncc 
ad le judicavit pertinere , quid de fe dicerent, qui mor- 
bo animi non judicio loquuntur. 

55. QjJ u M Antifthencs Cynicuspallium haberet 
pertufum , idque obvertens fifTurnm omnibus daret in- 
Ipiciendam : e Per fijjuram, inquic Socrates, /7^^« tui vu 
dto tuam inanitatem : Eleganter notans , turpiorem ef!c 
ambitioncm e vilitate cultus , quam ex ami^u fplendi- 
do. Atquc utinam inter Chnftianos non fint multi 
Antifthenes , quifub vefte fufca , viU fordidaque plus 
celent gloricK quam alii divites habeanc in hoioiericis ac 
byflinis. 

57. CuiDAM admiranti quod nihil in eumcom- 
moveretur, aquo conviciis inceflebatur : f Mihi , in- 
quit , non maledicit^ cfUAndocjuidcm ea cjux, dictt , miht jion 
adfunt , nec in me hArent Atqui ob hanc caufam homi- 
num vulgus raagiscommovetur , fi qui-l dicitur in im- 
G 4 mc^ 

a Mors inevitalilu. b Mors non deflenda. c Funera 
cura» dModerute. q Sordesgloriofa, iMoiirate, 



TS2 SOCRATIS 

incicntcm. Boniqumn maleaudiunt , iibigratulantur 
quod puri fint ab his nialis qvx ipfis impinguntur , nec 
in fs! dici interprctantur ; nihilo magis quam li c]uis 
oculorum errore Flatonem appellat Socratcm, 6: in So- 
cratem congcrat maledicla , isnon malcdicit liaioni , 
led ei quem cxiftimar cfle l iatonem. 

5«. Vetus comadia Iblct nominaiim in civcs 
dUtcria jacere. Hoium libertatem quum plerique me- 
tuercnt 5 Sjcntes dicebnt expedirc, ut quis leiriet il- 
lislciens ac volciis objiceret: a Nam Ji ijwd , inquit jt 
dixerint in nosmerito reprehendendum , admoniti ccrri([e' 
mus y 0- projnerint : fm jalfnm convitium in nos jactila^ 
huttfuTy nthiiad nos. 

59. SocRATBs quum Xanthippen diu manreni 
tuUITer in a^dibus , ac tdndcm feflus confedillet ante fo- 
rcs , ilia magis irritaia qQiete viri , de fcncftra pcrfudit 
cum iotio. Kidv^ntibus qui prateribanr , &ipfeSocra- 
lessriidebsit » dicens: h FacUe divinaham ^ pojltantnrt^ 
iif7nt)it feqhiituram pinviam. 

6g- Alcibiadi demiranti quod Xanthippco 
fupra modum rlxofam domi perpetercmr : c E^o , in- 
\^uit , jam pridim his fic ajfucvi , ut non magis ojfmdar , 
i^nam f rota qu4 aqt4in\€ducit kpttteo Jlridarem audiam, 
Nam is ftridor molcftiflimus cft infuetis , cuudcm. 
quiquotidic audit , adco molefte non fert, utfcau- 
dire neiciat. 

6\. E r D ii M {!mi!c quiddani dicepti : d Kyittu,. 
inquit, Soctates, nonnedomi tnxtoleias gallinarumglot' 
iicntiumjirepirum ? Tolero, inquit Alcibiades , (cd gal- 
linx mihi paiiunt ova puilofque, Et mihi , ait Socrates,, 
me/i Xanthippe par.it liher^s. 

52. S u N T qui putcnt Socratem fimul aluifle doini 
duasuxores, Myrtiio & Xanthippen. Proinde demi- 
laati cuidam in quem tandem ufiimaleret duasmu- 
lieres: pr.xfertim rixolas , nec eas domo exigeret : e Hj6, 
inquit , medomidocent tolerantiam, q-'ia mihi in public»- 
utendum efi : harum morihfts exercitatus, commcdior ero ad 

- a Mahdicuspr^deJ}. b Lepide & leniter. c^ffugtud^. 
mttj^at. dVxorq^jireferenda, cLmtas*. 



A P o r H T n. L I R. in. 153 
dliomm cGnp.tsiudmcm. Hunc percoiuatorem Aulus Gd- 
lius facit Alcibiadem. 

63, Q^iUM Xanthippc in publico pallium marito 
detraxiilet , ac fanuliarcs adaioiieiem , ut tantara iraju. 
juriam manu ulclfceretur. n Tu/chre , inquit , niminim 
ut nobti collf:tia?itiotis accuimetts , alius ^ E^a S -cratis : 
aliiis , Eui Xatuhiupc. Nam hujufmodi vocibus Ipeda- 
toiesanimant dtjos inter fe commifibs. Maluitautcm 
vir lapiens , tolerdntia: exemplttm de fe pra;bere , quana- 
rkiiculum exhibere fpeCiaculum viri cum uxore cou- 
ceitantis. 

o.f. P E R c o X T A N T- 1 cur Xanthippeu mori- 
bu^) incommodiflmus- foeir.inam haberet tiomi , dice- 
bat : o Sic !.\xce^:d..m conf uludinLm cum morcfs uxortbHs, 
cfnema.d}>iod:im qiit fc ad /ladium ccjucfir^ cxerctnt , pnrant 
ecjucs in^ciui fcroticris , quos f fHhegerint , & perpett pojfmty 
cateris uliintur com-medrus .' Ita qui morol^e COnjugis mo- 
rcsferredidiceiit , multo facilms cum quibuilibet ha- 
bebit coniuetudincm. 

65. CuM Socraii Lyfias orationem quam in ejus 
defeuQonem compoluerat recitaflet ; c ^racUra^ in^ 
quit , e?* elegans oratio efi , ftd non con venit Soi rati. Erat 
enim forenli infiituto aptior quam Philofopho, a<: tali 
Philofopho. Rurfus Lyfix percontaiiti , cur Ci bonam- 
judicaret oratioiiem, putaret fibi non convenire : Kon^ 
ne , inquit > fieripotefi , ut armcii^s aut calceus elegans ft 
acpulcher i quitamen alicui non convsniat ? Hoc ipfum 
Vakrins Maximus narrat odiofms minufque Socrati, 
ce. Sic enim Lylrajiefpondiffe mtm&xati- ^nfir cjua^ 
fo ifiam. Nam ego fi adduci poffem , ut eam in ultima Scy- 
thiJi folitudine psrorarem f tum me.ipfam mortc mal^^an^ 
dum cQncederem.. 

66. C u.M iudices inter fe difceptarent , qua poena. 
dignuseflet Socrates : d Ego , inquit , ob ea quafecidi^ 
gnum me ccnfeo /jui puhiiatus alar m Frytaneo. Nam hoc 
honoris haberi folet , qui pra:clare de Republica fuiflenc 
iiieriti. Marcus TuHms hoc refert libro De Oratoie 

G 5 pri^ 
a. Lenitas. h Lenitas, c DeeorHm pcrfnA. d f^diicia 
htncfa3:o7urrh ■ 



l54 S O C R A T I S 

primo : E^-at, inquit, ^thenis reo damnat§ , Jifraus eapU 
taiis non ejfeti cju.ifi pctn.t x/ltMatio. Hxc fentcntia quuin 
judicibus daretut, inteirogabaiur reus, quam qunli xtti- 
iliaiionem commeruille fe mnximecontiteretur , quod 
quumintcrrogatus Socrates efiet, rdpondit, fc meruifle 
Ut amplinimii, honoribus & pismiis dccoraretur , ut 
ci vi£cus quotidianiis publice in Prytaneo pr.rberetur : 
qui honos apud Grascos maximus habebatur. Cujus 
rcfponfo judices fic exarferunt , ut capitis hominem in- 
nocetuifTmum condemnarenr. 

57. Xenothontem in angiportu quodam 
Socrates habuit obvium-, quumquc videret adolelcen- 
tem raraindole, porredlo baculo vetuit ne pr.'Eteriret : 
ubi conftitcrat : Rogav jt , ubifierent venderenturque va- 
Tia merces i ejitibu^ vuigo uttintur ijominei: Ad id quum 
prompte rclpondiflet Xenoplion, percontatuseft , ubi 
inminesfierent beni : Qn^um adole(ccns rcfpondiflct , fe 
id nefcire : a, Meigitur fequere , inquit , ut hoc difca^. Ex 
co Xenophon coepit efle Socratis auditor. Abfurdum 
cftlcire ubi parare queas honcftara veftein autpocuhim» 
& ignorare unde tibicomparare poflis animi cuhum. 

68. Qjj o N D A M pro foribus deambulanti con- 
teniius ufque ad vefpcram , quum praEtereuntium quif- 
piamdixifler. Quidagis Socrates ? b Obfoniumi ipquit, 
»iihi comparo in ccenam : dc fame fentiens , quam agita-^ 
tionecorporis excitabat. M. TuUius fic explicat : c J^o 
meliHS ccenem, obfono ambulando famem, 

6p. AjEBAT unguenta relinquendafcemms injU" 
venibus nukum unguentum meliu4 olere quam oleum , qu9 
inter exercendum utebantuv. Nam amaracino , aut fo- 
liato, protinusidem olent (crvus &ingenuus. Roga- 
tus quid (enes olerc deceat, probttat em , inqmt. Roga-. 
tus , ubi hoc unguentum venderctur , recitavit Thco- 
gnidis catmcn^: 

Ideft: 
honm efl^ ab eo bona difcito, 
Hujus generis quaedam congerit Xcnophon in Convivio* 

70, Qy V 14 
^CuUnsAmmu hPrtf^altaf* cTufh,^uafiJiL 



A P O P H T n. L T B. I I I. l /f 

70. M dives quidam filium adolefcentulum 
ad Socratem miliflec , ut indolem illius infpiceret , ac 
pxdagogus diceret, Pater ad te, 6 Socrates, milit filium, 
ut cum videres. Tum Sccrates ad puerum : a, Locjuere 
igitur, inquit, adelefccns, ut te videdm : fignincnns inge- 
nium hoiiiinis non tam in vuhu relucere, quam in ora- 
tionc , quod hoc fit certiflin;ium minimeque mendax 

^ animi fpeculum. 

71. Di c £ B A T muUebrem fexum nonminusefle 
docilem & ad difciplinas , ^ & ad omnem virtutem , 
ctiam fortitudinem, qux tanquam viris propria, Grxcis 
a yirodicituravjTp/jd , fi diligenter inftituatur. Idcolle- 
git expuella fahatricula , quceindufta in convivium mi- 
ra arte trochos daodecim in ahum projedob excipiebat , 
ita te.nperato altitudinis Ipatio , numerilque pedum, ut 
iiunquam falleret;eadcm interacutiffimos gladios, non 
fine horrorefpedantium, impavidafaltaiet. 

72. Qjiu M iretab Agcithone vocatusadconvivium 
foleatus & undus , jdque pra^ter morem , & abamico 
quodam obvio rogaretur , cur elfet fblito nitidior, lu- 
dens dixit : Vt ^ukher earn ad pulchrum , cum nuUus eC. 
fet ab hujufmodi affcd^ibus ahenior. 

73. Eo die quo bibirurus efTct vencnum , qmim^ 
detradiscompedibus ex fri£lu fenfifret voluptatem , di- 
cebat amicis : c ^am mire hec natura comparatum eft , 
ut hadu^res fefe invicem- comitentur , voluptas ac dolor ^ 
nijtenim ptAceJfiJfet moleftia, non fentirem hanc voluptatem, 

74. Carceris miniftrum porrigentem in po^ 
culo cicutam , interrogavit : d ^omedo fumendum ejfep 
hoc pharmacwn , cjued ejusartis ejfetperitm alludens ad 
saegrotos qui 3 medicis difcunt quando & quomodo 
oportcat fumere quod ab illis temperatum eft , quum- 
quc puer refpondilTet , (emel totum hauriendum fi pof- 
fet , dcindc tantifper inambulandtiin donec ientiret 
gravedinem in cruribus , poftinledo decumbendum 
fupino corpore , ibi pharmacum effetturum quod (blet. 
Socrates logavit , Itctret ne indeaticfuid libarei quod in con- 

G 5 viviis 
a Oratio fpeculum animi, b FcHmineu^ fextiS ad omnia 
dmlis, c Veluptas dohris ctme^s, d Hilaritas in n tv^Jiii 



IC/? SOCRATIS 
viviis mosft y ejfufA vim portimcula, nomnatir» Alicui 
Deo bbare : minifter lefpondit , fe wntiim mifcuiflc 
quantum opus ellet : hoclecmone innucns, nihilelTe 
qAj-^^defiUndwretur. Tum Socratcs , ftd &fas efl ofor" 
tcr ortire Deost ttt felix faiiJiaqHe. fit hac mea migratio, 

7j. Qji UM puer ilium detcxiilet , quod illi jam 
frigercnt prxcordia : a Dchemus , inquit, o Crtto gallHm. 
ey£ifcHla^io , quem perfuivere neglexerts : perinde quafi 
fumpta potione medica convaluillet. Nam Critohoc 
fummis vixibus egerst , ut Socrates virx fox confuleret... 
Adeo incrat iili viro nativa qun^dam vis urbanitatii , uc 
ir.oriens etiam jocarctur. Nam hanc feriuit iJii fuifle 
fupiemam voccm. 

7 6'. D o c u I T : h animorum fbrmam raagis aman- 
dam quam corporum , eamque voluptatem quam ia 
«obis gignit conipeda formofa facies , ad longe pul- 
chriorem , fcd laieniem animi fpeciem efle transferen- 
dam. Verum ut hanc videamus , phiblbphicis oculis 
opuseflc. Notabat <;!/?v«^ Grsccam vocem ancipiteiu 
eiTc ad oiculandum & amandum , quorum piiuscH. 
corpusaraaniium, alterum mentem. 

77. C R I TON I veliementi ftudio fuadcnti , ut (1 
vitanxipfe fuam negligeret , certe hberis etiamnum par- 
vuiis , & amicis ab ipfo pendentibus fe fervaret incolu- 
mem : c Lioeri , inquit , Deo qui mthi eos dedxt , c«r< 
^Tunt : amiios hinc difcedens. inveniam vohis aut fimiles , 
Aut etiam meliores : ne veftra quidem confuetudine diu cari^ 
turuff quandoquidem vos hre vi eodem eftis commi^raturi. 

78. Eos: d Qui corpus tantum amarent, fimiles^ 
cifeajebat medicis, qui iemper egerent , iemper infta- 
lent aliquid flagitantes : rurfns qui amici eflent potius 
quam amatores , fimiles elle his qui proprium fundum 
pofliderent , quera feraper ftudcnt reddere mehorem^ 
Amator fuam quaerit explere vohiptatem, amicus haud- 
quaquam ad (e fpe^tans, hoc (c putat ditiotem, quo me-^ 
Horem reddiderit amicum. 

7p. In convivio apud Xenophofltcra fingufis dicere 

julTis,. 

a HiUritasinmorte. I» tAmorcaJlus, c Jiiorsfanci^ 
d iAmrcaftfij, 



A J o r H T H. L I B. 1 1 T. 175 

Juffis, quo aitificio quove bono fibi prxcipne placcient :. 
quum Grdo venilTet ad Socratem , joco dixit : a S& 
maxime gloriaridt lenosinio : Sentiensfc tradere vcrani 
virtuteni,qux potifiimum commendat habentem, qux- 
que tum piivatim , tum publice conciliat homini bene- 
volentiam &c amorem. 

80. P H Y s I o a N o M o N qui fe profitebatur er 
habitu corporis, ^ &oris lincamentis pofle homiois 
ingenium certo deprehendere, inlped^o Socratepronun- 
ciavit , illum efle hominem bardum ac ftupidum , tum 
muherorum , ac puerorum amoribusimpurum, vino- 
ientum , & intempeiantem. Quum amici vehemcnter. 
indignati minarentur homini , Socrates illos cohibuit,, 
diccns : Nthd , inquit , mentitiu efiy omnino talis eramfti^ 
t HTus, mfi me Philofofhiitgubernandiim tradidiffem. 

8 1 . Q^u u M Ariflippus Socratis diicipulus ex qua:- 
ftu , quem Socraticoium primus facere inftituit 
ccptoii miflflct viginti minas, remifitiiicoSocratesad 
ilium pccuniam, dicens : c Ipfmsgenium hoc nequAqmm 
"pcrmittere, Dicebat enim Socrates , jlbi peculiarem ejfc 
Dxmonem , d qm prohibirettir arcnno figno, f cjuid tentaret 
f cirum hone/lum. Genium a-utcm illum opinor fuiflc ra- 
tionem, Atque interim civiliter indicavit Ariflippo , 
flbi non probari , quod Philofophiam doceret mercedc, 
coque donum ceu factilegiopartum rejecit. 

82. SocRATEs e palasflra redeiintem Euthyde- 
mum cafu fad^us obvius, d duxitadcoenam. Illisau- 
tem inter fc ipulta comracntantibus , Xanthippe irata 
furrexit , multaquein maritum dixitconvitia : quibus 
quum ille nihil commoveretur , tandem & menlam 
fubvcrtit. Quum autcm Euthydemus valde pcrturba- 
tus furgens abire coepiflfet , ^id habes , inquit Soaa- 
tcs , nonne hoc idem accidit domi tutt , ut gallina fubvom 
lans everterit ^ua era?it in mtnfa ? Nos tamen ob id mn irim 
dignabamur. 

83. Q^uM in Aiiflophaniscomcediaj cuititulus 
l?ebul:g , muJtis 6c acerbisconvitiis profcindcrctur, & 

G. 7 adftaa- 
a Lenocinium. h Philofophia.naturara muUt» c /('f* 
tmiA(ontempthj> d ratientia» 



158 S O C R A T I 5 

adftantium quidam dicerct, Non hxc iniquo fers animo 
Socrates ? a Non per Jovem , inquit , anefero ft in thea." 
tro , perindc ut in magnu convtvio , falthin mordeor. Mos 
hic criamnum durat apud quofdam Gcrmanos , ut 
in cckbribus conviviis adhibeatur dicax aliquis , qui in 
convivas jaciat lcommata , quibus commoveri vehe- 
mentcr incivile haberur. 

8+. D I c E R E fohtus eft : h Saltation^ moventi 
corpHS fpdc.iefudomo cpns effead exercendum fefe: at (jui 
cantu aut oratiom fefc exerceat y huic vel flan-.i ^ velac- 
cumbenti cjuemvU locum fufftccre. Hoc didto , probabat 
modeiatas exercitationes , piaEiertim a cibo lUmpto > 
lurbuleniiorcs improbabat. 

85. SocRATi acrius objurganti familarem 
quempiam inconvivio , Piato dixic , Nonne fatius erat 
hxc illi dixiile feorfum \ Cui Socrates : c £t an non tu 
qmcjue refitus fecijfes ^ fi Imc mihi fcorfum dixijfes ? Sal- 
liirime taxavit hoc ipfurii reprehendendo committcn- 
tem, quod reprehendcbat. 

8 6. S o c R A T E s in convivjo videns adolelccn- 
tem avidius vefccntem obfbnio, ac fubinde pancm in 
jusimmergentem : d Oconviva, inquit , fjuuvejlrum 
fane utitur pro ohfonio , ehfonio pro pane ? Hinc orta intcr 
convivas difputatione , (enlit juvenis & erubuit, coepit- 
que moderatius obfbnio vefci. 

87. R o & A T u s quae elTet pr2Ecipua juvenum vk- 
tus: e Vt, inquit , ne quidnimiumtentent. Namcaloi 
xtatis vix finit illos (ervare modum. Huc Tereatiiis 
^eflavit in juvene Pamphilo. 

88. LiTERAs quas vulgus putat repertas juvan^ 
dac memoriaE ^ /dixit vehementer ofFicere memorix. 
Olim enim homines fi quid audiflent dignum cogni- 
tu , non libris lcd animo in(cribebant: hacexercita- 
tione confirmata memoria facile tenebant quicquid vo- 
lebant : & quod quifque fciebat , habebar in promptu. 
Poft reperto literarum ufu , dum libris fidunt , non per- 
iiide ftuduerunt animo infigere quod didicerant. Ita 

fa6lum 

3 CftmcediA tiherta^. h Exereitatio mederata. c SaJfe^ 
d Ikticia, e Hodm^ f Mtmtria» 



A P O P H T H. LiB. III. 159 

fa£lumeft, ut negle6to memoria: cultu , minusvivi- 
da eflet retum cognitio , & pauciora quifque fciret : 
quandoquidem tantum (cimus , quamum memotia 
lenemus. 

89. Qjiuivi jam tempus urgeret moriendi, roga- 
tus a Critone, quo modolepeliri vellet : a Multam , 
inquitj amtci , operam jru^ya confumpjt. Critonienim 
tiofiro nonduw perfuaft , ms hinc avoiatarur/i ^ neqtie qnic' 
qnam mei relicitirum. Verumtamen Crito , jl me affequi 
poXerU , aut /icuhi naci.i6 erts , utcumque tibi videtur, fepe* 
lito. Scd mihi crede , nemo me veflrum qvtum hinc excejfer» 
confeqnetur. Senfit Socrates , animum efle honiinem , 
corpus nihil aUud efle quam animi vel organum vel 
domicilium . Eoque ftulte tacere illos , qui ibliciti funt 
quomodo fepeliantur. 

90. I D E M dicere folet : h J^lortem effe fmilem pre^ 
fundo fomno, aut diutina, peregriaationi, Somnusprofun- 
dior adimit omncm fenfum , & animus acorporedi- 
grelfus, aliquando in fuum domicilium lediturus eft. 

91. Idem dicerefolet: c Vt omnes omniumhomi. 
^num ca/amitates in unum conferrentur , moxquefiiigulu ex 

eo acervo portiones £que dtflribuerentur : itafore , ut fitat 
quifque calamitates recipere maiit , quam aquam e commum 
niportionem. Haec adverfus vulgdres hominum morcs , 
qui alienae invident, fuam deploram fortem. 

^92. DiDiciT fidibus canere jam natu grandiof 
inter pueros , id admirantibus velut abfurdum , ncgavit 
abfurdum efle, qux quis nefciiet ea difcere. NuUi cnim 
vitio vertitur, ea (ibi parare quibus opus eft , ft defint 1 
nec hic fpe6hnda cft xtas, fed egeftas. 

93. Dicebat: Bene incipere , non effe puftUumy fed 
juxta pufiUum. Grxca fic habent , ^ j /uuK^f 

pC /u» %7) , <o^fjL4K^v 3 , quod Laertii intcrprcs ita 
reddidit: Bene incipere parvum non eire, fed maxi- 
mum. Quanquam aliud cxprimunt veiba Socratis , fed 
lenfit ni fallor, bene incipcre non cfTc quidem parvum> 
fed parvi ficri. Aut rede incipcre non clle pulillum > 

fcd 

a ^nima immortaiu, b Mors & fimnw, c Sna fuin 
^ue fors dt^lUit* 



i^To SocitATis 
fed juxta pufillum. .Paulatim cnim incipicndum , co 
quod qui iu initio pia'pro['eri funt leiius pcrvcniunt ad 
fincm , utalludatnd Hcliodum jubentcm, ut pulillura 
pulillo add:»mus. Dicli ai^utia cft in Gfcxcis vocibus , 
#aquc Latine reddi non potclL 

5>4. A D M o N E B A T : tjj\ diiv.d^im operafn Cfome- 
r donec ^iiii poffir meiifurii terram i:^ acripere ^ trn^ 
derc. Grarcatic hnbcnt j iZ'x(TKi cf'«y ^ta'^.*5S«v , (mxZ* 

Opinor eum rcnlillc , moderatos agros cflc parandos, 
quos & tibi conimodum lit a majoribus accipere 5c 
lurrcdibus tuis iradcre. Nam immodicx pofitUiuiKs ut 
lion llnc negocio parantur , ita non abfquc lite porve- 
i:iunt ad ii.rrcdes. V))Ci\ ar-utia ert in verbo ;^<i>//*^«r , 
quod anceps cft id ariein Gcoiiictricam , 6: ad a^ro- 
rum nicnlorcs. 

95. C u I D A molellc fercnti quod negligc- 
ictar , quo tempote triginra Tyranni Rempublicam 
occuparant :. N-un^kid ejl , inquit , cu']us te pfnmtet ? 
Sentiens non ir.oiclic fcrendum , fi quis contcmnai 
tur ab improb:s j ncc hoc nomine fibi quemquam 
oportcre difplicere , fcd fi quid commilit ob quod me- 
fito & fibi aliis bonis difpliccat. Malis enim dilpli.- 
cere , landis cfi>. 

5>5. Qjj uM in {omnis quidam ip(i vifus elTet di- 
ccre. 

Phthiam veniof flmnl ac lux tertia fur^et, 
Afchini.dixit i Tertio dit moriar Vcrfum Homericum 
pro oraoulo interpretans : idque evcnit, Phthia crat 
gatria Achillis , & amici conati funt perfuaderc Socra- 
ti ut in ThdTaliaxQ fiigerct , quod illic haberet bonos j 
amicos. / 

97. D I c E B A T : Viros opertere civitatis pnrere legi^ 
hus y uxores autem mariterum qmbufcHmvivunt moribus, 
Norma conjugis vii eft , qux icde vivit , fi illc publicis 
Jcgibus obtemperet, 

98. Admonebat: Voiuptates non aliter quarir 
^tife/MfeJfi fjAtiTeunda/i eiquiprDpevat nt virtutem veluti 

patrjAXi 



A P O P H T H. Ll B. II I. 161 

pdtriam conflncmt. Allufit ad Ulyffcm , qui cera obtura- 
tis auribus prxtcriaavigavit Sircnas , ut Ithacai funmiil 
(ublilieritem cerneret. 

PP. Q^u u M audiret recitari Lyfidem Platonis : 
Deum, ioquit, immortaUm , ijuam muUa dcme mentitur 
AcLdefcens: Sivc quod ob inodeftiam non agnofcerct 
laudes quas ip(i tribuebat Plato , live quod indialoga 
nittlta de Socrate fingeret. 

100. AscHiN£M qui preraebatur inopia fblet 
admonerc : Vt k ftipfo fumcret mutuum Jive ufuramy 
vrap' icujfxv Jhjvel'^i^^ , & addidit modum ; Sibiipfi 
ftihtrahz7}do abAria : Juxta illud, nijg,num vcciigal par- 
cimoaia. Expediiini.ria ratio eft augcnai ccnfus , de- 
tiahere fumptibus. 

101. iNT&RROGATusde Archclao Perdicx 
filio , qui tum fortunatilTimus habebatur , num eum 
beatum judicarec : NefciSi inquit, mmcjUAm cum ec colio* 
cHtus fum, SubjicicQti , eadem opcra dc Rcge Perfaruni 
dubitare potcs an llt beatus : ni, inquit, ^uum n^- 
fciam quAm ft do^us , aut quam vir btnus. Sociates ho- 
minis beatitudinem veris animi bonis metiebatur. Rc- 
fertiu a Cicerone libro Tufculanarum ^iiaeftionum 
quinto , cx Goigia Platonis* 

ARISTIPPU?. 

A R B I T R o R convenire ut difcipulum & xtatc & 
authoritate primum praeccptori jungamus , quo nemo 
fuit iater Philolbphos vel ingenii dextcrioris , 5c ad 
omncm vits habitum accommodatioris , velindi^is 
urbanior aut feftivior , tamctli non praEftitifTc videtur 
eam morum fan^^imoniam , quam in Socrate mirantur 
omncs. 

1. I N T E R hunc & Diogenem Cynicum nonnnl- 
la fuit xmulatio ob diverlum vitcc inftitutum , Dio- 
gcnes Ariftippum appellabat canem regium , quod Dio- 
nyfium Sicilia; Tyrannum coleret. In quem vicillim 
Ariftippus: a Si Dic^enesfiiret uti P.egfbus ^ nonvefce- 
utur crudts holcribus, Contra Diog^nes , Si Aiiftippus 

dl^i- 

a LiherttK* 



^^2. Aristippi 

didicifTet efle contcntus a^^dis holcribus, non eflct 

canisregius. 

j/l^ aliquando perdicem quinquaginta 

drachmis juffifTet emi, cuidam deteftanti luxuiu in 
l^hiiofopho , Er Ui , inquit Ariftippus : a St Obdo ve. 
naU ejTet, non emcres ? Quum is relpondiflbt , fe emptu- 
rum , Et mtht, inquit , tanttfunt cjuincjtia^inta drachm*. 
Quod ille luxus nomme damnabat , liic detorfit ad lau- 
dem contemptie pecunic^. Siquidem qui precii maeni- 
tudine deterretur ab emendo, is non contcmnit cibum, 
led plmisfacit pecuniam. At Philofopho nihilopluris 
^ltimantur qumquaginta drachma: , quam illi obolus. 
Ariftippus iraque oblbnii cupiditatc par, luperioierat 
oelpettu nummorum. 

3. QLuuM Dionyfius illi tres venuftas meretrices 
obtnhflet admonens , ut cxhisquam vellet eligeret , 
omnes apprehendit, dicens : ^ Ne Partdi qmdem ftitjfe 
tmum. unam cateris pratnlife : ac puellas dcduxit ad aa- 

veftibulum , dimifitque , non minus in contemnen- 
ao facilis, quam in ampleacndo. 

4. S T R A T o , five ut alii tradunt , Plato dixit Ari- 
Jtippo , Ti6i uni ^ chlamydem ^ pannum ferre datum efi, 
Chlamys veftiseft Satrnparum , pannus mendicorum. 
iQ notavit Horatius quum ait : 

^ Omnis sAriJlippum decuit color. 
Apud Dionyfium faltavit in purpura, intcrdum vili pal- 
lio utebatur, femper tamen decori memor. 

5. CoNSPUTus aDionyfio, a^quoanimotulitv; 
ob eam contumeliam indignantibus, Pifcatores, inquit, [ 
utgohionem capiant, aqua marina fepatiuntur afpergi, ega 
ut halneam capiam, non pattar me afpergi faltva ? Baien« 
vocabulo Regem fignans, quem fua patientia conabatur 
ad Philofophis ftudium allicere. Plurimum autcm uti- 
Jitatis ex Principum fapientia nafcitur. 

6. RoG ATus quid fruaus cepiflet ex Philofo^ 
phix ftudio : c ^od cum qmhujlibet , iUquit , libere loqui 
pojfim. Nec enim metuebat potentes, nec faftidiebat 
hum-iles. Quoniara animum habebat fpe pariter ac 

metu 

a ^Argtits. b Lepidi. c Liherta4. 



A P O P H T H. L I B. i I I. l€i 

mctu liberum, nemini ferviebat, neque cuiquam alTcn- 
tabatur prsetcr animi fententiam. 

7. Qu u M quidam ilii probro darent , quod fplen- 
dide cxquiliteque viveret Pliilorophus : a Id ^ inquit , 
/t vitmm ejfet , in cdebritatibus Deorum nequaqaam fieret, 
In his enim & magnifice veftiri , & lautiffimo ciborum 
apparatu (blent uti : porro quum Dii Ijnt infenli vitiis , 
non piacarentur, fed irritaientui: liujuimodi magnifi- 
centia , fi ea cum vitio eflet conjuntta. Sic ille quidem 
clufit convitium, non oftendit quid elfet optimum. 

8. Percontanti Dionyfio , quid eximium 
habeient Philofophi prss ca^teris hominibus : b Vt^ in- 
quit , ettam Ji omnes Leg^es aboleantur ^ tamen aquabiliter 
viBuri Jtmtis. Vulgus legum prjefcriptis arcetur a pec- 
canda , Philofbphus rationem habet pro legibus , nod 
ideo quod redum eft faciens quia lex juffit , nec a fcele- 
re temperans quia kx vetuit : led quia novit illud pci 
fe rcdum cfTe, hoc per fe turpe. 

p. U T E R cu? E Dionylium coluit Ariftippus & 
Plato , c fed Ariftippus a deliciis auhcis quum adeffent 
non abftincbat, Plato etiam inter regalem luxum fruga- 
litatem fervare nirebatur. Itaquecum Plato reprehen- 
deret Ariftippum, quod adeolauticiis indulgcret : ro- 
gavit quid (entiret de Dionyfio , num vir bonus videre- 
tur : quum reipondilfet , videri bonum : d ^tqui Hls , 
inquit , me multo vivit lautius. Proinde nihil vciat eun- 
dem & laure vivcre i?c bene vivere. 

10. Percontanti Dionyfio qui fieret , ut 
Philolbphi divitum limina terercnt, non contra: e ^uo- 
niamy inquit, Phiiof9phi norunt quibus egeant, illi nefciunt. 
Philofbphi lciunt abfquepccunia vivi non pofle , itaquc 
petunt eos qui quod opus eft daie poffunt. Quod fi di- 
vites xque intelligercnt fe egere fapicntia , multo magis 
tererent Philofophorum limina. Mifcrior enim eft egc- 
ftas animi quam corporls : atque hoc mifeiius egeui 
funt divites quod non intel!igant,quam pieciola quam- 
que neccfiaria re carcant. 

II. Ro- 

a xArgt4te. h Philofophi^t fiHiiHs, c Lepide. d Lepide, 
C Philofophin neceffana. 



i(i4 Aristifp t 

II. R o G A T u s quo diffcrrcnt dodi ab indoftis 
^'0, ir.quic , e^ui dowrsui ab ifidomitU. Qucinadmo- 
dum cquus indomitus ad oinncm ufum incumniodus 
cfiob inlcitiamacfcrociam : ita qui rapitur atTccUbus. 
quos foU domat rr.ilofophia , ad oinueoi viia: confuc- 
tudinem innciliseft. 

12.. (^u uM aliquandoadiretfcortiimjfcnfit qucn- 
dam ex ado'e<':enrulis qui adcrant erubefcerc, quali tur- 
pe eflct Philofbphum ing^^edi fofniccm : ad liunc verfus: 
k HiiC , inquit , in^i^redt turpe non efi adolefcens , fed e^redr 
non pojfeturpe. Senlk ignolcendum fi quis moderatc 
utatur Venerc , non ignofcendum fi quisaddic^tus vo- 
liiptatiicrviar. Hocdiftum illo feculo probari poterat ^ 
quo nulla vctabat cum fcotto congrcdi, nunc praeter 
srgutiam nihil habct laudabik. 

13. C u I D A M Qui propofuerat xnigma, vehemen- 
ter iniUnii ut folvcret : c ^uid fiolide , inquit , vu fol- 
VAm, quod ncbis eiiam ligatum exh%bet negocium ? Lulif: ex 
ambiguo. Solvitur cnim quxRio, & fulvitur homo aut 
belua vincla. Stultum autcm Ct , furiofum homineiii 
aut noxiam beftiam lblvere> magis nocitutam. 

14. D j c EB A T : d SatiuseJJeJitrimaidictm qwir» 
inde£iHm , quod iUt tantum pecuniu egent , hic humani- 
tate, NihilOminus homo cft , cui dceft pecunia : at 
homononeft, cui dceft cruditio. Et tamen cui dceft 
pccunia, pctit ab obviis ; cui deeft fapientia , nuilum. 
iblicitat ut accipiat. 

15. (iu u M a quodam convitiis incelleretur , tti- 
citus abiit. At qwum makdicus Inlcqucretur abeun»- 
lemdicens, cur fugis? e ^oniam r inquit , tibiqui. 
dejn potefiAs efi mah ioqusndi, mihi vero non audiendi* Sal* 
filTime notavit hominis impudcntiam , quiquumfibL 
jus furaeret malt loquendi , non fahem hoc juris con- 
cederct alteri , iit fubduccret fefe , definererque malc. 
audire: nam vox hsc , curfugis? erat velutexpoftu- 
lantis de injuria. 

16. Qjj I D A M multa deffemachatus in Philo{b- 

phas> 

a. FhilofophijtfruCius. b Venus modtrata. c Lepide, 
d ErudiiiO-utiUi. € MaUdico cedendum. 



A r o r II T T7. L I B. I if. i^S 
phas, etiaiv. hcc awljecit , c]uod confpictiet illos remper 
dblidvre foics divitum : cui Ariftippus : a Et medtct ^ 
inquit, aimanrium doma jrec^iientant , uemo tafn&?i agro- 
ius ejft miiLct y ^nod wedicH:. Scitc retoilit in divcrfum 
convitium. Philolbphi prccdicam felicitatem , quam 
uni icpicnti vindicanc , tamen afudue verlantur apud 
ciivitcs ahquid venantes ab> ilhs , unde colligebat divitcs 
efle beatiores quam Fhilofophos. Sed ille interpretatus 
cft rhilofophosideo potiffimum colcre divites , quod 
ob luxum ac delicias cxteris monalibus & ftiiltiorcs 
corruptiores, magisegereni praeceptis (apientias : Philo- 
fophus autem animorum male habentium medicus eft. 
Pono beatius eft efTe mcdicum quam sgrotum. 

17. Q^u u M aliquando Corinthum navigaflct, & orr^ 
tcn:^pelbs naufragium minaretur , expalluit Ariftippus ; 
^ Idanimadvertens e vedoribus craflus quilpiam mili- 
tarls ac Philofoplioram o(br , fcdata tempeftate coepit 
infulrare : Qnum inquiens v os Philofbphi qxjiprxdica- 
tis monem non efte formidandam expaUckins in di- 
lcrin":ine, nos indoc-a \^.oa rnnemus r ^uontam , inquit 
Ari^HppuS > non dt rari dntm^i tihi mihique cura c.c metm 
eft. A. Gcilius hoc addit , Ei;o timeo animcc Ariftippi , 
tu non times ar ia^ nebuiouis : quod ftamen amaiu- 
lentius di^um eft , quam ut Ariftippo conveniai, cujus 
urbanitas jjon tantura habet nigri lalis. Rebus viliflirais 
. niinime timemus, unde proverbium, Hj-dria in foribus. 

Plinc luiit Ariftippus, iilum non expalluifle , non nuod 
\ cflet fortior , fed quod quum eflet homo nihiii , habe- 
retqueanimum omni virtute vacuum , minimum erat 
detniTienii (i perifiet. Vir eruditusac iapientia prxditus 
non perit aifi gravi Reipublicas difjjendio. 
• 18. C u 1 D A M jaclanti fequodeflet 7n»)7.v^^s^ 
hoceft, mulripliciseruditionis , quafi nihil non didicif- 
' fet : c ^luemadmodHm^ inquit, ncn hi ^hi pluTimu^n ednm 
excernunrque , meltia valent hu qtti fctmunt qua,ntum opHS 
ejl, ita ncn cjui plurima , fed ejui utilia legertmt , JiHditf 
erHditifu/it habendi. Giaviter taxavit cos qui tumultuaria 

in^mo- 

a Philofophici medicina Animorunf, b JAortis metHs» 
C V^iria U^io, 



V 



166 ARI5TIPPI 

iinmodicaque ledione (err.ci ingurgitant neccaquac 
legunt trajiciunt in animuiTi . lcd laiitum reponunt in 
memoria, quarc nec do^tiorcs evadunt, nec meliores. 

19. Orator quidam Aiiibppum renm defen- 
dirin judicio, vicitque litem. Is cum ve!ut artem liiam 
prsferens Philofoph.s , diceret : Quid tibi profuit So- 
cratcs Ariftippe : ^ rlocj inquit, ^uod oratjo cjM^im pro me 
dixijli , verafuit. Defcnderat ut virum bonum & inno- 
centem. Ut antem taliseliet, qualisaboratore prxdi- 
cabatur , Socrates prxftiterat , a quo rhilofophiam di- 
dicit. Orator non hoc efficit ut quis fit vir bonus , fed 
ut talis videatur judicibus , etiam ^i non fir. Pra:ftan- 
tius igitur eft quod prarflat Phiiofophus , quam quod 
orator. 

20. A R E T A M filiam falubribus prxccptis infli- 
tuebat b conluefaciens ut ubique quod mimodicum 
eflet , contemnerct , quod mediocritas in omni re fit 
optima , & in foemina maximx virtutis fit tcmperare 
cupiditatibus. 

2r. C u I D A M percunftanti , qua re eflet melior 
cvafurus filius , fi eum curaret littevis erudiendum , 
c Vt nihil aliud , inquit , certe in theatro non fedebtt lapif 
fnptr iaptdern. Amphitheatra gradus habebant marmo- 
rcos , in quibus fedens populus fpedabat. Lapidem au- 
tem vulgo dicebant hominem indodum & elinguem. 

22. I D A M cum Ariftippo ajebat utfilium 
fuum fufciperet erudiendum : d Sed cum Philofophus 
pro mercede peteret quingentas diachmas , alter de- 
territus magnitudine prctii. Minoris , inquit emerem 
mancipium. ^At heic , inquit , habebisduo. Senfit ea- 
dem pecunia illum fibi pataturum, & Philofophura uti- 
lem, & filium oblequentem. Lepide taxavit vulgi judi- 
cium qui nulquam parcior eft quam in re6l:e inftituen- 
dis liberis , plufque fumptus irapendit curandis equis 
quam filiis. 

23. BwEpREHENsus quod pccunias acciperet 
ab amicis , ait : e Se non ideo accipere ut uteretur ipfey fed 

14t 

a Philofophiaoratoriaprajlantior. hModus. cErudi- 
tioutilis. dlnJiitutioreSia, c Divitiarumufhs. 



A P O P H T H. LtB. III. 167 

fit ilii difcctent ad cjua^ rts ufendtfM jll pecumis. Vuluus 
enim diviium , autin equos aut inoperoias ftiud^uras , 
aut in iuxum perdit pccuniam , cum ca bonisvirisfi 
egeant iit eroganda. Qujn & aliter imelligas licebit. 
Arillippus non nifi a4 viix necefiaria pecuniis utebatui , 
ideoque a divitibus accipiebatj lu eis demonftraret bene 
utendi rationem : id non poterat , niil illimatcriam 
fubmuiiitraflent. Veluti qui cupit artem fcribendi di- 
(cere, chartam 6c calamum porrigit dofturo. 

24. C u I D A M exprobanti quod in propria caufla 
oratore conduditio fuiflet ufus : a Ntl mirum , inquit, 

ccenAm af^araturtis coqmim ccnduco. Alter videri vo- 
lebai ob hoc oratorem prtctUntiorem Philolbpho, qaod 
ejusopeiam conduceret : ille leioriit in diverfum , in- 
nuens inferiorem efle qui conducitur. Orarorisenim 
niunus ii]ferius eftquam ut thiiolopho convcmat. 

25. Jussus eit aUquando'e fua Philofophia non 
nihii dicere, cumqiie dcttecrantem urgerci Dioisyfius : 
h Ridiculwn , inquit, fquidem me ut di' Phiiofophia loquar 
rogas , ^ quando eporteat loqui ipfe me docey. Senfit hoc 
ipium eile ihiiofophi , fcire qiiando loqucndum flt 
quando racendum : at qui pctit ut audrat aliquid ex 
Philofophia, declarat fe Philofophiam a Philofopho vel- 
le difcere : rurfus qui cogit ad ioquendum , is videtur 
ipfo rhilofopho doctior , ut qui meiius norit loquendi 
tempus quam Philolophus ipfe. Ob hocAriflippi re- 
fponlum indignatus Rex , jufiit illum in convivio in- 
fimum omnium accumbere , heic Ariftippus nihil of- 
fcnfus : c H««c, inquit , locum Rex illufirare vis ac ho" 
nonficum reddere : flgnificans non locum reddere ho- 
minem viliorem , fed ex dignitate hominis honorem 
addi lcco. 

26. Q3 E N D A M (ibi vehementer placentem de 
naiandi peritia non tuHt Ariftippus , Et non te pudety in- 
quit, tam infolenter his de rebus ja6iare te , ^«<e Deijjhinum 
funt projjria ? Lepidus erat , fl dixiflet, ranarura. Decct 
hominem gloriaii fuper his qux funt horninis propria. 

Nihil 

a rhilofopht4s oratore praflantior, h LiSere, c Lochjn 
trnat bono. 



J6S A R I s T I r p 1 

Niliil autem magis convenii homini , qiinm rationc 
pcllcre. Nullus ram [^eritus nararor eft , quin hic a 
Dclphinis lupeietur. 

27. P E n c u N c T A N T I qua rc difteit fapiens ab 
indudo : a Mitte, iijquit , ambes ?iudos ad homnus ipjo- 
tos , C;*' videbts. Signiricavit lapicnTem fecum in peci:orc 
circumfcrre quu (e commendctquibuflibet , Proinde fi 
doutum di indodlum pariter nudos miitas in r«gioncm 
peregrinam ubi ambo lint sque ignoti , Hipiens profc- 
rens opes luasprotinus & rem &amicos inveniet , nn- 
dus aiter pro infano ridcbitur, 6c fame pcriclitabitur. 

28. Jactanti cuidam qiiod multum bibeiet , 
liec incbriaretur : b ^wd-, inquit, mi^gni narras y vum 
idemfaciat mn^Hs, 

29. Qu I D A M Ariftipro viiio dabat, quod cuni 
mcrctricc baberet conUietudincm. Kinc Socratica Ifa- 
goge ftccontra refutavit : ^ge dicmikt ^ numreferre pU' 
tAS , utTum quis accipfat dornmn quam %'/ii!ti inhahit arinti 
tiut quam nemo ? Cum negafet referre : ^{id , inquit, 
refertne utrum veharis navi qux mHltos vexent an qtia ntU^ 
los ? Cum n^gsl^.et & hoc : jgitur interefl , inquit, 
titrum confuettid Hsm hahsas , cum muliere qu<t multis fui 
fecerit copiam , an qua nulii ? Ethoc dic^um ut fcftivum 
probari poteft apud iWoSi apud quos limplexftuprum 
non habetur pro criminc. 

30. Repreheksus a quodam , quod ?ocra- 
tis difcipulus contra Socratis morem pecuniam accipe- 
Xet : c Jiderito, inquit, hocfacio , nam Socrati piurimidi^ 
uites amtci mittebant triticum & vinum , e ejuihus paucA 
in ufus necejjarios nfervans remittebat relio.uum. Nimi' 
rum habebat ilie dijpenfatores ^thetiienfum primeres , ego 
'vero Eutichydem fervum meum ernpticium. Significabat 
fc nihilo minus contemnere pecuniam quam Socratem, 
(ed illi fuifle largioies amicos. Hoc colore ie poflent & 
liodie quidam excufare , profitentes fummum ptcunix 
contemptum > cum apud amicos habennt depofitarn 
pccuniam , quod olim habcbant bcnignos peni cura- 

tores» 

a Emditio tailis, h Bibacttas. c Provijto neccj}^ 
riortim. 



A P O P H T I!. L I B. I I I. 1(?9 

tores , nunc cfurituros fatis , {i nihil lit alicubi repoft- 
luin nuinmorum. 

31. Habuisse dicitur confuetudinem cum Lai- 
de nobili fcorto. Quo nomine cum vulgo male audi- 
let, cuidam objicienti quod Fiiilofophus haberetura 
Laide: Immo Lais ^ inquit , habeinr a. mz ^ non e^o 
Laide: fignificans noneflerurpe uticoncclTa volupta- 
te , fed ei feivire deditumque effe 3 in turpibus ha-» 
bendum. 

32. RuRsUM objicienti quod cibis lauiioribus 
uteretur , hacratione occlufit os : a Tu y inquit, /:oj cz- 
hostnobolononemcres 1 cumque is qui voiebat lautitia- 
lum videri contemptor annuiifct : b Ergo , inquit, non 
tam 6^0 voltiptati jlvMo v^uAm tn avaritia. Siquidem u(u- 
lus erat &c illc lautitiis, (i gratisaut minimocontigif. 
fcnt. Sicnationes quxdam Germanis objiciunt bibaci.* 
tatem, Anglis edacitatem , cum iplis nihil fit voiacius , 
fi quando gratis datur indulgere gulx. Avarioresigitur 
ilix funt, non temperantiores. Huic fimillimum quod 
ante retuli de perdice. 

33. D I o N Y s I r quxftor, nomine Simus, natio- 
ne Phryx , c oftendit Ariiiippo fuas xdcs undiquaquc 
fplendidas, etiam pavimentoprctiolis tcffelhs conftra- 
to : omnibus circumfpe<Stis Ariftippus fputum otis reje- 
cit in barbam Simi : & ob id indignanti hoc colore (e 
exculavit, quod in tota domo nihil videret ad cxcipien-. 
dum oris recremenium oppoitunius : innuens • in tota 
domonihilerfe foedius aut iramundius barbari facie> 
cum eam hominispartem oportueiit efle mundillimam. 
Quanquam hoc di^um magis quadrat in Cynicum ali- 
quemquamin Ariftippum, utcumqueilliadfcribitur. 

34. Delectatus aliquaudo infigni unguen- 
to : Male ftt, inquit i malis cinxdit , ^ui rem tam bellam 
in famarnnt : fentiens multa pct fe bona rcjici. culpa 
utentium male. 

3 5". Interrooatus quo modo Socrates 
obiflet diem, Vt egoy inquit, optarim : fignificans talcm 
moitem quavis vita optabiliorem , nec potuit brevius 
H fcli- 
a Lautitu, b Liherc» c Splendidc, 



170 A R I S T I P P I 

feiicem obitum defcribere. Didi taiiien argutia in hoc 
cft , quod PhilQfophus aiiud refponderit , quam exfpe- 
tiabat percunftator. illc quxrebat de genere mortis , 
morbo periflet, gladio, veneiio, an pra^cipitio : ille 
putansid nihil referre , refpondit, illum feliciter eflc 
mortuum. 

35. SoPHisTA Folycnns ingre^Tus cedcs Ariftip- 
pi , cum videret illic mulieres pulchre ornaras , ac ma- 
gnifice inftrudum convivium , coepit lepreh^ndere tan- 
tum in Phiiofbpho luxum. Ariftippus difimiulataob- 
jurgatione, aliquantopoft : a lotefuey inquit, hodieno- 
hifcum ejje ? Cum ille non recufaffet : igttur , in- 
quit, imufii/f ? Videris enim non lautiorem menlam rc- 
prehendere, fedimpendium. Nam fi convivium ob hoc 
ipfum difplicuillet quod eflet lautiuSjrecufaifet effe con- 
viva. Porro probare quidem apparatum , led offendi 
fumptu, non frugalis fcd avari hominis eflc videtur. 

37. V I X credibileeft quoddeillorcfertBion,cum 
famulus in itinere geftans pecuniam oncre ptemeretur ; 
h fAhjice, inquit, e^md mrnium efi , fer ejuodfotes, 

3 8. o D A M tempore navigans, ut intellexit na- 
vim elfe piraticam , deprompfit aurum ac numerare coe- 
^it , moxque abjecitin mare, & graviter iugemuit , lin- 
gens iibi imprudcnti 6c invito excidifte. Hoc ingenio 
vitae fuas confuluit , adempta piratis occidendi vincien- 
divc materia. Sunt qui narrent illum & haec dixifle : 
€ Satius efl ut hac per ^riftippum, quam prcpter hdc pereat 
%Arifiippus. 

39 . Percunctamtx Dionyfio j cur Ariftip- 
pus veniflet in Siciliam reii£to Socrate : d Vt, inquit , 
^ua haheo impartiam y qua nonhabeo accipiam, Suntqui 
narrcnt illum fic relpondilTe , Cum egerem fapimia, adii 
Socratem, nunc quoniam egeppecunia, ad te veni» 

40. Aristippus Platoni objutganti quod mul- 
tos pifces emiflet , refpondit (e illos emific obolo, 
cumque Plaio dixiflct , tanti & ipfe emptuius cram : 
4 Vides, inquit, igitur oTlato, menonejfe obfoniorum 

a xArgute. bThilofophiafiudium, cJngeniofe, dLi» 
bere. C^Argute^ 



A P O P H T H. LlB. III. 171 

avtdum , fed te pecunia amantem. Similia qua^daai aiUC 
commemorata funt. 

41. Idem Aginx in Neptunalibus coDfuctudi- 
ncm habuit cum Phryne ; cumque illi quifpiam obje- 
ciflct : quod tantum pecunix impenderet mulicri, quae 
Diogenem Cynicum gratis admitteret : a Ego , inquit» 
illi mnlta. fuppediti^i ut tpfe eafruar, non ne cjmi altus. Tra- 
ditum eft hoc de Phryne , quod cum effet formofiflfima, 
quibuHibet tamen fui copiam facere foleat , nullode- 
leftu perfonarum , feu divites cfTcnt , leu pauperes , in 
neminem faftidiola. Itaquc turbam amatoium habuit. 
Huc reipexit Horatius : 

Me libertina^ nec uno 
Contenta. Phryne macerat, 
\ 42. Aristippum cum Phrync confuetudinem 
habentcm fic objurgavit Diogenes : Cum pubiica , in- 
quit, mulieretibi rcs eft Ariftippe : aut igitur canem 
agas quemadmodum ego , aut definas. Hunc induftio- 
nc fic repulit Ariftippus : b Num abfurdum tibi vtdetur 
i)iogenes inhabitare domum y inquaprius habitarunt atiif 
Cum oegailct iilc : Bl^id , inquit , num vehi navi , t^ua 
tnultos antea vexerit ? Cum hoc quoque negaflet abfiii- 
dum cfle : Cur igitur , inquit , abfurdum puta^ congredi 
cummuttere y qua plures funt u/i ? Hoc antecommemo*- 
ratum eft , nifi quod Athenaeus hunc in modum j:e« 
tulit. 

43. C u M praedium amoeniirimum perdidiflet, cui- 
damdeplorantitammilerabilem illiuscafum : c ^id^ 
inquit , an nefcU tibi unicum ejfe pradiolum , mihi vero tres 
agros fuperejfe ? Cum annuiflet alter : ^in igitur tuam 
potitii vicem deploramus ? Sentiens infipientis cflc , dole- 
re amiflis potius quam gauderc rcliftis. 

44. C u I D A M interroganti , num tu es ubique ? 
ridens : d Nautum , inquit , «0« perdo , fum ubique^ 

^Elufit Ariftippus Sophifticam quasftionem, an idem 
]^Drpus poflit efle diverfis locis , dum rcfpondit non cflc 
pcriculum, ne perdat naulum. Perdit cnim naulum , 
H 2 qui 
a Candide, b Candide , Supra apopht. ^z. C ReliUis 
f gaudindum. d Lepide, 



iji Aristipfi 

^ui dato pretionon pervchitur eo quo vult. roteft 5c 

lic accipi : £r^o naulu:^ perdtdi. 

45. C o N F UT A T u s in dirputatione a quodaiii 
homine audaci , Ted eodem furiofo ac llolido , cum 
illum videretgcftientem inflatumque vi^toxia : a E<fo 
^jnide^tj inquit , rtdargtttus ub eo , f&dfuavitis dormitHriU 
tCy qtii redarguifii, 

45. H E L I c o N Cyzienus unus ex Platonis acqua- 
libus Solisdefeftum prxdixcrat : qui pofteaquamrca- 
dit qucmadmodum ille prxdixerat , a Dionylio argenti 
talento donatus eft. Tum Aritiippus ad reliquos Philo- 
Ibphos. Et egorem miram habeo quam pcffim pradicere <: 
Orantibus ut proferret : PrAdicoy inquit, brevi inter Pla~ 
tonem ac Dsonyfium futuram fmultatem. Senlcrat enim 
Regcm animum fuum jam dudum diflmiulnre. 

47. IL.JLUD cum primis damnabat b in homi- 
num moribus , quod in audionibus vala diligenrer in- 
Ipicerent prius quam emerent , viiam eorum non in- 
Ipicetent quos fibi in amicitiam adjungerent. At ma- 
jor uiilitas eft a fidis amicis quam a vafis, 6c plus damni 
cft nifi deiigas. , . , . . 

4g. C u M Dicnyfius in convivio jufTifTer/tJt linguli 
in veftepurpurearaltarent: purpura vero tum Regum 
erat gcftamen , nunc futoribus etiam communis : id 
jPlato facere recufavit his trimctris e fabula quapiam. 
0'uit etv Jiwcu/ulw ^Xlo» mcT ojjhi guhlLj , 

Id eft : 

JAuliehri ego haudquaquam indm.queam Jiola, 

Virnatm ipfe^ & ex viriligermine, 
Ariftippus veio non reculavit , fed indutus purpura fal- 
Eaturus, hos verfus recitavit ex tempoie. 

c lHaj yS cv l^aK^^/J^cnv 

Id eft : 

Nam in Liheri patris facris 
2dens qua pudica efty nefciet corrumpter, 
^9. CuM aliquando Dionylium interpenarct pro 

amicoi 

z Moderate, b ^Amkm deligendm, c Comiter, 



Apophth. LiB. III. 173 
amico, ncc iUe preces admitteret 5 proftratus coepit am- 
ple(Si pedes Regis , & impetravit. Id fac^:um cum qui- 
dam velut abjeitius quam ut Philolbphum deceietre- 
piehenderent : a Non ego^ inquit, fum in culpa , fed Dio- 
tiyfiis , qui anrcs halet in pedibus. Ingenium juxta prom- 
ptum 6c ad faciendum & ad exculandum quidliber. 

50. In Afia comprehenfus eftab Aitapherne latra- 
pa. Id temporis cum quidam eum interrogaret , num 
& ilhc haberet folitam animi fiduciam : h Inepte , in- 
quit , qnajl unquam fuerim fidentiori aiiirao quam ?mnCi aU 
locjutiturus ^rtaphernem, Nimirum hoc illi piccftabat 
rhilolbphia , nequem hominem metueiet, fcdcum 
omnibus hbere ageret. 

51. Eos quihberaUbus imbuti di{ciplinis^j c Phi- 
lofophiam negligerent , dicebat effe (Imiles procis Pe- 
iielopes , quod hi cum Meianthone & Polydora ancil- 
lis rem habuerint , & omnia potius fe habituros fpera- 
verint quam Dominx nuptias. Senfit liberales difcipli- 
nas cfle velut pediflequas Philofophiae moralis , quac 
cumprimis iit adhibenda, & cujus gratia reliqua difcim^. 
tur^mnia. Simile quiddam dixilie fcrtur & Arii^o dc 
UlylTe , qui cum defcendifiet ad ii^feros , ait illum cum 
omnrbus fere manibus fniffc colioquutum, cumipfam. 
Reginam ne videre quidem potuerit. 

52. Percungtanti quae potiflimum ado- 
lefcentibus elTent difcenda : d viru , inquit , ufis^ 
futura ftmt. Hoc didtum & aliis adfcribitur. Op:ima 
ftatim dilcenda funt , nec rudis aetas , qu3S maximc do- 
cilis ell, liipervacaneis cft occupanda. 

53. PosT.EA quam Ariftippus raagnam pecunia- 
lum vim fibi comparaffet , & admiratus Socrates dicc- 
ret. Undetibitam multa ? e Vndcy inquit, tibitam 
pauca? Non enim minus admirandum arbitrabatur , 
quod Sccrates tantus Philofophus , & qui tanios habe- 
let amicos, pauper elTet, quam quod ipfe dives. 

54- S co R T o cuidam dicenti. Sum ex te gravi- 
da Ariftippe : / I/lhuc , inquit , nihilo magu ftire pcjfis^ 
H 3 (juam 

t Preces abje^ia. h »Anim'M metuliber. c Pfniofophia 
rc^ina, i\ Optima primm, & Phiiofophin diva* iLefidf. 



174 A R I S T I p P 1 

^uam per denjijjma^ fptnoi ambuJans dicert» Hic me fpiru 
pupugtU 

S5' Incusante qnodam quod filium fic abji- 
cerec , negligeretque , quafi cx ipfo natus non eflet : 
4 non , inquit , & pituitam & pediculos e nobu natos 
velut inuti/es procui k nobit abjtcimus ? Senfit eos non ha- 
bcndos pro filiis , qui nihil haberent alioqui quo (e pa- 
rcntum affeftui commendent , nifi quod ab ipfis pro- 
gcniti fint. Ita fenex in cornoedia. Tantifpcr te volo 
meum , dum id quod te dignum eft facis. 

55. CuM Aiiftippus a Dionyfiopecunia donatus 
eflet , Plato libris : atque ob id a quodam carperetur , 
quafi ad rem attentior eflet quam Plato : b ^id , re- 
fert, inquit , mihi pecumU erat opus , Platcni libris : fen- 
tiens ncutrum accufandum. 

57. iNTERRooATus quam ob caufam fic 
ipfum argueret Dionyfius : c Ob eandem ^ inquit , ob 
^uam cAtert : fignificans Philofophi Hbertatcm omnibus 
eife mo]eftam, non igitur mirandum fi Regi : fimul il- 
lud innuens Regis judicium nihil a vulgari differre , 
quod fortuna non addatfapientiam. 

5?J. QjioKDAM petiit talentum a Dionyfio, cum- 
quc Rex redarguendi nadtus occafionem, diceret. Non- 
ne tu prxdicabas , Philofophum non egere } d Da, in- 
quit, & poflea de^hoc dijputabimu4. Cum acccpifTet pecu- 
niam. Jin mn^ inquit, re^e dixi, Philofophum non egert f 
Non eget qui cum opus eft habet unde accipiat. 

59. DioNYsio lecitanti verficulum ex Sopho- 
dis tragoedia. 

Ideft: 

^ifcjHistyranm adteBa fife contuUtt 
Ftt fervus lUi, liber etfl veuerit. 
Ariftippuscorrefto pofteriore veificulo refpondit : 

Id 

a Liberi degeneres. b ^varitia non pecunia tantum eft* 
c VeritoA tdiojit, d Philojophus nuUius eget. 



A r o P H T H. L 1 B. III. 175 
Idcft: 

Haud fervm eftjfilthr iUuc venerit. 
Significans non efle vcre liberum , amC\ cujus animum 
fpc metuque liberavit Philofophia. Neque enim verc 
liber eft , quifquis ingenuus natus eft. Quidam hoc di- 
ftum adlcribunt Platoni. 

60. C u M inter Atiftippum & Afchinem incidiftet 
fimultas, quidamautem diceret: Ubi nunc illa veftra 
amicitia? Dormit, inquit, fedeamexcitaho? Itaque ft- 
multatem Ariftippus commodo liberaque appellaiione 
facile fuftulit. Ne filentio malum , ut folet, inciudefcc 
ret, ultro adiit Afchinem : h Non, inquit, quarnpnr/ium 
redibimui in grattam , ac nngari definemtu ? anp.-tms ex- 
fpedabimiis • ut fcurris interpocula de nobi* loqucndi mate- 
riam prabeamus ? Cui cum Afchines refpondifiet , fe 
lubenti animo rediturum in gratiam. Memento igitur^ 
inquit Ariftippus , quod cum ejfsm naru majcr , pricr ad te 
venerim, Tum Afchines. Nae tu profedo vir me ion- 
ge mehores. Siquidem a me ilmukatis , abs te far- 
ciendjE grati» fuit initiam. Hoc pa(fto rediategrata cft 
inter iilos amicitia. 

61. Q^u o D A M tempore cum civibus aliquot fuis 
navigans naufragio ejetStus eft , cum in litore vidiftet fi- 
guras Mathematicas in arena depiftas : c Salva , inquir> 
res eft amici , hominum vefiigia confpicto : & ingrelTus ci« 
vitatcm proximam , invelfigavit quinam elTent illic di- 
fciplinarum ftudiofi : cum his ubi congrcftuseft , fum- 
nia cura humanitate traftarunt non ipfum modo , vc- 
rum & comites illius, atque ctiam viaticum ad reditum 
fubminiftrarunt. Tandem cum hi qui cum Ariftippo 
venerant , pararent reditum in patriam , rogarentque 
iilum ecquid vellet fuiscivibus renuntiari; d Vt y in- 
quit, Jiudeant fibi hujufmodi parare opes , qtm naufragio 
non pereuntj fed fimul cum pojjidenie enatant. Refert idem 
Vitruvius de ArchirciS^ura iibro fexto , addcns Ariftip- 
pum tuncvenifle Rhodum. 

62. CuM Socrates taxaretunguentisdclibutosi & 

H 4 Cha- 
LibertoA vera. b Recortciliatio. c Vera bona animi* 
d Vcra boua animii 



'tyS Aristi^pi 
Charondas , five ut aliis placet , Phaedon, pcrcun(5tare- 
tur , quisefletilleunguentisdelibutus. Ego, inquit, 
infelix, & me infelicior Perfaium Rex. a vide, in- 
quit, ut quernadmodum hac parte milio catertrum a-mMa. 
lium eji fuperior y ita nec hominum ulLo prajianttor. Senfit 
cxtcrnis bonis hominem nihilo fieri meliorem : &: 
equus fanfucino oblitus idem olcret quod Rcx , & 
mendicus unguento {imili delibutus , non minusbenc 
oJet quam Summus Pontifex. 

DIOGENES CYNICUS. 

N o N inconcinnus , ut arbitror , ordo videbitur , (i 
poftfacetam Socratis lanftimoniam , pofthilarem Ari- 
ftippilibertatem, Diogenem ^inopenfem commemore- 
mus , qui diii^orum omnijugi gratia longe fuperavit cas^- 
teros ; quanquam omnes hos tres diverfis quidem vir- 
tutibus , exxquotamen rufpiciendos judico , utlicet 
difTimillimi fueiint, aequales tamen fuilTe dicas. 

1. P R I M u M Athenas profe^^us ad Autifthenem fe 
ContuUt , a quo fkpe repuifus ( nulium cnim Difcipu- 
iura recipiebat Antifthenes) non deftitit tamen hae- 
xere: adeo ut cum aliquando baculum intentaret An- 
tifthenes , ultro baculo caput fubjecerit, dicens : b Cade 
fivisy at nuiluminveniis baculam tam durum^ quo me abs 
tiabiga^, dum aliquiddixerii, Infigne exemplum ada- 
inataE fapientiae. 

2. C u M murem fortc confpiceret in Megarico di- 
fcurrentem , qui nequccavumquxrerct , nequeturbis 
terreretur , neque cibum appeteret : c Belium^ inquit , 
libertatU exemplum : moxquecontemptis omnibus cce- 
pit in dolio habitare. 

3. Demirantibus d quod nullas haberct 
aediculas ubi cibum capere poflet , oftendit Jovis porti- 
cum, aitque , Athenienfes ipfi magnincam extruxifle 
aulam ubi vefceretur. Quod publicum erat, fibiquo- 
que paratum interpretabaiur. Neque potuit optaie ce- 
eationem iplendidiorem. 

4. Eu- 

^ Libere', h StH4iur»{apientit> c Libertas, d ivi- 



A P O P H T H. LlB. ITI. 177 

4^ EucLiDis fcholam quod arguia quidem , led 
ad rcdl^ vivendum inutiiia doccie videretur, y^^^lui, a id 
eft, bilem ac molcftiam appellabat , cum fchola Grarcis 
fonet otium & Platonis >[g:Te^^^«\ id eft , esercitatio- 
nem, /'j^iwTe^CZoy, id eft , contritionem voce depravata 
vocabat, quod a communi vita femotus difputationi- 
businfenelceret , cum Diogenesin publico vivensmal- 
let philofophice vivcre quani difputare. 

5. D I o N Y s I A c A certamina qux Athenis ia 
honorem ^Bacchi magnis impendiis pompaque cele- 
brabaatm, appellabat magna ftuitorum miiacula, quod 
in his nihil non ridiculum agereiur. 

6. Orat.ores € qui fummo in oretio babe- 
bantur Ath<:nis dicebat tu b:£ mmiiiros , quodadgra- 
tiam ioqui cogerentur, ac ferviliter «dulaii ftolidx nml- 
tirudini. Coroiias au:em dicebrt efie gloiia: poftula* , 
fegctj^^Tityj^m , quaiia nonnuliis progerminant in nafo 
vultuqueex bile. 

7. Q.UOT I E s d cenfiderabat in hominum viti 
civitatum gubernasores , medicos aut FhilofophDS, di- 
cebat nullum enimal homine fapientius. Idem con- 
templans fomniorum interpretes , conjeftoresj divinos^ 
& hujus generis caetcros , aut qui gloriie diviiiifque lcr- 
virent, ajebat libi nihil homine videii i^ultius : indi- 
cans hominis ingenium ad resoptimasaccommodum 
li cxerceatuiv: fin ad vitia degenerct , longe cffc infra 
mutas pecudes. 

8. D I c E R E falitiis eft. e fepius in vita paxandum- 
x<5^v M fi^'/o\ , id eft, lermonem quam laqucum. Qui 
delpondeiunt animum, ad laqueuni confugiunt , cura 
ad confolatoriiim fermonem potius fit confugiendum . 
Nam animo aegrotanti medicus eft oratio. Necabfur» 
dum fuerit fenfus, li >~iy>y accipias pro ratione. 

9. CuM in opiparo convivio videret Platoncni 
nihil attLngei^iem lautitiarum , fed oleisdumtjxat ve^ 
icentCBa : . f ^id accidit , inquit , vir fapiemijfime, 

H 5 

^ Jiirtthfuptrv.icAnedt. h Pompa inef>t£. C Ojntcres. 
d Hor/id ii^imiilfittltijftjnitm, t Ratm, £ Fhtldfoi 
j^hns aulicud. 



17« D I O G E N I S 

ut i um oh hujufmodi menfa4 in Siciliam profeSiujfs , heie d 
paratis abflineaA ? Ad hxc Plato , At Hcrclc , Diogcncs, 
& in Sjcilia hujufmodifeiecibocontemuseram , ^uid 
ipturt inquit Diogeiies, necejfe erat SyracufoA navigare ? 
%An tum ^tticanon ferehat oieoi ? Hoc di(^um quidam 
adlcribunt Ariftippo. 

10. DioGENES aliquando Platoni occurrit cari- 
cas edens, ciqueofterensdixit : a Licet panicipem ejfe : 
cum acceptas ediflet , Participem effe dixt y inquit , non 
devorure ^ fjAiu%et\ eiTray y )l y^tzt^ayilv. Hicjocusad 
rem leriam potcft accommodari , vid^licct in eos , qui 
Principis , prauceptc iis , aut parentum permiflu abutun- 
tur ad inconcefia. Veluii (i quis admonitus , nonerb 
inutile dcguftare Dialecticam toiam vicam ei impcndat 
ftudio. Didum ita refenur a Laeitio ut dubitesutci 
aiteri obtuleric caricas. 

11. P L A T o fiugalisquidcm crat, fed tamen amans 
munditiei? contra , Diogencs fordidus. Itaquc-cakans 
Platonis culcitram praefentibus aliquot Dionyfii amici^, 
quos Plato invitarat ad convivium , dixit : b ^alco*TU' 
tonu ambitionem. Mox Plato, At quanta fupcrWa tumes 
ipfe Diogcnes,dum alienam fupcrbiam tecalcare putas \ 
Hoc ipfum ab aliis natiatur lcpidius : Diogeni dicenti , 
Calco faflum Platonii : Calcas, inquit Plato, fed aliofajltt, 
]Sam hoc ipfum faftus crat , quod jacflabat rnundicici 
contcmptum : 5c qui fordidis gloriantur , non minos 
ambitiofi funt quam qui fplendidc vcftiuntur , fed ali- 
tcr. Turpior cft autem ambitio cx fuco virtutis laudcm 
captans. Sotion tamcn hoc non aftcribit Diogeni , fcd 
Platoni Cynico. 

12. DioGBNES a Platonc pcticrat vini paullu- 
lum , tunc 6c caricas. Plato mifit lagenam : Cui Cyni- 
cus hunc in modum gratias cgit : c Cum interrogaru quct 
fint duo & duo , rejpondes vigintt : ita nec fecundum ea quA 
Tdgaris das , nec ad ea quA interrogarii refpcndes. Notavit 
Tlatonem ut immodiceloquaccm , quod idcm in iiiitts 
lcriptis notavit Aiiftotelcs. 

13. Per- 

j3i Conceffis ahfttu b Ghm tiStAn c Lihralim 

mmay 



Apophth. Lib. III. 179^ 

i^. PeRcunctanti in qua parte Gra:cia: vi- 
diflet bonos viros : a Viros, air, nufqHAmyfed Lacedamo^ 
ne vidi pueros. Notans totius Gtxcix corruptiffimos mo- 
reS; adeo ut apud Lacedaimonios, gentem incorruptilli- 
mam , tantum in pueris refidercr prifca integritas. Si- 
mul iUud innuit , in reliqua Gra:cia ne pueros quidera 
eile bouos : tum & iliud , viros efTe pueris deteriores 9 
cum abhisoporteat puerosad piobitatem inftiiui. 

i^: CuM aliquando dere leria dilfercns , nullum 
haberet aulcultatorcm attendentem , h coepit ineptam 
caniionem canere , veluti ialtaturis. Ubi jam plurimi 
concurrifient , objurgavit illos, quod ad Ituita & inepta 
frequentes & alacres accurrercnt , ad leria vero ^ ad 
bene vivendum utilia , nec alacriter convenirent , nec 
diligenrer aufcuUarent. Kuic iimillimum eft , quod 
Demoitheni quidam ad:cribunt de umbra almi. 

15. RepR£HENdebat homines quod lufb, 
c calcitrando , aliifque his fimilibus femet exercerent 
ut periti cvadant : nulios autem in hocincumbere , ut 
probi 6c honefti evaderent. ' 

1 5. A N u L L o denique hominum gcnere linguae 
dicacitatem temperabat. Grammaticos ajebai fe demi- 
lari , quitanto ftudio mala UlyiTis perquirerent , fua 
ipforum mala ignorarent. d Olim Graramatici potiffi- 
mum verfabantur in Homcri rhapfodiis , at is in Odyf- 
iea commemorat vaiios Uiyilis errores. Mulicositem 
acculabat , quod in ciihara dihgenter aptarent chordas 
ad concentus, mores haberent inconcinnos. Reprehen- 
debat & mathematicos , quod folem , lunam acfteUas 
intueicntur , non videntes ea qux elTent ante pedes. 
Oratores carpebat , quod ftuderent jufta dicere , fed ea- 
dem facere neghgerent. Avaros objurgabat , quod pe- 
cuniam verbis vituperarent , cura eam animo plunmi 
facerent. Eft enim hoc avaris peculiare, quod nulli ma- 
gis deteftanmr avaritiam quam ipft. 

17. Taxabat hominnm vulgus , quod bonos 
viros hoc nomine laudarent , quia pecunias contemr.e- 
H 6 renr, 

a Pauciboni, h-n^itt^eiv, c Ridicula prjiferuntur faltH 
tmbm, d Cura prapojisra, tPrapoJlerafiudia, 



D I O G E K I s 

rent, nec interim imitatcnmrquod laudibus extoile- 
lent veliemeutec , fed pecuniolbs magis fequcrcntur > 
quos vituperabant. Deftomachabarur in eos qui pro- 
bona valetudine facrificarent» & in ipfo facro epulis im- 
niodicis femet ingurgitantes , facereut bonx vaietudini 
contraria. Dicebat fe mirari lervos , qui cum videtent 
Dominos pius a:quo voraces , non illis eriperentcibos. 
Nam hocefle Dominorum valetudini confulere , &fer- 
• vis raagis convenit edacitas. 

18. Hactenus diitum eft, quos quibus nomi- 
nibus , leprehenderit nunc audi quos laudarit : a Pro- 
babat eos , qui uxores du£luri non ducercnt, qui navi^ 
gatuii non navigarent , qui pucrosakuri non alcreiit ^ 
qui ad Bcempublicam accelfuri non accederent , qui fe 
ad convivendum priepotentibus compcncrent , nec ta- 
inen acccdercnt : figaificans ab his omnibus abftinetir 
cium , eofque prudcntes videri qui ad ea folicitati, tem* 
peftive vertilient fcntcntiam , quod lemel f.ggreilis non 
!it integrum mutare coniiiium , etiam fi poeniteatinfti- 
tuti. Qui duxituxoiem, jam fui juris non eft : quife 
inari commifir,. ventorum arbitrio feratur oportet : qui 
lemel acceifit ad Rempublicam , fceniE fciviat oportet ^ 
& ut cupiat, tutum non eft ad privatam ledire vitam. 

i^. 1 L L I tribuitui 5c hoc aenigma, manus non eflc 
porrigendas araicis complicatis digitis: ^innuensnon, 
i^iis eflc ft comes nos praebcamus amicis , led comitati 
comitemadjungendambenignitateirii Qui coraiter tra- 
£lant amicos, dicuntur <A|fbc&ia/, quaftdicas dcxtrarc. 

20, C u M captus venderetur in Creta , praeconiro- 
ganti quid fciret , & quo titulo cum commendaret em^ 
ptori : c Did inquit , te vendirehomimm qtd fciat imfe^. 
rare liherii» Quidam X€nia.des Corinthius admiratus 
prajconii novitatem , adiit Diogencm percundansnum 
£;iret quod profiteretur : ubi ex fermone hominis com- 
perit effe fapientcm ac dodum,mercatusduxit domum;. 
«ique fuos liberos erudiendos tradidit : quos ille fufcc- 
|>tos libesalitet inftituit , piimumquc artes liberales^y 

mox 

in vita fagmda^ b BsnigmHr, € -Efiac^rjft 

frtigaiu.,. 



A p o r H T H. I B. I IT. I?! 

xnox docuit equitare , aicum lendeie , fundam lotaic , 
jaculari telum. In paleftra vero non peimittebat, ut pze. 
dotriba illos gravioribus laboribus, in raorem athlcta- 
rum exerceret , fed hadenus quantum adruboiem bo- 
namque corporisvaletudinem conduceret. Cuiavitut 
ex Poetis aliifque fcriptoiibus optima qusequeedifce- 
rent, quod ea modo vere fcimusqux memoria tene- 
mus : breviter totiusdoclrinsrummam illisredegitin: 
compendium, quo & citiusperciperent, & fidelius me- 
nioria compledercntur. Eoldem inftituir , domi mini-- 
llrare parentibus , cibo levi , vilique, &c zqnx potu con- 
teutos eiTe : cumque csteti ca^fariem alant ad formae. 
commendationem, ille juflit iiiosradere comam : & a 
quando prodeundum cfTtt in publicum, incomptos 
producebat abfque tunicis, incalceatos actacitos. Quia 
dc ad-venatum illos inftituebat , Lacedacmonios imita- 
tiis. His lebus fawium elt , ut a pueris obfervaietui, pcr*. 
que illos parenti commendaretur.- Alii nariant Prse- 
conem Diogenis julTuita prxdicalTc , Eftne quifpiam qui 
'velit emerc Dominum ? 

21. C u M fedeiet in auiiione , vetitus eft federe ac 
juduseft ftarcjob id opinor,ut faciliusinfpicerctemptor 
quid emer.ct. At Diogenes : a ^id, inquir, refert ^uan^ 
de pifces^ quocunque modojaceanti emuntur : notans vulgi 
ftultitiam, qui emptuti feivum cavent ne quod corporis 
vitium faliant , nec fimili cautione explorant mcmis 
habitum. Is autem deprehenditur ex oratione. 

22. AjEBAT fibi videri miium, quod cum ollatii 
aut operculum non emerent homines nifi pulfu ac tin- 
nitu exploiatum , in emendo horainc (blo adlpedu cd. 
ient contenti : fignificans hominem nulla cx re melius 
cognofci quam ex oratione. Ut igitur qui vas fidiilc 
tcruntio parant cmere, digito pullant , atque ex tinnitu 
icddito dignofcunt , fitne integrum , probccaicillas, nc 
bene codum : ita prius quam minis aliquot emant ho- 
rainem , oportebat ad dicendum provocare , atquc cx 
oratione deprehendeie qualis fit. Eodem peninet di-» 
ftum fupcrius : Pilcis mutus eft , nec rcfert quo modo- 

H 7 jftcefltj, 



182 DlOGENIS 

[aceat , cum nihil aliiid fit quam pilcis : ita non refert 
quo corporis habitu emas hominem, fi filentem emas. 

23. XENiADiE a quo fuerat emptus dicebat : 
A Jiithi licet fervo obtemperes net effeefi , piopterea quod 
qui nauderum aut mcdicum habet fervum , ei tamen 
parere cogitur , fi velit ex eo capere utilitatem. 
- 24. Apud huncXeniadem fertur conlenuilTc, & 
a fuis Difcipulis lepultus e(fe. Rogatus a Xeniade , quo 
modo fepeliri vellet : h Infaciem, inquit : Percun^lanti 
cauflam : ^oniam, inquit , pauli» poji juturum ejl ut m- 
feriorafiant fupenora : huc alludens , quod id temporis 
Macedones rerum potirentur , aique ex humilibus fie. 
rent excclfi : quod fi inverterentur o.nnia , fore ur ca- 
davcr etiam ex prono fieret fupinum. Fortaflls iliud 
fenfit, nihil refcire quo ftatu corpus exanime ier-eliatur, 
quia in re magna erat vulgi fuperftirio, porredis in por- 
tam pedibus effeiebantur, ftantes cremabantur : 6c ho- 
die ftantes, ut audio fcpeliuntur ]\idxi , certe fupini fe- 
peliuntur omnes Chriftiani. 

25. iN foro quondam ftans cUm;ihQt y\Adefie hO' 
minet: veluti concionaturus apudpopulum, cumque 
)am frequentes conveniflent , nec ille defineret clama- 
ic , ^defie homtnes : quidam indignafi. En adfumus , 
dic aliquid. Tum Diogenes baculo illos , abigens , Ho- 
mines , inquit , actejfejujfi , non Jhr^uilinia, Non puta- 
vit hominis cognomen competereineosquinon vivc- 
tent juxta lationem , fed brutoium in morem agerea- 
tui afife£^ibus. 

z6. Alexander Magnus cum eftet Corinthi , 
adiitDiogenem pro dolio (edentem , cumque eo multa 
collocutus eft , a quo digreflus indignantibus amicis 
quod Rex illi cani t«tntuni habuiflet honoris , qui tan- 
to Principi nec nffurgere dignaretur: c Immo^ inquit , 
nisAlexander ejfem: Dio^enes ejfe veUem, Adeo demi- 
ratus cft animum illum hberurx\ , ac rebus humanis 
dmnibus fuperiorem , ut nihil regno fimilius efle ju- 
dicarct. Prscipua Regum felicitas eft i quod nulli fer- 

viunt, 

a Servo prudentiohtemperandtim» hSepultma* c 
mnespeeftdumfimilif. 



AroPHTH. LiB. III. i8j 
viunt , fed quidquid volunt facile cfficiunt , tum quod 
nullius cgeant : atqui hoc ipfum homini praeftat Philo- 
Ibphia multo verius , quam tegnum Monarchis. Quan- 
quam Alexandrum elTe , Alexander majus quiddam 
exiftimabat quam Regem efle. 

27. Negabat illosdebilesac mancos appellan- 
dos , qui fuidi elTent aut cxci , a fed qui peram non 
haberent. Luflt autem affinitate vociim. Namcty«7JW- 
f)^- Gia^cis dicitur mancus, aut mutilus, aTmfici qui pc- 
ra carec: innuens opiiior hominem ad omnem vitae 
funclionem iuutiiem efle qui expers fit Philofophix : 
Pera cnim Cynicorum penus erat. 

28. iNGREssus aliquaudo juvcnum convi- 
vium, capite femitonro , h non folum non comitei ex- 
ccptus eft, fed muhis piagis onuiius dimillus eft. Quos 
ille hac ratione eft ultus : Non?.ina juvenum a quibus 
fnerat csfus albo infcripllt , itaquc obambulabat foluto 
paUio : plagarum notx loquebantur quid eflet pafliis , 
6c album prodebat audores, hoc pafto juvenes inhuma- 
nos omnibus objurgandos ac repiehendendos expofuit. 

29. Q_^u o N I A M Cynicus eiat , c canis di(^us eft, 
& hoc vitx gcnus multis iaudabatur , nemo tamen imi- 
tabarur. Itaque dicere folitus cft, fe canem cfle laudan- 
tium, fed laudatoium ncminem cum laiidato cane au- 
cieic vcnatum ire. 

30. Jactante (c quopiam ac diccnte , Viros 
fupcio in Pythiis : d Equidem , inquit , viros , tu ver» 
mancipia. Lufit rurfus affmitate vocum , qux cft intet 
etvefpf^ & etvefpxTniJtt. Maucipia autem appellabat qui- 
cumque fcrvirent cupiditatibus : has philolbphia vincc- 
re pulchrius eft, quam in Pythiis ludis vincere viros. 

31. Cu I D A M admonenti, ut jam fenex quiefte- 
ict a laboribus : e §^id , inquit , ft in ftadio currerem , 
utrum oporteret jam meta vtcmum curfumremittere ^ an 
magii intendere? Redcfenfit, virtutisftudium hoc ma- 
gis intendendum, quo minus fupereft vitae , quod turpc 
fil tum ab honefto inftituto lefrigefccre. 

32« A L I- 

a Philofophia. h Vindin^a civilis. c Virtus laudaStk 
fantwn* dStrviveri^ eHonefti/ludiwnmendcrHifim, 



3?4 D I O G E R I S 

32. A L I Qjj A N D o vojcatus ad caenam , tiegavk 
leveiuurum. Roganti caufiam, ^pwii^r/?, iiiquir , heri 
Viihi non ftmt a£la^ratia. Vulgus hominum poftulat iibi 
veluti pro magno beneficiograiias agi , fi quem admile- 
rint ad convivmm. At Diogenes licet paupei, exiftima- 
bat fibi deberi gratiam , quod nongravaretur intcrefie 
convivio , quia nuLquam irst aiymbolos, fed Jautius 
Philofophise fetmonibus pafecret convivatoris & convi- 
varum animos, quam ille corpus epulis. 

33. DaMosTHENEM adolefcentcm aliquando 
in publico diverforio prandentem deprehcndit,cum ille 
conlpedo Diogene fefe fubduccret introrfuin, T/i;2/o 
^isi inquit, in cltverforiofuturus es: Ijgniiicans licc illum 
in2gis fore convivarum fabulam, quod non rclum ibi 
verlaretur, fed ctiam tanquam in re nefaria deprehenlus 
fefe fubduxiftct. Hoccnim memorabilius, quam quod 
illic potaret. Alii narrant hoc cuidam adolefcenti di- 
dium. Is potuit & Dcmofthenes efte , limplicior autem- 
fenfus eft , ut accipiamus adolefcentnlum adn^.onitum , 
ne intro fugerct , ied foras, Nam quo inieiius fefe ab*- 
«lebat in popinam, hoc magis erat in popina. 

34. Hosp I T I B u s quibufciam celebfcm illain 
Demofthenem videre cupientibus , porre(5lo medio di-' 
gito : a Hicefii inqirjt , ille Dimofihenei KAthemenfium 
cTAtor. Digitus pollici proximus index dicitur , quod 
Imnc intendentes folemus aliquid coramonftrare. Di- 
gitus autem mediiis apud prifcos infamis habebatur ob 
cauftam heic non referendam. Forro Demofthenes 
vulgo male audiebat 3 qaafi parum vii c0et. Id fignifi- 
cansDiogenfs, niaiuit iilum medio quam indice de- 
xnonftrare. ' • 

35. Cui DAM cxciderat panis, cirmqiiereli- 
quit, h quod puderetreciperc. Hunc caftigare volena 
Diogenes in}e<5i:o fune collorraxit urceum percerami- 
cum , hoc faciens^inpoculo-* quod ilie in pane faceie 
exubefcebat. 

35. Cu M maltisvideretaiimsiodiccPhilofbphus* 
xdfiooditj c fele imitari chori magiftros, quitonum 
' ■ r V . • . •kgiii- 



Apophth. Lib. III. i83f 
legitinium excedcre foknt , ut alii congruum arripe- 
lent. Quod enim excedit modum , tametfi vitiofum 
cft , tamen ad excitandam aliorum rocordiam condu- 
cibile eft. Ita pallium ac doliura Diogenis, divitibus fuas 
delicias expiobiabant. 

37. DicEBAT plurimos infanire praeter digitum» 
Nam fi quis afiidue medium digitum intendat vice in- 
dicis , a. vulgo habetur inlanus : li quis indicem, fanus 
videtur. At plurimifunt iiomines qui graviusinfaniuiit 
in rcbus feriis , quam fi digiium pro digito porrigant, & 
tamen hi vulgo non habeniur infani. Quem.admodmn 
& hodic parentes in liberis pio gravi peccato caftigant , 
li Irsva pro dextra utantur : atqui non itidem caftigant 
cos, cum turpia pro honeftiseligunt. 

3H. Taxabat 5c in hoc hominum inlaniam 9 
*quod res pretiofas miLiimo cmerent, ^ venderenrquc 
vililTimas plurimo. Statuam enim iribus nummuni 
roillibus emi, cum farinas chanix duobus sereis veniret. 
At ftatuanihil opus advitam , fiue farina vivere non 
Jicet. Conveniebat iytur farinam muico ftatuiselTe ca- 
riorem. Philofophus pretia rerum seftimabai ufu natii- 
rali, vulgus seftimrit ftulta perfuafione. 

19' Q^, OD fupra retuHmus deXeniade, quidam 
ita narrant : Cum clTet emptus Diogenes , perinde qua- 
fi ip(e Xeniadam cmilTet , dlxit iih : c Vtdt utjujjis meit 
pare^. Cumque ille diceret ava /TzyTa^t^ , ftgnificans 
rem praspoftere agi, fi fervusimperet hcro , SimedKum^ 
inquit Diogenes , emijfes <z^er ^ nonilliprafcribentiobtem' 
perares an dicercs ^ avco TrvTVjuulfJ. Si lierus coipoiemalc 
affeftusaufcultat fervo Rei medicse perito , multo ma- 
gis dccet animo xgrum aufcuhare fervo Philofbphiat^ 
periro : quod enim ars medica prxftat corpori , hoc 
Philofophia pra:ftsr animo : illa mcdetur febri, haec pra- 
viscUpiditatibus. Quanio auiem animus pratftat corpo^ 
ri, hoc iliius morbi funt quam hujus graviorcs, Laeiiius 
addit , cum a pra;cone rogaretur , quo titulo vellet prx- 
dicaii, ifque refpondilTet , fe fcire impcrare liberis: ubi 

vidif- 

a Jnfanidgenera, h ty£jlimatfo prapofiira, c Servta 
trtidtntiot hero. 



iStf DlOGENlS 

vidiffet prxteicuntcm qucndam benecultum, Huie , 
inquit) me vende^ nam u ez^et Domino, 

4o» C u I D A M ambienti a Diogenein Philolbphix 
di(ciplinam recipi , admiflb explorandi graiia pcrnara 
in via ferendam dedit , fequcjuflit fequi. lUepraepu- 
dore, abjeclo quod gcftabat , ftirtim fe fubduxit. Ali- 
quando poft fortc fortuna illi hdws obvius , ridens : 
a Tuam , inquit , ac meam amicttiam fema diremit : in- 
dicans illum non efle idoneum Philofophiae difcipu- 
lum , qui ftultum pudorem non pofTet contemncre. 
Neque enim turpe eft geftare pernam , fcd ab honefto 
lecedere turpe eft, Diocles hoc ipfum paulo (ecus nariat. 
Cumquidam ambiens elfe Diogenis dilcipulusdixillet 
illi , Impera mihi Diogenes, admiffo in famulicium ca- 
lei fruftum portandam dedit. Id cum illc ob pudorem 
iccufarct : Nojlramy inquit Diogenes , amicitiam pauliu- 
lum cafet diremit. 

41. CuM aliquando vidiflet pueruin cava manu 
bibentem : l> Hw puer , inquit , mefrugalitate fuperat , 
^tii fupelleBilem fuperfluam mecum circumjeram : 6c edu- 
ftnm epera poculum ligneum abjecit , Nefcieham , in- 
quiens, & in hoc nobU pro vidijfe naturam. Cura alteium 
pueium vidilTet vafculo fra^to , cavo panis excipere len- 
ticulam , abjecit & catinum ligneum , ut fupervaca- 
Bcum. H2EC patiar videri ridicuia , modo fateamur, im- 
modicum iimplicitatis exemplum in hoc utile : ut nos 
noftri luxus pudeat. 

42. Sapienti c nihil deefte colligebat hoc fyl- 
logifino , Deorum omnia funt , Deorum autem amici funt 
fapientes , amicorum communia funt omnia , fapientum 
igitur funt omnia. Sed codem fyllogifmo rejici poteiat 
petens aliquid, cur petis habcns omnia \ 

43. CuM vidiflet foeminam Diis procumbcntem , 
ita curvato corpore, ut a tergo qusedamapparerent qitac 
nudaii non decet oculis hominum , adiit illam dicens : 
d Non vererU mulier , ne ftante poft tergutn tuum Deo [nam 
illiHS plena funt omnia ) parum decenter teger^s ? Afcula« 

pio 

a Pudor inutilii. b frugalitat, C Sapiens dives, 
d DeoTHmubique, 



A P O P H T H. Lll3. III. 187 

pio percufforem confecrafTe dicitur , qui accurrcns proci- 
dentes iu facicm contcreret, hoc figmemo deteireng 
homines a fupeiftitione , qui credunt Dcos non audiiu- 
tos, nifi ipfis indecoie corporis geftu fiipplicent. 

44* SoLiTus eft joco diceie , fibi tragicas ex(e« 
crationes occurrilTe , a quod eflet ain<p(^ , «ttoX/j , 
«tTTttTe/f , Tffco^s , ax«7w; , iii yifjui^Ct^i id cft, domo, 
civitate patriaque caiens , pauper & erio ; alludens ad 
locumaliquem etragoediis. De Oedipi exfeciationibus 
^ nobis didum in Chiliadibus. 

45. <iu I N & illud dixifle fertur , quod fortunac 
opponcret animi fiduciam , h legi naturam, affeftibu$ 
lationem, eoquod his tribus paratur ac fervatur ho- 
minum tranquillitas. Adverfus fortunae procellas tue- 
tur fapientem animus impavidus : naturam pro lege le- 
quitur , cui fi repugnet lex , contemnit eam : porro cu- 
piditatem tumultus latione compelcit. 

45. CuM Alexander Magnus invileret Diogenem > 
reperit eum in rranio fedentem pro dolio , ac laceras 
fchedas glutino committcntem : poftea quam Rcx 
niulta cum illo coiloquutus pararet abire , diceretque, 
Cogita Diogenes quid a me velis petere , nam quidquid 
optaris fcres. Mox, inquit, de aliu^ interim fede pauUiJper^ 
Cum Rex fecelfifletj putans illum velle deliberare, diu- 
tius filenti repetiit , Pete quod vis Diogenes. Hoc, in« 
quit, volebam , nam prius arceha^ mihi folem ad id ejuod ago 
necejfarium. Alii rarrant illum dixiCe , -Ne 7?nhi feceris 
umbram , ejuod vellet apricar:. 

47. Memoratur & illud: Alexandrum ita 
fuifle loquutum : c Adfum 6 Diogenes tibi fubventu* 
rus , quandoquidem video te multis egentem : cui 
Diogenes , Vter noflrum pluribw tget : e^o qut ultra pe- 
ram ^pallium nihil defdero : an tu qui non contentus pa- 
trio re/HOy tot periculis temet otjicis ut latiu^imperes : adeo 
ut vix tctus Orbis tuA cupiditati videatur fatis futuru4 ? 

48. QuoDAM tcmpote cum diutiflime legens 
tandem eo veniflet ut vidcret diartam vacuam : d Bono, 

inquit, 

a Tauperta4 tragira. b Philofophi uita. c PhilofophHs 
paugittget. d Lepide. 



IS» D i O O E N 1 S 

inquit , ammo eftote viri. tttrnm video. Alludens ad lon- 
ga navigatione fellos , qui recreantur animo cum ipfis 
procui apparet portus. 

49. Cu I DA M fcphifticis argutationibus colli- 
genti , auod Diogenes haberct cornua ; fiontem ac 
tcnipora manu contrafVans : a KArcjai , inquit , ego non 
vtdeo : irridere maluit frivolum enthymema quani 
folvere. 

50. C u M Zenon in fcholis diflerens , acutifli-. 
misrationibus probarct nullum efle motum , neceflc 
poflet , Diogenes furgcns coepit inambuiare. lu admi- 
ratus21cnon, Quid, inquic , agis Diogenes? Confuto , 
inquit, tuu^ rationes» Taxans interim inanem ing^nii 
ofientationem. 

51. SoPHisTA quidam volcns apud Diogenem 
ofteniare acumen ingenii , hunc in modum radocina- 
tus eft : Quod ego fum, tu non es. Cum annuiHet Dio- 
genes. Ego, inquit, fum homo , igitur tu non es homo. 
Tum Diogf ncs : b ^me^ inquit , Dicipe , & reSle coUe^ 
^eru. Non di^natus eft aperire , qyiid habcrct vitii ratio- 
cinatio, fed maiuit irriderc detam tuvoiis nugis libi 
placentem. Si fic fumpliflet , Tu cs homo, fequebatui 
ibphiftam non efl*e homincm. 

5^. CuiDAM ad oftentationem ingenii multa 
de rebus coeleftibus diflerenti : c ^nam nuper , inquit, 
de ccelo venijii ? Socratem in hoc reiulit, cujus eft illuU ; 
^«<g fiipra nos, mhil adnos. 

53. EuNUCHUs quifpiam contaminatae famae in- 
lcripferai xdibus fuis , /ow^gv eiyeiiw yjiKiy, ne quid in- 
grediatur mali. Id videns Diogenes 1 d cy£iium , in- 
quit , D^minus qua in^editur 1 Eunuchus boni ominis 
gratia pofuerat titulum , ne quid infelicitatis attingerec 
<iomum, id Diogenes detorflt ad mala animi , qux fola 
vera mala funt. 

5 1-. . N A c T u s ungaentum, eo pedes inunxit prx- 
tei morum pubiicum. Iddemirantibus dixit : e ^uo. 
mam uuguentum capiti infufum exhalatur tnaerem^ a ptMi- 

hus 

^sArguiufrivoU. h ^rffutixfrivoU. c Jgnota lQquL 
d MaUveroc. c Kidtculum. 



A p o r H T H. L I B. I IT. 189 

lat dtitem adfcendit ad nares. Similiter alius reprehendit 
publicam confuetudincm , qua coronas capiti impo- 
minc, cum magisconvcniat infra nares poncre , quod 
fragrantise vapor non tnm defcendat quam adfcendat* 

55. Atiienirnses hortabantur Diogcnem , 
ut myfteriis initiaremr , addentcs quod initiati apud in- 
feros piincipatum tenerent. Ad quae Diogenes : a Per- 
qtiam ricliculptm efi , inquit , ji KAgefilawf & E^aminondas 
tn c<sno degunt^ & Patecion fnr ac viliffimi <ju\cjue hominesy 
quod inittati ftnt^ in beatorum tnfulis erunt. Giavitcr taxa- 
vit Sacerdotum morcs , qui quaeftus gratia blandieban- 
tur hominum imperitorum fupertHtioni perfuadentes 
initiationemconferrefelicitatem pofthancvitam , cum 
ca parata fit his , qui pis & egregiis fadis eam prome- 
luerint, iive fint initiati, five non lint. 

56. CuM primum coepiflet Philofophari , cum in 
dolio , licco mucidoque pane vcfcensfolusaudirctto- 
tam uibem la^tiria petftrepentem, erat enim dies feftus, 
lenfit animo non nihil txdii , diuque (ecum de lelin- 
quendo vitx' inftituto cogitavit. Sed cum tandem mu- 
res videret adrepentes , panifque micasedere; b iluid 
tioi difplices^ inquit , o^Liogenes 1 fat magnificus es , eccfi 
' etiam parafiros atu<. 

57. pLATOKi ipftjm ob vhx (brdes canem ap- 
pellanti : c Sane , inquit , nam ad eos qm me vendiderant 
recurri. Solent enim canesii vendantur , ad veteres Do- 
minosrecurrere. Non ofFenfus eft convicio , fedcom- 
mode interpretatus eft. Cum i£.ginam navigaret , in- 
terceptus cft a piratis , atque in Cretam perdu«^us,ibi- 
quc venditus. Eos piratas puto fuifle Corinthios , aut 
Athenienfes , autcerte i^ginetas. 

:^S. C u M e balneis redeuntem quidam logar 
fent , d num iilic eftent multum hominum , nega- 
vit efle. Rurfus percunftaius , an illic elTet multa tur- 
ba , annuit , fignificans hominis vocabulum in pau- 
cos competere. 

59. Narratur 5c illud vix credibilc : Plato 

fic 

a Initiari nonefi fatis. h Lepide, c Canis conviciHJn, 
d Homines non homims» 



t^O DIOGEKIS 

fic defiaicrat hominem. a Homoeft animal bipes abf. 
qucpcnnis. Ei definitioni cum difcipuli Platonis ap- 
plauderent, Diogencs gallum gallinaceum pcnnis ac 
pluiiiis nudatum produxitin fcholam. £n, inquiens, 
hicefi bomo Platoms. Itaque definitioni adje^um eft, 
latis unguibus, quod aves hujufmodi non habent. 

60. Percunctanti qua quis hora prande- 
xe debcat : h Si dives efi , inquit » cum vult : ft pauper^ 
cum potefl, 

di. A 1» u D Mcgarenfes cum vidcret arietcs pcUi- 
bus tedos adverfus fngoiis injuriam , ipfbrum autcm 
filios nudos : c Satiits efi^ inquit, Megarenjts ejfe arietem 
quojn filium , Traditum eft de Megarenfibus , quod in- 
diligenter habent filios fiios. 

62. I D A M in publico gcftanslongam trabcm, 
pcr imprudentiam percufteiat Diogenem , moxquc cx 
more dixit. Cavc , At Diogenes ; d Non me , inquit , 
vis iterum percutere ? Alii lic narrant : dicenti Cavc , 
baculumimpegitincaput, & poft iftum adjecit , Ca- 
ve , pat pari referens. Nam ante laefionem diccndum 
erat, Cave. 

6 3 . Qu o D A M tcmpore lucernam accenfam ge- 
ftans obambulabat in foro clariftima luce , quaerenti 
am;lis. Rogantibus quid agerct : e //or^w^?» , inquit, 
quitro : notans publicos civitatis moies vix homine 
dignos. 

64. C u M aliquando peifufiis clTet aqua , ftaret- 
que toto diftillans corporc , circumftantes aliquot , ut 
fit , commiferabantur hominem indigna paffum. Qui- 
bus , Plato , nam & is forte tum adcrat. /Si vultis , 
inquit , commiferari Diogencm , abite : notans in 
Philofopho gloriae cupiditatem. Hoc igitur (peteulo 
quoniam deledabatur, felix erat potius quam mifc- 
xandus : at fi nullo tcfte peifufijs fuiflet , tum vcre 
fuiflet miferabilis. 

6$. CoLATHUM impingenti : g ProfeCto , in- 
quit, nefcidam mecapitegaleato amhulars : Liidens ma- 

num 

a Ridiculum. h Fejlivum. c Educatio. d Seramo» 
nitio. Q Homorarni inventu. £GlcriateCia. gModerati, 



A P O P H T H. L I B. I I I. 15 V 

num pronatn galearn dixit. Nec alitcr ulcuseft percuU 
forem. Nili forte legemiura eft : Nefciebam captrega- 
lea te^io incedendum ejfe. 

6<J. At non eadcm patientia tulit Midiam , qui 
impa6to ilU colapho dixerat. Tria millia tibi in menfa 
funt pofita : per ludibiium illigratulans , quod pro co- 
lapho lantum nummorum cx multa ad ipfum eflet re- 
diturum fi lege ageiet. At Diogenes poflridic fumpto 
pugilum loro , eoque impado Midiac totidem verbis 
dixit : 4 Tria miHia tibi in mcnfa funt pofita. A. Geliius 
nairat de quodam . qui pro dele^amento habcbat ma- 
nu depalmare homincs , moxque e erumcna quam in 
hoc ciicumferebat , juflit numcraiimul^tam. At Dio- 
genes declaravit non omnes eile ea patientia , ut mul- 
da contenti (int. 

57. Ph I LosorHi vulgo hoc nomine male au- 
diebant , quod Deos aut oon crederent efle , aut con- 
temnerent. Hoc innuens Lyfias interrogabat Dioge- 
nem , crederetne efle Deos. Cui Diogenes : b ^i con- 
venit , inquit , ut non credam , cum perfuafum habeam > 
te Diis invifum ejfel Hoc di^tum quidam attribuunt 
Theodoto. Non refpondit ad quasftionem , fed in con« 
lumeliofe interroganrem retorlitfermonem. 

68.C0NSPICATUS quendam fe leligioms cauf. 
fa afpergentem aquis fluvialibus : Nam hoc ritu prilci 
(blent purificari , li quid piaculi commiflum credeient : 
c Infelixy inquit, ct4m erras in Grammatica , non abfolve'- 
ris afperfus : multo minus afper/to te liberabit k vita crimi* 
nibus, Re^fte notabat hominum flipciftitioncm , qui 
crederent (enObili elemento purgari maculas animi, niii 
pravas cupiditates amputaflcnt. 

^9- E o s fummopere reprehendcbat , d qui fi quid 
fecus eveniflet , fortunam incufarcnt , id quod vulgus 
hominum folet : dicens ipfos hominespotius incufan- 
dos , qui poftularent a fortuna , non quae vcre bona cl^ 
fent, fedquae ipfis bona viderentur. Nam fi pcrmittc- 
rentDiis.quiEipfijudicantoptima, dare, darent: nunc 
acceptis his quae flagitarunt , impudentei incufant Deos. 

70. S u- 

a Parpm, b Salfe. c Superjlitio. dVota/hilta* 



I9i D I O G E N I S 

70. SupERSTiTiONsM hominum qiii iil 
fbmniis terrerentur, hoc psiGto deridebat : ^ha vigiUn- 
tes , inquit , a^uis , e^t ?ion curatts : quA vero dormientes 
foinntatisy folicite ptrcjtmitif. Ad feliciiatem enim aut 
infeiicitatem hominis nontnra refert cjuid patiatur in 
fbmniis , qiiam quid agat vigilans. Ibi quotiesaliquid 
turpe committit , oponebat metuere Deorum iram ac 
triftem evcntum, non li quid dormientibus fit vifum. 

71. In Olympiis prsconem ita pronuntiantein , 
Doxippus viros vicit., correxit Diogenes : a Htc , inl 
quiens , mnncipia , fed ego vircs : fignificans eos qui cer- 
tarent Oiympia, non efie viros fed glorise mancipia. So- 
lus Philofophus vincitviros. SimiJc huic eftquodfu- 
pra retuiimus. 

72. Cu M Fhilippus exercitum haberet apud Chac- 
roneam , venit eo Diogenes , 6c comprchenfjs a militi- 
bus deduclus eft ad Regcm : qui confpe£to Diogenc 
jgnoto iratusexclamavit : Explorator. CuiDiogenes: 
i Prorfus , inquit , explorator^ nam huc veni injpeCiurm in» 
faniam tuam , qui non contentus Regno Macedonum , alie- 
na ca^tans temct m dtfcrimtn conjtcis , ?ie Regno ^ vita 
friveris. Rex admiratus hominis libertatem, juflitil- 
lum abireliberum. 

73. Alexander Macedonum Rex miferat. 
cpiftoiam ad Antipatrum , per quendam nomine Ath- 
liam ; cum id temporis forte adefiei Diogenes, qui Cy- 
nico more dixit : xAthlius ab ^thl-.o per ^thliam ad 

^thltum. Porro athlius Grzce miferum fbnat , multif^ 
quelaboribtis affii£ium , unde & athletis nomen. Sen- 
lit Philofophus, Principesob ambitionem afliduisbcllis 
tumultuantes vere miferos efle : seque miferos qui illo-^ 
xum cupiditatibus infervirent. 

74. Invitatus ut ad Alcxandrum venirct, 
xeculavit : at Perdiccas profe£to minitanti nccem ni ve- 
niret: c N?7, inquit, magr^nifeceris pcjuidem & cantharis 

phaiangium idem pofjint. Cantharis pufillum eft infc- 
^ium non difiimile (carabiro, fed praelentaneum habens 
venenum, phalangium aranei genus cft nocentilfirnum. 

a Vf^oria ffilchra. b sAmhitio, c Likre» 



A P O P H T H. L I B. I I I. Ip 5 

Necdubitav^ic viciliim miiiitari Perdiccai Te felicirer vi- 
£turiim , fifineillo viveretj: indicans infeiices efie qui 
cumPerdicca viverent. . 

75. AJEBAT faciks efle Deos ad dcnandum ho- 
minibus vitam , ^cxterum lianc igiiorari abhis, qui 
quxrunt dukiaria , ungusnta , aiiafque hoc genus deli- 
cias. His enim qui fauintur, ciedunt !e vivere , cum 
veramvitnm , traiiquillam nc funvem fola pra^ftet fa- 
piemia. Noii igitur Dii iut.: inculandi , ledhomines, 
qui per ftukitiam non poilulant ab iliis \ itam , fed vo- 
luptates. 

76. CoNsriciENs delicatum quendam a fer- 
VO calcsari : b Kondum ^ inquit , fat bcatm es , nifits 
etiam nbjlergat • id erit ,fi mancus fuerii. Vifum tii Dio- 
geni non multo minus ablurdum in calceatu abuti ope- 
ra farnuli , fi quis iple fibi hoc praftare vaieat , quam il 
poft exoneratam. aivum adhibeat famulum abllergendo 
podici. Qmnquam tnieihgi potefi &i de abCtergendo 
nalb, Phiiofopho ethnico prodigiolk delicia: videbaiitur 
ethnicum calceari a famulo : at ego novi Chiiiuanum , 
Sacerdotem , ac Thcologura , cui cum nulium ciTec 
membrum mancurn, tamen aditurus lairinam famulos 
accerfebat qui folverent ligulas , item reveifias qui aili- 
garent. Id ego videns , lic mecum cogitabam. Utinaai 
hic adeliet Ipedtator Diogenes. 

77. CoNspiCATUs Duciquendarn , qui phia- 
lam ex asrniio furatus fuftuleiat: Ducebatiir autem a 
magiftratibiis quos iUi ii^^Mfjuovd^ appeliant : c Ma^niy 
inquit X){o^QicitSifurss parvum ducunt. Utinam hoc non 
poiht vere dici in Magiftratus aliquot Chriftianos , a 
quibus ad laqueum adigitur interdum, qui x. drachmas 
fuftulit, ipft impune magnis furtis , vel peculatu potius 
ditefcunt. 

78. ViDEHs adolefcentem lapides jacicnrem ia 
crucem : Euge.y inc\mt ,fcopum atti)jges, Innuensforc, 
ut aliquando in crucem agerctur. 

79. CuM adolcfcentuli circumftantes Diogenem 
acclamaflcnt , Canis : ac mox territi fugere coepilicnt , 

I roga- 
a Vclupta^, b Delicia, c SJft» 



194 DroGENis 
rogatique cur fugcrent, dixiflent, ne mordcas nos canis : 
a Bo?2o , inquit , antmn Jiiii fiiioit, cants non edtt tetuUm. 
Tede illis exprobrans molliriem. 

80. C u r D A M libi placenii , quod leonis exuvio 
teftusincederet : b Non tudejinf.s iin(\uix.y vtuutufira- 
gnla pudefacere ? Indecorum efleccnfuit, quod homo 
mollis Herculis amidum iibi viudi^aret. Idem dici 
poteft iis qui prodigiofo amidu ptofitentur (andimo- 
jiiam, vita non relpondente. 

8r. Pr-^dicantibus beatum Callifthe- 
nem Philofophum, quod apud Alexaudium apparam 
fplendidoexciperetur. Immo , inquit , infelix efi , quod 
iilt praude^idum coenandumque pt , cum ^lexandro vifum 
fuent : fentiens nihilefle beatum fi abfit libettas. Hic 
eft Callifthenes Ariftotelis dircipulus , quem Alexan- 
der tandem conjccit in carcerera , ubi & periit. Qui- 
dam pro Callifthene furponunt ipfum Ariftotelem , cu- 
jus felicitarcm prxdicaniibus quod cum Regis filiovi- 
veret : ^nfioteles , inquit, prandet cum vult ^lexa?jder, 
Diogenes cum vuit Decgene', 

82. S I quandoegebat pecuniis , easab amicis acci- 
piebat : at fuggillantibus eum , quod praetei Philofophi 
dignitatem peteiei , quod efiet mendicorum : c Immoy 
inquit , nonpeto, fedrepeto, iit cutw, a/^K' d^n-euTta, Re- 
petimus enim mutuum , aut depofttum. Amicus au- 
tem egenti amico dans non donat, fed reddit quod de- 
bebat. Quifquis enim in taii cafti pecuniam fervat , rem 
alienam detinet. 

83. Cu M adolelcens quidam comptior Diogeni 
propofuifiet quaeftiunculam : dNon tibt priu^, inquit, 
refponfurtis fum , quam fublatis vefiibus oftenderu utrum 
mafculus fis anfcemtna. Ex cultu parum virili notavic il- 
lius mollitiem. 

84. Alteri cuidam adoiefcenti , lufumquen- 
dam amatorium eleganter in balneis exhibenti , quod 
Grxci vocant aciloiCi^m. Diogenes : e §luo melius , in- 
quit, hoc deterius : damnans improbatam artem , qualis 

eft 

a Salfe. h Hypocrifis, c Benigmtai. d Mollities, 
e Caninimores, 



Apophth. LlB. IIL ir^s 
cft & alea, cujus quo quifque eft artifex melior, hcc vir 
eft deterior. 

85. C u M Diogenes adefTet convivio , a qui ac- 
cumbebant appelJantes illum canem , oOa A\i projicic- 
bant, quod idcanibus fieri confuevit : at ille diTcedcns 
atergocommingebataccumbentes : fionificans & hoc 
cflecanum. 

Z6. ORATOREsac cxteros omnia ad gloriam 
facientes appellabat i^cruuO^-Tnis , id eft, ter homincs, 
ancipiti dido. Nam ut vu]gus homincm efle negat, qui 
nec do£lus eft 5 nec humanus : ita Philofophus homi- 
nem vocabat miretum , qui nihil haberet iupra homi- 
nem. Siquidem juxta Homerum , nullum animal ho- 
niine miferius. Proinde ter hominesdixit , ter mileros, 
qui fiaa ftudia omniaconferrent adrem inanifiimam , 
ac populari multitudini , multorumcapitum bellua: fer- 
virentrervitutem. 

87. DiviTiM quendam indodum , fed fplen- 
dide veftitutn , ;i^o<rouMKcv appellabat , hoc eft , ovem 
aureo vellere. Nam tales fuilTe proditum eft a Poetis , 
qui minimum valerent ingenio , ovillis moribus etiam 
proverbio dicebantur. 

88. PRySTERiENs prodigi cujufdam jedes in- 
fcriptionem habentes , venales : B FacHe , inquit , di- 
vinahamfore , ut pra tmmodica crapula domum evome'- 
ret. Jam enim domum abfuinpferatantequam vena- 
lem prolciiberet. Vomitus igitur erat ilie veritus quam 
vcnditio. 

S9. Adolescenti conquerenti quod a mul- 
tis perturbaretur ; c Depne , inquit , & tu perturbationis 
indtciapr^teferre: fignificans nulla re melius impro- 
bitatem Iscdentium finiri , quam fi qui laiditur , dolo- 
rem diftimulet. Etenim , qdi ob id inceftiint homines, 
ut illum difcrucient , definent , fi viderint illum nihil 
commoveri. Et Grxcis fufpicor alium eflc fenfum. 
Cum enim adolefcens quereretur fibi turbam efle mo- 
leftam , moJO/ 7^, inquit , ai> (f^etyf^^Tu ^ ttui^. 

I 2 TiuvliShi 
a Ter homines. b *Trofufo, c Dclor dijfimula- 
tus. 



15)6 D I O G E N r S 

^nwvl^^ , /T^^ipeiv , id eft , At dtCme tu quoque figna 
jiioUis 6c efFoeiiiinati circumfcrre. 

90. C I T.H A R OE D u M imperitum , obefoquc 
corpore , & ab omnibus vituperatum , Iblus Diogcnes 
laudabat. Dcraiinntibus quamobrem id faceret : a Lan- 
do , inquit , (^uodium taUs fic , malnent fe cithara quam 
lairocimis exercere: Hguiflcans ilium corpore vaiidum, 
ingeuio rudem , lanociniis aptiorem elie quam mulicaC) 
locus efi ab inexlpetlnio. 

51. Alterum citharoedum. , qui quotics cane- 
let , ab auditoribus deferebatur , obvium ita laluiabat , 
if Salvegalle. Cum ille offenlus lalutationis novitate 
diceret , Quiditai ^luoniam , inquit , camu tm excitas 
omnes. Jocum captavit ex ambiguitate verbi Gra;ci: 
civctyeimv enim dicitui 6c qui excitat dormicniem , 
quod folent galli gailinacei male canentes : 6c qui fe- 
dcntem excirac ut fufgat , quod ilie fokt. 

pz. C u M adolelcenicra quendam infigni forma 
plurimi intuerentur , Diogeiicfi incurvato corpore fi- 
num lupiriis implebat. At hoc ipeciaculum conveilis 
omnium oculis , ajebat , mirari le , cur adolelcentulo 
diraifib j lefe.iatuereniur : obitei notans iliorum in- 
temperantiam, 

*J3- (^u I i> A M vehementer fuperftitiolb , ac le- 
murum larvarumqiie tenonbus obaoxio , necem ipii 
niinanti , dicenrique unico i(flu tibi perfringam caput : 
c yAt eq^o , inquit, fi idfecerisj tihi finifier aflans , ut contre- 
rnifccA ejficiam. Significan5 fe mortuum etiam illum 
terrere poile a quo vivus contemnebatur. Hic tamen 
affectus dc hodie plurimos habet, qui cum fint ad- 
verfus vivos feroces, adverfus umbras funt formido- 
lofifiimi. 

94. AB Hegeiiarogatus, utipfilibrosaliquotcom- 
modato daret : d ISlon fapn , inquit , Hegefia , qui cum 
caricoA non jji^ia^i , fed veras eligas y vera exercitatione ne- 
gleEia adfcnptam te conferas, Hoc di6^:o notavit eos, qui 
|.">er omnem vitam nihilaliud quam. legunt Philolbpho- 
mmiibros, re6te vivendi priscepta continentes , ciim 

vii- 

z Salfe. h Salfe, cSuperflitio. d Le^io mortua» 



A P O P H T K. LlB. Iir. 197 

virtusmagis ufu difcaturquam ieftione : >e;t?«v, Gix- 
cis anceps vox ei\ adfciibeie & adpingere. Itaque virtus 
libris expreiTa , quodam modo pidta virtus eft. Abfur- 
dum autem videretur , in caricis habere deledum , in 
virtute non item. 

Cu I DAM illi probro objicienti quod exfo- 
laret a Patria : a Mifer , inquit , ij^-^^s rei cnujja philofe' 
jjhatus fum , five quod exfilium compulifiet Diogenem 
ad philolbphandum , fiye quod idco didiciiTet Philofo- 
phiam , iit exiilium iimileique cafus a:quo aiiimo per- 
peti polTer. 

96. Alteri cuipiam per convicium dicenri , 
Siiiopentes te exilio damnant. eao ^ inquit . ilk-s 
manfiom : lignificans fe qucd Iblum vertere jubere- 
tur , nihiio infeliciorem eile his, qui in patrirmane- 
rvut; nec exfihum xquoanimopati pofient. Tam enim 
mircrum elt manerc coaotum , quam exfularecoaftum , 
Philoibphus cui qua;vis terra patiia eft , ll jubeatur ire 
exfulatum , unius tantum civitatis exlul efi. At qui 
nuTquam poteft vivere nifi in patria , plufirnaruir; rc- 
gicnum exful ei^. Diogcncs autcm ob adultesuam , ut 
putant, monetam folum vertere eft. Erat au- 

tem Sinopenfis. Hoc ita refetr Plutarcbus in bello de 
exfiiio. Te Sinopenfis Ponto exukm efte jufierunt. xAt 
zgOj inquit, ilLcs hac darnno poetia , m in Pcrito extre^yjifc^ue 
Euxtni litoribus inclnfi perpetuo rnaneant. Dlogenesmu- 
tarat patriam , fedin meJius : exfulabant poiius , qui 
iiifelici regioni erant adfcripti. 

vj' C u M Olympionem, hoceft , in Oly.iipiis cer- 
taie folitum offendiliet pakeniem oves : h ^uam ceU' 
riter , inquit , O prAclare ab Olympm ad Nemea te contU' 
lijli., ludens affmitate vocum. Nam n/JAu certamina di^ 
cuutur a loco , quemadmodum Olympia. Nt/vUi; vero 
Craxis pa'co Ibnat, 6c vc^i? pafcua. 

9^. Interrogatus quainobrem athletx ni- 
: 1 ientircnt : c ^jtoniam , inquit, fuUlis ac buhulis 

nibus educati funt. Nam aihletas crafJioiibus cibis 
I 3 enu- 

a ExiLum utiU. b Facete. c ctv(AKC(f>lfM^j. Stat.or 
^nirioi. 



198 DlOGENIS 

enutiiuntur, qui corpori quidem robur confcrunt , fed 
mentis acumen hebetant. Vocis autcm ambiguitas dc- 
dic jocum. Nam ut Gi^ecis cm^ps^ , ita Latinis fenti- 
re j tam ad animum quam ad corpus pertinet. At per- 
cunclator ille qujcrcbat quid eflet cauflae , cur athletse 
veluti fenfu carentes non offenderentur plagis. Dioge- 
nes animorum ftuporem notare maluit. 

99. SoLiTus eft interdum adire ftatuas , &ali- 
quid ab illispetere. Demirantibus cur id faceret : a Vt 
conftefcam, inquit, non commoveri,Jt /juando ab hominibus 
non tmpetre quod peto. 

100. PosTEA quam inopia compulfus coepiflet 
mendicare , his verbis fblet aggtedi : b Si cui alteri dedi^ 
fii , da 6* mihi : fin nemini , a me incipe. Significabat le 
non inferiorem caeteris mendicis : itaque par elTe ut qui 
daiet quibuflibet , daret & Diogeni: qui vero tam par- 
cus efiet ut nemini quidquam daiet , huic tempus elle 
ut aliquando dare incipiat. 

I. Interrogatus aliquando a tyranno e 
cujufmodi sete potilfimum oporteret fieri ftatuas : c Ex 
eo , inquit, ex quo fufifunt Harmodtus ^riflogiton : 
innuens iilura eflc tollendum , quod illi tyrannicidae 
fuerinr. 

z. Percunctanti quo pafto Dionyfius ute- 
retur, amicis : d Vt utribus , inquir^ plenos fufpendit, ina- 
nes abjicit : fignificans a tyrarmo divites occidi, paupeies 
negligi. 

3. QjJ I D A M gloriofum titulum infcripferat xdi- 
busfuis, ejovis filius Callinicus Hercules heic habi- 
tat , ne quid introeat mali. Diogenes ex infcriptione 
ftukitiam hominis deprehendcns adjecit , TzoXi^wv 
it ovfAfJsc/^oL , ideft, Toft bellum auxiUum : indicans 
feram elTe malorum omnium deprecationem , poftea 
quam talis immigrailet. Colebarur enim Hercules 
ciXi^tK^H^j malorum depullbr. Eum oportuit in xdes 
immigrare prius quam immigrafret Dominus xdium , 
qui Jple erat magnum malum. 

4- Luxu- 

a Vfus lenit molejliam, b Mendicitof, c Libere. 
4 Salfe. e Sero, 



A P O P H T H. LlB. III. 199 

4. LuxuRiosuM quempiam in diverfbrio con- 
fpiciens vercenteiii oleis : ^ Si fic prandifes , inquir , 
non ita cwnares : fentiens non efie frugalitatis quod coe- 
naretoleas, (edquod ftomachas nimis lauto prandio 
gravacus , nihil appeteret in ccena. Nam tenue pran- 
dium optime condit coenam. 

5. D I c E R E folebat, b cupiditatem efle malorum 
omnium arcem ^'J^ttcx/v , non procul abludens a (en- 
tentia Solomonis, qui dixit , cupiditatem ladicem ma- 
lorum omnium. 

5. B o N o s c viros dicebat efle Deorum fimulacra, 
Deorum , quum fint o^nimi natura, proprium eft bene 
facere omnibus • nocere nemini. Haec imago melius re- 
iucet in (apientibus ac bonis viris quam in ftatuis, 
quum Dii iint incoiporei. 

7. A M o R E M d dixit ociofbrum negocium , quod 
hic affecius potiflimum occupet ocio deditos : ita fit uc 
d-um ocio vacant, in rem negociofiOimam iuvidant, nec 
rnterim tamen quicquam honx rei agunt. 

8. Percontanti quid eflet in vita miferri- 
mum : e Senex , inquit , egenus. Siquidem ubi naturas 
prxfidia deftituunt homincm , cxtrariis rebus fulcienda 
eft xtatis imbecillitas. Verum inter egenos habendus 
non eft , qui bonas attes ac probos amicos fibi paravit 
certiflimum fene£tutis viaticum : ille infelicifnme ege- 
nus cft , qui nuUa virtute prarditus eft. 

9. Interrogatus quae beftia morfum ha- 
beret nocentifllmum , Stdeferis , inquit, int?.rro^ii4, ob» 
tre^iutor: Jide cicurtbus , adulatcr. Nam obtre6):atoi prs 
fe fert odium , adulator fub amici perlbna multo etiam 
Ixdit gravius. 

10. Conspiciens duos centaurospugnantes 
in tabiiIapeflimepi6tos : fVter , inquit, horum deterior 
efl ? Notans piftoris imperitiam , quafi dubiiaret utet 
eflet deterius pi6lus. Ufijs eft autem voce ambigua, nam 
X^eS^v & pejor dicitur, & in pugna in^erior. 

ii.Orationem ^ biandam non cx animo 
I 4 pro- 
a Luxuf. h K^varitia. c Boni (imUes DiU. d ^Amor fw- 
fn, tSeneCtus, iSalfe. ^UUndiloqmum. 



200 Dl OGENI S 

proficifccntem , fed ad gratiam compoiitam , dicere fb- 
let , melleumlaqueum , quodblande ampleotensho- 
raiaem juguler. 

12. LuxuRiosoRuivi ventrem vitx charyb- 
dim appellabat , quod omniadevoraret, nec (atiatetuc 
unquam. Charybdis tanium ea forbet quac mari ve- 
huntur, & revomit tandem quod abfoibuit : a at lur- 
conum venttibus ncc aer , necterra, necfiumina, nec 
maiia fufFiciunt , quin&domos ^agrostoios abfoi- 
bent, necrevomunt. 

13. Q^u u M quidam Diogeni referrent , Didymo- 
nem moechum comprehenfum : b Diimsefli inquit, 
ex ipfo norrtine ,^u/j>endi. FoiTO Didymi Gra:cis tei^iculi 
dicuntur : ab his igitur unde nomen habebat, & qui- 
bus peccaverat, vult eum fufpendi. 

14. P H Y s I c u s quidam interrogavit Diogenem, 
q^am cb caufam aurum palleret : c ^onuim , in- 
quit, plurimos habHjibt infdiante:, Palicnc autem qui 
nietuiint- 

^ 15. Qu u M videret mulierem in ledtica , dixit : 
d Cavearri no?i ccnvenire fera : notans tam efferum ac 
noxiutn animal ferreacavea coercendum. Ledica ve- 
10 feils: genus eft cancellatx , ut aliquam caves fpeciem 
pr.xbeat : in hac divires aq deiicaia:. federc , atque etiam 
geftari Iblent. 

1(5. Servum fugitivum videns ad putcum feden- 
tcm: e Vide , inquit , adolefcens ne excidas : ambiguo 
verbcUidens. Nam excidir , qui in puteum decidit , & 
idcft, excidit, quide loco peilitur. Aibitror 
»uitem puteos oiim fuifie facros , 6c ab his non fuiffe fas 
quenquam vi cietrahere, quemadmodum e templisaut 
a ftatu Principis. 

ly. QjiuM in balneis vidiflet ^a)77^c/VT^.> , ideft, 
furem veftium , dixit ilh ; / Nnm ad un^inncuUm , an 
ad aliudvefmentiim ? Rurfum lulit aftlnitate vocum , 
quje Latiac reddi non poteft , Gace eft , s^' ciXeifxfjLci' 
Tiov 71 iTT^ (i't^ ifj^i-no^i , dictiones minimo diiciimine 

foni 

a Venter omniadevorans. b JidHlterium. c KAuriamor, 
d Delici^. c KAK^/biim, i KAmbigue. 



A P O P H T H. L I B. I I I. 20 r 

(bniinterfe diftcrunt. ^'^eiju^, ab i«'x«'?rt) , unguentura 
eft , unde & aliptx didi. Inde ctXw/^^j&Tjcv diminu- 
tivum : ol>x tfjr^Tiov dux di6lioncs , fed ob crujtju.>.ii-. 
(^Luj propemodum una videtur , quam 11 removeas , 
eft a/"Ao ijU(s^rto\' , ideftj aliam vefticulam. In balneis 
enim olim ungebantur 5 6c ibidem fures fuum ai^ebant 
negocium , quodpofitis veftibus iavarc mos eft. Nota- 
bat itaque furem , quod aiibi furatus veftem, eo venif- 
fet alteram furaturus. 

18. Ikgressus aliquando fordidum balneum , 
dicebat : a ^lui hic Uvant , uLi lav^.ntur? Significabat 
illic homines puros fordidari , ^ ibi lotis opus efie alio 
balneo quo mundentur. 

19. Quu M aliquando vidiflet muHeres ex oliva 
pendere laqueo prafocarns : b Vtin.im , inquit , v- cxte- 
roL t-irijores Jtmilcm ferrsnr fruclum. Eiat: cri-ir; DiO<^ei:es 
Ij-iazyjwq^ id eft, mulierum cibr eo _jUe CMp:ebat omnes 
videre penilks. 

20. C.£ R N e N s qu^ndani p:.:i ' a':d;c,neiiK or.a.- 
€1 monu:nenta fpoliarcr , Hur:.i:eii cr.;tr.i;:e coaipcl- 
lavit : 

Ideft:^ 

^uidtu htijc venifli vi'- pr^J}.i?:t-jjlme- ni-.m frsy 
Vc fpoiiei aiio^iizm hcrtim cjhoj mors onupur aira? 

21. I N T E R R o G A T u s nu;v. ''^r ,' - : -■'':<iT- 
vehsberet, negavit. Qu^umque:. n, 
Quis igttur te etferet li moriaris r a'.:., 
eritopHs? Multi fupirftitio': ::, quomodo, 
& per quos efferantur. Ha: c vacabat Dicge- 
nes, non dubitans quin futurus ciiet ai.quis , qui cnda- 
verejiceret, vel ob id, quodomum faceret vacuam. 
Quanquam illi cont:gir honorifica fepultura. 

22. C o N s p I c I E N 5 adolefcentem quendam ne- 
gleftius dormientem , ba.ulo pungerisiliUm , di:cit car- 
men Horacii : 

I 5 E'>c:- 
:i'Sordef. h Ofor fcc^^wtmtrn, c Sticri^c^in^v, d 



102. DlOSENlS 

Id eft : 

Nc qtiis dum dormis^ k ter^o vifixerit haftam. 

23. Ad eum qui obfoniis ac iuxui plus acquoin- 
^ulgebat, illud Homericum accon:)modabat. 

f^KVfJUC^^ <f^/JLCi TEX^ i<\Siaj, 

Id eft: 

a Nate mihifueris hrevis avi : 
Significansillum libi luxu mortem acceleiaturum. 

24. P L A T o N I s Idcas , id cft j h formas rifit 5c 
Ariilotcles. Quodam igitur tempore quum PJatomul- 
ta di Ideis dilVereret & reni confidam confidis vocabu- 
lis explicare conaretur , fubinde in ore habens men- 
Icitates & cyati:iitates , per quas voces intclligebat fpe- 
cies mcnfx di cyathi : Diogcnes irridens fubcilesnu- 
gas : Menfam , inquit , ac cyathum video , menfeira^ 
rem ac cyathitatem non video. Tamctfi funt & hodie 
qui Sorteitaiibus & ecceitaiibusfibi videntur acuti. At 
Plato regeflit di£tum : Nec mirum , inquit , nam ocu- 
los habes quibus cctnuntur cyathi ac menfae , at mcn- 
tcm non liabes , qua cernuntui menfcitatcs ac cya- 
ihitates. 

2j. Interroganti quando ducenda efJet, 
axoc: c Juveni) inc[\xit) nondum, feninun^uam : Gix- 
ce jucundius /untJiTroTBf /omc/^^twttots : fubindicans 
prorfus abftinendum a matrimonio. At percontator il- 
k diicere cupiebat , quo xtatis anno , aut qua anni. 
parte expediret adfcifcere conjugem : quemadmodum 
AiiliOteles prsfcripfit puellac decimum o^iavum , vi- 
ro irigefirnum quintum : &c Romani Aprilem 6cju- 
nium exiftiraabant aufpicatum nuptiis , Majum ia- 
aufpicatum. 

26. PERcoNTANrr quidnam vellct ut cola- 
phum acciperet: d Qaleam , inquit , &hic jocus eft 

ah 

a Luxus. b KArgutia nugatoria. c J/latnmoniuw 
v.ita.ndum.* d Jocms ab iaexfi^e^atB, 



ArOPHTlT.LlB. III. Ztr^' 

ab incx(pe£tato. Nam ilJe exfpettabat , quid inercedis 
peteretpro colapho. 

27. Q^UM videret adolefcentem quempiam fele 
ornantem : a Siad vaos , inquit , fruflra : Jt ad fctmi^ 
noA i injufle. Hoc di6lum feftivius eft Grxcis obvocura 
affinitatem «71/%«? & etcfiKeig : Nam fiuftra fe mas 
parat mafculo , inter quos non poteft: efle conjugium : 
&c inique facit adoleicens , fi culrura forma; iniidiatur 
iniirmo (exui , quum uxor non lenocinio , (ed honeftis 
moribusconcilianda fit. 

28. Adolescenti cuidam erubefcenti , at- 
que ob id pertuibato : b Bano animo es , inquit , fili , 
iflmfmodi efl virtutis tinCiura. 

2p. Qji u M audiflet duos legum peritos inter (e 
contendentes , damnavir ambos : c cjuod alter fimum 
ccmmifljfet , aiter non ferdidiflet : lignificans utiumque 
dignum exitio. Argutia didi in hoc eft : qui furatur , 
luciifacitaliquid: is vero cui res furtoiollirur , damno 
afficitur. At hic abfuudum quiddam acciderat , alter 
a-lrerius rem furatus erat , nectamen is cui furtum eft. 
factum perdidit , quod hoc ipfe furams effet , quod al- 
ter fuftulit. 

50. Percontanti quod vinum libentius bi- 
beret: d sAhenum,'m(\\\\ti ^ hic. to !l7r^T<P6>MTov ^ ad- 
dit gratiamdtCio. Aliud enim exfpcctabat percontator 
videlicet de genere vini fentiens. 

31. CuiDAM ip(i diccnti , plurimi te derident 

e xAt eq^o. inquit, non derideor. Id autem videtur ^lJ^ujJa- 
Tov , utaliquis tepereutiat, tu tam.en non percutiaris : 
fcd Diogencs negavit fe derideri, (ive quodnonefTet 
deridicuhis, five quodexiftimaret hominum irrilionem 
nihil ad fe pertinere. 

32. D J c E K T I milerum efTe vivcre : / New , in- 
q-uit, vivere miferum efl, fed male vivere mtferum efl. Vul- 
gu.s miferam appeibt vitam , labonbus ,doloribus, 
morbis , damnis , exihis, multifque hoc genus incoin- 
modis obnoxiam. At Philofophus nihii malum aut 

I 6 miie- 
3i „Mo!licips. h Pitdor. c Furacita^. d ^'ienadufacra 
e NegleBus vn)uriarum. £ Vua mifra. 



l^^, DlQGENl S 

ii^ileium efle ducebat , riili quod cum turpitudinecon- 
juiiCtum eflet. 

33. E R A T Diogeni fervus nomine Manes, is quum 
profugiflet a dommo , admonucrunt amici ut fugiti- 
vum inveftigaret. a ^At ridicnium^ inquit Diogenes , 
Mi^nes ahfejue Dlo^:ne vivat , Dio^enes nhfque JVlane 
vivere non pojfit. At multi fervos infequunrut ut ulci- 
lcanmr , Diogenes /pedabat fuum. Melior autcm Fhi- 
lofophus til qui paucionbus eget. Noleba: itaquehic 
fervo vidcii deterior. 

34- Q^uoDAiM temporc prandebat oleas , mox 
inducLam piacentam abjecit accii)ens illud c tiagadia.: 
^i" '^iM Tv^^v/ivc c//.77x;/i;v KS^-^^^J^ i 
Ideft: 

b l^ocul-atyrannistemet ho[pes aiiferas. 
Idem iliud Homericum > cly^.on . fjj,<p'^i\< S^^lhtia.v ^ Id 
efl: : Inrerdnm rciiiicis agicabat. Se tyrannum appel- 
lans , dcliciaruin conieinptorem , quas procul abigi 
volcbac. 

35. DioGF. NEs vulgo canis dicebatar. Sunt aur 
rem canum multageneia , fuiit enim venatorii , funt 
aucuparorii , lui9t cuftodes ovium a;dium , funt qui 
habenrer in deliciis. Ergo percontanti qualis ipfecanis 
eliei;, lepiderelpondit : c Efwtens , inquiens, MelitAns^ 
ffitur Mclcjfaii : quod cibi appetens blandiretur , fatUr 
ratus morderer. 

36. Interrogatus an Philolbphi placen- 
tis vefcerentur : d Omnibus^ inquit , ut c^itin homu 
'ies. Rurfus hic aliud relpondit quam interrogabatur. 
Quxrebat percontator an ccnveniret Philofophis fru- 
galitatem piofitentibus velci placentis cibis delica- 
torum. Diogenes ei^v^occv ita refpondit , quaft Phi- 
lofophi non eftent homines , &: tamen vefcerentur 
dbis humanis. Siquidem anim.alia bruta non velcua- 
lur quibuftibet , bos comedit foenum , ieo nequa- 
quam. : oves amanr fiondes falicum cqui avenam. 
Qufsdam aves paicuntur grani;. juniperi , quxdam car,- 

nivora; 

% Frugalitas. h Delicixjprcta» c Cams Dio^dnes^ 
d: 1'hilofophHS hs)mQ. 



A r p H T H. L I B. I II. 205 
civorx funt , qusdam vefcuntuL pifcibus. Huc aliufit 
Diogenes. 

37. QuuM aliquando Diogenes in convivio pla^ 
centam ederet , diceretqueconvivarum quifpiam, quid 
comedis Diogenes ? Sulpicans Cynicum Fhilolcphum 
nefciie quid ur placenta ; a Par.emj inquitj heneftfcum: 
difimiulans fe kiie quid efiet , aliis erar placenta , Dio- 
geni panis erat; qui non edebat voluptatis gratia. 

3S. Percontanti cur cxteris mendicis be- 
nigne largirentur liomines , Philofbphis non item : 
b ^luoniam , inquit, fperant ctttusfitturum ut cUudi caei- 
ve fidnt , aiuim Fhtlofopbi. Qui miferentur aitlidorum > 
quales fere fant meadici , faciunt hoc contemplations 
communis hominum fortis : ita cxco opitulanturco- 
gitantes , hoc ipfum mihi poterit.accidere , de Philofo- 
pho non item cogitant. Diotum tei1:ivius eft, ob abufum 
verbi, Iperant : ut rhiiofophus fias /perari p.ctelt , cxci- 
tatem autclaudicationem nemo fperat. 

39- DiOGENES polcebat aliquid ab homins 
avaro : quem ubi videret contantem ac negaturo fi- 
mileni : c O homo , inquit , ad cibum te poftulo , iwn ad 
cyppum: ut qua licet Grxcarum vocum afTinitatein 
leddam. Gixcis enim&re^ji) cibus eft,.5c7r^?« fe- 
puhura. 

40. CuiDAM objicienti, quod aliquando falfb 
[ _ fignafiet monetam , nam hanc ob rem , ut diclum etl , 

jullus eii exulare : d Fatecr , inquic > fuijf ter/opn^, c^t4o 
tdlif eram (jiniiu ttt nunc es : ^ualu autem eiro nufic fum , 
tu r.Hnquumfiturus es. Notabat eos qui juventutis erro- 
res in ahis lepiehendunt , cum ipli ne in fenedute qui- 
demcorrigant fuos. 

41. A L T E R I cuidnm hoc ipfum opprobranti , 
'/ crimen juveniutisobter.tudefjndit, dicens : e Tum ce- 

Uriu^ reddcbam lotiumy nunc nonitem. Cynica circuitione 
notavit juvenilem a:taiem , qua: facihus reddit humc- 
rcm vedca;, quum lenibus molelia fit dyfuiia. 

42. My n y UM ahquando profcdus quum vide- 

I 7 icc. 
i D^ffimulatio. h Salfe. c Contantcr dcire. d Errcr. 
ccmc}(i6. c ErTQrjuvenilu, 



206 DlOGENlS 

ret poitas amplas ac magnifice extru(Slas , quum oppi- 
dum eflet exiguum ; a Vtri , inquit , M^ndi , clauditc 
portoA ne civttni vejira e^rediatur : notans oppidura tam 
efle pufillum, ut per porras egredi poflet. 

43. CoNSPiciENs furem purpurx comprehen*- 
fum 5 Homericum carmen in eum detorfit , iMfit^Ts, in- 
quit, te 

Id eft ; 

h Te morspur^urea apprehendit^ violentaque Parca. 

44. Craterus Alexandri Magiii praefettus, 
homo praedives , invitarat Diogenern ut ad fe commi- 
graret ; cui refpondit : c Malo ^theuis falem lingere ^ 
ijuam apud Craterti/n opiparafiui menfa : Sentiens iiber- 
tatem quamvis inopem omnibus divitum deliciis prae-^ 
fcrendam, ubi minuitur hbertas. 

45. ANAxrMENEs Rhetoi obefo aqualiculo 
erat onuftus, hunc adieus Diogenes italoquuruseft : 
d Impartire nobuteniiibm <h' ventrem. Nam ^ tpfeieva,-' 
barii cnere, 6f nchu commodabu. 

45. CUM oraiet aliqiiando Anaximines, Dioge* 
nes prxtendens pernam , auditores in fc convertit ; ob 
id indignatus Anaximenes obticuit , ab auditorio defti- 
tus. Tum Diogenes e ^naximenis ^ inquit , difputa'^ 
tsonem oboii precium dijfolvit : flgnificsns , de rebus fri- 
volis difleruifle , qus uon admodum attentos haberent 
auditores. 

47. Qjj i B u s D A M objicientibus , quod in foro 
cibum caperet; / ili4id mirum , inquitj mforoefurios' 
raiiocinatus a relative oppofitis. Si fames non urgeret 
hominem in foro, foitafiis abfurdum efiet in foro vefci. 
Sed eodem coiore fe tueri potuerat in foio cfejiciens al- 
vum, aut urinam reddens. 

48. S u N T & qui illud sflcribant Diogeni. Pla- 
W oflendens illum lavantem olera , dixir Uli ad au- 
lem. Si Dionyilo moren) geflifles profeiS^o non lavares 
olera. Diogeiics viciflim Piatoni in aurem dixit ; g Si 

t:4 

zPadiculum. h Factte. -c Libarta/i. d ObefttM. Q.Rs* 
diculum. f Vefa in pubiico, g Libma^. 



A P O P H T H. L I B. II I. 2C7 

tu Uvares olera , Dionyjto ncninfervijfes, Veium hoc vi- 
detur effiftum ad fimilitudinem illius quod antere- 
tulimus de Ariftippo , quemadmodum & hoc quod 
fubjiciam. 

49 . C u I D A M dicenti , Multi te deiident 6 Dio- 
genes : a Et iilos , inquit , fortajfts afini. Altcro fubji- 
dente. Sedilii noncurantafinos. Nihiio magts/mqvdu 
ego ipfos, Afinis irrifionem tribuit, quod fiibinde nuda'- 
tis dentibus irrifionis fpeciem pr^ebeant. Quin 6c deri- 
dentes quempiam, mota ab aure manu imitantur afini- 
nas auriculas. Videtur igitur &afinus motis auriculis 
irridere homines, nemo umen oftenditur. 

50. CoNSPicATus adolercentulum Philofb- 
phiae dantem operam : b Euge , inquit , corporea forma 
amatores ad animi pulchritudinem avocas. Sentiens illum 
hocagentem , utanimum virtutibus & honeftisdifci- 
plinis exornaret, hoc confecuturum , ut longe melio- 
res amicos fit habiturus. Nihil enim fapientia pul- 
chrius , nihilvirtuteamabilius. 

51. S o L E N T olim a periculis (ervati , in templis 
fufpendere donaria , velut incolumitatem fijam aliisac- 
ceptam ferentes. Proinde quum Samothracem profe- 
do oftenderentur illi donaria , qux e bello, morbo, na- 
vigatione , aliove difcrimine (ervati dicarant : c xAtcjui , 
inquit Diogencs, multo plura ejfnti p quiftrvatinon fmt, 
ifia dedtcaffent, Senfitopinor eos qui lervarentur , cafii, 
fervari , non Deorum benencio. Q\ipd fi Diis imputan- 
dum eft , fi quis fervatur , iiidem imputandum eft , 
quod plures pereunt quam fervantur. Sunt qui hoc tri- 
buunt Diagorae Melio, impio. Samothraces autem ma- 
gna in hifce rebus fuperftitione laborabant. 

52. Adolescenti formofo ad convivium 
eunri : d Detenor , inquit , redibu. Reverfus h convivio 
adolelcens, quum Diogenidixifiet , Ivi, necredii detc- 
lior: inquit, x^^'^ f^ivh: ideft, deterior igitur , in- 
dicans, fieri non polfe , quin adolelcens e luxuriofb te- 
niulentoque convivio redeat deteriot. 

53. D I or 

a Irrifio contempta. h ^nimi CHltHi. C ^nathemata^ 
d ConviCti'^ improbM. 



2;S D I O O E K I S 

53. DiOGENES ab Eurytio petiit quiddam nu- 
gni, quicum ex more his verbis negaret : Faciam fi 
niihi perfuadere poffis : a St pojfim , inquit Diogenes , 
jam pridem ttbi fUafJfem , ut te fufpendei es. Hic prxter 
Cynicam libertaiem nihil eft quod inireris. 

54. Inviserat Laccda:monem : inde Athenas 
reverrum percontabantur , ut fit, quo iiet & unde veni- 
ret : h viris , inquit , ad famin.ts .• notans Athenien- 
llum deliciis effoeminatos mores , quum Lacedcemonii 
dure inftituerentur. 

55. R E D E u N T E M ex Olympiis quidam intet- 
logabant , vidifietne iliic multum tuibam : c Tu^bamt 
in(\\x\U plurimam, fed homims perpaucos Et hocimitalum 
apparet ex eo quod fupradiclum de balneo. 

56. Eos qui per luxum in coquos , nepotes ; (cor- 
ta, & adulatores facultates fLiasprofundeient. d Simi- 
les dicehat arhonbud per pracipitia ^iafcenttbiis cjHcriim f 
£it4i homo non ^ttjiaret , fed a cvrvu & vulturibm ederen^ 
tur : fentiens eos qui gulae. ventrique lerviuat , non 
efic homiaes. 

97. G R /£ c I fi cui precanrur exitium , jubent 
abire adcorvos , U }tc^K:t^. At Diogencs dicere folet: 
e Multo pericu'.cfm ejfe incidere m ajfentutores qua-m in cor- 
Tjos. Dicti jucunditaspeiit nobis , qux eft in Grcecarum 
vocum affmitate. Nam illi.ftifuyji^ appellant corvos , 
6c miica literula mutata yJAcLKSf-c dicunt adulatores> 
Hoc diftum iribuirur Sc Antiftheni. 

58. P H R I N E meretrix Delphis Veneicm nuream 
dicavit, eam videns Diogenes , adf.ripfit elogium. Ex 
Gracorti-m intemferantia. Arguebat enim Gra^cos fupra 
modum hbidini cieditos eiie , quod fcortum e turpi 
quajllu tantum f.u.ii coucgifrer. 

59. SuN T qui 5c ifiud illi attribuant. Cum Alc- 
xander Magnus ad Dicgenem venilTet > eumque falu- 
tafiet , percontatus eft Diogenes quis eftet , quumque 
ille refpondiffet. Ego fu.m Aiexander ille Kex. / 
€'10^ inquit 5 fnm-.Diogenesille CiUii» : non minusfuper- 

biens 

^ Lihire. h-Ddicia. c rhmlnes pmii, d Profnfia, 



A P O P H T H. L I B, II I. 209 

biens fua libertare , quam Alexander fuo regno. Intei- 
logatus ob qux fa^la canis nomen vulgo fortitus eflet. 
^(niiam dantibus bUndior , inquit , non dAntihm oblatrOf 
malos etiam mordeo. 

6q. E ficu quadam fruiius decerpenti Diogeni quum 
horti culios dixifiet , ex ifta arboie ante paucos dies ho- 
mo quidam fe ru{[)endit : a ^At ego , inquit , tUam pur- 
gabo, Arbitrabatur iile fore, ut Diogenes admonitus ab- 
ftineret a funefta aiborc , qux geftaffet cadaver. At ille 
liber ab omni fuperftitione , nihilo impuriores fiuctus 
arbitrabatur. 

51 . A N I M A D V E R T E N s Olympioniccm quen- 
dam oculos defigere in fcortum , adeo ut pixteiitum ca- 
.pite refiexo intufreiui- : b Ecce ut, inquit, ariss Martin^ 
a pneUa fu^Hca chioto cvIlo vin^x^u abduatur. Ridiculum 
exiftimnbat , certare cum elec^is v iris , &: a vili puelia 
vehui capiivuin nahi iine funil)us. 

6z. c FoR MOSA fcortn jlrni'ia dicihat mtdCo /<c- 
taiilns ve?W2ts temperato , qucd afferrent quidemini- 
tio vohiptatem , ied quam perpetuus dolor confe- 
cireretur. 

63. Qji u M in publicn via prandeiet: nmkiquecin- 
gerent iiium ob rpectaculi novitatem , ac fubinde acclar- 
niarent. Caniscanis: d Imo , inq\i\ty vos potiti^ e/tii ca- 
n2s i qni prandentsm circumjlatii. Nam idcanibuscum. 
primis famihare. 

(54. Qj.i u M mentio fif;^ret de puero ftuprato , Dio- 
gcnesinterrogatuscuja.-^ eHet , luiit ex aiiibiguo dicens : 
e Tegeates^ nam Tegea civitas eft Arcadix. Tegos autem 
interdum id quod iui.anar, unde Tegeatem dixit Philo- 
fophus iciorturr, pubhcum. 

65. V I D E N s quendam jam artem medendi pro- 
fitentem , qui ptius fuetat palsHriteS; fed igrKivus, dixit 
il!i : f yAn eoscjuite hacicntu dejuer.unt ^ nunc vicijjim. 
dejicies^ Dej cit hi6t3iot quem fuuerat . &dejicitme- 
dicus, quos ^n lectum con)icit,cut ctiarn in fepulchrum. 
Senfit aiiteni Diogcnesiilum tam irialumefle medicum, 

quam 

a Super/liti.o nuUa. hVolupta^. c Scortum. dLihtre, 
e sAmhi^ue. f Mcdtcns malus. 



2IO DrOGENlS 

quam fuerat ignavus palxftrites. Simiiis jocus eft apud 
Martialem , de eo qui ex medico faftus iioplomachus , 
non aliud facetet hoplomachus quam quod fecerat me- 
dicus. 

66. A D puerum fpurium ex meretrice natum , la- 
pillos jacientem in populum. Cave , inquit , ne patrem 
ferias, Erat enim e fcorco natus , atque ob id incei- 
to patrc. 

67. QjJ r B u s D A M prxdicantibus ejus bcnigni- 
tatem , qui Diogeni quiddam donarat ; a ^in ^ me^ 
inquit , taniatisqvii accipere merui ? Plus enim eft me- 
ruifle bcneficium quam dedifle , juxta illud Publii 
Mimi : 

Beneficio dAndo accepit, qui digno dcdtt. 

68. E I qui paliium a Diogene repetebat , lepidifli- 
rae refpondit : 

Si donajli^ habeo : f commodafli, utor : 
Significans fibi non in animo reddere , five dono , five 
commodato accepiflet. Tuipe eft repofcere quod do- 
no dcderis , &c inhumanum eft eripere , quo utenti 
eft opus. 

6p. Q^u u M fuppofltitius quidam de Diogene dixiC. 
fet. Aurum habet in paJlio : re6^ regreflit in illum 
convitium. I deo , inquiQns , fuppojho indormio. Suppo- 
fititii partus dicuntur , qui fimulamur efle nati ex ute- 
10 unde non prodierunt. Indormimus thefauio lervan- 
digratia, &indormimus ei quod negligimus. Dioge- 
nes autem pailium habebatnoftu pro culcitra. 

70. Percontanti quid lucri caperet ex Phi- 
lolbphia : b Vt 7iihil , inquit , aimd , certe hoc qucd ad 
omnem fortunam paratus fum. Hoc diclum vix lapit Dio- 
genem, quamquam ilii afiaibiiur. 

71. Interrogatus a quopiam, cujas eflet , 
refpondit ^wtru^/TTDXm?, id eft ,civis mundi : c flgnifi- 
cans Philofophum ubicunque locotum agat , in fua 
patria viverc. 

72. C u M aliquando ftipem pofceret, ita \^)iai^yhu 

id 

a Beneficiummerittim, h Philofophus, cOmnefolnm 
forti patria.,. 



A P O P H T H. L I B. III. 211 

a id eft, qui ftipibus erogandis erat praefe£lus, Homeiico 
carmine compelJavit : 

Defpolia reiicjuos^ teneas fed ab HeBore dextram, 
Di(fti feftivitas in hoc eft , quod pio dixit h/si^ 

e/^i , quorum prius eft da ftipem , alterum aimis Ipo- 
lia: fe Hedloris nomine fignaus. Spoliat autem , qui 
negat egenti. Et folet hoc hominum genus efie fmax. 

7 S. b S C O R dicebat ejfe Regum Reginas, quod 
ab his quicquid coUibuillet peterent & impettarent. 
Nam ideo Regum Reginas appcUabat, non quod effent 
pares uxoribus , fed quod in ipfos Keges regnum exer- 
cerent. Reges a populo non femper obtinent quod 
exigunt: at fcoiio nihil negatur. Tales opinor olim 
fuille Reges Barbaros. 

74. A T H E N I E N s E s per adulationem decreve- 
runt , ut A^lexander pro Libero patre haberetui & cole- 
retur. Hunc honorem irridens Diogenes : Et me , in- 
Q^\x\U Sera^infacxte. Ut enim Bacchus inter Satyros eft». 
ita Serapis ab i5.gypiiis fpecie bovis colitur. 

75. Objurgatus quod intraiet loca Ipurca 
& parum honefta : c Et fl ^inquit ^ fubit latrwas , nec 
tamenincjuinarur. Senfit probum viium non fieiidete- 
liorem ob loci infamiam. 

75. Qji u M in phano coenaret , eique panes lordi- 
di eftent appofiti, abjecit illos e plmno dicens : d In 
templum nihil opcrtere ingredi fordidum. 

Tj. C u 1 D A M procaciter interroganti , cur quum 
nihii fciret , le Philofophum profireretur : e Si Philofo- 
phum , inquit , fimnlo , hoc ipfum cfi phtlofophari. Sub- 
notans i hilofophiam rem efleufque adeo difFicilem > 
uceam velfimulare magna fit Philofophis pais. Quem- 
admodum multum Rcgis habet , qui fcite Regispeifb- 
nam poflitgeiere. Et qui fimulat imitatui , atimitaii 
Fhilofophos , ell philolophaii , hoc eft Philofophias 
ftudiofum efle. 

7 8 . Qu I D A M abuuxit puerum ad Diogenem , ut 

illius 

a Facete. b Scortum imperirfnm. c Locui non contn-^ 
mmat» d l^ura facra. e Vhilofophi<z fimulatio» 



212 DlOGENlS 

iliius dodrinx fieret particeps : ut autern illum Philo- 
fopho coiiimenJaret, dixit eum excelienti ingenio opti- 
mitquemoribus prxditum elle. HicDiogeues: a ^md 
igitHr eget mei ? Notavit immodicum laudatoiem , qui 
lioc tribueret adolercenti, cujus adipifcendi giatia Iblenc 
pueri tradi Philoibphis. Satis erat, probam indokm bo- 
namquc fpem in pueroptxdicare. 

7i^. Qii I de virtute loquerentur, nec refte viverent, 
eos dicebat , l? citharA jtmiles, fo?io p^odejfzt aliiSi ipfa 
nec fcntira, nec audiret cjuiccinam. Hoc diccum non mul- 
tum abkidit a di6to beati Pauli de cymbolo tinnienre. 

80 . Q^i o D A M die quum populus theatiuin egie- 
dererur jpfe adverfus popuium nitens ingrediel^atur : 
interrogatus cur id faceret : c Hoc . inquit , m cmnt vitcL 
facere JiudeD : lenriens hoc efle phiiolophari , in omni- 
bus a,^ionibus quam niaxime a muitirudine diflidere , 
propterea quod vulgus hominum cupiditatibus a^itur j 
x)on rarione. 

I. C o N s p E c T o adolefcentulo, cultu gelluque 
parum virili : d Non tepudet , inquit, (jtn pejHS nbi velii 
(jiiarn ipfa natH*^k voltiit ? Si^jiidtrn ilia te virumfecit j tu 
teipfurarefingis infceminam. id in plerafque dici poteft , 
(^uos quum natura crearit homines , ipii lua Iponte de- 
geneiaiit in prcuties. 

82. Q u u M videret cantorem quendam vecordemj 
?.c moribus incompofitis aptare plalieiium : e Nonte 
tm pHdet 5 inquit , qm fonos /in^n^ aptarc noris , vitam ad 
refl.im rattonem componsre ncfcia^ ? El hoc apophthegma 
ex fuperi oii bus videtur efficlu in . 

83. D I c £ X T I ciiidam , quem ad fapientias i^u- 
dium hoitabaiur, non fum idoncui; Phiiofbphix: f ^id 
igitur vivis y inquit, /i tibi riii.ua reBe vivendi cura ejl ? 
non enim in hoc vivit homo , uc vivat tantum , fed ut 
difc.2t rede vivere. Natura dat vivere , Fhilofophia dat 
redle vivere. Natura gignic ad virtutem dociles , da6tos 
non giguit. 

S4. A D 

a Lcuts irnmodica. b DoBrina fnemoribns. cVuigo 
nibti rcEie piacet. A D^gemratio. Q. Opiiraa ne-^ii- 
gir/iHi. f Vttajin: /itertsmors,. 



A P O P H T H. Ll B. III. 213 

84. A D eiiiii qui patrem deipiciebat : a Kon re 
fucUt , .jnt]ui.t , eum contemnere , cut debes hoc tpfltm quod 
ttbt pLtces ? Diai giatia fita ^ft ia aliufione conn-a- 
norum. f ugnant inter fefe , delpeaui elib , 5c fibi 
placeie. 

8 5 . A u D I E N s adolefcentem honefta fpecie, ver- 
bjs paruiii honeftis utcntem : b No?i te pudet , incuir , 
qni ex ehurnea va^tfja plumbmm edncoA gUdium 1 Ebur 
pimi in iummo erat precio. Animus coipore tegiiur , is 
m oratjone relucet. 

85. Qji u M illi quifpiam probri vice objecifTet, 
quodm caupona biberct : c Et mtonfirina , inqMit, 
tondecr : fignificans nihilominus ho.neflum bibere 
quam tondeii autradi. Quemadmodum nemo repre. 
hendit m tonftrinaradi , quod is locus ei rei paratus 

-iit, iraturpe viderinondebet fi quis bibat in caupol 
. na , modo bibat modice. Nam immodice bibeie quo. 

Vis loco turpe eft. * ^ 

87. O P P R o B R A N T I quod a Philippo RefiC 

palhum acccpifiet, Homerico verliculo refpondit : 

Konfunt rejtcienda tnfgma mmcrn dtvum, 
_Qucd Homerus de forma corporis , d qua- Deorum mti- 
nus efl , fcnpfit , hoc Diogenesdetorfit ad pallium l Re- 
ge datum. Idem carmen 5c ipfe pofiem occinere ca- 
iumnjQnLious , cjuod interdum a Frincipibus , aut Epi- 
icopis accipio qua: dantur honoris gratia. Nulluseft 
norum a quo quicquam unqunm petii, nec aperte , nec 
oblique : qu^vero volentes deferunt Jibenter accipio, 
noniam utmuiiera, quam ut teftimonia, pr^Elertim 
quum illorum facultates abundantiorcs fint , quam ut 
iiocdamni lentiaiit. ^ 

jenn, adoleicensquidam protcrvus, veluti periculum 
lTcm'TV>r^,'''' " ^"^'docebat, ini^uHjIliin 
faucm. Tidtt hoc iemtcr ac lapienter : . Non antdem, 
. inquit, trufcor, fal auiito tamen an trufct oi^orteat. 

n Jmpietu.. b Tttrptlccjutum. c VefctqHolisbcl''' 
a .Munera Regum, c Lenit^, 



214 DlOGENIS 

89. CoNSPiciENs quendam mcretiici fup- 
plicem ut impetraret quod petcbat : aBl^iid.^ inquit, 
tibi vismiCer 1 prajlo.t mn irnpetrare cjuodrogas, a fcoito 
xejici felicius eft quam admitti. Et tamen plerique ma- 
Imn fuum & ambiunt inftanter, dc maguo emunt. 

po. C u I D A M habenti Ccipillos unguento delibu- 
tos: b CavCy inquit , necapitt , fuavevlentia , vita ma^ 
levoUntiarn aotdufrztf-^ 43am Gricarum vocum jucundam 
affinitatem utcunque reddere ftuduimus , ^uxSifu 8c 
e/bowcAstv. Unguentum enim in viroarguit vitx moi- 
liciem. Fama poiro velut odor eft hominis. Similc 
quiddam dixit Manialis 5 

Nevole non bene okt, qui bene femper olet, ' 

91. DicEBAT inter fervos ac dominos malos 
praeter vocabula nihil aliud intereiTe : c Ntjiijuod man- 
€ipia fervirent dominis , domini cupiditatibm : fignificans 
utrofque clTefefvos , miferiorem tamen fervire (ervitu- 
temdominos quam mancipia , li fint improbi. Nam 
qui ducitur affeduum arbitrio , & multos habet domi- 
hos, & turpes 8c inclementes. 

92. G R ^c I mancipia , prascipuefugitiva, vocant 
avcTgpfiTTTjJk , qu2B didtio videtur compofita ex viro 
&pede. Quum Grammatici variam reddant etymolo- 
giam. Quum igitur quidam improbus Diogenem inter- 
rogalfet, quare mancipia fugitiva dicerentur AyefpdTTncfh, 
d i^niam^ inquit, fedes habent virorum , animurn autem 
quahm tu nunc habes qui hoc percontaris .* fentiens illi 
efle mentem non hominis (ed pecudis. 

93. A prodigo pctebat minam , llle miratus impro- 
bam poftulationem rogabat , cur quum ab aliis obolum 
petere foleas , a me minam petis ? e ^oniamy inquit^ 
db aliis tterum mc accepturum fpero, a te vero an unquam 
fojlhac accepturus jim , bi 'pvAOi xeiTay, id eft , in 
Deorum genibus fitum eft. Attexuit enim hocHomeri 
hemiftichium. Significavit autem homini profufo peri- 
culum imminere , ne brevi redigerctur ad extremam 
inopiam, ut ne obolum quidem haberetreliquum. 

94- Qu I- 

zScortafor, hVnguenta» cServitus vitiorum, dSalfi, 
e Profujto. 



A 1» O P H T H. L 1 B. I II. 21 S 

94- 0^1 ^ B u s D A M Diogeni piobro vertentibus 
^uodpeteiet, quum id Plato non faccret : a Imo ^ in- 
quit,pe^i>, & ilie^fed 

Ay^%c^v lu^fiA^lw / va Tr^^ictQ' oi oi?7^oi , 
Ideft: 

^dmoto capitBi ne quifquam exaudiat alter, 
Abufus eft Homerico carmine , quod eft Odyfleae a. 
^uo fignificavit Platonem non minuseflepetacem, nifi 
quod ilie c)am peteret, ipfe palam. 

95- Animadvertens quendam imperite 
jaculantem , proxime fcopum confedit : cur id faceret 
interrogantibus : ^ N^/orre , inquit, wf/m^f.* fignifi- 
cans ilium quidvis peicufliirum citius quamfcopum. 
At alii fpedatores quam pofiunt longiflime fefe a fcopo 
femovent , ne feriantur. 

55. Qu I fcopum non attingunt, hi vulgo ctT^;i(;«v, 
id eft , fruftrari dicuntur. At Diogenes negavit , c ilios 
frufirari, qui aberrarent a fcopo , fed eos qui curas fuas ad 
voluptaiem velut ad fcopum dirigerent. Namabhispe- 
tunt beatitudincm , quum per eas deveniant in fum- 
mam miferiam. 

97. INTERROGATUS num quid mali eflet 
mors : d , inquit, paSlo malum , quum prafentem 
non fentiamus ? Quod autem abeft , nulii malum eft. 
Dum (entit homo , vivit , nondum igitur adeft mors : 
quae fi adfit, abeft fenfus. Malum autem non eft , quod 
non (entitur. Hanc ratiocinationem quidam tribuunt 
Epicuro. Mors quidem mala non eft , (ed iter ad mor- 
tcm miferum eft. Id fi meiuimus, tota hominisvlca 
quid aliud eft quam iter ad mortem ? 

98. Narrant Alexandrum Magnum adftan- 
tem Diogeni , quxfifle ab eo, num ipfum metueret. At 
ille : e ^ides ? honum anmalum ? Alexander refpon- 
ditbonum. \n(\\\\u timet benum ? Convicit Rc- 
gem non efle metuendum , nifi fe malum efle profiic- 
retur. Sed eodem enthymemate colligeret, Dciun non 
^etimendum. 

99. E R u- 

a Mendicitar. b Rtdiculum, c Voluptas, d JHors 
an mata. e ^rgme. 



21^ D 1 O G E N I S 

<?p. Eruditionem omnibus hoc (ermone 
commendabat , quod diceret , a cam juveml^us adfer- 
re fobrtetatem , fenibus folatium , paupertbtisdivjttas , di~ 
vitibus ornamentum .• propterea quod aetarem fuapte 
fponte lubricam coeiceat ab intcmperantia , lenedu- 
tis incommoda honefto folatio mitiget, paupeiibus 
fit pro viatico , non ciiim egent eruditi , divitum for^. 
tunas ornet. 

loo. D I D Y M ON qui vulgo audiebat adulter, 
curabat oculum virginis. Et Diogenes dixit : b Vide 
ne corrumpo/s pHptllam, Hoc didum apud nos perdit 
fuam gratiam. Ap«d Graecos autem Kop» & virgi- 
nem fonat & ocuii pupilkm.» Lulit igiiur ex ambi- 
guo Diogenes. 

1. Admonitus a quodam , ab amicis illi ten- 
diinfidias, utcaveret: c ^id facia^ ^ mquiz , Jtfmi^ 
liter cum amicis cum iinmicis habebimus confuetu^ 
dinern 1 Ab inimicis nobis cavemus ^ amicis fidimus. 
Qucd ii pariterab utrifque ncbis cavebimus, non eft 
fuave vivere. 

2. Interrogatus quid efTet in vita opth- 
mum : d LibertoA , inquit , vere liber non ejl , qui 
fervit vitiis-j nec liber effe poteji , cjui multis eget plu- 
rimis autem eget avaius , ambitiofus ac deliciis de- 
ditus. 

3. O L, I M in fcholis pingi folent Mufac, ceuftu- 
dioiiim prxndes. IngrelTus igitur fcholam , cum vidc- 
retmultasMufas, dilcipulos admodum paucos , dixit 
Pr^eceptori , Cum Diismultos hab^s difcipulGs. Ludensex 
ambiguofermonis. Nam Grxci , eum Diis, dicunt;pro 
eo quod nos dicimus , faventibus Diis. Interdum juv , 
ixieft, cum , fignificat comitem : cum multis tedefen- 
di, id eft, multi mecum te defenderunt. 

4. Qjj I D QJJ I D per fe turpe non eflet , id ne in 
pubiico quidem. dicebat effe turpe. Hunc igitur in mo- 
rem ratiocinabaiur : e Si prandere malum non efl yntc 
infcro prandere malurn ejl : fed prandere nihil mait cjl , ergo 

nec 

a ErudJtio. hjocusabambiguo. c ^miciifidendum, 
d Libertas, e Turpe ubiqne turpe. 



A r o P T H. L I B. 1 1 1. li^ 

infor« pra?hiere malum efi» HaCtenus toleraii poterat 
Cynicuslyllogifmus. Verum quis ferat fimiiiter colli- 
gentem ? Exoneiare ventrem , aut redderelotium, aut 
hajjpre rem cum uvore , aut exuere veftes , malumnofj 
cft : crgo nec in publico mnlum eft. Probis viris ubiquc 
placet verecuadia. 

$. D I c E B A T ufum atquc exercitationem quem- 
admocium in adiooibuscxrrariis , ita & in adionibits 
virtutis animi tum celeritatem qusndam , tum faci- 
litatem parcre. 

6. D r c E B A T , neclegem cfle fine civitate , ncc 
civitatem line lege. 

7. NoiiiLrxATEM, a atque hoc genus alia 
fbrtunx dccora,"dicebat nihiiaiiud elTe quam velamen- 
ta malitix. Divites eaim cum ahis nihilo fint meliores, 
tamen peccant licentius, juxta illud f lacci de divite. Et 
quidquid volet , hoc veluti virtute peraclum , fperavic 
magne laudi foie. Nobiles auiem plcrique Sc hodie 
fibi nihil non permirtunt. 

8. C u M Xeniadx ferviret , amici agebant de illo 
redimendo. At ille : b Neqnneiuam , inquit , an ne- 
fcitts /eones non iis fervire a. quibits nlunUir , fed altcres po- 
tins fervire ieonibus ? Nam leo ubicumque eft , lem- 
pcr leo eft. 

9. Cu M a lethali fomno elTet cxperre<Sliis , medi- 
cufqae rogaret quid ageretur : c Re^e , inquit , nam 
fraterfratrem ampleciitur. Alludcns ad Homerum , qui 
<&ttva7^v & yTrm gcrmanos finxit , quod fomnusniot- 
tis fit imago. 

10. R o G A T u s quo modo (c vcUet fepeliri , juf 
fitcadavcrabjiciinhumatum. Tumamici, volucribufl 
nc & fer is ? d ,Minime vero , inquit , fed haallum propc 
me^ quotUosabtgam , ponite. Rurfusiili. Quipoteris: 
non enim (cntics. ^lutd i^iturt inquit , milnfcrarum U- 
niatus obent nihil fentienti ? 

11. C u M Plato laudarct qucndam hoc nomine » 
quod crga omncs ellct humanifnmus. e ^idfinquitf 

K Dio» 
a Bonafortund. b Libertas, c Joctti in Tfjorti» d Jc- 
pultura, cLmtasmaL*, 



ai8 DiOGENis 

Diogencs f illitribucndumeft , ijui tot nfjnonn Phr{op::^h''a> 
verfarus, tjullum hc.cic7im affectt dolore? Sciuiens pio- 
prium Philofophi munus cfle mcdeii vidishoiiiinum : 
idautem fieri non poOe , niii metu ac dolore: mctu 
probri, dolore prxlentis ignominiic. ♦ 

12. I D E M i(i Laccdc^morie pcrcgvinum qucndam 
conlpiciens icCt ftudiofe ad tcftum diem componen- 
tem : ^ ^iidfacUy inquir , a7i non cjuiLtbet dies viro 
hono feftin eft ? Senfit hunc mnndum eOe fanuni Dto 
dignum, in quo conftitutus hpmo femper honefte velut 
in confpe^u numinis omnia cernentis vcrfari dcbe- 
ret. Detorfit huc provetbuim , quo dicitur , pigris fem- 
perefTefeftum. 

15. DicERE folet adolefcentibus : b Meretricum 
domosingredere , ut perfpictM quam viies res, quanto eman» 
tur pretio. Huc all\jfit Tereniius. Kax omnia nofie la- 
liis tft adolefcentulis. 

14. A D ialutem opuseile dicebat , aut fidis amicis, 
c aut acribus inimicis , co quod ilH monent , hi redar- 
guunt 5 utrique divcrils quidem modis , fed pariier pro- 
lunt , dum per ccs vitia noftra difcimus. Hoc Laeriius 
tribuit Antiftheni, Flutarchus Diogeni. 

15. Ikterrogatus a quodam , quo pa£io 
maxime polTet uicifci inimicum. d Stteipfum , inquit, 
probum & honeftum virum praftiteris. Hocquifacit, & 
iibi prodeft maxime , & inimicum maximc difcru- 1 
ciat. Nam fi fundum confpicicns bene cultum difcru- , 
ciatur inimicus , quid fiet fi teipfum viderit vcris orna- 
tum bonis : 

1 6. Cum Antifthcnem morbo decumbentem invi- 
(eiet, dixit : e Nunqutd amico eft opus ? Significans in re- ; 
bus afflidis potifTimum fidis amicis utendum , qui vel 
ic opitulentur, vel confolando moleftiam mitigent. 

17. Ad eundem alias, quoniam acceperar illum; 
amore vitx /morbum ferre moleftius , cnm fica ingref" 
fus cft : ad quem cum Antifthenes dixiflet. Quis me 

a Feftum femper fapienti. h Scorta. c Objurgatio. " 
d VindiBa opttma. c xAmieui confoUtor, f J^iors i 
liberat k cruciatu. 



A T» O f M T H. L I B. I ir. Ilf 

hiict doloribus libcrabit J Diogenes prolata fica : Hac , 
inquit , contrA sAntifihenes ; Dolenbn^ y inquic , rim , 
no7i vtta, 

18. GoRiNTHUM profeflus ludum ingreflTus 
eft 5 quem ibi Dionyfuis rcgno pnMus apsruerat , «udi- 
vitque pueros male canentes. Intcrim ingrefllis Dio- 
nyiius j quoniaiu putabat Diogencm conloUmdi gratia 
veniireTHumaniier, inquit, facisDiogcnes. Hxceft le» 
rum humarvarum volubilitas : a Imme , inquit Dioge- 
nes, miror te etiamnum vivere ^ quitantum malorum tn 
regno patrar^s : video nihilo rneliv.em ejft ludimagiftrumy 
quam fuift', Rex. 

19. Idem dicebat cxteris mortalibus quibus res 
funt profperx , vita jucunda eft , mors odiofior : rurfus 
infelicibus vita gravis eft, mors optabiiis. Athorum 
utrunquc tyrannis eft moleftius.- Siquidem utvivunt 
infuavius iis qui mortem vehementerortant , ita mor- 
tem perinde metuunt quafi vitam fuavifTime degant. 

20. C u I D A M ortendenti horofcopon. Bellum , 
inquit, hercle infirumentum, nefruflremur ccena : fenticns 
inutiles elTe artes Georaetricas cum ca'teris. 

21. Alteri cuidam ja6lanti Mufices peritiam , 
fcfpondit : 

yS' etvJpuiV &J fjS{j otySvmj TTcy.HC, 
Ideft: 

Prudentia urbes hene gubernati at domtif 
Neccanttlenis, nec moduregitur probe, 

22. CuM Speufippus paralyfi refblutus vehiculo 
deportaretur in Academiam , ac Diogeni fortc obvio 
dixiflct ^aup»;: refpondit. ^yit non tu fane ^ tjui cum ai 
iflum [ts affedm jnodum , fuflmeoA vivere^ (cnriens eflc 
veri Philofophi, fponte mortem adfcilcere, poftea quam 
defiit eflcufuiad vitam humanam. Idque fccit poftca 
Spcufippus. 

23. Cu M pucrum confpiceret indecorc fc gercn- 
tcm , psedagogum illius baculo pcrcuiTit diccns : Cur ftf 
infiituis ? Indicans primx xtatis formatoribus potifli- 

K 2 mum 
a S^imaifUHbiqutmalHS, 



♦2© D lOGEN. ApOPH. LlB. III. 

nium imputandum cHe , fi adolelcentes evadant ma- 
le morati, aut lccus. Refert Aphtlionius ac Prifcia- 
nus. 

Z4. C-u I B A M probri gratia objicienti pauperta- 
tem , cum ipfe eflet (celerofus : a Oh paupertatcm , in- 
jquit , ncmtnem vidt torqueri , ob r/iaiitiam multos, 

2$. Paupertatem appellabat virtutem cu/- 
f^J^J)A}cloy , id eft , qua: per (e difciiur. Divitibus 
opus eftmultis prsceptis ut frugalitervivant, utcor- 
f)us exerceant laboribus, nc corpoiis ambitiofo cultu 
deledentur , aliaqu€ innumera , quas omnia feipfam 
docet paupcrtas. 

zr,, L A c ffi M o N I I s quibus mcrito prima 
laus debetux in Apophthegmatibus , fubjecimus trcs 
J^hilofbphos , icd in hoc genere pixcipuos , quibus ad- 
<Iemus totidem Keges , qui civihum didorum gratia 
,prae caeteris ceiebrantur , nc ic^toicm tuiba rerum ob-^ 
laomus» 




APOPH- 



APOPHTHEGMATA 

PHILIPPI MACEDONIS. 

L I B E R IV. 

X Gr^corum Regibus , mea (ententiar 
nullus fuit , quem cum Philippo Regc. 
Macedonum Alexandri Magni patrc 
conferamus , vel ingenii dexteritatc 
vel didorum urbanitate. 

I . Is dicere folct : a ^thenienfgS' 
fibi ma^nopere beates videri , qui ^uotamis invemrent dectn% 
quos b&Ui Duces crearent , cum tpfe multls annis unum dum^- 
t^xat belii DucemreperiJTet Parmenionem, Significansin- 
utile Reipublic2E fubinde mutare Duccs , (cd fatius efle>. 
quem idoneuni ac fidum na^ius fis , cum non mutare^ 
Tum in btUo non refenc quam multi fiiu Duces , iedi 
quam bello gerendo accommodi. 

2. C u M ilU nuntium elTetallatum 9 uno die inul^ 
cas rcs feliciter ac profpere gcilas efle : nam codcm tem» 
pore , Tethrippo vicerat in Olympiis , & Parmenio Dar- 
ilanenfcs^ prscUo fudcrat , & Olympias ipfi malculum. 
foetum erat enixa : porredis in coelum nianibus excla- 
mavit : b Et ofortuna , inquit, pro tet tantifqut bonis levi 
^uopiam mc.lo me affice. Vir cordatifiimus non infblcn- 
tcr geftiit obrerum fucceflum , led fortuna: indulgcn- 
tiam fuf['e6tam habuit , cujusingcnium cfic novit , ut 
quibus cxirium moUtur , his prius nova rcrum prof[)eri- 
tate blaudiatur. Huc pcrtinct quod de Polycrate Sa- 
nuoruni Tyranno rcfcrt riinius. 

3- CuM fuba6tisGra;cisquidam ipfi auftorescficnt 
ut civitates prrclidiis contincret ne deficerent : c M.aloy 
inquit , diu bcnus ct* commodui , cjttam brevi tempon Do' 
minu4 appiUari : (eniicns regnum quoti bencficiis ac bc- 
K 3 ncvo- 
a Bonttm na5fu4 nemutet. b Invtdiafortun.t. c 
tusy malus dtitturnttiitis cuflcs. 




212 PhilippiMacedonts 
nevokntia tencretuf , efle perpeiuum : quod vi metii- 
^ue, non tGk diuturnum. 

4. I D A M petulantioris lingux , ma]cdi<fia 
conjicere Iblet in Philippum : huncarnici hortabantur 
ut cjiceiet in exilium. At ille negavit (e hoc fa6lurum, 
derairantibus quid ita : a Ne, inquit, ohnam mttr piu- 
res mali de ms loquAtur. Quod malcdicum non egit in 
cruccm, vel clementias erat quod ignovit , vel magnani- 
mitatis quod contempfit ; quod noluit expellcic , pru- 
^tniiXi plus enim nocuiiTet. 

5. Smicythus Nicanorem dcferebat aptid Rc- 
gem , quod (ine fine de ipfo malc loqucretur : cumquc 
fuaderent amici ut hominem aceerli juberet , deque eg 
fupplicium fumeret, Philippus iia refpondit : b Ntcamr 
mn eji Macedonum pejfimury videndnm efi i juur, mcuhi nos 
ceffemustn ojficio. Ut igitur cognovit vchementer affli- 
ftum inopia , & tamen a Rege negleftum fuilTc , juflit 
donum aliquod ad illum deferri. Koc fa6to cum rurfus 
Smicythus diceret Regi, Nicanorem apud omncsfine 
finc praedicare laudcs iplins : yidetis igitur , inquit , in 
mbis ejfe Jttum , ut bene mt male audiamtts, Immanc 
quantum abfunt abhujus Principisingenio , quinun- 
quam iibi videntur (atis laudari , cum nihil faciant iau- 
idandum : ncc iludent beacHciis fibi conciliare bene- 
volentiam hominum , f«d metui malunt quam amari , 
cumque fxpenumero faciant deteftanda , idque palam, 
tamcn pcriit quifquis aufus eft hifcerc. 

5. AJEBAT fc his qui in Republica Athenien- 
iium adminiftranda primorcs eflent , plurimam habeie 
gratiam, quod fuis conviciis efficerent , ut ipfe tum ora- 
tione, tum m.oribus evaderet melior : c Dum comr^ in- 
quit , illos y diciis pariter ac faBis mendacii convincsre. O 
vere philofophicum Principis animum , qui novit etiam 
ex inimicis capere utilitatem , nec , quod vulgus folet , 
hoc tantum fpeftare , ut maledicos afficeret malo , fed 
utipieminus malus redderetur iliotum maledii^is ad- 
snonitus. 

7 . C U M 

a MalediSins contemptHs, h Innohts ejlut beneAudiA- 
mas, Q Conviciator utilis. 



A P O P H T H. LlB. IV. 225 

7. CU M Athenienfes, quotquot apud Cheroneam 
capti fuerant gratis dimififlet, ilii vero etiam veftes ftra- 
gulafque repofcerent , atque hac de caufa Macedones 
in jusvocarent, rifitPhilippus, dicens: a ^id ? Non- 
ne videntur yAthenienfes arhtrari, fe a nobis in talorum ludt 
vi£ios ejfe ? Tam civiliter tulit victor vi^orum ingrati- 
tudinem, qui non folum gratias non ageient, quod ipQ 
& incolumes & gratis fuilTent dimifli , verum etiam 
criminaientur , quod non fimul & amiftus & ftragulas 
redderent, quafl nefcirentqualeefiet jusbelli , quafl- 
que nihilaliud efTetcertare armis quam ccrtare talis , 
qui ludus eft puerorum. 

8. C u M cflet illi clavicula in bello fra^ba, ac medi- 
cus a quo curabatur , in fingulos omnium dies aliquid 
polccret : h Sttme , inquit , qmntum voles^ nam cUvum 
habes : iudens ancipiti voce*: enim Grasce Sc 
clnvem fonat , qua aperitui (crinium aut oftium , & 
commifluiam humeri cum pefiore. Quid hocanimo 
civilius , cui Sc in dolore , & erga avarum medicum 
jocaii libuit , nec ob cruciatum moioiipr , nec impro- 
bitatc poftulantis offenfioi. 

9. Duo erant fratres , quorum alteri nomen Am- 
photeros , quod GrsEcis fonat ambo , altcri Hecateros , 
quod illis fonat uterque. Philippus itaque animadver* 
tens Hecateron efle cordatum ac gercndis rebus accom. 
modum , ccntra Amphoteron ineptum ac dcgenerem , 
invertit illisnomina, dicens: c Hecateroneffe y sAm- 
phoreron , KAmphoteron autem ejfe Vdeteron j id eft, ncu- 
trum. Significans alterum fratrum , videlicet Hecate- 
ron , duotum in fe virtutes complefti , alteri nihil re- 
li£lum. Itaque ei qui Amphoteros dicebatur, iriuta- 
vit nomen in contrarium , ut «'iA' n^®- diceretur > qua(i 
nullius prciii. 

10. Qjj I B u SD A M illi confulcntibus ut cum 
Athenienfibus a perius agerct, refpondit , illos ablUrdc 
faccrc, qui homini cunfta ad gloriam tuin agcnti , tum 
pAticnii fuaderent , d ut glorix iux ihcatrum abjiceret : 

K 4 figni- 
a Ingratitudo tolerata. h Jocus inmorbo. c Jocusax. 
vocabulis. d Clemeuitr. 



2>4 PhilippiMacedonis 
figriificans feic hoc agere, non ut Athenas eveireret , Jfid 
ut civitati celeberrimx doftiffnnorum viroiiun copia 
fiorenti fuas virtutes probaret. 

II. D u o pariter fcelerofi lefe invicem accu(abant 
cognolcente Philippo : a> audita caufa pronuntiavit , ut , 
alter exfularet Macedonia , alter illum infcquCTCtur. i 
Hoc Gra:ce Ibnat jucundius , quod <3f^^yeiv & ad fiigien^ i 
tcm pertineat, & ad eKfulantem : fugientem autcm in- i 
fequiraur. Neutrum igitur abfolvit Philippus , led 
tttrumque damnavit exlilio». 
. 12. C u M appararet in loco pulchio caftra mctari , 
& moneretur illic non efle pabulum pro jumentis : 
h ^ua.lii 5 inquit, efi noflra vitat fi etiam ad afnorttm com* 
moditateTn vivtre cogimur, 

13. CuM arcem quandaraacprxfidiumcapere de- 
fiinalTet, valde munitam , atque expioratores jetu-^ 
Ijflent , proifus sfle difficiic , atquc adco etiam impof- 
fibile: percundatuseft;, < l^wa uftjuc Adsodtjftdie tjl 
fet , tit nec apnus aaro onu/lus pojjet acceden iignificans, 
nibil ciie tam munitum quod auro non expugnetur. 
Quod ipfum Foetae iQgniiicaruot fabula Danaes a Jov« 
fijjpratae, fedDeo inaurunivei&. yiide Flaccus , AUr 
i^m per medios ire iatellites, Sc perrumpere amat caftra 
^tentiusferro. 

14.. CuM hiquiapud Lafthenem eiant quereren- 
tur , indigneque ferrent, quod quidam ex Philippi Cor 
mitatu dicerent ipfos proditores , Philippus refpondit. 
d Macedonesejfe ingenio parum dextro t fed plane rujlica» 
nos , qm ligonem nihil aliud. nojfent vocare quam ligonemm. 
Alludensadilludproverbiumcelebre, ^rct aCyjicnjyjc, 
TUgj o-^tljuu (TKcig^laj hiye. Innuit autem illos re vcra* 
elTe proditores Rufticana vcritas quamque rem fuis nor 
niinibus appellat. 

i j. F I L I u M Alexandrum admonere folet , e ut 
cum Macedonibus comiter h.iberet confuetudinem , 
vulgo interim conciliata benevolentia , vires ac robui 
iibiparans , dum iiceret alio regnante dle humanum : 

pruden- 

^facetumjndicium, h Jidilitia mifera. c ^y^uro nihil 
inexpu^naMle, dVeritns. e Rcgnm humanit.a^» 



A r o p H T n. Li B. IV. 225: 
prudenter intcUigens, ut nulla re melius conftabiiia 
iraperium , quam civium benevolentia ; ita difiicilli- 
mum elTe jam regnum adminiftranti erga quoflibet efie 
kumanucn, noniblum quod Regia patelks oppofita lit 
invidix, verum etiam quod.Relpublica non poflit eflc 
incolumis , nili (cclera fuppJiciis coeiceantur. Regibus 
enim hailenustemperanda efl: humanitaserga cives j Ut 
hiterim Regiam tueantur au^ioritatem. Narn immo.- 
dica bonitas Ikpe contemptum parit. 

16. E I D E M fuadebnt , a ut eos qui in Republica 
pollerent aufStoiitate tum bonos , tum malos flbi con-p 
ciliaretamicos , ac bonis quidem uteretur , malis vero 
abutereiur. Pixcipua Regum ars eft , nullum rejicere., 
fed ad publicam miiitatem omnium openm accom- 
modare. Quemadmodum Deus unicus totius mundi 
Monarcha , malis geniis ac impiis hominibusabutituc 
ad urilitatem Eccleli^: ita Principe^ cordati norunt 6c 
probis & improbis uti : non quod ipll per malos mali 
qiiippiam faciaur , fed quod per malospuniunr malos. 
At multi funr Piincipes , qui prxpofteie bonis abutun- 
tur , malis utuntux. Adiyrannica negotia viros adhi» 
bent fanititatisopinionecelebres , quo vulgusefleie-r 
£ium ac pium quod agunt esiftimet. 

17. I D E M Philippus cum Thebis oblescflet , Phi- 
lonis Thebani hofpitio ufuseft ., multirqueinfupcrab 
eo beneficiis affedus. Is:.cum viciflim a Philippo nihil 
muneris vcllet accipere. b Nc me ^ inquit Philippus, 
btneficentia fuperatum hac laude fpolies , ^uod haCienui 
iincmine henefiais vidusfuernn. O animum imperio di*? 
gnum: Pulchrius exiltimavit benefaciendo quam po* 
tentia vincere. 

r8. CuM multibellocapti venderentur , Fhilippus 
in auGiione ledebat fublata vefte parum decorc. C^i^ 
dam igiiur eorum qui vendcbanrur exclamavit. Parce 
mihi Phiiippe, paternus enim libi fum amicus. rhilip- 
po vero interrogante. c palio& mde homo conflata 
efl hAc amicitia ? Tura ille. Volo, inquit , propius acce- 
K 5 dcns 
) Boniiutii malisahutir b JSeneficentia. c v-ftl/aa- 
uitioirnta* 



1Z6 P H 1 L I P P I M A C E DO N I S 

deiis diceie : cum admiiriis eflet, quafi arcani quippiam 
di6turus. D,-'.mitt e , inqxut, chlamydem aliqnanruiHm 
narn ad ijlnm modum indecentcr fedes. Mox Phiiippus : 
Hmc y inquit , finite abire Itbernmj Nefcjeb^.m enim tl- 
lnm miht vere benevolum & amicttm ejfe, Noii ofFerifus 
cft Rex tantus, nec rimularionc , nec admonitione 
ignoti iiominis , rcdfnnul & limulstione nmtua fHiiu- 
lationem texit , 6c tantilium officium magno libertaiis 
praemio penfavit. 

19. o D A M tempore ab holpite quodam in- 
vitatus ad coenam , a inter eundum plures forte ob- 
vios fecum adduxit umbras. Ubi feniii hofpitem tur- 
b.iri , quod tam multis non fufFiceret apparatus , prac- 
inillb ad fingulos amicos puero , juifjt ut placentse fer^ 
varent locum : iili perfuafi dum placentam exip^dant , 
paululumcdebant , ita tadtum eft ut coena luftecf/U 
omnibus. Faceto joco & clufit amicos , & hofpiris pu- 
dori fubvenit. 

20. HippARCHO Euboico vita defun£lo , Phi- 
lippus prae fe ferebat quam illius mortem acerbe fer- 
let. Itaquc cuidam volcnti dolorem ipfius mitigare, 
dicentrque. Attamen ille tempeftivc deceflit , jam na- 
tugrandis : b Sibt quidem ipf , inquit Philippus , tem^ 
pejiive decejjlt , fed mihi praprofere, Mtrs emm i/luman' 
ficipavit , prius quam k me heneficium acceperit , mJ?rA 
dtgnttm ^micitia. Per quam rarum eft Principem fciv 
tirc gratiarum affc^ius , fed amicis plerique non ali- . 
ter quam equis utuntur. Dum ufui funtcurant, inu- 
tilcs fados abjiciunt , eofquc Ipoliant citius quam bc- 
Jieficio juvant. 

zr. Ubi refcivit Alexandrum filium queri , quod 
pater cx pluribus foeminis gignerct liberos , ficillum 
hortatus cft : c Ergo cum plures habeas regni competitores , 
da operam ut herte/ltis ac probus evadas , ut non per me , fei 
per leipfum regnum obtinuijfe videarU, Vir prudentia ve- 
re regia prsditus, non confolatus eft filium, fed mctuin 
illius auxit quo magis cxftimularci ad virtutem : indi- 

cans 

a Vrbanttm mendacium, b Cratitfido, c Regnum 
ififtHtiAmbiminm» 



A P O P H T H. LlB. IV. 22/ 

cans illi non alitcr rpevtandum paternum regnum , niii 
(e luccelTione dignum proebervt, nec tam magi.um efle 
regnum adipifci, quam regnum promeruine. 

2 2i E u N D E M hortabatur , ut auicuUaret Arifto- 
teli cui traditus erat inftituendus. daietque operam 
Phiiofophiae : a He , inquit , multa commutas , quA mt 
fecijfe nunc pcenitet. Perrpexit egregiusPrinceps , nemi- 
nem Philolbphix expertem regno idoneumefle, nec 
puduit fateri fe multa per crrorem fecifte perperam , 
quod a reneris unguiculis Pliilofophiae prsceptis non 
fuiftet imbutus. Nam qui experimentis dilcunt admi- 
niftrare regnum , licet ingenio feliciflmio nati lint , ta- 
men & fero & magno Reipublicac m?Jo tandem eva- 
dunt boni Reges, At qui Philofophix prxcepris prxmu- 
nitus accedir , li adGt mcns integra , vix poterit ab ho- 
nefto deneclere. Ubi funt intsiim qui iiteras ac Philo- 
fophi^ie riudium clamant ad Rempublicam adminiftran- 
dam prorfusiiiutile ? 

23. Ex Antipacii amicis quendam in judicum nu- 
merum adiciiplcrat. Verum poft ubi cognovit illum 
tingere barbain & capillos , fubmovir eum dicens. 
h ^lurin capillu fidns nonejjet. euminrebus gerendisnon 
viden di^num cui fiderctnr. Fuco utebatur in tingendis 
capillis, ubi non multum erat lucri : multo magis ufii- 
rus crai fuco inpublicis negotiis, ubi dolusinterdum 
ingens adfert emolumentum. Et hanc oportet Regum 
prarcipuam cfle curam,ut cognofcendis cauflis viros pia- 
ficiant incorrupros. Id qui fieri poteft , ubi venduntui 
judicandi munia &isdefignatur judex, nonqui vir mc- 
liofcft, fed qui ad dandum piior, amlargior. At apud 
Philippnm nec Antipairi tantum valtbat aui5toritas, 
quin fufpedum e judicum ordine moveret. 

24. M A c H E T cujufdam pro tribunali fedftns 
cauiam cognovit , fed dormitabundus , necfatis atten- 
tus ad juris xquiratem , itaque fentcntiam tulit advet- 
fus Machetam. Verum eum is exclamaflet, fe ab ea fen- 
tcmia appcllare, Rex iratus : c sAd qmm^. inquit. Nam 

K 6 appel- 
a Philofophia Reg^i necejfaria» b Fnco non ctdendnn>. 
C Jndex attentHs^ 



ilg PrI L I PP 1 M A C E DO N I S 

appellandi verbum Monarchis cllinvifum. Hic Mache- 
tes ; Ad te ipfum 6 Rex , fi expergifcaris , & attentius. 
audias caulam. Ac tum quidem fuirexit Rex. Cxic- 
lum poftea quamcaufam apud fe meiius perpendifiet M 
intelligeretque Machetx fad^am injuriam , judicata qui,. 1 1 
dcm nou rclcidit , fed pccuniam qua damnaius fuerat 1 1 
Machetcs , ip(e perfolvit. In uno fa6to quot Regia: vit'- 1 
tutisargumenta. Non perfevcravit itafci &c provocanti, 
& fomnolentiam publice objicienti , fed per otium leiu, 
fuo cum animo accuratius confideravit, jam ab ira liber.. i 
Sit hoc civilitatis , regixque moderationis : illud vcro? 
prudentix, quod ingenioib commento (icdnmnatuiii 
cxemit damno , ut regiam tamen in judicando audori- 
tatem non proderet , muictam privatim perindequafL 
ipfe damnatus effet, difiblvit. 

25. Indignanttbus Philippi amicis quoii 
Scloponnefii in Olympiacis ipfum fibiiis dtrideieni ,. 
prxlertim beneficiis a Rege affedi, hoc lcrmone 1 hilip- 
pum exrtimulantibus ad vinditlam : *i Htii-i izitnr , in- 
€\iint /'Mitrurn ejiy Ji qt4id tUiifacicimu4 mali ? Uibanifllmcs 
amicorum argumentum veitit in divcrlum. Si taui pra- 
vo ingenio funt, utcosirrideant, qui de ipfisbene meiiT 
u funt: gr^vius noccbunt , fi quis illos malefadis pro- 
v^)cet. Hoc non fblum moderationis 6c clementioc , \ 
lumetiam cximiac cuj.ufdam magnaniroitatis documeu- I 
tum fuit, ingratorum fibilos Regem negligere. 

26. Ha R r A L u s pro Cratcrepropinquoacfami- 
Siarifuoquiinjutiarum poftulabatui, petiit a PhilippQ- 
Bt leus mul(aam quidem (blveict , fcd acaufa hberare- 
tm-i ce damnatus hominum maledi<^tis exponeictur. 
Hic vcro rhilippus : B ^raftat , inquit, ut ipfe male aur 
diat , quam ut nospropter iHum, Indulgebatamids ^ fecl 
cquatenus licebat integra judicis opinione. 

27 . I N cxercitu cum miilto tempoie dormiflet , ex? 
^crre^us : c Tuto , 'inquit , dormivi , viplavit enim 
.^tipater» Subindicans non efle legium indulgere fo* 
mno, pp^feitim inbello; (ed tamen hocinterdum abfi- 
<qije periculo fieii 5 11 Bjfx. habcat fidum ac vigilantem 



Afophth. LiB. IV. 

p!^efedum. Ita cum laude amici fuam cxcufavic fbmno- 
lenti.im. 

28. RuRsus evenit, ut interdiudormiente Philippo, 
Gixci qui multi fimul ad oftium convei^ierant , indigna 
ferrent , Regemque incufarent , quod ob illius fomno- 
lentiam non ftatim admitterentur ad coiloquium : heic 
Parmenio fic Regi patrocinatu§-eft. a Ne miremini , in- 
quit , (i mnc dormtt Phihpipus , 'nam cum vos dormiretis y 
hjc vigilabat. Signiiican.s Grarcis negligenter lem geren- 
tibus , rhilippum illis fuifle prxlidio. 

39. (i_u EMADMODUM ipfe fuit Urbanus , ita 
aliorum ialle diciis delc6^:abatur.. Itaque cum cantorem 
ipter coenandum vel.iet reprejiendere , deq^ue puUii 
ciiordarum loqueretur. Dii , inquit cantor , prohibeant. 
6 Rex , ne tumemeliusha:cnoris. b Civiliier 6c fibi 
vindicavir de arte judicium , & Regem non ofFendit , 
meliorem illum judicans quam ut cum mufico.de fidi» 
buscontendetet. 

30. Qjj I N 6c afperius dida , modo tempeftivc, 
ac;quo ferebat animo. c Nam cum difiidium haberct 
cum Olympiade uxore , cumque Alexandro filio. De- 
maratum Cormthium ad fe venientem percun<Siatus 
eft , quo modo inter Grscos invicem conveniret. Hic 
Demaratus; Scilicet , inquit , magnopere tibicurxeft 
GrsEcorum concordia, cum qui tibi funtconjunftififi» 
mi , hujulinodiin tefintanimo. Quid heicexfpedas». 
nifi ut Rex offenfus Demarati libeitate, jubeatillum 
ajb oculis luis abduci ? Immo , quoniam Demarati ler- 
mo ab ira ad faniora confilia vocabat , Rex fefe ad ejus 
objurgationem compofuit , pofitaque ira rediit cum 
fuisingratiam. 

3 j ^ A N u I cuidam pauperculae d Philippum appel-. 
Unti ut caufam ipfius cognofceret , cum hac flagitaticu 
ne frequenter obftreperet illi , refpondit fibi non cf, 
fe otium : cumque anus mclamafiat. Proinde ne Rex 
quidcm eflc velis : Philippus admiratus ^niculx libe- 
lam voccm > uon illi foJum pt^^buitames; vcxum etiaiu 
K 7 alios, 

^SoTvtnustxcufcAui, hDt.arttjfidicet artifex. Q. y/i^ 



230 Alexandri Ma g n r 

alios audivit. Hoc idem Lacini tribuunt Hadriano im- 

peratori. 

31. rHiLiprus cum amiiflct filium fuum quo- 
dam in loco fcite ceciniflc , civilicer objurgavit , dicens : 
a NoH te Tui pndet , qni noris teim belie canere 1 lignificans 
alias artes efle Rege digniores. 

33. I D £ M in palneflra prolapfus , cum furgens iix 
pulvcre vidiflctcorporis veftigium: b Papa ^ inquit, 
niinir»am terrx partem natura fortiti , orbem appetimus uni- 
verfttm ? Uiinam hoc di6tum inhaeliflet aninio filii, cu- 
jus ambitioni orbis fuit angufl:us. 

34. Philippus Alexandrum filium objur- 
gnns, quod largitionibus Macedonum benevolcntiam 
Conle(Staretur : c ^uAte malum ^ inquit, ratto miftam 
fpem tnduxit , ut eos tibi puiesfore fiieles, (juos pecunia cor- 
ruperis ? s^n tu id acris y Ut Macedonei te ncn %^^cm fuumy 
fid prttbitGre?n putent ? 

35. Atheniensfs legationcm ad Philippum 
miferant. Ea b.-nigiie audita ^ lU humaniter diiniuetet, 
jufllt illos dicere , qua rc graium facere poflet Athenicn- 
libus. Heic Demdcharesexcipiens. Si te ipium, inquit, 
fulpendas. Is Demochaics unus fuit e legatoium na- 
mero ob linguae proc.xiam diftusparrhcfiaftes. Ob tam 
inhumanum relponium indignantibus Regiis amicis, 
Philippuscompefcuit eos , juflirque ut Therfitem illum 
in^olumem dimitterent. Tumadcxteros legatoscon- 
Terfus : d Renuntiate , inquit , ^thinienjtbui multo fuper' 
btores ejfe, qui ifia djcmt , ^uarn cjui imptme diC^a audiunt, 
Talcs demum animi regno digni funt. 

ALEXANDER MAGNUS. 
I. I N Philippi di^tis nihil eiat, quod przeter urbani- 
tatcm non etiam ad bonos mores conduceret : nec vi- 
deoquem Philippo jungamus congruentius quam fi- 
lium Alexandrum. Ispueretiamnum , cum Philippus 
pater multa praeclare feliciterque gereret , nequaquam 
€0 gaudebat > ied ad pueros sequales ac coUe^aneos 

dice- 

a xArtes Regeindignit. h <Ambitio, c BmevohniiA 
ifirtm faranda, d Prtidenter^ 



Apophth. Lib. IV. 251 

dicebat; Tcirer mihi nthtl relt^urm tft. lUis contradi- 
ceiitibus. Immo hircomnia tibi parat. a Huid profue^ 
rit 5 inquit Alexander , ji mult/i pvjftdem agam mhil ? 
Jam tum cognofcas fciniillam indoiis ambitiolae 6cir- 
ie.|uietx. 

2. i D E M cumlevitate corporis ac pedum celerita- 
tepollerct, patri hortanti utin Olympiis ftadium de- 
curieret: h Faceremt inquit , fi Reges hahiturus ejfem 
ccncertatores. Et hic agnoicas excelfum , ncccuiquatn 
facile cef/urum in certamine laudis &: imperii. Non- 
dum erat Rex , & tamcn non dignabatur nifi cum Re- 
gibus committi. 

3. CuM piiella multa noOcc ad Alejfandrum eflct 
deduc^:a , cum eo dormiiura , rogavit Rex ubi fuiflet 
tamdiu : iila relpondente , fe exfpeetafle donec mari- 
ritus ellet cubitum : miniftros accitos iacriter objurga- 
vit ; c Reducjte, inquit, hanc : parhm emrn abfuit , quin 
vefira ciilpa fuerim fadt^s adulter, Egregium caftitatis 
exemplum , tuminjuvene, tum. in Rege. Namapud 
illos iimplex ftuprum pro nullo crimine habebatur. 
Apparet autem tum fuifie morem , qui adhuc durat 
in ltalia, ut uxores fecubarem a viris , nifiliquando 
vocatentur. 

4. Alexandro puero Diis largiusfacienti fuffi- 
twm , ac fubinde ad thus accurrenti. Leonides illius 
pxdagogus , qui tum aderat. Heus puer , inquit , tum 
large ficies fuffitum , cum regionem deviceris quac 
thusgignit. Poftcumeam regionem obtinuiflet , mc- 
mor Cjus dicti , hac fentcntia iciipfit illi literas ; d Mit^ 
to ttbi thuris cafin talenta aliquot , ne pofihac paV'» 
eus fis erga Deos , cum non ignores nos potitos regionc odo^ 
res gigusnte, 

5. Apud Granicum Martcm experturus, horta- 
batur Macedones utafFaiim pranderent, veluti poftri- 
dic cx hoftium commcatu coenaturi. Prxiens animus ac 
de bclli cventu fideils ac (ecurus. 

6. Perillus unus ex amicorum Alexandri nu- 

meroj 

a Indoks AgiHs* b Regtm regia decent* c ^dnltmum* 
d Prafufio, 



232. Alexand.ri Magni 

mero , filiabus fuis ab Alexaiidrcdotern petiit. JufHc 
Rex illuin capere talenta quinquaginta : cumqueisic- 
l])cndiflet dccem latisefle : aTi6i^juidem ^ iuquit, /rtfw 
ejl tantum accifHre -t mihi vero non faiu ejl tanTum daru 
Prxclarediftum, nifi virtutisindolem ambitio vitiaflet. 

7. Anaxarcho Pliilofopho julTerat quxrtorem 
dare quantumcumquc ille poftulaiet : cumque qua^ 
ftoi.audita poftulatione turbatus Alexandro indicallet , 
rhilofbphum peterecentum tajenta : b /?f<^e , inquit, 
facit i fcicns fe amicum halere , cjut tantum dan & p^jfit 

velit. Heic dubitcs utrum potius admirari oporteat, 
regiamne liberalitatem in donando , an Philofophi im- 
pfobitatem in portulando , nili roalumus hanc vo- 
c^ari fidiiciam. 

Mi.L ETr cum vidilTet multas ftatuas eoiuGi 
qui in Olymphiis ac Fythiis vicerant , ca(que [Liegian- 
des I c Et ubi ^ inquit , erctnt tam ma^intx corpara , cum 
Barbari vejlram uvbem (bfiderent. Salietaxavit illoium 
ftultam ambitionc;m , qui gloriareniur his > qui coc- 
porum magni!.uviine viribulque pixftanres in ludicris- 
certaminibus viclorinm reportaffent , cum in tantispe- 
ilcuhs nuili fuiilent. , qui adveifus Baibaros fe tales 
piaberent. 

9. C w M Regina Carum Adas illud haberet ftu- 
dio j ut afliduo mitreret Alexandroopfonia, beliariaqua 
per talium rerum arcliitcw^os coquofque magna aite pa- 
rata, Alexander ait : d Seipfum habere meUcrcs opfonicrn/rk 
artifices , ad prandium cjuidem , nodurnum iter .* ad cce-^ 
n^m vero : tenue prandium^ 

10. QjJ o D A M tempore cum oirmibns ad prae^- 
lium apparatis interrogaietur , numqui J aliud pra^cet 
haec fieri vellet : c Nthdy inquit, nifi ut Hacedonum bar^ 
ba radantur., Hoc diStvim quid fibi vcUet admirante Par- 
menione. «-4» nefcU* inquit , in pralio nuUam anfam mt^ 
horem effe qttam barb^ ? Significabat cominus efle pu- 
gnandum , in quo genere cerramicis baibac ofilciunt s>, 
ouod his railitesfacillime pofllint appiehendL 

II. Da^- 

Fiduci^i. b Liberalitat. C Eortitudo intempejriva^ 



A P O P H T H. L 1 B. I V. 23 3 

II . D A R I u s obtulit hasconditiones Alexandio 9 
ut ab ipfb acciperet talentOruiB decem millia , & infir- 
perAfiam fecum exxquopaitirciur. Id cumrecufarct 
Alexander. Ego,inquir, ParmeniahccepifTem fi Alexan- 
djer eflem : a Et ego , inquit Alexander , p Parmenio ef- 
fim, Dario vero hunc in modum refpondit : Neqm ter^ 
rara duos foies , ne^ue ^fam duos Reges ferre pojfe, Et hic 
animi cellitudinem probare poflis , nifi didum impo- 
tentiam quandam dominandi faperet. 

12. C u M in Aibelis de reium fumma periclitatu- 
rus efiet , conflidurus cum mille hominum miUibus ad 
pugnandum inftru^tis , h adierunt illum mihtes ali- 
quot ipfi bene volentes , deferebantque caereros , quod 
incaihis inter (emifcerent fermones, confpirarentque 
nequid pfjcd»icinrcgium teotorium deportarent , led 
ipli totum in fuum veiterent lucrum. His auditis fub- 
rifit Alexander : c Faufla , inqxiit , nuntiatU, Siquidem 
A^udio firmones virorum ad vincendum y nonadfuptndum 
Animatorum, Nec illum fefellit divinatio : plurimi nam- 
que militcs Regem adiere diceates, Bono animo efto 
Kex , neque metuas hoitium moltittidiaem » ne paedo- 
tem quidem noftrum ferre poterunt. 

13. I D E M inftrui^a jara ad prxlium acie , cum ccr- 
ucrct militum quendam id temporis amcntum telo ad^ 
aptantem , d ut inutilem fubmovit ab exeicitu, qui tum 
4emum appararct arma., cum his utendi tempus adelTct. 
Hoc inter ftrategemata magis commemorandum crat » 
quam inter apophthegmata , quemadmodura & hoc 
quod fubjiciam. 

14LEGEBAT Alexander epiftolam n matre 
rwillam , e qux aicana quxdam & calumnias adver- 
fus Antipatrum contincbat , firnulqne , ut folet , cum. 
Kegclegebat Hephxftion ,, ncc cum Rex vetuit lcge- 
re , frd peilevi:a cpiftoln annulum fignatorium e digi- 
todetra(5Vumoiiillinsappreftjt: hoc geftu admonens, 
ut arcana contincret. Exemplum inlignis de ami- 
co fiducix, rum etiam humanitatis egregias , qui ca- 

lumnias 

a .Mcnarchia. b hiterpretauo commoda. c Prad^ 
contemptm, d Serns apparatpis. c StUntium, 



234 Alexandri Maoni 

lumnias latius fpargi nolueiir, licct invilum haberct 

Antipatrum. 

15- In Ammonis templo cum a varcdiduseflct 
Jovis fiiius : a Nihit , inquit , mirum : nam Jtipiter 
•mnmm ^tiidtm natura pater eji , fed ex hu optimof cjuuf^ue 
peculianter fnos ficit. Modeftifiime interpretatus eft 
oraculum : nam vates per adularionem djxit illam fi- 
lium Jovis , quafi iic ejove prognatus eflet , quenrad- 
modum Hcrculescrediiuseft efle Jovis niius. Akxan- 
der faflus eft. Jovem natura au6torem ac parentem eflc 
omnium , fed eos demum peculiariter pro liiis filiis 
agnofcere, qui vinute ac prxclare geftis proxime ad divi» 
nara naturam accederent. Ea eft omnibus benefacere. 

15. C u M in bello crus eflet illi fagitta vulneratum, _ 
multique accurrerent , qul ipfum frequcnter Dcum 
appellarc confueverant , exporre6la hilariquc fronie ad 
Homeri carmen alludens, dixit : h Hic fanguii efi o^uan 
videtis , licfmrtjue cju.ilu divu [oltt emanare heutu. Nimi- 
lum iriidens adulatorum vanitatem, cum iplaresde- 
clararet ipfum nihil aliud efle quam hominem. Allulit 
autem ad locum Homeri Iliad. t. ubi narratur Venus k 
Diomedevulnerata. 

17. Nonnullis Antipatri frugalitatem laudanribus , 
quod alienam ab omnibus deliciis, aufteramque vitam 
agetet : forw, inquit , ^Antipater atbo utitur paliio , intus " 
vero totus efi purpureus. Notans fiftam illius parcimo- 
niam, cum elfet alioqui ambiriofifTimus. 

18. CuM hieme frigidoque coelo npud amicum 
quendam convivio accipcretur , vidererquc foculum 
cxiguum & ignis puflllum : c ^ut Itgna, inquit, injerte^ 
Autthus. Subnotans convivatorem lignis fuisparcere, 
perinde quafi thuscflent , cum in rigore taiuo nec thuri 
parcendum eflet : fimul fatis efie ignis^d faciendum 
fuffitum Diis, at parum ad depellendum frigus. 

19. CuM apud Antipatridem ccDenaier , ifque ad 
coenam formofam pfaltriam induxiflet , Alexander ad- 
fpeclu motusiu illam exarlit : n:ox rogavit Ar.tipatri- 
dem, nunquid ipfe mulieris amore leneretur. lilo con- 

fitea- 

a Filii Deorum qni. b Modefie. c ParcirnQnia» 



A P O P H T H. L I B. I V. 23 f 

fitente. #i O fcdefle , inquit , non tu protinus ahduces e 
convivie mulierem ? Quantum ille animus aberat a con- 
flupranda aliena uxoic , qui tantopere fibi metuit ab 
amica hofpitis. 

20. RuRsuM cum Caflander Pythonem' Euii ti- 
bicinis amafium per vim ofculari vellet , idque Euium 
xgre fcrentem fenfiffet Alexander, iratus exfihit in Caf» 
fandrum clamans : h Itane per nos , ne amare quidcm 
ejtiidijucim ftcebit 1 Non (atis erat Regi , fi fe ipfum prjc- 
ftaret continentcm , nifi & praefeclos haberet fui fimi- 
les. Quando autem paffus fliiiret a fuis pcr vim conftu- 
prari filiam aut uxorem honefti civis , qui tibicini fiios 
amoresetiam ab ofculo voluit elTe inviolatos J Dcniquc 
quod Duces pcccarent , arbiiratus cft ad fe pertinerc. 

11. C u M e Macedonum numero ad mare remittc- 
ret valetudinarios ac mutilos debiiefque, prodituseft 
quidam qui fe inter xgroios adfcripferat cum non acgro- 
taret. Is cum ad Alexandri confpectum addudus eflet , 
& examinatus fateretur , (e morbum praetexuifle ob 
amorcm Telcfippae , quae ad mare fuerat profe£l:a : pcr- 
jcun6tatus eft Alexander, cui ncgotium rctrahendae a<l 
cxercitum Tclcfippac delegaretur. Caiterum utcogno- 
vit eam cfle liberam : c Perfuadeamus igitur , inquit, • 
%Aiiti^enes Telejtppa. , ut nobifcum maveat, Nnm vim ad» 
■movere hbera, nonefinoflrum. Sic indullit amoriftrcnui 
militis, quem in exercitu retinerecupiebat , utinge- 
nuam mulierem redire nollet nifi perfurifam. 

22. C u M Grxci qui apud hoftes ftipendium facie- 
bant veniffent in poteftatem Alexandri, Athenienfcs 
quidem juflit in compjdibus (crvari , quod cum cx pu- 
blico ftipendium h^berent , tamen apud hoftesmetuif- 
fent, fimihter & Theflalos , quod rcgionem opiimam 
nac?ti , non cam coicrent : Thebanos vero dimifit , di- 
cens: d Hisper nos whit efl relicjuum ^ necfue civitOA t ««- 
^ue a^ri. Ita modtranis eft pan.im , ut mortem com- 
meriiis non indiceret nifi vincula, is: cuipr.m corum qui 
ncceflitatem excufare poterant in le tranftuUt. 

23. Ex 

a Continentia. b Contintnlia. c Civiliter, d Mo- 
dcratit 1'cenx» 



z%6 AlexandriMagni r 

23. Ex Indis quendam (agittandi arte cum primis u 
celebrem , a adeo lu etiam perannulmn fagittam mit- [< 
tere dicerctur, cum in bello coepifiet, jufiitartisfuac \ 
fpecimen edere : recufantem iraius Rex necari juflit. 
Cum duceretur homo, dixit his a quibiis ducebatur , fc 
inultis diebus non cxercuifife artem , eoque timuiffe ne 
aberraret. Id ubi renunciatum eft Alexandro , quod 
non contumacia , fed ignominias metu rccuraffet , ad- 
miratus ingeniurn gloriae ftudiofum , dimilit illum do- 
natum, eo quod mortem oppetere maluilfet , quam fa- 
ma fua.videri indignum. Heic apparet non omnino va- 
num efle quod proverbio ja£tatum eft. Simile fiirtilL 
efle amicuin. Alexander glorix fupra modumappetens 
iimilem affedum in aliisamabat. 

24. T A X I L £ s unus c numero Regum Indiae, oc- 
currens Alexandro , (ic illum affatus eft. Piovoco te , 
inquit , non ad pugnam nequc ad belUim, fed ad aliud- 
certaminis genus. Si inferiores, anobis accipebene- 
ficium : fln fuperior, nobis benefacito. Cui Alexan- 
det: h xAfqui , inqnlt » ol> htt ipfuTninternos csrtandtint 
tfi f t4ter bim faciendo fupmt alterum, £t humaniilime 
camplexus illum , non (blum con^Ipoiiavit ditione y 
lcdaaxitetiam. 

25. C u M audiilet dc rupc quadam apud Indos, 
quae ob fublimitatem velut avibus inaccefla «topy®- di^- 
citui, quod ipfe quidem locus cxpugnaru difficilis cf- 
j(et , led qui eum teneret formidolofus. Nk«c, inquit , 
locfifcaptu facilis ejl : figoificans nihil prodeflc muni- 
mcnta > nifi vir fortis ea tueatur. Arx enim con tztsx 
fbflis ac muris tuta eft quam viris. 

25. C u M alius quidam rup.em tencret inexpu- 
gnabilem ut putabatur, femet Alexaudro dedidit : At 
Alexandcr non folum ejus ditionis Principem e(fe juf- 
lit , verum etiam addidit , diccns : c Htc homo rnihi. 
videtur f^zpere , qm fe maluit hono viro , quayn loco mtini- 
to concredere, 

27. Ru P E capta cum amici dicerent illum egre- 

giis 

a Gloria, vlta carior. b Certamen ver-e Regiam» c T/u ■ 
fortiffidticia. 



A P O P H T II. L I B. I V. 237 

giis gcftis Herculem fuperafie ; a ego, inquit, Mea4 
res gejl,i/i tn impirio , ne verho quidem cum hn qux gef. 
ftt Herctiles , arbttror cznferendxu Adulabantiar iili , fed 
hujus animo nulla faris faciebat adulaiio. 

2 8. CVuosDAM ^ examicis mulolavit , quodin 
ludo aleae fenfiiTet eos non iudere. Siquidem multi 
font qui in hoc ludo velut in re maxime feria verlantur. 
Non enim ludunt, qui forcunas funsomnes , interdum 
& liberos alc2 permittunt arbitrio. 

29. Int£r amicosquos habebat prxcipuosacpo- 
tentilTimos, om.nium maxime videbatur honorare Cra- 
tcrum , fed o.mnium maximc diligere Kephsftionem. 
Craterm emm , inquit , amat Regem , Hephajlion amat 
^lexandrum. Id GixcQ jucundius dicitur, <j5AoCx^- 
x^'? & ?/XaA2^rtv//:@-. Sentiens Craterum inhis quae 
ad Kcgiam dignitatem attinebant , prsftare fidum ami- 
cum , Hepbaeftionem privato quodam affeftu diliger^ 
Alexandrum. Pariterkaque licet difllmiliter amanti- 
busdiverfa ratione perfolvit prxmium. Craterum ot- 
navit dignitate , Hephxftionein ad intimam admifit fa- 
miliaritatem. 

50. Xenocrati Philofopho quinquaginta ta- 
lcnra domo mifit : ea cum illc recufafiet acciperc , di- 
cens fibi non efle opus, interrogavit, an ne amicum qui- 
dem ulium habeiet cui elfetopus^ cN^mmihi, in- 
quit , vix Darii opes in amicos fuffecerunt, Heic utrius 
animum magis admiraii conveniat , nondum ftatui , 
Regifne tam ad libcralitatem propenfum , an Philofo- 
f hi qui tantum munus a tanto Rege ultro delatum rc- 
roiferit. 

31. P o R u s Rcx ab Alexandro dcvi^us , cum ab 
eopoftpugnam rogarctur dicente : d ^o wedo tetra. 
daboi Rcgaliter, ait: rurfus fubjicienti Alexandro, 
KMm^juidettamaliud? Omnia, inquit Porus, coraplc- 
aitur hoc verbum , Rcgaliter. Alexandcr & pruden- 
tiam, & fortitudincm viri admiiatus latiorcm ditioncm 
illi addidit ca quam prius obiinuciat; Supplici & ad pc- 

o , ^« 
a i^ercuUmcentempft^lexandtr. b^micud» C Li- 
bcralitoA, d Regalittf. 



13 8 Alexandri Magnt 

ciesabjc£^o minusconcefliflet. Adco diligebat animo- 
fus juvcnis impavidos amicos. Quintus Curtius ali- 
quanio fecus nartat. Interiogatus l*orus quid iplc vi- 
ftorem ftatuerc dcbere cenreret. C^od hic, incjuit, dics 
tibi fuadet , quo expertus es quam ciletcaduca fclicitas. 
Submonuit Rcgem ut moderte fuaforiuna utcreiur , 
niemor ipfi poflc accidcre , quod acciderat Fo.u 

32. CuM accepifict el^e quendam qui ccnvitiis. 
ipfum impeterct : a Regium efi , in^un , cumfaaashe' 
ne.audtrcmalc, Nihil hoc dido genaofms , quanquam 
idem&aliisadfcribitur. 

33. MoKTi proximusad amicosrefpiciensdixit : 
Magnumfpitaphtum video futurum : prxlenfiens res ab 
ipfo geftas multorum eloquentia celcbrandas. Nec eum 
fua fefellit divinatio. 

34. CuM Darii filias haberet captivas , demilTis 
oculiseas falutabat , idque rnro , f bi metuens abilla- ; 
rum infigni fotma. Apud familiares autem dicerc fo- 
lct : Dolores oculorum funt Pzrfc^ puelU. 

35. E D I c T o vetuit , ne a quoquam pingeretur 
prxterquam ab Apellc , aut a quoquarn xxc fculperetur 
prxterquam a Lyfippo , ^ artificibus illius a:tatis prac- 
ftantifTimis. Nam hoc quoque judicabat ad Principis 
dignitatcm pertinerc Cum Chctylo Foeta paaus^crat , 
ut pro unoquoque bono verfu Philippicum accipcrct 
aureum, pro inalo colaphum. 

35. I D E M interrogatur ubi fuos recondcret thcfau- 
ros : c ^pud amicos , inquit : fignificans facultates nuf- 
quam reponi tutius. Gum enim rcs poftulat , redeunt 
ad te cum foenore. 

57. CuM nuntius quidam gaudio geftiens, por- 
re£bque manu accuneret , rem profperc geftam narra-; 
turus : d ^uid mthi bone vir magni nuntiabu , niftnunties'- 
Homerumrevixife ? fignificans omnium praedare gcfto-' 
rum gloriara abolendatn , nifi contingeret talis prsco 
qualis fuit Homcrus. , , . 

38. Ci V I T A s quaedam ut ab armis Alexandn 

quie- 

a ^nimus vere Regius. b KArtes, c Liberalttas» 
d TrMorerumgeJlAYum. 



A P o P H T n. L I B. I V. 13<^ 

quietem ba'oeret , obtulit illi parteni sgrorum , & prac- 
terea rerum omnium dimidium. Cui lic retpondit: 
c Ho( animo vmt in ^Jium , non ut acciptrem qnvd dtdi^ 
fttisjfed ut vos hahetetis tjnod relicjntjjem. 

39. Alexander habebat Eudscmonicum Phi- 
lofopbum, icd quovis parafito adulaDtiorcm. Hic cum 
aliqu.indo tonaret vehementer, adeo ut onines expave- 
lccrent , dix;t Alexandro. Quin tu tale quippiam fa- 
cis Alexander filijovis? At ille non ferens tam ab- 
jedi rhiloiophi vocem , ridens ait : b Nolo enim for- 
muUhilis ejje cfuemadmcdum tu me doces , ijui Sntraparum 
ac Regptm capita mejubes fuper ccenam appo?ure. Sic Athe» 
nxus, Plutarchus in vita lecus aliquanto : d mihifuc- 
cenfes , quod pifces o.ppcnam in convivto , ac non potius Sa» 
traparura capita ? 

40. alexander cum hieme duceret exerci- 
tum alTidens igni , recognofcere prxtereunteis copias 
ccepit : cumque vidc:ret lenem quendam horrentem 
frigorc , ad ignem (iantem , confidere loco fuo juflit, 
"dicens : c Si in Ptrjtdt natus e^jf^s , tn repa felia federe ttbi 
capttalefcret : in lAacedonia nato conccdit ur. 

41. Alexandir ctiamnum adolefcens videns 
pairem Philippum equum prxfercccrn , nec ullum lcf- 
forem tergo patientem , velut inutilem abjeftum ire. 
d ^ualem, inquit, equum ijli perdunt , dum iUo per impe^ 
ritiam ac molLitiem uti nefciunt, Cumque mira arte finc 
verbcribus tradallet equum tandem conlcenfum ad 
curfum admififict , tum calcibus ufus eft : ac moUiter 
fiexishabeniscum^quumreduxiflet, defcendcntis ca- 
put exofculatus pater. Aliud , inquit; ofili, tibipat 
legnumqusre, quando jam te noncapit Macedonia. 
Prxlagiit virprudens tam excelfae indoli non fufie^u- 
ram paternam ditionem. Sed equus ille nos admonet , 
multa benc nata ingenia perire vitio inftituentium , qui 
fere nefciunt imperare , nifi ex equis generofis reddidc- 
lint afinos. 

42. I D E M Ariftotelem , rui puer formandus fue- 

rat 

a Imperivft. b K/idnlatio. c Civiitter, d IndoUs 
excelfa. 



240 Alexandri Magni 

rst traditus , fumma vencratione prolecjuebatur dicrns, 
n fe illi non minus quam patri debere , quod a patre vi- 
vendi, a praeceptorc bene vivendi initium accepiflet. 

43. C u M pirata captus ad ipfum dedudtus eflet , ro- 
gatus qua re frctus audetet infeftarc maria , compendio 
relpondit : b Ego , inquit, qmn\a,m idnmco navigiolofa-' 
cio , pirata neminor : tu cnm idtmfauM ma^na clajfe, T\sx 
Appellans. Alexander admiratusintrepidum animuni , 
donavit illi vitam. 

44. Idem Dclphos profe£luscum Sacerdos nega- 
ret fe confulturam Deum, quod dieselfent ncfafti : qui- 
bus ne oracuiis quidem loqui fas eflet : vi pertradta cum 
Sacerdote templum adfcendit , cumque illaimporiu- 
nitate vi6ladiceret : Invidus es ofili : c S ati s ,inc^uit, 
Alexander, oracuii efi : mulicris vocem relponli lo- 
co duccns. 

45. P o s T E A quam in expedifionem pr6fe£^us te- 
gias opespceneomnes inmilitesacDucesdiftribuiflct, 
roganti Perdiccx. Qnid tibi nunc Rex luperefl ? d Spesy 
inquit. Heic Perdicca. Kaec? inquit , nobis commilito- 
nibus tuis futura communis eft : & pracdium quod ipfl 
defignarat Alexander, recufavit. Tanta crat fiducia benc 
fuccefluram expeditionem. 

4<J. I D E M initio cum in cauflis capitalibus fede- 
ret judex, acculatori alteram aurem occludebat: ro- 
gatus cur id faceret : e xAlteram , inquit , integram 
ftrvo reo, 

47. CuM Philoxenus xlaflis praEfc£tus Alexandro 
fcripfiflfet, Tarentinum quendam Theodorum eflfe apud 
fc pueros habentem infigni forma venales , fi vellet 
emere : indigne tulit, apnd sequales fubinde clamitans: 
/ ^id in mt Philoxenus tam obfcenum animadvertit , Ht 
9/jihitantumprobrisonciliaret t 

48. IN Callifthenem nequaquam feCe accommo- 
dantem auls Regise moribus , fed & di^is & geftu pise 
fe ferentem nihii ibi placere, dixit hunc vetficulum : 

Miaw <^tpi7butj 9 0^75 ctv Taf OT>^of. 

Id 

a T^ietitsinfYAceptortm. h %Animofe. c Oraculum, 
d Fidficia evtntus» cJsidexineorrfiftHs. f lntegrius. 



AroPHTH. LiB. IV. 241 
Ideft: 

a Sdphntefn ego odi, ^uijibi fapit nihil, 

49. N X s A M cxpugnaturus. cum videret milites 
deterreti fluminis , quodcivitatem prseterlabicur, pro- 
funditate , exliliit : h O mecmnium deterrimum , excla- 
mans , qui natare ncn didicerim ? moxque d/peo pro 
fubere innixus primus tranavit. 

50. I L I u M profeftus Achillis ftatuam coronans : 
e Ote feiicem, inquit, ^chiUes^ cui vivo talis amictHi mor^ 
tuo taiis contigerit praco. De Patroclo loquens 6c Home- 
ro , quorum ille fidiflimus Achillifuit amicus , hicde- 
fiandum Iliade tota celebravit. 

51. D u A B u s potifiimum rebus, cum Deus a mul- 
tispr^edicaretur , d fe quod mortalis effet deprehendere 
dicebat, fbmno&coitu, quod ha^c prsecipue proderent 
humanicorporisimbecillitaiem, adcaetera invictuserat. 
Somnus enim mortis imr.go eft , 5c coitus fpecies eft 
morbi comitialis. 

52. D A R 1 1 Regiam ingrefTus cum vidifiet fubli- 
me cubiculum , 6c in eo ftratum , menfas ca:teraque 
omnia mirifico ornatu inftructa : e Hoccine , inquir^ 
erat imperare ? Sentiens non elle Regium hujufmodi 
dstliciis indulgere. 

j3. 1 D E M leftum ingrefTus excuHis accurate 
palliis dicere fblet : Nunquid heic delicatum aut fupcr- 
fluum mater addidit ? Adeo adhorrebat a muliebribus 
dcliciis. 

54. CuM dehto ad ipfum (criniolo , quonihilin- 
ter opes Darii pretiofms pulchriufve repcrtum eft , qux- 
xeretur in quem ufum deftinandum elTet : aliis aliud 
fuadentibus, dixit : / Huic optime fervandus dabitur Ho- 
merm: lentiens nullum efle thelaurum illo pretioflo- 
icm. Itavifum eft juveni, quifc totum adexemplar 
Achillis componebat. 

55. 1 D E M hortante Parmenionc , ut noCtu hoftem 
adorirctur, alioqui fummumforedilcrimen, fipalam 

L cum 
a Servire ttmpori. b Exemplum Ducis. c Prdcipua 
bona, d BIua nos admonent mortalitatii, e Dclici^ 
indi^n4 Princifs, f Littirarnm amor^ 



24i Al. EXANDRI MAGNI 

cum tanta muldtudine Martem experiretur, Siquidcm 
-cx fragore procul velut e pelago refonante , conjedtabant 
immenfum efie numerum : a Ncnfuror , inquit, vi^io- 
rUm : recufans tenebrarum f rxfidio vincere. 

55. CuM legiflet prolixam epiftolam ab Antipatro 
fciiptam , in qua multx inerant adverfus Olympiadem 
calumnis : b Igmr/ire videtur , inquit , ^fitipater, quod 
una matru lachryma multoA delebit epijlolaf, 

57. Cu M fenfiflet fororem fuam cum juvcne quo- 
dam eleganti forma confuetudinem agere , nihil offen- 
fus eft, fed dixit : c Concedendum ejje , ut illa quoque ali^ 
qua ex parte regno frueretur : Multum diflentiens ab ani- 
mo Cxfaris Augufti, qui nihil acerbius tulit, quam filiss 
neptiumque lalciviam. 

58. CUM audiflet Anaxagoram diflerentem, innu- 
merabiles efTe inundos , illachrymaffe dicitur. Rogan- 
tibus nunquid accidilTet lachrymis dignum : d non 
videoTj inquit , merito flere , qui cum mundiftnt innumera' 
hilesy nos nondnm uniu^ dominifa^i fumus ? 

59. pHiLipPus a Triballis in praclio vulneratus 
«ft femore lancea traje^io : opcra chirurgi liberatus pe- 
ticulo moitis , dolebat daudicationis deformitatem 
ATontraftam manere. Cui Alexander : Neverearify in- 
quit, in publicum prodire . fedgradum movens virtutis tua 
potius memineris, Hoc & aliisadfcribitur. 

60. Si quando incolloquiis autconviviis incidif- 
fet « contentiodecarminibusHomeri, aliis aiia praefe- 
lentibus, hoc unice probavit Alexander. 

Ideft: 

Dux bonus atque idem validusfugnator in armis. 
Addebat Homerum hocverfuvirtutem Agamcmnonis 
prsEdicafle, Alexandrivaticinatum efle. 

61. CuM tranfmiflb Hellcfponto Tiojam invife- 
ret , veterum heroum res geftas animo revolvens , qui- 
4ara > ii vellet , pollicituseft fe raridislyram daturum. 

Heic 

a Ingenue. h Matris lachryma. c Candide, d ^Am^ 
bitio infatiabilis, e Comparatio cMrminum Home-' 
rimum, {lliad,y. 



AroPHTH. LiB. IV. 245 

Hcic Alexander : a Minime , inquit , ilia mihi efi ofus , 
cum ^cbillis lyram habeam. Hacvir ftrenuus fortiura 
virorum laudcs caneie confuevit , cum Paris fua lyra 
moUes ac lafcivos modulos incineret. 

6 z. Qji o D A M tempore Darii mulieres invifit una 
cum Hephssftionc. Hunc, cutn eftet eodem oinatu quo 
Rex , corpore etiam major : Syngambris Darii matei 
pro Regc adoravit. Eademcum exnutibus adftantium 
intellexiffet errorem fuum , perturbata denuo falutavit 
Alexandrum. Tum Alexander : b Nihil ejl , mater, 
qmd turberis. Nam & hic xAlexander efi. Seniiens ami- 
cum effe alterum Alexandrum. 

63. C u M in Hammonis templum veni(fet , Sacer- 
dos grandaevus illum (alutavit. Salvcfili, 6c hancap- 
pellationem a Deo habeas , tum Alexander : c ^ccipio 
eam , fater , & pofihac patiar tuusdici, /i mihi tottus Or- 
bis dommium concejferis. Sacerdos reccpit fe intro , 5c 
quafi confulto Deo refpondit , Jovem certo promittere 
quodpeteret. Heic Alexander. Scirecupio numqmsfu- 
fer fit inultus eorum qui patrem meum interfecerunt. Ad 
haec Sacerdos , Thilippi , inquit , interfeftores omnes 
dedere pocnas , (ed patri tuo nemo mortalium poteft 
tcndere infidias : fignificans ilhim efle Jovis , non Phi- 
lippi filium. 

54. C u M Darius numerofiflimum exercitum in- 
ftruxiflet , Alexander profundiffimo fomno correptui 
eftadeo, ut nec interdiu potuerit expergilci : tandem 
imminente pericuio amici ingrefli Regem excitarunt , 
qui cum diccrent , fe mirari in eo rcrum ftatu tantam 
Regis fecuritatem : d Magna , inquit Alexander, animi 
moleflia me Darius liberavtt , qui vires fua4 omnes in unum 
coNtraxit , ut liceat uno die de fumma rerum decernere. 

6$. Alexandro Magno Corinthii per legatos 
jus fux civitatis detulerunt. Hoc ofFicii gcnuscum li- 
fiffct Alcxander , quidam e iegatis. NuUi , inquit, ci- 
vitatem unquam donavimus prsetcrquam tibi & Her- 
culi. Hoc audito lubcns accepit oblatum honorem , 
L 1 qucm 

a MuftcadignaDuct» b Humanitas. c ^dulatt: 
d ^Animofi. 



544- A N T I © O N I 

€[ucm illi commendabat partim raritas, partim cum 
Hercule laudatilfimo viro focietas. 

66» D u M in obfidionc cujulclam urbis infirmif- 
fima moenium quaerit , fegitta i£bus eft , nec tamea 
ab inftituto deftitit : mox cum repreflb fanguine fic- 
ci vulneris dolor crefceret , &: crus equo fulpenfum 
pauUatim obtorpuiflet , coa^lus qucd coeperat omit- 
tere , ac chirurgum scceriere. Omnes , inqut , ttjs 
fradicant Jovis ejfe fiiiMm , fed vulniu hoc bo/nmem ejje 
mc clamAt, 

67 . Z E N o P « A N T u s ccrtis modis Alexandrum 
ad-arma folet concitare. Eam Mufices vim admiranti- 
bus cunftis , quidam ait. Si tantus artifex eft , incinat 
modulos quibus illum a bellis revocet. Sentiens non 
«Ifc ma^na; artis hominem eo perpellere , quo fuaptc 
patuia pronus dl. 

ANTIGONUS Rex Uacedonum, 

5» Antigonus in extorquendis pecuniis acet 
giil ac ligidus. Cuidam itaque dicenti. At non ta- 
lis fuit Alcxander: a Jlierito, inquit, nam iUe mete" 
hat ^Jtam , ego culmos lego, Sentiens opulentifiimam 
Aiiam prius ab illo fpoliatam , iibi a fpoliatis coxraden- 
^umquodpolTet. 

2 . M 1 1. 1 T E s quofdam videns thoracibus & ga- 
leisfMidutos Iphm ludere , dele<i^atus eft hoc fpedacu- 
lo, acDttces iMotum acceifi jubet , ut eos coram iDis 
laudaret : verum ubi nuntiatum eftet Duces bibere > 
b piaEfeduras illomm militibus dedit , qui fphzera lufe- 
tantarmati , fimui & Ducum ignaviam puniens, & 
aailitum ftienuitatem honoians. 

3 . C u M omnes admirarentur quod cum initio le- 
gni durioi fuiftet , ienex fa6bus clementer ac placide re^ 
gnum gttbeinaret. c Prius , inquit , opus erat regno , 
fimc gUria. & benevokntia : fentiens regnum armis 5c 
tuftciitate frequentei paraii , ied non nifi honefia opi« 
iiione dviamque benevolentia letineii. 

4. Idem £iiorhiIippomuItispisfentibuspeicim- 

a IcftiviUu b S^viru C Eegmjlahmtaf. 



A > O P H T H. Ll B. 1 V. 14f 

^antiacdicenti. Quandocaftramovebimus ? a M^id^ 
inquit ) tium metuu nt faltu tuham non audtoA ? Notans 
adolefcentis impcritiam , qui hoc patrcm multis au- 
dientibus peicundlaietur , cum zn bello caslanda iint 
confilia Piincipum : led quoties caftra movcodaruni , 
tum omnibus tuba dat fignum. 

5. CuM adolefcens inftitiflct , uthofpitiam nan^ 
drceretur apud viduam treishabentemfoimadecentc 
fihas , accito hofpitiis dcfignandis pncfe^o : b Non ex* 
peSes , inquit , filiHm meum ex loci an^ufli^ ? ^Non pio* 
didit adolelcentis SL&c^um r qai (ciebat illum captaie 
quod amarct, fed excufavit sdium anguftiam in quibsis 
vidua cum tribus fiUabus j^eret. 

6. A G R A V I morbo poftea quani convaluerat : 
e Hthilo pejus eft , inquit , fi^uidem hic morbtu fuhmonuit 
noiy ne animo efferainur cumjimusmortates, Quisdocuc* 
rat ethnicum Regem philofophiam Chiiftiano dignam 
animo j Deplorabant amiciceu magnum mahim, quod 
tam graviter acgrotaflet , illc interptetatus eft ex moibo 
plus acceftifre boni quam mali. Corpus cxtenuarat, lcd 
animum reddidit modeftiorem : corporis loboii noii 
nihil detraxerat, fcd animo dctraxit, infolemiam, rooi- 
bum longe pericuiofiflinmm. Proinde non pelTimc fCS 
habet, cum leviot morbus arcet pellitve majorem. 

7. Hermodotus Antigonum in carmine (cri* 
plcrat Jovisfilium. Ishoclegens : d Iftius , inquit ,rf* 
Ke^uatjuatn mihi confciusfuit Lafanophorus ille .* peiquain 
facete ridens poeticam adulationem parique modeftia 
fui generis humilitatem agnofcens. Lafanum autem 
matula fi6lilis eft. Quod fi Joviserat fihus , caresha- 
(Xcnus fefcllcrat & fcrvum matulam in cubiculo feruc 
fblitum , Antigonum filium. 

8. QjiaDAM dicente, omnia Rcgibus honefta 
juftaqueefle: e Sunt per Jovem , inquh y Barbarorum 
dumtaxnt Regibus :. at ncbis ea dumtaxat hone/la funt^ ejUA 
honefta funt , ea tantumjufta , cjuajufa ftnt. Gravitet 
retudir adulatriccm voccm , volcntis omcia liccre Rcgi- 

a SHentium in heUo. b Cafte. c Merhus utilis, d 
difte, c Regibus honrftatantHm liccnt. 



2^6 AKTI GONl 

bus. Non cnim Rcx eft honefti juftique rcgula , fed ho- 
nefti juftique minifter eft. Atque utinam fimiles voccs 
non audiant Chiiftianoium aures» aut fi audiant, (imili 
fcvcriratc rejiciant. Quid enim aliud dicunt , qui occi- 
dnnt. Quod Principi placuit , legis vigorem habet ; qui 
ncgant Principcm teneri legibus, qui tribuunt illi gcmi- 
nam porcftatem, oidinatam & abfblutam : quarum al- 
tcia poftit quod leges , pa^a, & foedera poftulant : alte* 
ra quodcunquc libuit. 

9. F R A T E R Antigoni Marfyas litcm habcbat > 
(ed a Rege poftulabat ut caufa domi cognolccretur. Cui 
Antigonus : a Si nihil , inquit, prAterjus agimui , melius 
fiet mforo , cun^ifque audientibHs. Non impetravit hoc \ 
Rege frateinus affe^^us , ut vcl tantillum de jurc concc- 
deret. Ipfum autem hoc dilemmate conftrinxit : fi in- 
juftam caufam habcrc te fcis, cur liiigas? Sin juftam, cur 
fugis homimim confcientiam , & ad domefticas latt- 
bias lem foii peitiahis, non cariturus ftniftra civiunt fu- 
fpicione, etiam fi bonam caulam viceris ? 

10. CuM aliquando tempore hiberno compuliftct 
caftiatiansferrt in locum ubi non crat rerum neceftaria- 
lumcopia, atquehacdc caufa milites quidam in Re- 
gem maledifta congererent , ignari ipfum elTc in proxi- 
mo, virga tentorii vela diduxit : h Flehitis , inquit , ni 
Itngius femoti de me ma\e loquamtni, Quid hac facetia 
clementius , aut quid hac clemcntia facetius t Simuia- 
bat fe non indignari quodmale de ipfo loquercntui , 
fcd quod tam vicitii , ut exaudiri poirent ab eo cui ma- 
ledicebant. 

11. Aristodemo qui unus ex amicorum re- 
giorum numero fuit, e coquo, utputabatur, prognatus, 
fuadenti ut impendiis ac largitionibus aliquid dctrahc- 
rct : c Verhatuay inquit^ xAriftodemejusolent. Subindi- 
cans coquorum elTc parcimoniam , non Regum ; pro- 
inde illum tali confilio non mcminiile cujus effet ami- 
cus, fedquoelletpatrcnatus. 

12. C u M Athenienfes fervum Antigoni honoris 
|ratia petinde ut ingenuum iu civium numerum adfcri- 

pfif- 

a Severe, b Lenitas. c LihirAlitas Reiut»^ 



A P O P H T H. Ll B. I V. 247 
pfiflent : a Nequaquamt inquit , veijm unum ^themen- 
fum k me lorii cadi : figiiificans per illos fac^um , ut 
unum civcm Athenienfem poflet loris cideie , quippe 
fervum : fcd Athenis elfc plures utio corameritos , ut a 
Rege loiis cacderentur , quifeivum alienum , quodin 
ipfis fuit, manumitterent. 

13. Adolescens quidam Anasimenis Rheto- 
ris dilcipulijs, orationcm a prajceptore meditatam, h ad 
eam recitandam fubornatus, coram Antigono habebat : 
cumque is inter audiendum quiddam fcire cupiens (ci- 
fcitaretur , moxque adolefcens rericuilfet : h ^id ats , 
inquit Antigonus , num ijiatibifnnt in tabulu defcripta ? 
Quod ille in adolefcente judicavit abfurdum, boc hodjc 
magnificum habetur , ut fenes etiam apud Principes ora- 
tionem a Rhetore quopiam condu^bo fex menfibus ela- 
boratam edifcant > eamque pfittacorum more reddant. 
Nec raro fit , ut nemine etiam interpellante fibi exci- 
dant, cunfiifque ridiculi fint. 

14. Alterum quendam Rhetbrem audiensita. 
loqiientem , Hora nivium jaculatrix adveniens, regio- 
nem herbis defe6tam reddidit : c Non defines , inquir , 
rnecum ut cum turhaagere? OfFenliis eft Rexoratiohe 
nimis elaborata , cujufmodi veiborum apparatu fb- 
lent fe venditare Rhctoresapud imperitam muititudi- 
nem, At idem apud Regem facere , erat illiusabuti 
patientia. Quoniam autem affectara fetmonis ftruftu- 
la, Latine non perinde poteft exprimi, Gracca ponam 

p«tf, pro ^ovo^ox®- « Jgpc dicere potcrat hiems , & >.«- 
TroCoTztveiv vcrbum cft afife(5i:atum , vixque Poetacon- 
Gcdendum. 

15. TnRASYLLO Cvnico petenti drachmam : 
d Noneff inquit , munus RegtHm. Cynico fiibjiciente. 
Taientum igitur da. xAt noneft, inquit , Cymcnmtnh 
munns ciccipere. Utroquecornu repulit poltularoris iin- 
probitatem, quem exiftimabat nullo dignum beneficio 

16. CUM mitteret filium ruuin Demetrium cum 
Dumerofaclafle magnaque militum vi ad Grcecoslibe- 

L 4 ran- 
a Se vere, b Oratio Aliena. Q.ycTba ajfe^ata, d F^c 



2if8 ANTlt>OUI 

landos, diccbat. a Gloriam s Gixcia vclut \ fpccula ia 
orbem terrarum accendi: juvenem gloriae ftudio exlli. 
mulans > uti (benue lem geieret , quod ejus Jaudis iu« 
mornon intra Grxcke fineselTetcontinendus, iedob 
Gr^ci nominis celebiitatem , pei omnes mundi plagas 
dimanatuius. 

17. Antagoram Toetam in tentotio con- 
grum coquentera, atque ipfum patellum vcrfanteni 
deprehendit Antigonus a tergo ftans , eique dixic: 
B Putaftje , o tydntagora , Homerum cum ^gamemn<inis 
resgefloA fcriberet , ^oxijfe ccngrum : Contra hzc Anta- 
goras. Et tu Rcx , putafiie Agamemnonem cum iila$ 
jesgereret, fuitle curiofum, fi quis in exercitu cou- 
grum coqueret ? aequo animo Rcx tulit joci taiionem, 
quali inter pares res agererur, 

18. I N Ibmnis Antigonus aliquando viderat Mithri- 
datemauream metentem meflem , eoque ftruebat illi 
inlidias, ut tolleret e medio. c Idque dum indicai^ 
(ct Demetrio filio , jurejurandoadegitut filcret. Isve- 
10 iun£fco fibi Mithridate deambulabat in litore maris* 
6c infima hafta? partc infcripfii arens. Fuge Mithrida- 
tes. Is intelle^^a re profugit in Pontum , atque illic per- 
j>etuo regnavit. Hoc cum nonfit apophthegma, vide* 
tut ab aliquo adje^um. 

19. Antioonus amicis fuadcntibus , ut fi 
Athenas capcret validis illam pr«fidiiscommuniret, ne 
quando deficeret , fummaque cura ut totius Qasdze ba- 
fim cuftodirct , refpondit , d (e femper in hac fuifle 
fententia , ut aederet nullum eile regni prsfidium fir- 
mius, quam civium benevolentiam. 

20. I D E M ubi audivit Reges in ipfius exirium con- 
fpirafle, inlblentifrimerefpondit, e le illos omnes ve- 
lut aves (emina legentes uno lapide unoque clairtore 
difturbaturum. 

zi. GuM Antigonus in arduLs ac prsruptis locis 
planitiei imminentibus exercitum habcret , Pyrrhus 
pofitis circa Napliam caftris , poftridie per caduceato- 

rem^ 

a GloriAflimulus. hVrhamt<ts* C Fides amici» d CU- 
mtnttr, e Infolmer.P 



A P o p H T n. L I y. I\r. 245^ 
tetn , ui in campum defcendens Martem eXpcriretuf 
piovocavit. Aniigonus vcro rclpondit. a Suam miji» 
tiam non raagii armorum quamtemporum ejfe .• Pyrrhoji 
ilLum fux vitd tddium cafijfet , fatis multoA ad inttntur» 
vioA p^tere, 

zjz,. A n t 1 6 o n^u s interrogatcs , qucm e f\iz 
«tatia Ducibus pKeftantiflimum jodicaict, rcfpondirj 
Pyrrhum fifenefcerst. Non pronuntiavit optimum , fed 
optimum fore ,. fi icium cxpcrientiam ztas adjua- 
gerei. 

23. Idem videns militem qucndam alioquiftre- 
nuum , ^ & ad pericula promptum , parum bene aff«w 
0.0 corpore , rogavit quid palieret : illo confelTo mor- 
bum occultum , juffit Medicis ut fi qua fieri polfet ad- 
hiberent remedia. At miles jam morbo liber coepit de- 
sre<^^are pugnam, minufque prompte lemet objicere pe- 
ricuJis. Rexadmiratus interrogavit illum quxnamell 
l€t mutatianimicaufar Tummiles. Tu ipfe, inquit, 
in caufa fuifti : cumafHi(^e viverem , non magnopert 
meruebam tali vitx : nunc cum tua opera mihi vita fa- 
fta eft caiior, magis caveo ne pereat. 

24. Antigonus lenior Sophif^x cuidam li*. 
brum de juftitia conlcriptum porrigenti : c Deppis, in- 
quit, qui cum me videod alienoA urbes armis vexantem , ta^ 
r/ien apud^ me de jujlitia dijferis. Senfit cos qui ditionis 
amplianda?» glorisve caufa bellum inferunt alieniscivi^ 
tatibus, non polfetucri juftitiae leges. 

25. Antigonus fenior cum frcqucnter Bian. 
tem raolefte flagitantem tulilfet , tandem vii^us tsdio* 
Date, inquit , Esanti talentum^ vsl vi. Sentiens bcncfi- 
cium non irapetratum, fedimprobitate extortum. 

A N T I G o N u s cum Tio(kt quadam quofdain^ 
^mihtibus fuis exaudiifct omnia mala imprccaotes Regi 
qui iplbs in illud iter & inextricabile lutum induxiiiet , 
acoefiit ad eos qui maxime laborabant: eoscum igno* 
rantes a quo.adjuvarentur explicuiflet. 1{unc , inquit \ 
maledicite ^Antigono , cujiu vitio in hac miferias incidijii$ ,1 
L 5 /?4 . 

a ^on femper pugnandnm, b filicitOi timi4«s fadt, 
^ BAUnm injujlum* 



2;o Anticont 
fid ei hene optatey qui vos ex hxc voragine eduxit* Hac vin- 
diCU contentus eiat Regis vere excelfus animus. 

27. I D E M cum in parvulo quodam caftello Graeci 
obiiderentur , ac fiducia loci contemnentes hoftem , 
multa in deformitatem Antigoni jocarentur , 5cnunc 
ftaturam humilcm , nunc collifum nafum deridercnt : 
Gaudeo , inquit , & aliquid bom fperc , quando in cajlrii 
mets Silenum habeo. Cum hos dicaces fame domuiflet , 
«juod captis facere mos eft , videlicet ut qui bello funt 
utiles, incohortesdefcribantur, c«teri preconiofubjU 
ciantur, negavit fe vel id fadurum fuifle , nifi cxpediret 
his dominum habcre , qui tam malam haberent lin:- 
guam. Hoc idem arbitror elfc cum eo quod refert Piu- 
tarchu5 , nili quod aiitcr commemoratur a Seneca. 

zg. I D E M cum accepiftet inftrumentum praegran- 
dibus litctis delcriptum : a Ha, inquit , vel c^co perfpi^ 
f «4 funt : jocans in vitium oculorum. Erat enim lufcus. 
Idem alius raagno capitis fui periculo dixiflet, quod ufil 
vcnit Theocnto Chio, de quo poftea dicetur. 

29. Antigonus Rex cum renuntiatum eflet 
filium Alcyoneum in acie cecidifle , demifib vultu pau- 
Jilper apud fe cogitavit , mox crupit in hanc vocem. O 
^lcyonee ferius quam oportuit vitam mcrte commutafii^ qui 
tam auda^er in hQjiesinJtlieris , neque tua faltttis y neque 
meorum monitOTum uUam habens rationem, Putavit non 
eflc deflendum qui fua culpa peiiflet , flbiquc calamita- 
tcm accerfiflct. Refertur ex Flutaicho. 

30. ID£M confpiciens filium fuum eos^, inquos 
babebat imperium > fciociustra£):antcm atque infolen- 
tius t: b *An ignoTHA^ iiiquit,//i, r€gnum noftrum ejfe fplen» 
didam fervitutem ? Nihil dici potuit coidatius. Nam 
Priiiceps non minus obfervirc cogitui populo , quam 
populits Frincipi, nifi quod Fiinceps idfacit cum digoU 
tatc, alioqui re vcra mutua leivitus eft. 

ji. J A M at cumGia^sutcunque^rlafaciamus^ 
Alexandio Julium Cae(aiem> Fhilippo Auguftum» Auti» 
goiio M. Tullium objiciemus» 



A P o r H T H. L I B. 1 V. Z ff^ 



OCTAVIUS C IL S A K 
AUGUSTUS. 

1. CuM inconvivioB.hoeTiiitalces Thracura Rex, 
qui ab Antonioad Auguftum defciverat , inrokntius 
jat!taret fua crga Caefarem merita , ac fine fine expro- 
bfans belli Ibcietatem , moleftus elTet , Caefar difTimu- 
lata illius petuiantia , alteii cuidam Regum propinans 
dixit : a Proditionem amo , proditores non laudo, Signifi- 
cans his qui proditione profuerunt , nihil deberi gratis : 
licet enim oificium quod praeftant pro temporegraium 
cft, ipfi tamen habentur pro malis ac foedifragis. 

2. C u M Alexandrini poft urbem vi captam extre- 
ma pafturos exiftimarent , b Auguftus fuggeftum 
confcendit , adjunfto fibi Ario Alexandiino , dixit fe 
civitati parcere , primum propter ipftus maguitudinem 
ac pulchritudinem, dein propter Alexandrum Magnura^ 
cjus uibisconditorem , poftremo in grariam Arii amici. 
Rarxcujufdam clementia; fuit , non diripere civitatem 
qua: peitinacilTime rebellarat : (ed non minus iaudis 
merebatui ilJa civitas, quod hujus beneficii giatiam non 
fibi vindicavit, fed unam prxcipuamque paitem ipfi 
conccftit urbi , alteram tribuit Alexandro , cujus me- 
moriam fciebat apud Alexandrinos efle grariofifrimam; 
tertiam tranftulit in Arium , ejus civitatis civem , ami- 
cum tanto titulo fuiscomraendans. 

3. Cu M ad Auguftum delatum eflet , c Erotem 
Agypti Procuratorem cmiflecoturnicem, in pugna fu- 
perantem omnes , prorfus invi6tam , eamquc aflam dc- 
vorafle : juflit acciri hominem , & difcufla caufla con- 
fcflum malo navis affigi juflil , vita judicans indignum, 
qui ob tantillam gulae voluptatcm non pcperciflet avi , 
qux pugnandodiu multifque potuiflet eflc voluptati : 
praeterea quae Ixto quodam omine Cxfari perpctuam in 
bellis profperitatcm portcnderct. 

4. I N Sicilia pro Theodoro Arium prxfc6lum infti- 
tuit , d (cd cum Caefari quidam libcllum porrexiflet , 
in quo iciiptum erac , Caivus Theodorus Tarfenfls fuc 

L 6 crat 
a ProMo^ata, bClmenttr, cSevert. dLtpids, 



>5» A V G U. $ » l 

ciat , quid tibi videtui ) \c(ko co, nihit aliud fubfcii^tit 

quam Videtur, 

5. A T H E N o D o R o Philolbpho-cauflationc fcnc- 
ftutis flagitanii ut fibi iiceret icdirc domum , Auguftus 
conceflic. At cum ille Cxfati dixiflet, Vale , vokns al> 
quod Philolbpho dignum monumenium apud iilum 
deponcrc, adjecit Caufar,cum fueris iratus,nequiddixe- 
tis fccerifve , prius quam Grxcarum literarum XXIV. 
nomina apud te recenfueris. Ca^far autem Philolbphi 
dexteiam amplexus ; a ^dhuc , inquit, te prafente rnihi 
cpHsefl: totumqueetiamannum apud fcdetinuit , di- 
ccns illud Grscorum proverbium , Siientu funt futafidi 
firarrjta: five approbans Philofophi di£ium, quod tutum 
cflct iram premere nc prorumpat in verba, live lentiens 
Jhiloibpho profuiurum fuifle ; fi hoc di£ium non addi- 
diflctjam abiiurus. Quanquam tam {alubrisadmonitio 
magnificum aliquod prxmium meiebatur. 

6. CuM audillet , quod Alexander natus annci 
triginta duos poflca quam plerafque mundi regioncs 
peiagraiat , b dubitalTct quid in reiiquum vitac icm- 
puseflet fadurus , dcmirabatur fl Alexandcr non ju- 
dicafiet majus opus , bcne gubernarc partum impe- 
liura , quam amplam diiionem comparafle. Rccie no- 
tavit inexplebilem Alcxandri ambitionem , qui nui- 
lam aliam fun^iionem Rege dignam exiftimaflet. quam 
profcrteditionis terminos ) cummultotum puichiiur 
tum diflficilius flt , regnum quod contigit , reftis legi- 
bus , fandifquc moribuscxorni^ie , quam aimis rcgno 
Xiegnum adderc. 

7. AuGusTUs. iegcm tulciat dcadulteris, quo 
modo judicandi cflent dc hocciiminc ddati , & ciup 
xnodo pupiendi convidii , ptoft ira^impotentia. irruit ii), 
adolclccntcm dclatum » quod cum Jjalia Augufli filia 
$;ommeicium habuiiiet, cumquc manibus vctberavit. 
At cum adolclcens cxclamaflet : c Ltgem tulifii e C^^ 
ftr : adco ^f^ipoenituit Oefaicm , ut eo die rccuiaret 
^qmam capcze* Cnmen pcifegravc ciat , tumadmill 

liim 

44 iTdremedium. h PartatHirimaximfim, cBrinceps 



A P- O P H T a. 1 I B. I V. 253 

fom in Caefaris filiam. Quis Princeps ibi doloii fuo 
tcmperarct : Aut quis ibi legum judiciorumque mores 
cxpedaret J At xanius rrincepb (ibi adeo difplicuit , ut 
a leipfo poenas fumetet quod legi quam aliis prodide- 
tat , no^n per omnia paruifiet. 

8. C u M Cajum ex filia nepotem , a in Armeniara 
mitteret , optabat a Piis , ut ilium Pompcji benc^olcn- 
tia, audacia Alexandri , ipCus autem fortuna comitare- 
tur. Quodin fingulis erat prrccipuum , idoptabatuni 
contingere. Ulud autcm fingularis cujufdam erat mo- 
deftiX; quod vii ingenLo,doftrina, confilioqueptsftansj 
fua praedara geftafortunae aclfcribcbat. 

9. DicEBAT fe Romaniseum imperii (ucceftbi* 
tem rcli6);urum , h qui nunquam cadem de re bis con- 
fultalTet : de Tyberio (eniiens. 

10. CuM juvenes nobiles acdignitate clarosinter 
fc tumultuantes veUet com.pefccrc , nec aufcultarcnt il- 
li, (ed tumultuari pergerent : c vAudite^ inquit, juvenes 
f$nem , qmm jnvenem fertej audierunt. Auguftus Cnim 
adolefcens ad i^empublicam admotus eft , fummaqua 
fuit audoriiate : hac fola voce illos coercuit , ncc aliud 
fupplicium ob ccncitatum tumultum exegit. 

11. C u M populus Athenienfium vidcretur deliquiil 
f?quiddam , fcripfit ex urbe iLgina : d Non arhitm v»i 
latere qued vobis irafcor, Neque enim «/£>ginA fum hiherna» 
turus. Nec aliud illis neque dixit , neque fecit, iatis ha« 
bens illis comminatum efle, ni dcfiftercnt. 

12. CuM quifpiam exEuclidisaccuiatoribus, raf- 
fatim 5c ad fatietatem ufque dicendi libemte mcfis > 
co tandcm ptovet^us effet ut talc quiddam dicerct» 
Hsc fi tibi non videntur magna , jubc ut mihircddat 
libptimum Thucydidis libium. His offenfus Caefar jut^ 
fitillumduci. Caetcrum ut audivit illum ex Biafidc 
pofteris reliquum efle , ad (e venirc jufiit, ac modciate 
corieptum dimifit. 

13. P I s o N I domum \ fundamentis uique ad ex- 
ircmam contignationcm accurate sedificanti : fvt hvno^ 

L 7 in. 
Vttum, b Prafens Conflmm, c ^uCioriFa^. d Clet»^ 
fntnter, c Clemmter, f Commeda interprctatiQ, 



254 A V V s r I 

inquic, Jim animofacis o Pifo^qHi fc adifica^ , qmf Roma 
futura fit perennis .• Non offenius eft immodico ftiudurs 
apparatu, fedquod alius fuif^et fufpicatus ad tyranni- 
dem fpedlare , ille veitit in Ixtum Romani Impeiii au* 
Ipicium. Hadleuus Plutarchus. 

14. ScRipsERAT Auguftus tragoediam cui ti- 
tuluserat Ajax , eam poft , quoniam difplicebat , Ipon- 
gia delevit. Itaque cum Lucius tragoediaium (criptor 
interrogaret quid ageret ipfius Ajax , Cxfaradmodum 
feftiviter : alnfpongiarrtyinqmtyincubmt: alludensad 
argumentum fabulae, inquo Ajax cum refciviflet quae 
dixiflct , fecifletque per infaniam , gladio incumbens 
fibi necem conlcivit. 

15. CuiDAM ipfi libellum trcpide poriigenti qui 
manum nunc proferret , nunc rctraheret i i ^id , in- 
<|uit , ^yin puta4 te affem dart elephanto ? Soknt enim 
pueri inimicos nummos elepbanto poirigere , quos ille 
non fine (pcdatorum admiratione probo!cide fic corri- 
pit , ut pueri manum non Ixdat. Sic videmus pueros & 
in urlbrum rictum manum infereie , noafinemetu, 
Moleftum erat optimo Principi quod timeietur. 

16. CuM ab eo Pacinnius Tauius munus peterct , 
diceretque populari rumore fparfum , pecuniam haisd 
patvam ipfi a Cjcfare datam : c Sed t« , inquit , noli cre' 
dere : lepido joco fignificans fe non daturum. Alter cx- 
Ipeflabat futurum ut Caefar ipfius pudori fuccurreret , 
ne fi compertum cflet rumorem efle vanum , ipfe lu- 
dibrio haberetur. Ca^fat aliud indicavit remedium , fi- 
neret homines loqiii quae vellent , modo ne ipfi quod 
«rat falfurii perfuaderent. 

17. Alter pracfe^lura equitum fubmotus, in- 
fiiper & falarium ab Augufto poftulare eft aufus , hoc 
colore , ut diceret Ce non lucri caufla falarium petere , 
fed ut tuo , inquit judicio videar impctrafle munus , & 
ita credar npn ab ofFicio fubmotus , fed officium depo- 
fuifle : d Tuy inquit Auguftus , apud omnes pradica tt 
Accepiffi y ego non negabo, Si nihil movebat petitorem ^ 

niil 

^Lepide, h PrincepfaditHfacilis» cLefide. dLepi. 
4$ negau* 



A V O r H T H. L I B. 

nifi metiis ignominix, via commonftrataeft , quani- 
hilominus honori fuo confulere polTet , quamfipecu- 
Diam accepiflet. 

i8. Herennium adolefcentem vitiis coriu- 
ptum Cxlar caftris excedere jufferat : cumque ille di- 
miflus fupplex ac plorabundus apud Auguftum hac de- 
precatione uieretui , Qup ore redibo in patiiam , quid 
dicam patri meo : a Dic , inquit , me tibi difpltcuijps^ 
Quoniam pudebat adolelccntem fateri quod ipfe Cje- 
fari dilpUcuilTet , Cxlar permifit ut fermonem inveite- 
let & culpam in ipfum conferret. 

ip. M I L E s quidam in expedirione faxo petculr^ 
fus , notabilique in fionte cicatrice deformatus , quO" 
niam honefto vulnere eiat infignis, immodicc fua fada 
jailabat , ejus infolentiam Auguftus lenitei caftigavit,. 
y tu , inquit , cave ne ^uancio fugiens foft tt refpexeris, 
Subindicans fieri pofie , ut vulnus dequo nimiumfir 
vcnditabat, non in prxlio , fed in fuga accepiflet. 

20. G A L B A corpus habcns gibbo deforme , de 
quo vulgo ja£latum eft. Ingenium Gaibzmale habita- 
re, cum apud Cxfarem caufam agens fiibinde diceret >. 
Corrige me Csciar, fi quid in me reprehendendum vide- 
lis : s Ego^ in(\\x\XiGMba, monereTepoJfum,comgerenon 
pBjfum, Corrigitur quod rcprehenditur , coirigitui quod 
ex diftoito fit le^tum. 

21. C u M pleiique lei , quos Severus Cafiius accii»- 
fabat, abfolvcientur, & is cui Caefar forum exftruenduni 
locarat , diu tiahere*t illum operis exfpeftatione : d VeU 
hm, inquit, Cajftus ^forum meum accufaffet. Jocatus eft 
ambiguo verbo. Nam abfolvitur quod perficitur, & 
abfolvitui qui a caula libeiatui : abfoivitopus archite« 
^us, & leum judex abfoivit. 

22. Oli M erat magna (epulchrorum rcligio , ca- 
que pars agri quz fepulchio erat dicata , non profcinde- 
batur atatro. Ve^ius itaque cum nihil hac lehgionc dc« 
tciiitus, patiismonumentum exataftct, Auguftus facete 
jocatus eft : « Hoc, inquiens, efi vtre pntris mortumenturm 

Jocofe. b Sdft^ c S^lft» d Upiii^i c ^«c/iiMr 



^S^ A V G U S T 1 

••Une. Ruifus lufit ancipiti verbo : Coliinus ca ^[ti<e 
vcncramur, & colirur ager , aut aliud (imile. Gemina 
fuiflet amphibologia , fi pro monumento dixillet me- 
moriam quod ab illo didum arbitror- Siquidemeo- 
rum memoria nobis facrofanda dicitur , quos \ ita de- 
fundos veneramur, & memorias ad Grxcorum imita- 
tionem vocamus defun6torum monumenta. 

2.3. CuM Herodianx crudelitatis tum.or ad Augu* 
ftum petveniflct , quod in Syria pueros omnes qui bi- 
matum non excelfiflent jufiifla inreifici, & in his etiam 
ipfius perifle filium : a Prafiut , inquit , Hercdii ejfe pov- 
tum quam filium. Herodes Judaeus erat & Judaei mita 
religione abftinent ab efu fuillae. 

24. MiE G E N A s vis alias laudatus in ftylo lalci* 
viebat , verbis affedatis & compofirioni infolejiti frc- 
quenter indulgens: Auguftus coniia vcrbum infolens 
quafl (copulum fugiendum efledicebat. Ad aliosita- 
que (cribens , ftylo fimplici confuevit uti;. Moecenati 
vcro, quemfacailiariter amabat , lciibens, Moecenatem 
imitari (blet, adeoutinquadamepiftola , muhalib©- 
lius ac diflblutius jocatus , hanc adjecerit claufulam : 
Vale mdgmtiHm , metuelie , ehurex Etruria , lafer^teti^ 
num , adamaA Superna^ , Tyberinum margaritum , Cilneo^ 
fMm finaragdtyjajfis fij^ulorum, Berilie Porfennaycarhuncu* 
ium habeas , hn ffLWTW/wa^ TTney.Ttt, f^^ct^n , mcecharum^ 
5ic iirifit parum viriles amici in faibendo delicias. Ejul^ 
dcm (MesC^ix^^ cincinnos jocis exagitare confuevit, vo- 
iccs ac fententias ineptas foetores appellare confuevi^ 
Sermonem amabat purum & elegantem , qui lentcn». 
tiam quam apertiflime declararet. Ncc Tybirio pepei^ 
cit , interdum rcconditas 5c exolctas voces aucupantiw 
Marcum AnK)nium increpabat,v^}ut ea fcribeotem quai 
Jiomines miientur potius quam intelligant. Quia 5c 
Agrippins neptis ingenium collaudans, hoc adjicit; Sed 
Afus efl dare te operamt ne molefiit loqmris, 

25. P o T I T u s Alexandria multis vitam dona* 
)Cat in gratiam Arii Philofbphi , t> Softratum tameni 
giomptiflimas quidcm linguas viium , fcd qui Csfari 

diiplk 



A P O P H T H. LlB» IV. 257 

^(pliceret , quod tcmerc Acaderaicus haberi vcllet , 
tcjccit. At is (qualidus promiflaque canabarba coepit 
Atium quocumque iiet infequi > vctficulum illum ia 
ore habens : 

Ideft: 

4t Sapientes fapientes fervant,Jtfuerint fdpUntiJ» 
Hac arte coegit Caefarem ignofcere. 

25. C u M jam quadragefimum cxcelfiilet annum % 
agerctguc in Gallia , delatum eft ad illum , L. Cinnam 
adolciccntem xiobilem ac Fompeji nepotcm infidias illi 
ftruerc : di^um eft ubi , quando , & quo modo a^rc- 
divclleut. Dccreveraut enim iacrificantcm intcificcre» 
Piftabatur prolcriptionis fententia, led Auguftointcrim 
varias edcnie voces , ingrefta Livia uxor , Fac , inquit » 
quod Medici foknt ^ qui ubi ufitata rcmedianon pio- 
cedunt, tentant contraria : feveritate adhuc nihil profe- 
cifti , ignolcc. Cinna deprehenfus vitae tuas nocerc non 
poteft 5 famae tux prodefle poteft. Protinus juflit acceili 
Cinnam folum ad colloquium, venienti aheram cathc- 
dram poni juftit. HoCf inquit , Cifma primum abs te peta^ 
ne mz lcquentem interpelles .• dahitur tibi loqmndi tempus» 
Hic commemoratis pluribus inCinnam beneficiis,quod 
lcxvalTet reperium in caftris hoftium , quodpatrimo- 
nium omne concefliflet, quod infuper ornafiei Saceido- 
tio , rogavit quare putarit ipfum occidendum : pertur- 
bato Cinna lic finiit objurgationem. VttaratibiCimia 
iterum do , piius hofii , nunc infdiatoriac paricida. Ex ho- 
dierno die inter nos incipiat amicitia ^ contendamus utrum 
e^o meliore fide vitamttbi dederim y antumthidebeas, Et 
confulatum obtulit. Vis exitum ? Cinnam habuitper- 
petuoaiiiicifiimum> folusilli fuitheies. NuIlisampUus 
iniidiis ab iJlo petitus eft. 

27. AUGusTus nulli ferc ad convivium vocan- 
ti negare folitus cft. Exceptus igitur a quodam coena 
perparca, ac poene quoiidiana , cum a convivatore di- 
mittcretur; hocilli tantum inlufurravit : b Nou putabam 
me ttbi tamfamiliarem. Alms tam jsjunum apparatum 

cor>- 

a Chmtnter. b Civiiiter, 



15^ A U G V S T 2 

contumeliam fuiflet interpretatus , ille etiam pudori 
confuluit invitatoiis, famili5ritati tribuens, idqueia 
aurem, nccasteri putatent exprobratam parcimoniam. 
Quid hac comitate amabiiius in tanto Monarcha , qua- 
lcm nunc vix triginta Regesaequent ? 

23. PuRpURAM Tyriam empturus, de obfcuri- 
tate querebatur : cumque venditor diceret. Erige ahius 
& fufpice : Ergone , inquit , ut me popultts Romanm dicat 
iene cultum in folario ambttlaturns fum ? 

29. Habebat Auguftus nomenclatorem obli- 
viofiim , cum hoc genus hominum oporteat in primi* 
valeie raemoria , Is ad forum iturus rogat Cxfarem , 
nunquid eo mandaret : a sAccipe , inquit, commendati' 
ciaSf nam iUic nerninem nofli. Atqui hoc eft proprium no- 
menclatorum munus, omnium nomina , cognomina , 
titulofque dignitatum tenere , quo heris cum opus eft 
Itiggerant. Unde illis etiam nomen eft inditum , e 
Grseco Latinoque confiatum. 

30. AuGusTus etiamnum adolefcens lepide te- 
tigit Vatinium : fiquiciemispodagrxobnoxius , videxi 
ftudebat dilcuffifTe vitium ,ac jam mille pa0us ambulare 
fe gloriebatur : b Non miror, inquit Cseiar, dies aliquantd 
funt longiores: fignilicans illum nihilo magis liberum 
efle a podagra , fed dies longioresfa^tos. 

31. Eq^iite Romano quodam defuiiito com- 
pertum eft , illum tantum habuilfe <ctis alieni , ut fum- 
ma ducenties ntimmum excederet , idque dum viveret 
c^iaverat. Cum igitur res illiiis auftioni fubjicerentur , 
iitexpecunia creditoribus fatis fieret , Auguftus julfit 
iibi emi culcirram illius cubicuhrem : ac mirantibus. 
hoc prxceptum : c H^.bcnda ejl , inquit , ad fomnurn 
tnihi conciliandum iUa culcitra , in qua ille tanto are alieno 
ob/iriUtis i fomnum capere potuit. Nam Auguftus ob in- 
gentes curas fxpe maximam no6bis partem ducebat in- 
fomnem. 

32. Q^ODAM die forre venit in xdes , inquibus 
habitarat Cato Uticenfis , heic cum Strabo quo Cxfari 

adula- 

a Obliviofu4 nomenclator, b Lepide, c CuUitra ob- 
aratu 



Apophth. Lib. IV. 1S9 
ftdulaietui > Catonis pervicaciam accufaret , quod iibi 
manus adferre quain Julium vi^lorem agnofcerema' 
iuiflet ; a Sluifjuit , inquit Auguftus , prxfentem Reipu^ 
blica ftatum mutari non vult , U civis & vir bontu eft, 
Unico dido & Catonis mcmoriam tutatus eft , & fibi 
confuluit , deterrens ne quis in pofterum alFeftaret res 
novas. Nam prxfcns ftatus non is tantum dicitur , qui 
tum erat cum haec loqueretur Auguftus , fed isquoquc 
qui fuerat tempore conlpirationis in Julium: Siquidem 
haec dii^io, praelens, apud Latine loquentes, ad tria tem- 
pora pertinet , praeteritum , praefens & fututum, ut Prar- 
fentibus non erat contentus : & pracfcns vita quae nunc 
agitui: 6c pra:(cns in tempus oraittat , ideft, infutu- 
rum oportunitatem. 

3 3 . Qu EMADMODUM Auguftus gaudcbat jo- 
cis hberalibus in alios ludere , ita in fe jaflos aut retoi- 
tos interdum liberius , patientiflirac tuht. Adolelcens 
quidam Provincialis Romam venerat , oris {imiiitudine 
tam mirifice refeiens Auguftum , ut in fe populi totius 
oculos converteret. Caefar hoc audito juflit ad fe perdu- 
ci , eumque contemplatus , hunc in modum percunfta- 
tus eft : b Dic mihi adolefcens^fuit ne aliquando mater tua 
RomA ? Negavit ille , ac fentiens jocum retorfit , adji- 
ciens. Scd pater meus fjepe. Auguftus ludens fufpicio- 
nem intendebat in marrem adolelcentis , velut ab ipfo 
ftupratam : at adolefcens protinus eam fufpicionem re- 
torfit in matrem C^cfaris , aut in fbrorem. Namoris 
fimilitudo non magis argucbat illum efle Caefaris filium 
quam ffarrem aut nepotem. 

34. Temporibus triumviralibus cum 06la- 
vius , c Lcpidus & Antonius rerum potirentur , Augu- 
ftus in Polhoiiein fcripfaat Fe(cenninos , hidibrii cauf* 
fn. Tum Pollio , At ego, inquit, taceO : Non eft enim 
facile in eum fcribere, qni poteft profcribere : notans 
Augufti tyrannicam potentiam , nec ea libertate offen- 
fus cft Auguftus. 

35- CuRTius equesRomanusdeliciisdiffluens, 

cura 

a Graviter, b Jocus in Principem retortm, c Lf- 
bere. 



l6o A U O ^ S T I 

cum apod Cae/arem csenaret , a maaum turdum (ii» 
ftulit e patina , eumque tenens interrogavit Cxfarem » 
liceret ne miitere : cumque isrefpondiflct, Quidnx 
liceat ? ille protinusavem mifit perfeneftram, jocum 
arripiensexambiguitatc verbi. Nam cibus e convivio 
dono mittitur arnicis , quod apud Romanos etat £bl- 
lemne : & mittitur quod abjicitut. Nec hoc joco Cx- 
i&r oflfenfus eft. 

35. I D E M ssalienum cujufdam ienatoris, ^quem 
carum habebat , nonrogatus diiTolverat, acproeono- 
merarat quadragies nummum. Senator autem ea re co- 
gnitaj pro giatiarum adione nihil aiiud (cripfitCa:- 
(ari , ' quam mihi nihil : joco velut expoftulans etiam, 
quod cum numerafTet omnibus creditoribus , ipfi nihil 
numeraflet. Hunc jocum morofioraliquisingratitudi- 
nem fuiflet interpretatus , Cidar familiaritatis iiduGi;^ 
dele^atus eil. 

37. LicrNitts Cacfaris libertns (blet patrono no- 
vum aiiquod opus inchoantii magnas conferre pecunias. 
c Quem morem fequutus Licinius novum opus aggreC 
^^aiQ centies promilit pet libcllum , in quo poft expref- 
fam pecunias {iimmam , qu2e virgula fuperdufiailgnaba- 
tui Q)atium crat vscnum. Hac occalione Csfar ufus 
piiori (umm^ quam (cripterat libertus , alterum cea- 
ties adjecit , fua quidem manu- fpatio quod vacabat di- 
ligenter expleto, fed afredata literarum fimilitudine. 
Itaque duplum accepit pecunix , diffmiulante liberto. 
Caeterum ubiCsfar rurfus novum opusinchoaret , li- 
bertus hoc fa£fcum illileviterobjecit, dato taU libello , 
Confero tibi Domine ad novi operis irapeniam , quod 
videbitur : non exprefiit fummae modum , ut illi libe- 
lum elTet fcribere quantum vellet , quandoquidem 
priorem fummam duplicaflet. 

3.8. C u M Cenlbris munusgereret Auguftus, eques 
quidam Romanus apud illum deiatus eft , quaft facul- 
tates ftias imminuiflet. d At ille citatus probavitfefe 
atixiflc. Mox eidem objcdum eft , quod legibus con- 

traherc 

a Lihere. h IngrAtitudo. c F>tceta expTQhratio. d Lh' 
hiiYtai imocentia. 



A p o r H T H, L I B. IV. Z6t 

trahere niatrimonium jubentibus non paruilTct. Ille 
docuit feex uxore trium liberorum effeparrem. Nec 
fatis erat equiti dimitti , fed CsEraricredulitatem expro- 
brans addeoat , Poilhsc Ccefar in honeftos virosinqui- 
lens , honeftis mandato. Satis aperte pronuntians , eos 
non fuiile viros bonos , qui manifefto falfa ad ipfum 
detuhfTent , obiier & ipfum criminans , qui vicesfuas 
mandaretfycophantis. Et hanc hbertatem innocentias 
condonavit Ciefar. 

39. In villaquadam inquietas no£leis agcbat , in- 
terrumpente fomnos ipfms no6lu2e cantu. a Milesau- 
cupii psritus curavit apprehendendam noftuam : (pe- 
que ingentis prxmii ad Auguftum pertulit : laudato 
Imperator mille nummum dari jufTit. Ille aufus eft di- 
cere , Malo vivat , avemque dimifit. Quis non miretut 
hanccontumaciam impunecelTiire mihti 5 

40. Veteranus quidam cum vocatus in ju$ 
periclitaretur , b adiitin publico Csefarem , rogans ut 
libi vellet adelfe : CxCat e comitaiu fuo fele(Slum ilico 
dcdit, eiquelitigatorem commendavit. Hic miles voci- 
fcrans , At non ego Cxfar periclitante te A^tiaco bello 
vicarium quatfivi , fcd pro te iple pugnavi, (imulquc dc- 
texitcicatrices. Erubuit Oefar , atqueipfe defcendit in 
advocationem , veriius ne non modo fupeibus , vezuni 
Ciiam ingratus vidcietur. 

41. Delectatus inter coenam fucrat (ym- 
phoniacis Tuionii Flacci mangonis , eofque frumento 
donarat, cum aliosauditosfolciet largiter donare num- 
mis. Eofdem cum poftea CaEfar inter coenam requiic- 
ict, Tnronius ficexcufavit. Ad molas, inquit, funt : ex- 
probrans illi frumcntarium munus. £t hoc impune tu- 
iit, quod dixcrat non miles, fed mango. 

42. C u M fublimis ex Aftiaca vi6^oria revcrtcre- 
tur , c occurrit intcr graiulantes quidam corvum te- 
ncnsdo6lum hacc vcrbafonare, Ave Caclar vi6kor. Hac 
lalutatione delcdlatus Auguftus , avem fcx mlUibus 
Bumm um emit. Socius opificis ad quem nihil cx ca li- 

beia« 

a Lenitas Princi^it, b GrAtitndo Principii, c L«- 
tiitau 



I6l A V G V S T l 

beralitate pervenerat, indicavit Caefarij eundem & aliam 
habere corvum, quem ut afferre cogetetur rogavit : alla- 
tus vcrba quae didicerat exprefiit. Ave vi6lor Imperator 
Antoni. Auguftus nihil exafperatus, tantum jullit , ut 
munus cum delatore partiretur. 

43. Salutatus limiliter a pfittaco , & hunc 
cmi juflit. Idem miratus in pica , & hanc mercatus eft. 
Hocexemplum tenuem quendam futorem folicitavit , 
ut corvum inftitueret ad hujufmodi lalutationem. Qui 
cum impendio exhauriretur , fubindead avem non re- 
fpondentem dicere foler, Opera & impenfa periit. Tan- 
dem pervicit afliduitate , ut corvus fonaret didatam fa- 
lutationem. Ea cum Auguftum praetereuntem falutaC 
let, CxCat : a Satis , inquit , ijHufmodt falutatorum habeo 
domi. Tum corvus memor & illorum verborum quae 
toties audierat , fubtexuit , Opera & impenfa periit. 
Adhocarridens Auguftus juflit avem emi quanti nul- 
lam ad.huc emerat. 

44. Gr^culus quidam ita captare folitus eft 
Caefarem Aiiguftum: defcendenti a palatio honorificum 
aliquod epigramma porrigebat. Id cum fruftra fkpe fe- 
ciflet , nec deftiturum videret Auguftus, epigramma be- 
ne Graecum manu lua defcripfit , & Gracculo ad (e vc- 
aienti obviam mifit , veluti carmina carminibus penla- 
turus. Graecus acceptum legit : ac non folum voce , ve- 
lum ctiam vultu geftuque corporis laudavit carmen , 
miratufque eft. Deinde cum accefliflet ad fellam qua 
Caslar vehebatur , demifla in pauperem crumenam ma- 
nu pauculos denarios protulit , Caefarique obtulit his 
verbis , « ft^TaivyOsj ^ <tIw ffs^atg», «* ^tAmv «;)(5v , 5jA6o» 
8cfit/8v , id eft , non juxta fortunam tuam Augufte, fi 
plus haberem plus darem. Sequuto omnium rifii , di- 
ipenfatorem Oefar vocavit , & feftertium centum miUia 
Graeculo numerari juflit. Bene ceflit Graeculo palam 
cxprobrata Principi parcimonia. 

45. JuLiA Augufti filia cum patrem (alutaret, 
lcnferat iliius oculos licentiore cultu oflcnlbs , licet ille 
diflimulatet : itaque poftero die mutato cultu patrem 

cotn- 

a Solerttr, 



A P O P H T H. L I B. I V. 26% 

complexa eft. Tum Cacfar , qui pridie dolorem fuum 
continuerat , gaudium continere non potuit : a Et 
^uanto magu , inquit , ifie cuitus decet yAugufit filiam t 
Tum ilia. Nimirum iiodie me patris oculis ornavi , 
heri viri. 

46. IN fpeiSiaculo gladiatorum converterant in f<5 
populioculosLivia & Julia , b comitatus diflimilitudi- 
ne : Liviam cingebant viri graves, Juliam juvenes luxu- 
liofi comitabantur. Pater Juiiam admonuit fcripto , vi- 
deret quantum inter duas principes fceminas intereflet. 
Illa refcripfit , Et hi mecum fenes fient. Hoccommo- 
de interpretanti , lepide : incommode , procaciter di- 
6tum videri poteft. 

47. Eade M mature canos habere ccjeperat. Su- 
bims autem Caufarii; interventus oppreftit comtrices, 
filia: csnos fublcgentes , deprehenfis liipei veftes eaium 
pihs, quos evuilerant. Id dilTmiulavit Auguftus , aetatis 
fermonibus extrafto tempore tandem induxit gratis 
mentionem, Hac occaftonerogavitfiliam. c Vtrum pcfi 
Ahcfuot annos cana ejfe malltt , an calva, Cumque illa re- 
fpondiftet : Ego pater cana efte mallcm. Cur ergo ^ in- 
quit , ifi/c te cAlvam ante tempus fiudent facere ? Lepido 

_ commentocoarguit illam mendacii. 

48. C u r D A M gravi amico fuadenti, ut (e ad exem- 
plum paternai frugalitatiscomponcret , fatis procaciter 
Juha, ille, inquit, oblivifcitui fe Ca;larem cfie , ego me- 
mini me Caefaris efle filiam. 

49- AuGusTus duobus pantomimis intcr fe 
commilfis , ut aheinis geftibus ccrtarent, alterum dixit 
faltatorem , aherum interpcllatorcm , quod ille immo- 
dice gefticularctur , aher non gcfticulaii , fed (ahantem 
interpcUarc videreiur. 

50. T A R R A c o N E N s I B u s pio laeto oftento 
nuntiantibus , quod in cjus ara palma cftet cnata : 
d ^pparet y inquit , ejuamfretjuenter accendatis. Quod 
illi Diis rribui volebant, illc tribuit illorum negligentix, 
qui nunquam in ara Cxiatisadolerentinccnfum. 

51. I D £ M 

1 Solerter. b ConvtHus arj^uit mores dominM, c CaU 
Vitium accerfitum, i ^Hlatiorepulfa» 



Sff^ A U G TT S T 1 

S I . I D E M cum Galii donniTent ei torqucm aureum 
centum pondo , ac Dolabella per jocum tentansillum , 
landem huc produceiet jocum utdicerct , Impetator, 
torque me don.i J a, Malo te , inquit , civica donare. Fe- 
ftiviter fubmovit poftulatorisiiiipudentiam , qui nua- 
quam in beilo fuifiet , eoque magis iili conveniebat co- 
lona, qua:civica exquernis ilignifquc frondibus fieri 
conluevit, quemadoiodum triumphalis ex auio. Quan- 
quam & caftrenfis & muralis & navalis ex auro fieri (b- 
let. Quade revide A. GeliitimUb. j.cap. 6. Civicam 
autem Auguftus ut honorificeniiorem per jocum obtu- 
lit. Nam Suetonius refert eum inter dona militaria ali- 
quanto faciliusphalcras &torques, & quidquid auro 
argentoque conftaret, dare folitum quam vallares ac 
jmurales coronas> qux honore praecellerent. Hoc nifi 
fcias, friget Augufti jocus. Tametfi de materia coro- 
jiarum variant Gellius & Suetonius. 

52. C u M utbem Romam multis modis 6: ornaffet 
& communifiet , atque etiam in pofterum , quod qui- 
dem in ipfb fiiit, tutam reddidilTet, non fine caulTa glo- 
lians dicere(blet: 6 Romam latericiam accepi marmo^ 
weam retinquo, Nihil Principi magnificentius > quam H 
ditionem , quam accepit, reddat ftatu meliore. 

53. C u M milcs quidam ab ipfo impudentcr petc- 
let, ac Martianum videret accedentem , quem & ipfum 
aliquid improbe petituium fufpicabatur : Non magu^ 
inquit , faciam Commlttoqmd petu^ ^uam quod Martia'- 
nns amv petitus efi, 

54. L £ K erat , ut qui patrem occidiftet > culeo in- 
fueretui : nec hxc poena lumebatur nifi de confeflb. 
Abhujuspoenaatrocitate Cslar ut liberaret manifefii 
paticidii reum > ficinterrogavit : c Certe patremtmm 
ntn occidifii ? anfam porrigens iafitiandi. Tanta erat 
f lincipis in judicando lenitas. 

55. DiCERE fblet, nihil minus in perfe£^una 
Ducem convenire , d quam feftinationem ac temerita- 
tem, aebroque illud ja^iabat , ^irS^^i jSg^'«j«V^d- 

C Vefitvd negatio. b Principss efi tmm ditiontmi 
C Clementer, d Feftina lent9» 



A P Q P H T II. Li s. IV. 2^5 

AMf yd^ dfjt.emy « ^usv; ct^ate a a7>»;. Qua dc le latiS 
did^um eft nobis in ChiJiadibus. 

$6. Li vi A uxori pro quodam Gallo petentici- 
vitatem , a ncgavit , immunitatera obtulit , dicens ic 
facilius paflurum fiico fuo detrahi , quam honoiem cs- 
vitacis Romanae vulgari ; nimirum Reipubiica; dignira» 
tem antefeiens privato commodo. 

57. CuM pro concione multos vidcrct puUatos, 
{ive ut legendum arbitror , palliatos , indignabundus : 
h Erty inquit) "^manos rertim dominos geyitemque togatam» 
Adco ftudebat prifcos revocare morcs , ut habitum quo^ 
que veftitumque doUierit immutatutn . 

58. TopuLO de inopia vini caritateque querenti 
dixit : c sA genero fuo ^grippa pcrduCiis plurihus aquis fa^ 
tis provifum , ne fitirent homines. Fuit autem Agiippae vi- 
gilantifiimum ftudium undique piofpiciendi urbi dc 
aquarum copia. Auguftus autem fevcre populum ad 
aquas a vino revocavit. 

59. TiMAGENEs hiftoriarum fcriptor , mul- 
ta petulantei in Cxfarem , multa in uxorem , multa 
in totam illius domum dixerat. Csfar illum admonuit, 
ut moderatius lingua uteretur. Cum pcrfevcraret male 
loqui, nihil aliud quam domo fua illi interdixit. Tima- 
gencs autem libros quos fcripferat , a6la Ofefaris conti- 
nentes recitavit , & combufTit , in odium Carfaris, quafi 
rcrum ab illo geftarum memoriam abolere cupiens. 
Hunc tamen palam pertinacitei inimicitias exercen- 
tem , cum Coclare , nemo civium Romanoium ab aedi- 
bus (uis exclufit , in domo PoUionis Afinii confenuir. 
Nunquam tamen Auguftus cum ho/pite inimici fui 
cxpoftulavit , ni(i quod quodam tempore illi dixit » 
^p/.o^}(^Zy idcft, alis beftiam , five viperam. Mox 
PoUioncm parantem cxculare fc , interpcllavit , diccns ; 
Frnere mi PoUio , fruere. Atcum Pollio nondum fccurus 
dicerct j Si jubes Caefar , protinus iUi interdicam domo 
nica. kAh i/iud, inquit Auguftus, mefaBurum puta^, qui 
vci redegerim in graiiam ? fucrat enim antcn Timageni 

M iratu« 
a DignttoA vilefcit in plures diffnfa, b Cu!ti$s, C frw- 
galifas, d Linita: Wira, 



l€6 A U G V S T I 

iratus Pollio , nec aliam habebat defincndi caulam, nifi 
quod illi Cxiiii iialci coeperat. Utriufque malevolcn- 
tiam boni confuluit Piincipis clementia. 

60. CoENABAT Auguftus apud Atedium five 
Vedium Pollionem : fregerat quidam e fervulis vas cry- 
ftallinum , illico juffus eft ab Atedio rapi , &c murxnis 
objici. Puerad Caefarispedesconfugitnihil aliud peti- 
tuius, quam ut alitet peiiret , Caelar motus novitate cru- 
delitatis, 6cpuerum dimitti, ^cryftallina omnia an- 
te fe frangi juflit , &his pro puero compleri pifcinam^ 
Amicum autem gravitcr increpavit : a E conviyio , in- 
quiens , rapi hojninesimpera^ , & navigeneris pcena lace- 
rari. St catix tuwi fraEtus efi , vifcera hominu dtfirahen' 
tur ? Tantumne tibiflacebu , ut ibi aliquem Duci jubeoA^ 
ubi Cafar efi ? 

61, I N cognitione quadam , cum iEmilio Eliano 
Cordubcnft inter caetera crimina illud vel maxime ob- 
iicerctur , quod male loqueretur de Caefare , converfus 
ad acculatorem : b Velim ^ mquit , hoc mihiprobet , ef- 
ficiam Ht EliatiHi fciat me ijuoque linguam habere , plura 
(.n:m viciffim de eo loquar, His minis contentus , nihil 
pollea de illo inquifivit. 

6z, Tyberio frequenter per literas iracundc i 
querenti dehisqui ds Auguftomale loquerentur , re- i 
lcripfit , ne ea in re nimmm indulgeiet aetati fu2:| 
€ Satu enim efi^ inquit, fihoc habemus t ne quU nobis^ 
malefaeere fojfit . 

61. Fi Lios fuos nunquam poDulo commenda- 
vit > niH cum hac exceptione : d Si merebuntHr. Hono- 
jrem non au^iorirati, fed meritis tribui volens. 

^4. J u L I A s filiam ac neptem relegarat, poft etiam j 
Agrippam prius adoptatam , e poft ob fordidum ac fe- | 
rox ingenium abdicatum. Ad omnem horum mentio- 
nem foiet exLkmare verfu Homerico : 

A/3"' oZi> cv J^yctfJiOQ n f^SptiVy uyvo; t' ^^Xsa^. 
O utinarH cce'ebs vixijjem , orbuique perijfem. 
Ncc alitcr iilos appeilabat , quam tres vomicas , feu tria 

car- 

A Sa^'itia cafiigata. h Leaitof, c Lcnitas, dModefie, 
e Libertmali, 



A P O P H T H. L I B. I V. 167 

carcinomsia laa. Suorum enim morteni leviusfercbat 
quam dedecora. Qitin 5: teilamenro cavit , ne fi quid 
accidiflei Julia: & nepti, lepulchro fuo inferrentur. 

65. I N D I G N £ ferebat aliquid de fecomponi nifi 
ferio , d 5c a pracftantiflimis : admonebatque prxtores 
ne paterentiir nomen fuum commilTionibus mimorum 
aut hiftiionum obfolefieri: hac quidem in parte Alexan- 
drum Magnum referens. Decet ubique Principis au6to- 
litatem fartam teftam prxftare. 

66. Insulam quandam Capreis vicinam , in 
quam e Comitatu Cxiaris fecedere foknt , h qui cupe- 
rent otiari , folitus eft xTr^xy-mytv appellare AVpaj^ac 
enim fonat negotiorum vacuitatem. 

67. CuM fentiret imminere mortem , admifTos 
amicos percun^f^nbatur , ecquid ipfis videietur mimum 
vitcE fat commode tranfegifle , fentiens de fabula vi- 
XX pera(f^a , & adjecit carmen pera(^iis comoediis acci- 
ni folitum : 

C.JULIUS CASAR. 

I. C. JuLiusC^sAR cum Syllam fugeret 
ctiamnum adolefcens, incidit in piratas Cilices : ac pii- 
nium ubi pro redemptione fummam quam ab eo pete- 
lent pionuntialfent , derifit praedones , velut ignaros , 
quem cepiffent , feque duplum daturum pollicitus eft. 
c Deinde cum afleivaretur donec adferretur pecunia , 
imperavit illis ut filerenr , nec fibi dormienti obftrepe- 
rent. Eifdem orationes & carmrna quae fcribebat recita- 
iclblet, quxcumilli non fatis probarent , ftupidosac 
barbaros appellabat , cumque rifu minitabatur feillos 
adurum inctucem , quod 6c perfecit. Apportaiis enim 
pccuniis quas piratx pto rcdemptione padi fuerantdi- 
miflus, contraftis cx Afia viris ac navibus , comprehen- 
dit eofdem praedoncs , acfufpendit: fed prius jugula- 
tos, ncfeveritascarcretclementia. An non heic ftatim 
* agnofcisindolem Alexandri Magni , cui nihil mediocre 
latiseflepoflet ? 

M 2 2. C u M 

a Majeflasnominu. h Otium, c Mq/cs excclfi. 



: 4& C. J U L I X CiE S A R I s 

2. C u M JVoma: Maximi Fontificis dignitatcm am- 
biret , competitore Quinto Catulo prima apud Roma- 
nos dignitatis ac potcntiae viro , matri ipfum ad fores 
deducenti : a Hodie , inquit , o mater , aut Pontificem 
Jliaximum habebis filium , aut exfuLem, Exccila indolcs , 
omnifquc repulfae impatiens. 

3. PoMPEjAM uxorem , quod finiftra fama la- 
boiaret , quafi cum Clodio rem habuiflet , repudiavit 
quidem. Caeterum cum Clodius hoc nomine rcus pera- 
geietur , Cxfai citatus tefiis , nihil mali de uxore dixit. 
Atcum accu^tor diceret. Cum igitur cum illa fecifti 
divortium J b ^oniam oportet , inquit , Cafatis uxorem 
etiam a catumnia puram ejfe, PraEter argutiam refponfi 
laudaripoteft dccivilitas, quodrepudiatae conjugis fa- 
mx pepercit. 

4. C u M Alexandri Magni res geftas Jegcret , non 
tenuitlachrymas: atquc ad amicos : c //oc , inquit , 
atatis qtta nune fum^ KAlexander devicit Darium : milii ve- 
To ad hunc ufque diem nihtl praclari facinoris geftum tft^ 
Suetonius tradit id accidille cum prstor juredicundo 
convctitus obiens , apudGadesin templo Herculis vi- 
dillet Alexandri Magni ftatuam. Utinam hoc ingcnium 
\ad moderati potius quam ad maximi Principis a^mula- 
tionem properaflet. 

5. CuM in Alpihus oppidiilum quoddam frigi- 
dum praeteriret , ambigcntibus amicis , an illic etiam 
eflint lcditiones , contentionefque depriiicipatu , fub- 
ftitit , ac lecum aliquandiu cogiiavit, mox : d Mallem, 
inquiUhdc primus ejfe y ^uam Romxfecundu^. Hocnimi- 
rimi eft quod a Lucano poeta fcriptum eft . nec Cxfa- 
rcm potuiflc pati priorem , nec Pompejum potuifi^e 
fcrre parem. 

6. Facinora quae quoniam periculo obnoxia 
funt & magna e gerenda eflfe dicebat : at de his non 
confultandum , quod ad hxc pcrficienda plurimum ha- 
beat momenti celeritas. Expenfio vcro periculi revocar 
liomincm ab audacia. 

7. CUM 

Tidutiafui, hCivilita^. c^ArAhitio^ dPrincipatus 
- am^r, c^^dttlatio. 



A 1» o p H T n. LiB. lY. 2fp 

7. CuM ex Gallia Provincia adverftis Pompejnfn 
tenderct, R.ubicone amne tranfmiflb, dixit, Omnis jaiitt 
Jtt alea .• fignificans (e de fumma rerum velle periclitari. 
Is enim fluvius Galiiam ab Italia dirimit. 

8. C u M Pompejus relida Roma perfugiflet ad 
marc, Metellus ajrario prxfeftus , Casfari volemi illinc 
pecunias tollere , obftitit , 3c xrarium chufit. At Cae- 
iar illi morcem minaius eft. Ea vox cum Metellum 
teddidiflet attonitum : a Hoc, iiiquit , addefcens , di- 
Snmihi difficilius fuit quamf,\Ci'A. Sentiens fe velnutu 
pofle quem vellet occidere , cum fecum ducerct arma- 
las cohortes. 

p. Dyrrachii esfpc(^abat ut illuc eBrundi- 
fiomilitesmitterenrur : iti cu-n tardius fieret , claia 
omnibus conicenfa fcapha exigua tentavit tranfmitte- 
tePelngus, cum na«jgiu[n undis obrueretur, gubei- 
natori jamanimum dclpondemi, quis eflct aperuit, 
dicens i.h Confideforrun^ fciaftjue te Csfarem vehere, Tan- 
ta<iat animi prsltantia, quaii fortunam ac Deos ia 
xnanu habcret. Ac lum quidem rempcflate ingravc- 
fcente vetitus eft quod inftiiucrat peragcre. Militcs au- 
tcm ubi refcivere fK^um , concurfum fecerunt ad Ca:- 
iarem , graviterque fercbant fi alias exfpc^taiet copias , 
vclutiplisdifl^fus. 

10. C iG T E R u M commiffa pugna Pompejus vi- 
cit , fcd viftoriam non eft perfequuius , verum fc(e 
rccepitad exercitum. Tum Cxiar : c Hodie, inquit, 
penes hojles erat viSieria , at nvn habent ducem qui vi^«' 
ria fciat uti. 

ir. Cu M Pompejus inftruftam acicm apud Phar- 
falum inibi confiftere, & lioftem operiri juinifct : d Cx- 
far dixit illum crrafle , qui vim , impetum, acdivi- 
num afflatum animorum ad incurflonem paratoruni 
mora rdaxaflet. Adeo Cacfari non modo certamen crat 
cum Pompejo de fortuna belli , vcrum ctiam de bcl- 
landiperitia. 

12. C u M Pharnaccm primo congrcflu viciflet , 
M 3 ami- 
a Minapotentum. b y^micusimperterri^s. c VH 
viCitria, d Idora n*xia. 



IJO C. JULIlC^SARtS 

amici$rciipnt : a Veni , vidt y viciy fummam rci gcftas 
ccleritateni iiidicans. 

13. P o 5 T E A quam milites cjui Scipioncm in Afri- 
ea lequebantur fugifcnt, & Cato viflus fibi necem Uti- 
cx conlcilTet , Invidco , inquit Csclar, CAtotibi mor- 
ttin iftiim t ejuando ru rnihi faLutem tuam invidijli. Ca:far 
cxiftimabat libi fummxgloris futuium , fi vir tantus , 
cum bello victus cfiet, ipfi vitam deberer, At Cato 
mahiit honeftam moriem , quam oppiella publica li- 
bertate cuiquam fervire. Proinde mortis iiliusgloriara 
Csfar invidebar Caioni > quod is Caefaii fervati Catonis 
laudem invidiffet. 

14. NoNNULLi quoniam fufpedos liabebant 
Antonium ac Dolabeiiam , monebant ut ab iilis fibi 
caveret. At ille : b Non iftosy inquit, metno rubicundos o* 
obefos, fedgraciles illos ac pallidos, oftenfo Bruto &: Caflio. 
Nec fefellit illum fufpicio : ab iilis enim occifus eft. 

15. CuM inteicoenandum ortusefletlermo, quod 
genus inortis enet optimum , incun^anter rcfpondit , 
JnopinAtum^ & quod optimum judicavit, ipfi contigit. 

1 6. I N praelio quodam , Martiae lcgionis aquilife- 
lum jam ad fugam converfum , faucibus apprehenfum 
in conirariam retraxit partem , dextraque ad hoftem 
porrefta : ^mrfum , inquit , tu abu ? Illicfunt cum qui' 
bus dimicamus. Ac manibus quidem unum miiitem 
coriexit , voce tam acri legionum omnium trepidatio- 
Dcm dilcuflit, vincique paratas vinceredocuit. 

17. 1 D E M poftea quam Piiblius Mimus in {cena 
fupeiaftt omnes, & in his Lnberium, ita pronuntiavit : 
Favents tibi Cafr^re viBus es Ltberi k Syro. Publius enim 
conditione fervus , natione Syruscrat. Longe atcrgo 
relinquitur , qui favente judice fuperatur. 

18. C ^ s A R cum Romae videret percgrinos quof- 
dam locupletes , canum ac fimiarum catulos in gremio 
circumferentes, eofque haberc in deliciis , percuniJiatus 
eft. c Num apud illos foeminx parerent liberos : fen- 
tiens nullos catulos efte jucundiores infantibus. Refert 

PIut 

a Cfleritas conficiendi. b sA craffis mintis pmcuti, 
C Liberis pro Jtmiii, 



A P O P H T H. L 1 B. I V. Zfl 

Plutarchus in vita Periclis : tametft non indicat cujus 
Caelaris hoc didum fit, furpicor efle Augufti. 

19. G u M milites iuos videiet exfpeftatione ho- 
ilium perterritos , pio concione dixit : a. Scitote pamif- 
jimii kts uiebHS %egem adfutuntm cum X. legiombus , equi^ 
tum XXX. Ievi6 armAtwA C M. elephantu C C C. Pro- 
inde defmant quidAm (jUArere ultra, aut opinAri^, mihique qut 
comperxum haheam crtdant , aut quidem vettifiiffima navi 
impofi:os , quocuncjuz vento , in cjuafcumque terrasjuhefw 
^vehi. Novaratio refroiem excutiendi , non iDfition- 
do miijuendove , led aniplificando teiroiis materiam , 
ut certi de gravi peticulo lumerent animos tantoperi- 
culo dignos. 

20. Proferentibus in medium , quod 
Sylla dicl:aiuram depofuillet , cum Cslai perpetuam 
gereret, quod minimum aberat a tyrannide ; lelpondit : 
6 Syllamr.efcjjfelitterasy ecque diBaturam dtpofwjfe, Di- 
^tantgrammaiici dilcipulis , cum piaeunt , autrecitam 
fcribenda; hucalludens dixit ilium neicifie httetas. 

21. Cu M tfiumphans iub eliia tribunida prKtcr- 
iret , lontius Aquila i^.on aflurrexit unus omnium : 
id adco indigne tuht, ur proclamarit : c Repeteergo 
^qutia a me R^rnpuhlicam trihunus : nec deinde pei 
coniinuos aliquordies cuiquam quidquam poliicitus 
eft , nili fub hac except.one , Si tamen per PonttHzn 
^qutLim Itcuerit. 

zz, PoruLO pet a'Jiihtionem Reg;em ipfiim (alu- 
tanfi , d Ciiar, \ni]\iii, fur^ ,non Rex. 2\ia!uit piivatuir; 
nomen, quam rcgium in .i dia* obiioxium. 

23- Q^u I D A M c iii:.i)a ftaiucE Cxlaris coronam 
laureau) impolicrat , e caudida fafcia prjchwatam : at 
cum tribuni deriacta falcia homir.cm in vinciila duci 
jufTjfTent 5 Ca:iar graviicr increpitos eos potcftate priva- 
vit, idquc ne regnum afrtclarcvideretur , cauflatuseft, 
pcriilos fibi recufaadi gloriam fuiffe ademptam. 

24- (^u o N 1 A M Cxfar muitos extcros in fenatum 
allegarat , /iibelluspropofituseft : Bonum facium , li 

M 4 quis 
Z%Audaci<tex pericHlii. h Potejlai abdicata, c Honos 
tiegatus, d Modejle. c CauJfAtio, f ScCTfWtA, 



27- J V L I 1 e ^ S A R r s 

quis Scnatoti novo curiam monftrare vcHt. Significa- 
bat quifquis is fuit , peiegrinosilios ne viam quidcm ad' 
curiam nofle nifi commonftraictur. 

25. I DAM Bruti ftatua: fubfcripfit, Utinam 
vivcres: <t quod opera ErutiTarquinius Rex urbc de- 
pulfus cffeu Cfffaris flatux rubfcripferani hos verfl- 
cuios : 

Brutus^uia Re^es ejecit, confHl primui fnEitU efi 
Hic qma confnks ejecit , Rfx pofiremm fn^ius efl. 

z6. Cu M undique vidercntur imminefe infidiae, 
atquc admonetetur ut Hbi cavcret , refpondit: Satiu^ 
fuhire femel ^uam fimper cavcre. Significans eum non 
vivere, qui vivit in perpetuo mortis metu, 

27. C Cje sar poftattritosTigurinos, adurbem 
quandam fbciorum proficilcens, cum audiflet Hclvetios 
in itinere occurrere, in locum qdendam munitum (e 
recepit. Ibi congregatis copiis, inftrudaque acie , equus 
illius cui folet infidere addudus eft : h Hoc , inquit , 
po/i vilioriam utar in perfecjuendis hoflibus'^ &ptdesag- 
grci^js eft Kclvctios. 

1%. CffiSARE jam palam multa vi praetcrquc lc- 
gesagcnic, Confidius admodum natu grandis libcre 
dixit , ideo non venire Scnatorcs , qyod iUius arma ti- 
nicrent. Huic cum Csfar dixiflct : c ^uiniptur ttteo' 
dem metutedomi contives ? Mc, inquit, Confidius, lcne- 
^us intrcpidura facit. Cum enim vitx pauxillumfu- 
perfit, non cft cur magnopere fim folicitus. 

29. C. C s A R Pomponio militi vultus oftcn- 
tanti orc exceptum in fcditionc Sulpiciana, quod(c 
pafliim pro CxCavc pugnantem gloriabator ? et Heun- 
quAm fmjsns r^fptxeru , inquit. Tale quiddam Ma- 
crobiusadicribit Augufto Ccclari , Quintilianus C. Cae- 
fari. 

30. I D E M cum teftis ad exnggerandara injuriara 
diccret, femina fua a ico fctro petiia : t ^uid enim face* 
ret , inquil , cum tu ^aleam lorieam haheres ? Non 
ignorabat cur illam partem potiflimum vulnerare vo- 

luiflct, 

SLTyrannis. h^nimofe. cSeneBusAnimofa, dSalfc, 
C Salfe. 



A P O F H T H. L l b; IV. 

Ii^iffet , fed hoc diilimulato jocaii maluit. Galca lo« 
xica omnia tegit prxter femina. 

31. iDEM Mciello obfiftenti nepecunias abacra- 
rio tolleret , ac leges id fieri vetantes proferenti : a Non 
idem 3 inquit , armorum ac legnm umpus eft, ^od fi h*c 
patinonpotes , nuncquidem hinc ahfcede, acpoflea quary* 
peraClis foederihm arma depofuerimus , tunc fi videhitur , & 
plebis patronum age, 

32. I D E M dicere fblitus eft , fibi idcm elfe confi- 
lium advetfushoftem , b quod plerifque Medicis con- 
tra morbos corporum , fame potius quam ferro fupe- 
raadi. Nam Medici non ni(i tentatis omnibus ad fe^io- 
nem defccndunt. Hic mos & hodie manet apud Italos, 
adverfus omne morbi genus indicunt iriediam . Huic fi- 
mile eft , quod dicere folet Domitius Corbulo , hoftem 
dolabra, ideft, lehfimefle vincendum. Sccuris ftatim' 
incidit , dolabra paullatim idem efficit. 

33. CoNFLAViT Ca^fari mngnam invidiam , 
quod quidam ex his quos Romam miferat , ftans in Se- 
natu, fimul atque cognovit Caelari Senatum nondare 
prorogationem , manu capulum percutiens : c ^Ai hicy 
inqmti dabtt. Vim Reipubiici€ minitans. 

34.. S Y L L A prxturam adeptus comminatus cft^ 
C*efari,(e fua in illum poteftate ufurum : d Jure, inquit ^ 
Caefar ridens , tunm poteflatem appelias, ijuam ttio Are mer' 
catuses: noians Syllam quod eum Magiftramm larg*p 
tionibus fibi paraflet. 

3 5« M A R c u s T<J L L I u s libro de Ofticiisier- 
tio fcribit , Cxfarem hos vcrfus cx Euripidis Phoenifl:»' 
femper habuiffc in ore : 

Hos ipfc vertit hoc pafto : 
t^am fi violandum ejljus^ rex^andi gratia 
Violandum eft, aliu rebus pietatem coIoa. 
3<5. C u M Afncam petens, in egreflu 'navis pio-- 
M j Japlivs» 
ii yArma nefciunt legfs, b Fame vinctre. c Vit pro" 
jnre. d l^otefta/f empta* e ImferiHTS nefiit piea 
taiis jura. 



4^ PoMrEji Magnx 

lapfus eflet , omen finiftium vertit in melius j dicens : 
Teneo te ^frica, Fiontinus id fadum putat in confcen- 
fu navis , eumque dixifle : Teneo te terra mater. Huc 
opinor alludens , quodcum quodam fomnio pertur- 
batuseflet, quofibi vifus conftuprare matrem, Gon- 
je«^ores inieiprctati funt , poitcndi lotius oibis ira- 
perium. 

rOMPEJ US M AGNUS. 

1 . C N, P o M p E j u s cognomento Magnus , ram 
carus fuit populo Romano , quam paterfuerat invifus. 
Is etiamnum adolefccns , totum fe Syllanae fa6lioni ad- 
dixit: cumque nec MagiCtratus eflet , nec Senator, ma- 
gnuni tamen ex Italia contraxit exercitum . Hunc cum 
Syila ad fe venire jufliflet. a Non ahfijue fpoliii , inquir, 
nec rttcruerytai Imperatori copias exhibebo. Ncc prius ad 
illum venit , quam multisconflictibus hoftium Duccs 
fuperaflet. Jam tum egregii Principis , h ad res magnas 
nati. Specimen dedit. Noluit adduccre nuraerum , fed. 
militem virtute fpc^latum. 

2. J A M vero creatus Imperator cum a Syllamifllis 
efiet in Siciliam , b non flienuum modo, verum etiam 
juftum Ducem 3gere coepit. Cum cuim audiflet milites 
in profcctionibus ab itinere dcfleflentes , vim facere ac 
raperc, temeie palanres accircumcurfltantesfupplicio 
a0ecit : quos vero piaeiriifjflet ipie, horum gladiis anuli 
lignum impicflit, ne quem in via laederent. 

l. M A M E R T T N o s , quod hoftium partibus ad- 
hacliirent, univerfosinrerficeie ftatuerat. c At Sthenius 
ejus civitatis Frinceps Fompejum adiit his verbis. Non 
Si^quum facis rompei , qui piopter unum noxium muU 
tos innoxios occidere pares. Atqui ego ipfefumille, 
oui &: amicis perfuaii, <k inimicos coegi Marianas (equi 
partes. Keic Fompejus viri fortem animum admiraius , 
dixit le ignofcere Mamertinis a tali perfuafis viro ; qui 
patriam fuae ipfius vitx antetulerit : llmul & civitatem 
& Sthenium Lberavit. In Sihenio habes exemplura , 

quem 

a Indcles excelfa^ b Militis innQxii C w4wer Pa- 



A P o r H T n. 1 B. iV. 
quem animum erga Rempublicam opoiteat gcreie 
priDcipem , fi periculum incidat : in Pompcjo placabi- 
litatis documentum , qui pietati maiuerit habeie hono- 
rcra, quam indulgere irac ? 

4. C u M in Lybiam adverfus Domitium tranfiflet, 
eumque ingenti prxiio fuperairet , militibus ipfum Im- 
peratoris titulo confalutantibus , negavit fe eum hono- 
rem admilTurum , quoad hoftium vallum ftarct ere- 
Ctum. a Hoc audito milites , licet ingensobftaretplu- 
via , impetu fafto hoftium caftra adorti expugnarunt. 
Recufavit honorem nondum fa(3:is emeritum. 

5. A B ea viftoria rcvcrfum Syliacum ahishonori- 
bus excepit , lum Magni cognomen ipfe primus iUi dc- 
tulit. At cum Pompejus his non contentus veilet trium- 
phum agere , non paflus cft Scylla , co quod nondum 
cflet ordinis fenatorii. Cacterum cum Fompejus iisqui 
aderant dixiflet, ignorarc Syllam , ^ quodpluresado- 
rarent folem orientem quam occidentem. Sylla exda- 
mavitjTriumphet. Horruit juvenis animum , 6c indics^ 
crcfcentem gloriam , nec dubitavit illi cedere , quem vi- 
debat nemini cedere pofle. 

6. I NT E R I M Scrviliusvirinter optimatesclarus 
indignabatur Pompejo conceflum triumphum , atque 
etiam militescomplurcsconftabant ne triumphus agc- 
retur : non quod inviderent rompejo, (ed munera 
quxdam pofcebant , quafl largitionibus ab ipfis cflet 
emendus triumphus. Alioqui milites min.ibantur (e 
direpruros pecuniam qux in triumpho ferretur , eoquc 
Servilius Gbuciaque (liadebant , ut eam potius intei- 
milites dividcret quam diripi fineret. Verum ubi Pom- 
pejus refpondit, fe citius omiflurum triumphum, quam 
militibus blanditurum , fimulque laureatos fafces eis- 
objecit , utillinc incipcrentdireptioncm. c Nunc, in^. 
quit Servilius, te Pompei vere magnum vidjOjdignum- 
quc triumpho. Mon judivabat efie fpeciofum irium- 

hum , nifi qui citra ambitum , citraque largitioncs 
cncfadlis redderetur. 

7. RoM iE mos crat, ut cquites qui legitiinum- 

M 6 tcm- 
^ lhmrpromtTftoijuvAP, bSoloriens. CsAHtmofc, 



116 PO Mt E j l.M AG.KI ^ 

tempus militaflcut, cquum in forum deducercnt ad 
duumviros quos ccnlbres appellant , & commcmoratis 
cxpeditionibus ac Ducibus lub quibus meruiflent , pro 
rrieritis aut collaudarcntur aut vitupcrarcntut. Itaquc 
Pompejus cum efler conful , ipfe equum ad cenfores 
Gallium ac Lentulum deduxit ; quibus ex more per- 
cun^tantibus , an omnia militaria munia obiflet: 
A Omnia , inquit , fub ipfo ImperaTore. Significaii^ (c 
llcgeflifleDucem , ut nihilo.Iecius omnes militis par- 
tes gnavitcr pra:ftaret. Idem & Impcrator bonus, 6c 
miks ftrenuus , qua laude nulla Principi potelt majox 
contingerc. 

8. C u M Sertorii littcras in Hifpaniisintcrccpiflet » 
in quibus eraiit inciulk compluiium Ducum cpiftolac , 
o ScLtoiium ad novandas res ftatumque civitatis immar 
t;^ndum Romam invitantium, exufijtomnes, ut impror 
bis darct poeniteniix locum , fic in melius mutandi con- 
lilia facultatcm. Hoc ur inter modcrate prudenterque.- 
facla merito recenfereturjlta non video quid faciat intei 
apophthegmata. Quanquam ejufmodi multa reperiun- 
tur in Plutarchi coUedaneis. Si prodidifiet nomina, jam 
metu pcenat: fefead vim manifeftam paraflent. Simulquc 
dcf^rens fllentiiim holtium litteris , docuit quantum flt 
crimen, alienas refignare literas , aut quodtibi per littc- 
ras obfignatas crcditum eft, fub dium cfferre. 

5?. P H R A A T I Parthorum Regi per legatos ah. 
jpfo poftulanti, ut Euphratem BvOmanx ditionis tcr- 
niinum efie vellet : c Immo , inquit , illud magufeflur. 
landum , ut Ro'0Anomm finei a Parthtrum repiojufiitiA 
dirimar. Signific?.ns Romanis iion efle.praEfcribcndutn 
quoufque deber-nt proferre imperium , a quo propa-. 
gando non montes aut fiumina debcant.arcere : lcd ibi 
demuqi fore fines Roroanae ditionis , ubi jus noneflct 
ujtetius proccdere. 

lo. Qu M Lucius LucuIIuspoft pbitajnilitiac mu- 
nia (cfe.voluptatibys dederet, ac, furoptuofe viverer, 
Pompejum intcrim reprchcnderct , quod. prstei aeiatem^ 

jmuliis 

9. ,Dux & idem miUs, h CUmntir, c.JuJHu4 di-^ 

rijvitfiifes^ . 



A !• » P H T H. L I I V. 27 y 

multis negotiis appcteict implicari : a MagUt inquit^ 
frdter atatem efl , fcnem deUcits vacare , quam impcrmm 
gerere. Graviter taxavit illorum lcntentiam , qui putant 
fenibus nihil agendum, cum decorum fit Rcmpublicam 
gubeioantcm, vcUhntem mori. Luxusautem ^otium 
in juvenbdis ftuliitia eft, in lcnibuscrimcn. 

II. i^GROTANxr Pompejo medicus prxfciipfc- 
rat ut-turdis velceretur. Ciimquc iii quibus datum erat 
negoiium negarent inveniri , nou enim erat tempiis 
quo genus hoc avium capi folct , admonuit aliquis, 
apud Lucullum inveniti polTe , qui tuidos totoanno 
foleat alere ; h /m»?^ ,inquit Pompejus , rAft deliciu de- 
dituseffet LucttlLui , neqtio.c^uam' viveret Pempejta ? Con- 
lemptoque medico , cibis parabilibus ufuseft. Overe 
ma(aihun animum , qui ne vitam quidem deliciisac- 
ceptam ferrcfuftinuit. 

3 2. Cu M ingens rci irumcntariac Roma efictp^c. 
nuria ^ Pompejus titulo quicem annons Piocurator, re 
autem vera maris terracque Dominus dcclaratus, in Afri- 
cam , Sardiniam ac SiciUam navigavit , multaquefru- 
menti vi colleda propeiabat ire Romam : vernm cum 
ingenti tempcftate oborta naucleri detreifiarent navi- 
gationem , ipfe primus navem ingreffus juflit ancoras 
tolii , clamnns : c Vt navigemus urgst necejfit^^ , ut vi^ 
vamunionnrget. Significans pauia: periclitantis liabcn- 
d«m raiioncm potiusquam privaiae incolumitatis. Siv 
quidem Reipublicx fublevandi curis immori pulchium 
crt , atpatriam in extremo difcrimine noftra ceffatione 
defeii, lurpiiTimum eft. Heic monemiur non animalia- 
bruta tantum omilfa libeiiate venire in fervitutem, vc- 
rum ciiam homines iniomitos fame domari. Docc- 
mur item , pubiica; faluii privatam iocolumitatem poft- 
habendam eile. 

13. CuM jam detefta efTct Pompcji cum Cafari» 
fimultas, ac Marccllinus,ut Plutarchus, aliorum judicio 
•Marcellus, unus cx corum numero quos Pompcjus 
cvexiflcputabaiui, a Pompcjo ad Cxlaiem tranftuliflct 
iM. 7 ani^ 

2 ^Otium turpe. b Dcltcianim Cintcmptut, c Tatrj^ 
vitAcnricT, 



278 POMPEJI MAGNI 

animum , adeo ut non veritus fit in Senatu multa in 
Pompejum dicere : hunc ita compelcuit rompcjus : 

Nonte pudetiinqwh, Marcelline eimaledtcerej cuji4s he' 
nefictQ ex mutofaBas esfacundui, exfamelico eo produ£iufy 
ut vomitum non teneas ? Graviter objecit ingratitudinem 
homini, qui hoc ipfum quod habebat dignitatis, au<5lo- 
ritatis & eloqucntiie , abutcbatur in eum cui debebat 
acceptum ferre. Nam hoc turpiffimum ingratitudinis 
genus eft, fed tamen hcu nimium vulgare. 

14,. C A T o N I acerbius infeftantiPompejum , 
quod cum ipfc fa:pius praedixiflet potentiam Cacfaris in- 
dies crefcentem nulli bono forc populari civitatis gu- 
bernationi , fed potius ad tyrannidem tenderc : Fom- 
pejus ita refpondit : b Tua , inquit, Cato^magis accedunt 
ad divinatiomm , at mea magii accommodafunt amicittA, 
Scntiens Catcnem incertaloqui , quod nemo polfit rc- 
rum humanarum exitum liquidopra^fcirc : feveroca 
iequutum , quae tum temporis amicitia quac fibi cum 
Caelarc int^rcedebat , poftuiabat. Cenum erat quid de- 
bcbaturamico : inccrtum exat an amicus illifuturus 
effet inimicus. De amicovero humaniuseft bencfpe- 
rare, quam divinarepejora. 

15. D E fe iibere profitebatur , quod omncm Magi- 
firatum quem gefterat , c & cirius efrv.t naftus quam 
iple cxfpc6i:aflet , & citius dcpofuilTet quam ab aliis ex- 
ipeifjlatum elTet. Quod cito iuiccpilfet Imperium , vel 
foriunae fuit, vel prasmaturae virtutis : quod mature de- 
pofuit , animi moderati erat , non ad tyrannidem fpe- 
^lantis, fed ad Reipublicacommodum. 

16. PosT prsiium in Pharfalicis campis habitum, 
in Agyptum profugit : cumque e triremi dcfcenfurus 
effet in fcaUnum pifcatorium ab Agypti Rege mifrum , 
converfiis ad uxorem ac filium , nihil aliud dixit quam 
illud Sophocleum : 

n^V Si ruptLvvov ogic l/uTrop^irzij , 
Keiv 4$' $7 (^^X(^ KAy h.^^o^ 
Ml^ifiuts Tyranni ad te6ia demi^raverit , 
Fit fervufilli', Hber etfi vensrii. 

^ln^ratitudo. h Divinatiofuturorum, cModerafe» 



Apop^hth. Lib-IV. 279 
Prxfagifie videtui imniinens exitium. Ubi defcendeiat 
in fcapham idus gladio , femel tantum emifit fulpiiium 
& ob voluto capite prxbuit fe occidendum. 

17. foMrEjus impatiens TuUianx dicacitatis , 
iuter amicos dicere Iblet : ^ Cupto ad hcjles tranfeat Ci. 
cero, ut nosrmeat. Notavit iUius ingenium , quodici- 
tur hoftibusfuilTe fupplex , in amicoscontumax. Hoc 
Pompeji di(f^um itaicfcit Quinclihanus. Tranjt ad C^- 
faremj & me '.mebis, 

18. Id E M rebus infoeliciter geftis advcrfus Ccela- 
rem, & ad fummam defperationem redadus , in tento- 
rium venit ationiio fiiniiis , nec aliam vocem emi- 
fit quam hanc, K>tsiv k rrcipifj.Co>.luj , Ergo w cajlra.' 
fumptaque vefte pra^fenfi foiiunaE accommoda , clam 
profugit. 

I p. C o M p o s I T o Siciliae tumultu, ac civitatibus 
qu2E defecerant placide receptis , foli Mamcitini poftu- 
hbant audiri , recitanres leges quafclam ipfis olim a 
Romanis ccncefTas : b Non def nettsj inquit, nobis accinSi 
gUdiis recitare leges 1 Siguificans jure ageie volentibus 
non efie opus armis. 

20. 1 D E M cum ex litteris Secatus intellexiflet , 
omnia qux Sylla armis obtinuerat, in ipfius poteftatem 
efle tradita populi fuffragiis centuriatis , percufib femore. 
dixit : c Pro nnncjuAfn fintenda pericula . cjuanto fatius erat 
obfcuriim nafci, fi a. militanhus curis mincjuam dabitur rece» 
dcre 5 vec hac exuto invidia Itcere cum uxore ruri vitam de- 
gere. Magnam potentiam ambit inexpertus, odit exper- 
lus : feddeponere tuium noneft. 

21. QuiBusDAM fcviderenegantibusquomo- 
do poftet Cxfaris impetum fuftinerc , hilari vultu ve- 
tuit iilos hac de re efie (blicitos : d Namfimui ac ^ in- 
quit , /o/«w Italia pede pulfavsro i exfilttnt ajfdtim eejue^ 
fires pedefinfcjue coptd. Prafens quidem animus , fi fot- 
tunae rcfpondilTct. 

Jam fi nondum tcccpit hujusconvivii fatictas , ad- 
demus cx oratotum numcroaliquot cximios. 

FH O- 

a Molefia dicacitAs. b s^rmata preres. c Tdiium 
glona, d fiducidfaliax . 



Zto PUOCIOKXS 



P H O C I O N ^thmenfts. 

1. Pr I M u M igituraccipc Phocioncm Athenien- 
icm geneie , (ed Lacedsmonium ^ morum iategrica- 
te> orationis bieviloquentia. Sociatem inhoc le- 
fcrebat , quod nanquam vifiis eft cuiquam neque fle- 
le» neque lidere, tanta erat animi conftantia. Huic 
in concione fedenti quidam dixit ; Videie cogitabua- 
dus 6 Phocion : a Re6te, inquit> conjeiias, Cvgm 
tnim fi quid queam detrahere his quA diCiurus fum apud 
tAtkenietifes : Alii (bliciti (iint ut quam pluiima dicant^ 
quo videantui diferti : illi diveifa eiat cuia , nimiium 
ut qus ad icm faclebant , Vexbis quam paucifTimis 
comple<St:cretur. 

2. C u M oiaculum proditum cflet Athenienfibus , 
in ea civitate unum efle virum qiii cundoium fententiis - 
adverfaietui , ac populus vocifcians jubeiet illum irv- 
quiri , Phocion femet piodidit , dicens : h Ego fum illei 
quem dejtgnat oraculum. Nam uni nihil placet omnium 

vulgus vtlfacit^ vei dtcit, Quid heic primum admi- 
reiis, impavidumnc viri animum , an clemeniiam, qui 
non pafliis fit fufpicionem ad innocentem' aliquem de- 
volvi: anlingularem fapientiam , qua peifpexit incon« 
ditam-multitudinem, quoniam affeilibusagitui , nihil- 
fani ncG ageic, nec loqui. 

3. Qji o D A M die orationem habens apud Athc- 
nienlcm populum placebat omnibus , cumque videret 
ab omnibus paritei feimonem approbari , conveifus ad 
amicos. ^ni,inquit: Nam mAli tjuippiam dixi impru- 
dens ? Adeo peifuafum habel)at , nihil placcie vulgo , 
quod \ rc(^o judicio proflcifcitui, 

4. C u M Athcnienfes ad facrificium quod appara- 
bant 5 ex more peterent a civibus ut conferrent aliquid,- 
ac cxtcris conferentibus , fiequentei eflet appellatus 
Phocion : c Puderer , inquit , /1 vohis adderem , & huic 
nihil redderem : oftenfo creditore. Plcriquc funt qui pti« 
tent optime coliocatum , quod impcnditurtcmplis ac^ 

(acri- 

a Sentsntiofa hreviioifitentia. b Vulpnihilfamm» '- 
€ Bl^od fu-pereft , faxrii imptnde^ndnm, - 



A P O P H T H. Ll B. IV. Ztt 

faciificiis cpulilve Divorum : at vir ille pcrfpicax (enfit j 
niulto fandius cfle , reddere quibus dcbeas : quid (en- 
ruriis de his , qui fraudata conjuge ac Jiberis exftruunt' 
fsaificiis ftru^turasiegias , & horum oiio alendo ma- 
gnam facultatum partcm impcndunt ? 

5. Demostheni Rhetori dicenti 5 Occidcnt 
re, Phocion, Athenienfes , fi quando coeperint infanirc^ 
hunc in modum refpondit ; a JHe ^uideTUy f infamre d#- 
ccpermt , attefi ad fanam msntcm redicrint. Demofthenes 
enim pleraqucad gratiam apud populum loquebatur , 
& bianda potius quam falubiia. 

6. C u M Ariftogiton calumniator jam condcmna- 
tusin carcercmoriturus elfet, rogaretque Phocioncm nt 
fe inviferet, amicis non fjneniibus ut ad hominem iret 

h Et ubt qws , inquit , libentius xArifiogitoni loquatur ? 
Amicorum argumentum argutiftlmf^toiiit in diverfum: 
fignificans fe non ire ut fcelerofo patrocinaretur , fcd ut 
ejus merita calamitateftueretur. 

7. C u M Byzantiis iralcerentur Athenienfes , quod 
Chareteni , qui cum exercitu fubfidium fuae civitatis 
milfus effet adverfus Philippum, noluiflent recipeie : ac. 
Phocion dixifTet , noa effe irafceiidum fociis diffidenti- 
bus , c fed Ducibus quibus fides non haberetur , ipfe 
Dux cledlus cft : atquc ipfi fidentihus Byzantiis cfFecit , 
ut Philippus re infc&a difcedcret : Diffidentiam Byzan-? 
tiorum in Charetcm Ducem rejecit , qui talis erat , ut 
non videretur tutum fefeilliusfidei committcre , riu^ 
dentia; cft in fido difFiderc : at Phocioni probaia: opinio- 
nis viro non dubitarunt fefe crederc. 

8. ALEXANDER Maccdouum Rex ccntum ta«r 
lenta dono mifcrat Phocioni ; is vero percunctatus cft 
eos qui pccuniam adfcrebant : d ^id tta , cttm ejfent 
^yithemenfei permultiy fibi un'i illa mitteret ^AIexander ? 
lllis refpondcntibus. Quoniam luium tc judicat virum 

honeftum & bonum. Ergo finat, inquit, me talem & 
haberi, & ejfe. Ut fcitc arrepium abillis argumcntum 
lorfit ad occafio.iem rccufandi muneiis : Jam quis hcic 

non 

a Pulehreretortum. b Malosinvijirein carcere jnctm^ 
dum, cfidestnVuce. d CorrhpttUmuncrHTP. 



2fZ PhOCIKIS 

non admiretur incoriupii peftorisfinceritatcm J pauper 
crat Phocion, nec doni magnitudme quidquam movc- 
batuE. Simul autem indicac illos qui cum Rempubli- 
cam adminiftrent , tamen a capiundis muneribus non 
tcmperant, nec bonos efle viros,nec talcs haberi dcbcre. 

9 . C u M Alexander ab Athenienfibus pofceret fibi 
triremes exhiberi , ac populus nominatim flagitaret 
adcflc Phocioncm ut quid confuleret profcrret , furgens 
inquit: a Confulo igitur , ut attt armis fuperetis eo^ , aut 
fuperantium nmicifttis. Compendio fuafit nihil Aiexan- 
dro negandum , nifl confiderent fe iratum poile ar- 
fnis opprimere. Quibus fi iUe videretur fuperior , non 
cflfe provocandum animofum juvencm , & rcpulfx im- 
patientiflimum. 

10. R u M o R incerto auiStorc obortus erat dc mot- 
tc Alcxandri , b moxquc Rhetores profilierunt , hor- 
tantes ne cun£i:aientur , fed ilico belium fufciperenr. 
Phocion exfpeitare juffit , donec ccrtius aliquid cogno- 
fceretur. Nam C, inquit , hodic mortuuseft , &cras & 
pcreadic mortuus ciit. Gravitci oratorum pra:cipitem 
temeritatem colircuit. 

11. C u M Leofthenes civitatem Athcnicnflum ad 
bellum pcrpuliflTet , c magnificis fpebus ad nomen li- 
bcrtatis ac principatus eredtam. Phocion illius verba di- 
cebat cfle cuprcflis fimilia , qux fublimes cum fint ac 
pulchra^, frudlum non habent. Nihii potuit dici ac- 
commodatius in fermonem (plendide niagnificeque 
pollicentem , fed infrugiferum : quemadmodum cu- 
prefius arbor fiiblimi compofitoque in conum vertice 
procul egregium quiddam poUiceri videtur , ad vix 
ulla fterilior. 

12. C JE T E R u M cum initia belli cefiJiflcnt feli- 
citcr , ac civitasob fecundum niyitium Diis facrificans 
grataretur : rogatus Phocion , an hxcitagcfta nollet : 
d Hac ^uidem/mqun.gefia vellem , fedilla decrtta. Scn- 
ticiis etiam inconfulta confilia nonnunquam feliciter 

cede- 

a Idem faciendum erat de Turcis, h Pracipitatum 
conjftlium. c Magnifica promijfa , fed mania. 
d Opttma dccernenda. 



Apophth.Lib.it. ars 
ecdere : id quoties accidit , gratulandum quidem eflc 
Rcipublicx, non tamen ideo non femper utendum 
optimis confiliis. FortalTis & iilud fenllt Phocion , non 
cie protinus fidendum primis fucceflibus , fed totius 
negoiii eventum declaraturum , quale fuiiTet ipfius 
confilium. 

15- CuM Macedones irrupifient in Atticam , ac 
maritima illius depopuiarentur , Thocion eduxitjuvc- 
nes state fiorentes : quorum multis ad ipfum concur- 
rentibus, hortantibufque ut colle quodam occupato ibi 
collocaret exercitum : a o Hereules , inquit , quam mul- 
tos video Duces, milites vero perpaucos : notans juvenilem 
temeritatem , qux Duci pracire conaretur , cum militis 
fit , non dare conlilium , fcd ubi res poftulabat bonam 
navare opcram. Attamen commillb prxlio vicit , & 
Nicionem Macedonum Ducem fuperavit. At non mul- 
to poft tempore bello dtwidi Athenienfcs , ab Antipa- 
Uo accepere praefidium. 

14- CuM veroMeniilusprxfidiiDux, Phocionipc- 
cunias dare vellet , indignatus Fhocion dixit : b N^f 
ilium KAlexandro meliorem ejje , ^ canfam deteriorem ch 
quam nunc accepturtu efet , cum tunc mn accepijjet. O 
nuUis muneribus expugnabilem animum. 

15. Antipater dicere folet , cum duos ha- 
bcret Athenis amicos, neque Phocioni unquam perj- 
fuafifie, ut acciperct, nequeDemadem unquamdan* 
do explevifie. Hic erat Demades , qui valebat ex- 
temporali diftione , cum Demofthenes non nifi dc? 
fcripto diceret. 

16. P H o c 1 o N Antipatro petenti , ut in gratiam 
fuam faceret quiddam pugnans cum juftitia. Kon potes , 
inquit , yAntipater , Thocjone (imul ^ amico adula- 
toreuti. Amicus obfecundn quoufquc patitur acquum 
& honeftum. Nec enim amicus abamico quod inju- 
ftum eft petere debet. Adulator autcm adquidvis ob- 
fcquitur. 

17- CuM populus Athcnienfis flagitaret ut Pho- 
cion copias in Bototiam cduccret, eamquerem Pho- 

cion 

a Mlitis offuium, c Incorruptm animtu. 



2.S4 fHOCl ONIS 

cion non forc eRcpublica judicaict, edixit ut quot- 
quot eflent in civitatcab ephebis ufque ad (exagenarios 
ft lequerentur. Heic reclamaniibus fcnioribus , & aeta- 
tem excufintibus. Nihil, inquit , abfurdi mco ediCio con- 
tinetur i cum ipfe natus annoseBogtnta wia cumipfis Dux 
profe5iurus/im. Hac arte teraporarium multitudinisca* 
lorem rctudit. 

18. PosT Antipatri obitum , cum Athenienfium. 
Refpublicaad gubernationem populor«m redifTet, Pho- 
cion in concione capitis damnatus cft. Atque hu^us 
quidcm amici cseteri quifimulcum illo damnati foe- 
lant flcntes ducebantur, Phocion autem tacitusibat. 
Cui ex inimicis quilpiam fadius obvius, poft convicia in. 
faciem cxfpuit. Tum Phocion ad Magiftratus refpiciens:- 
4 Nonhum, inquit, compefcet alicjuis indeccre fe(^erentem? 
Vir fan^iiirimus eiiam moriturus publicx difciplinjccu- 
ram habebat. De tam airoci contumelia queftus non 
eftj ncc flagitavU vindiftam advcrfus eum qui prxter Ic- 
ges fsviret in hominem damnatum , tantum cohibcri 
juilit cxemplum bonis moribus adverfum , & immame 
facinus non aliud quam indecentes mores^appcUavit. 

19. Ex hisquicumPhocioneerant morituri, q^i- 
dam indignans complorabat fortem ftiam. Quem ita 
confblatus eft Phocion : h Non tihi, inquit, Euippe, (ive 
Ut quidiim legunt Thudippe, fatis ejl cum Phocione msri ? 
Phocion non tantum innoeens , verumetiam prasclare 
de Republica meritus diicebatur ad mortem. Magnum 
itaque folatium oportebat elTe cum Phodone innocente 
mori innocentem. 

20. D £ N I E cum illi ppculum cicuta tempe^ 
ratum porrigeretur , percun£tatuseft quifpiam , fi quid 
filio velkt dicere, Nam is aderat; Ego , inquit , tihifili 
pracipio , atcfue etiam obfecro^ ne ^juid ob hujusrei meme* 
riam ^thenienfibus mnle velis. Cxteris morientibus prx- 
cipuum (blatium efle folet fpes vindiftae , huic illud cu- 
IX fuit , ne filius patris injuftam necem ulcifceretur , 
xnaluitque illum in patriam quam inpatrem fervarc 
pictatem. 

21. Ni* 

Q^.PAtientia, h Splatiummortis* 



ai. KicocLi petenti , ut fibd antc Pkocionetn 
vcncnum haurirc liccici : <t Tametjt durum hoc , inquit 
Fhocion, tamen concedendum efi ei cui nihil unquam in vita 
uegavi, Phocion Nicoclem inter amicos fidillimum uni- 
ce adamarat, eoque molcftum erat videre illum morien- 
tcm. Eam moleftiam ut vitaiet Nicocles, petebatut 
ipfc prior biberet. £t hac in re commodavit amico. 

22. Cu M bibiflent omnes, folufque Phocion fu- 
pereflet, confiimpto ab aliis veneno, carnifex ncgabat (c 
datuium ni(i numerarcntur duodccim drachm;^ : tanti 
cnim venire cicutx unciam. Fhocion itaque ne per illius 
contentionem mora fictet morti, accito ad fe cuidam cx 
amicis: h ^uandoquidem yinquit , ^Athenisne moriqui- 
demgratis licet^ quafo dato huic pretium, 

23. Cu M Demofthenes multa maledifta faceretin 
Alcxandtum, jam Thebis imminentcm. Homerico ve*- 
fu ex Odyflcae «*. illum eorripuit: 

Cur libet irritare virum miferandtferocem 7 

M.TULLIUS CICERO, 
I. M. TU1.L1US, cum ob Ciccronis cognomcii 
di<5lcriis incefferctur , ab amicis admonitus ut aliud fibi 
cognomen adicifcerct , refpondit , c (e Ciceronis no- 
mcn illuftrius eifefturum , quam elfet Catonum , Ca- 
tulorum , aut Scaurorum. Nam hx familiae cum pri- 
misilluftres erant apud Romanos, cum TuUiuscflct 
novus homo. Cognomcn autcm ideo patebat cavillis, 
quod a cicere viliflimo legumine di^um vidcrctut. 
(^uafi vero non & Fabii ^ fabis , & Lentuli l lcnte co- 
gnomen habuiflc videtcntur.' Farum illuftriseft, qui 
praEtcr imagincs ^ cognomen nihil habet nobilitatis : 
pulcherrimum autem nobiHtatis genuseft, quam fi- 
bi quifquc propriis virtutibus conciliat. Nec fcfellit 
M. TuUium. Ciceronis enim nomen hodic dccantatius 
oft , quam ireccnti Catuli aut Scauri cum fuis ftcmma- 
tis , ftatuis 6c imaginibus. 

X. CUM 

a ^micitia, b Empta m$rs, c Mihf4i virtuH 
parta. 



2Sf> P M o c I e I s 

z. C 1.1 M poculum argenteuiti Diis dicaret , p^x 
nomen ac nomcn liieris (igaavit , a fed pro Ciceronc , 
ciceris rtgiiram infculpiit, nihil icfugieus cavillatorum 
interpretationem. 

3. Or-^tores qui inter dicendum vociferan- 
tur, dicebat chudis elie liniiles, i> qui lic?.dclamo- 
remj ut dli adequos confugerent. Hoc gerushomi- 
nes & hodie videre eft , qui cum fentmnt lecaufain- 
feriores , ad furiofa jurgia confugiant , ut quoniam 
rationibub perfua lere non pofiunt , improbitate me- 
tuque extorqueant. 

4. CuM Vmcs, qui filium habebatparum pudi- 
ce fiore xtaf is uteiuem , Ciceronem ut parum virum ac 
cinaedum incefleret conviciis. c l^noras , inquit , ^«oi 
liberis intra forss convictandum ft. Significans hoc con- 
vicium non in ipfum competere, fedin conviciatoris 
fihum. Parentum autem eft objurgare iiberos, fediutra 
domcfticos parietes , nec ea convicia funt eliminanda. 
Eliminat autem , qui aliis impingit , quod ipfius domi 
committunt liberi. 

$, Metello nepoti objicienti quod Cicero te- 
ftimonio fuo plures occidifiet , quam patrocinio fer- 
vaflet ; d Plus enim^ inquit, miii fidei efi quam elo' 
quentia. Mira (blettia convicium retorfit in laudem. 
Siquidem in tefte (pedatur fides , in patrono valet 
eloquentia. 

6. R u R s u M MetcUo percHn£lanti Ciceroacm , 
quis ipfius eljet pater , nimirum ignobilitatem expro- 
brans. e ^Ad ijiam , inqmt, percun£iationemutrefpondere 
fit dijftciiius , mater effecit tua. Nam Metelli mater au- 
diebat parum pudica. Quin & ipfe Metellus matrcm 
referens , levior erat & inconftans , & afFectibus fer- 
viens. Cicero convicium a patre ad matrem tranftulit. 
Tum enim incertus ett pater cum mater non cum iino 
confuetudinem habct. 

7. Idem Metellus ciim Diodoro, quo Rhetori- 

ces 

a Cicer proCicerone. h Clamofusorator. c Salfere^ 
tortum, d Retortttm in Uudem convUium. c Sdlfe 
retortum. 



A P O P H T H. llB. IV. 187 

ccs magiftro fuerat ufus , defundo fepulchro ejus cor- 
▼um lapideum impofuiflet : a Jaftum , inquit Ciccto, 
pra/niiim retuUi. Nam volaie ipfura docuit , non dicere : 
notans Metelli ievitatem 6c inconftantiam. Coivus 
avis t^cLy.isa-^, 

8. Vatinium inimicum, & alioqui fceleratum 
M. Tullius audierat obiifle diem : poft cura audifiet 
lum vivere : Male pereat , inquit , qut mak mentui^s eji : 
fignificans Vaiinium indignum qui diutius viveret. 
Omne quidem mendacium malum , fed hoc menda- 
cium bis erat malum , quia Donos viros in falfum gau- 
dium conjecetat. Di6tum tamen erat ambiguum, quod 
dici poterat & de iilo quem mori nolles. 

9. CuM orante M.Tuilio quidam cieditus Afer 
gcnere diceret. Non audio : hoc fcrmone negans (e 
probaie quod dicebatur. ^Aicjui , inquit Ciceio, aurem 
habes perforatam. Solet enim ea gens habcie perfoiatas 
aures , un ie fulpenderet anulos ac gemmas , quae nunc 
collo digitilque geftamus. Ea foiamina quo modo fiant 
docet Celfiis. 

10. C. PopiLius qui jurifpeiitus videii vole- 
bat , cumindo6tusefietacftupidus, citatusincontio- 
verfia quadam teftis refpondit le nihil fcire. Tum Cice- 
10 ; b Putas, in(\mt)fortaJfts te dejure interrogari, 

11. HoRTENsius orator defenfionis mercedem 
a Verre accepetat Sphingem argcnteam. Is cum M.Tul- 
lio obliquius quiddam ^ involutius loquuto dixiflet. 
Non didici (blvere aenigmata : c ^tqui , inquit Ciceio, 
Sphtngem hale> domi, Nota eft fabula de monftro Sphin- 
ge , qu2 praemiis propofitis edebat xnigmata , non fbl- 
ventibus mors erat prxmium. 

I 2. C u M V'oconium forte cbvium habcret cum 
filiabus tribus infigniter dcfoimibus, tacite adamicos 
dixit verficulum Grxcum : 

Thcebo haud jlnente hic [emtnavit Itberos. 
Seaticns illum invito ApoIIino libeiis operam dcdifte , 

five 

a Salfe. b Ni'';/7 fcire. c Sphinx domi, d Defmnu 
tas exprobrata» 



»8» G I C E R O N I S 

fircquod ApoUo pulcher Potrtis fingitur, Hrcquod 
oricnte Ible foetas exiftimcnt concipi feliciores. 

I j . C u M Fauftus SyllK filius, ob xtis alieni magni- 
tudiacm fupclle^iiilem fuam profcripfillct : a. Hanc, in* 
quit, profcnpiionem magu approbo , quam paternam. Lu- 
iit ambiguo vcrbi. PioTcribuntut rcs , qm in au^S^ionc 
vanum exponuntur , & profcribuntur homines> a quo- 
vis jugulandi : quo crudcliflimo genere Sylla quam plu- 
limos cives profcripferat. 

14. P o M p E j o ac Ca:(are intet (e diffidcntibus » 
Cicero : b ^^emftigiam y'm(\mt,fcio : ^uem fetjuary 7ie' 
fcio : fcntiens ambos non pro Reipublicac libertate , (ed 
pro principatu dimicare. 

ij.PoMrEjo vitio dabat , quod civitatc dcferta 
Tliemiftocieai potius quam Periclcm fuilTet imita- 
tus, cumillisTcs nequaquam paresellent , hiseflent. 
Themiftocles enim fugit ad PerCis , Peticles manfit 
Athenis. 

16, C u M ad Pompejum veniflet , ac vcnifle poeni- 
tcrct, rogatus ubi Pifbnem generum reliquiflet: c ^pud 
tuum y inquit , focerum» Caefarem defignans. Perindc 
quaft noratus eflet Cicero , quod agcneto (iiodisjun- 
dius eflet , retaxavit illum quod ipie cum fuo focero 
bellum gereret. 

17. C u M quidam a CxCare ad Pompcjum transfu- 
gicns , d diceret fc feftinandi ftudio cquum rcliquifle , 
Cicero dixit, illum mclius de cquo quam de (e ftatuiflc: 
fentiens longe rcdius fa6turum fuifle , fi Sc iple maa- 
fifletapudCaefarcm. 

I S. C u I D A M nuntianti , Csfaris amicos cfle tri- 
fteis : e Hoc dicis y inquiz , ilioi CAfarimaU cogitare, Ir- 
lifit adulantem nuniium , quaft Czfariani rebus fuis 
difTidcrcnt , metuerentque Pompejum. 

ip. P o s T Phacfalicum confli£ium cum fugiflet 
Pompejus, Nonius quidam dicebat , fcptem adhuc 
aquilas fuperefle , proinde bono animo eficnt hortaba- 
tur : / ReBe , inquit Cicero , hortareris , Jsnohis cumgra^ 

culis 

a Joc(u ex amlftguo verhi, b Neutra parsplacet. c Salfi, 
d^yirgutc, Q Interpretatifi, f SeHum cumgraculis. 



A r O P H T H. LlB. IV. 2S5 
1«/« hellum tjfet. At iile aquilas dixit, vela Komana aqui- 
lisinfigmta. 

20. CuM Ciefar rerum potitusPompeji ftatuas' de- 
jcclas honorificerepofuifict: a Cxfar y inquir Ciccro , 
dnmVor/^pejt jiatuuj repO'<!.r, 'ud- (laiilir : lcaiiens illum 
hoc non in Fompcji giatia.; -^ce. ; , kd ut fjbi clemea- 
iix limulatione favorem 2uid cjvl^s conciiiarcr , atq-.ie 
hocpacto iiium regnum coid>.abiiiiet. 

21. Adeo vero Iblicitus erac M.TulIiLis benc^i- 
c^ndi , ^ tamque anxmm huic rei liudium imuendit , 
ut cum cauUm orati: >-as eHct apud centumviros , jam- 
que dies inftaretj Erota rcrvum raarjuaureric , eoquod 
numiafiei cogmiionem in pofterum. diem fuifle prcrc- 
gacam. Et hec ahquis inter apophihegmata aoiecit-a 
cum non lit. 

22. CuM Cicero in Pompeji caftra venilfet , di- 
ccntibus : Sero venilH : c Mimmei inquit; priy. n.>rn ni- 
hil heic adhnc parati video, Ailulit ad eos cui ;ero ve- 
niunt ad canvivium. Jocuseft cx ambig^o. S^roveait 
qui tarde v euit, & leio qui polt tcmpus. 

23. CuM Pompejus Gallum quendam quod ad 
ipfum a Ca:Iaie transfugerat, civitate Romana donafiet: 
d H j mtn e m fmc\mi ^ bellum qut Gallis ctvitatem promittit 
alisnam^ cum nojlram nobn nun pojfit reddere, 

24. PosT Cxfaris vi^ioriam inrerrogatus Cicero , 
curin eie£iionepartium erraffet: e Pr^czwc?«r^,inquir, 
meftfelitr : fentiens ie non 'peranej vi<fLoriami a molli & 
cfFoeaiiiiato ftaturam. Ca-lar emm ita toga prxcingcba- 
tur , ut laciniam trahens moUium in morcm incedcr-t : 
undeSyllarompejttmadmonercfolet, cavcret a puero 
niale pra:cin<Sto. 

2 5, 1 D £ M apud Damafippum ccenans , cnm con- 
vivator mcdiocre vinum appofudlet, idque convivis ^ 
vctufiate cupiens comm^n lare diceret Bibite l/haler- 
num hoc,qtiadragiataannorum eft: / inquit,/ert 
£tatem, Hoc modo de homine loqui folcmus , cuius 
N forraac 
a Clementia pmuUta. b Bcnedicendifludium. c \ihU 
parati d ^pertum convicitim* e *MaleprA(uf^ 
£ Vtnum vnm. 



250 ClCER ONlS 

foimx viribulque non multum detrahit xtzs, At ridicu- 
lum erat vinum ab immodica vetuftnte commendare. 

25. CuM Lentulum generum fuumj exiguxftatu- 
XX hominem prjelongogladio videret accinttum: a 
inquit» alltgavit generum meum gUdto ? Videbatur homo 
gladio alligatus , ncn gladius homini. 

27. CuM Quindi fratiis clypcatam imaginem in 
provincia quam is rexerat ingentibus hneamentis , a ca- 
pite ufque ad pedus, ex more vidiflct : b Frater., inquit, 
mei4s dtmidiui major efi quam totus, Erat enim Quin^tus 
pufillx ilaturx. 

2S. C u M Tulha Ciccronis fiHa concitatius incede- 
rct quam deceret foeminam. Contra Pifo gener lentius 
quam deceret virum , ambos eodem dicto taxavit, filix 
pricfenre gcnero dicens : c ^mbula ut vir, 

29. IN Vatinium qui paucisdiebus confulfuit, ita 
jocatuseft: Vatinii anno magnum oftentumfuit , cjuod eo 
confule nec bruma , nec ver^ nec AfloA^ nec auiumnusfuijfet, 
Nam his horis annus totus diftinguitur , quarum una- 
qujeque ties menfes occupat. Nefcio an hoc ipfum fit 
quod ahter refert FoiHo in Marino tyranno. Conful 
qui fex pomeridianis horis conful fuerat, joco Ciceronis 
afperfus eft. Confulem habuimus tam leverum tamque 
cenforium, ut in ejus Magiftratu nemo pranfus fit , ne- 
mo coenaverit , nemo dormierit. Nift forte videtur hoc 
magis ad Caninium Revilum pertinere. 

3C. RuRsus expoftulanti Vatinio , quod Cicero 
gravatus eftet ipfum langucntem invilerc: d Volebamy 
inquit, in tuo confulatu venireyfed me nox occupavit. Haec 
talio videri poterat. Nam antea Vatinius Ciceronem 
gloriantem, quod ipfum Relpublica fuis humeris repor- 
talfet, ita taxarat : Vnde ergo ttbt varices ? Varices enim 
nonfedentium , iedftantium aut nmbulantium ciura 
fblent occupaie. 

31. Caninius Revilus unico tantum die conful 
fuit : is roftra cum adfcendilTet, paritei & honorem iniit 
coniulatus &c pejeravic : in quem fertur iliud Ciceronis, 

a liullaproportid, h InpufiUum» c Inteffits dtcort*s. 
d Vatinius in CHeronem» 



A T P H T H. L I B. I V. 191 

Xo^^di)p«l@- efi Canimus coufnl. In eundcm jccit iliud ; 
a tioc confecfHutus eft RevHus , ut quweretur quibus confult^ 
bus confHlfuertt, Soletenim annorum oumerus confu- 
lum nominibus defignari. Revilus autem & conlui fuit 
nec ulium liabebatannum. Rurfusillud: VigiUntem ha~ 
iemus confulem, qui toto confulatu fuo fomnum non vidit. 
- 32. C C iE s A R muiros in fenatum legerat eo-or- 
dine indignos , & in his Laberium ex equite Romano 
mimum. Hic cum in lenatu M. Tullium priteriret, fe- 
dem quxrens: B RecepiJJem, inquit Cicero, ff, 
gufle federem. Simul 6c illum refpuens , & in novum (e- 
natum jocatus , cujus numerum Cxfar fupra quam fas 
crat auxerat. Nec hoc di6terium inultum tulit Laberius , 
Demiror , inquit , fi iedes angufte, qui foleas duabus ie- 
derefcllis : objiciens illi lcvjtatem , quod iubricx fidei 
nunc his nimc illis partibus adhacreret. 

33. I D E M cum ab holpite fuo P.Manlio rogaretur 
ut dccurionatum privigno ipfius expediret : aflTiften- 
tc frequentia civium dixit: c Si jushabehitPompejtis^ 
dijftcile eft: Caefaris in legendo lenatum notans fa- 
cilitatcm. 

34. A B Androne quodam Laodiceno (alutatus, cum 
adventus caufam pcrcun6latus intclIcxifTet illum pio pa- 
triae libertatc legatum ad Cxfarem venifTe , graecis verbis 
expreflit publicam fcrvitutcm : Idv ^Ti/xff» 

tif^ 'Wf>ka-C^avv , id eft : d Si impetras , ettam pro nobis 
legatHs eftoyfive pro nobis orato. 

35. CuM M. Lcpidusin (enatu dixiflet , patiibus 
confcriptis , ne dicam dicumfcripiis : e Ego, inquit Ci- 
ccro , non tanti fecijfem hfJjotoTFiCiTnv. AfTcdtavit Lcpidus 
fchema vocum fimilitcr dcfinentium quod Rhetorcs 
ifjuotoTf^edTsv vocant. At latius erat lchema perderc, quam 
fcnatum oftendcre. Quanquam in liis vcrbis non tan- 
tumcft 0/ao/o73?6)7!yv, vcium etiam <cf^a-mij^cia. fche- 
xna priore jucundius. 

36. CuM quidamcandidatus, quicoquopatrcna- 
tus crcdcbatui , coram Ciccronc fuffragium ab illo pctc- 

N 1 rct: 
a Ccnfulatus brevit. b Duabus federe feUis. C Obliquus 
j9CM» d Libirta4 opprejfA, c Schem^ rr^ale aJftCiaruim^ 



C 1 C E R O N I J 

rec : <t E^o cfuoque , inquit , tibifdvebo, Ex quo colligi- 
tufi coce a coco & quoque conjunclionein , aut cadciii, 
cuc ImiiUimo fuifle lono. 

37 . C u M accufaior Milonis exargumento tempo- 
riscoUigcns , Clodio a Milone ftru6tas infidias , iub- 
indero^aret, quo tcmporeoccilus ellltClodius, Ci- 
(cro lefpondir ; b Sero: voce aiicipici fignificans , c 
Republica fuilTc futumm > ii Ciodiu^ mulio antc fuif- 
fet interfeftus. 

38. C I c E R o nuntiata raortc Vatinii , cum cjus 
fiimorispaiura certus eiret auclor : c Interim , inquit , 
tifirafru.ir : kntiens (e tenipoiario gaudio de morte 
Vatiniifiuiturum , quemadmodum quipecuniam mu- 
tuo acccpii, ad tempus ca perinde ac fuafruitur. 

39. M. C 0£ L I u M melius objicicntem crimina 
4juam defendentcm , d bonam dextram , malam ftni- 
(Iram habere dixit : huc aliudcns , quod in pngna dex- 
tra gladium renemus, fmiftra clypcum : gladio t^rimus, 
clypeo defendimus. 

40. J u B I u M Curtium, quo junior vidcretur, mul- 
ta de annis atacis fux mentientem, ita redarguit : Ergot 
iliquit, cum una dnclamcibamiiS, non eras nc.tws. 

41. F A B 1 iE Dolabellx dicenti , fe triginta annos 
habere : e Vtrum tft , inquit. N<zw htc jam viginti annos 
^Ludio. Volebat illa junior videri, quam erat. Iraque Ci- 
cero elulit iHain (imulata afieiifionc, fignificansintciira 
illam cfle quinquagenaiiam. 

42. Objurgantibus quod homo fexagcna- 
lius puellam virgincm duxifiet : / Crasy inquit , mulicT 
erit. Jocans hoc probrum mox cliiendum. .Nam po- 
iftridie non poterat objici quod virginis eftet (ponlus. 

43. Idem gtxi Curionem fempet ab jetate fumen- 
tem orationisexordiumitalu(it,ut dicerct, illum quo- 
tidie facilius hab«re prooemium , videlicct aetate in dies 
jnagis ingcavefcente. 

44. R u R s u s in Vatiniiim qui cum pedibus acgct 

cflex, 

a Jocus ex pmilitudtne, b Sero. c Gaudium temperA^ 
rium» dMcIiordextra, t sAjfenfe fmnUta* {V$r^9 
muiier* ^ExtrdiHmaif atats* 



Apophth. Lic. lY. 293 
eHct , volcbat tamen videri coinnodioiis valetudinis 
fadus , dicebatque jam lc bina millia pailuum ambula- 
le : n Dies emm , inquit, longkres funt. Hoc Fabius tii- 
buit Ciceioni , Macrobius Augufto. Narratut Sc hodie 
quiddam non minusfacetum , ti rriodo acccdeiet vetu.- 
Ihtiscomrnendatio. Milcs quidam in convivio ja6iabat 
fibibaliftam clfe , quas jaculum excuteret ad rpatitim 
nuUi credibilc , reciamantibus convivis omnibus , afFir- 
xriabatfamulum fuum id vidiile fa^ium. Accerlito fa- 
mulo percun(f^atus eft illum , an non ipfcvidilTct qucd 
iiarr^ret. Tum famulus : Veium, inquii , naiias here ^ 
ftd tum vento fecundo mifeias fagittam. 

45. C I c E R o audito fahb rumore de Vatinii 
morte , cum Oviuium libcrtum ejus interrogalTet: 
b RcCltnt Bwnia , atque illc lefpondiflet : Rede , Mor- 
tuuseft, inquit. Significans non oirmia ledle haberefi- 
ille viverct. 

4<J. I B E M cum teftis , Sexti Annalrs reum legiflct, 
& inftaret identidcm accufuoc rei. Dic MarccTulii 
quid potes de Sexto Annali : protinus recitare coepit 
verfus ex Ennii fexto Annahum hbro : c pctss ?»- 
gentis canfas evolvere helli. Sciipfit cnim EnniusAnna- 
les, & accuf:\toi dicebatur Scxtus Annalis. 

47. RuRsus ih Accium homincm callidum &■ 
verliitum , cum is in caufi quadam fufpc^us eflct , fc- 
narium ex vetufto quopiam Poeta torfit. Kifl qua 
Ulyfles rate evafit Laertiusk d ViyjTes va^cr navi & Cha* 
rybdim & ScyfUm evajit ^ fTc^ccius ajlutia, fua ejtidicii 
ferictilo elapfuserat. 

48. S I M I L I T E R luflt in quendam , qui cum 
prius habitus elfet ftultifiimus , poft adeptom h.tredira- 
tem primus rogabatur fententiam, Cti/wj, inquit , h.vc- 
dttas^ cjuitm vocant fapitntiayn, Tn verfu pro facilita<^, 
mutavit , hn:reditas. Apud roeram enim veifus fic hn- 
bet : Cujus facihtas , quam vocant fapientiam. Signifi- 
cavir autem hxrediiatem illi pro fapientia contigilie , ^ 
ob hxieditatem jam habitum fapientcm. 

N 3 4v. CuM 

a Poda^ra. b In Vatininm. c itie\fpcHntf\. 
d Vcrfus detartU}. 



2^4 CEROKI5 

4P. C u M mater M. Bruti Servilia prctiofum acre 
parvo fuadum abftulillet a C$rare,qm bona civium fub- 
jiciebat haftae , itajocatuseft Cicero : a. Et tjuidemy hu 
quit, ^«0 melius emptum fciatis i emit huncfundum Servi- 
liatertiadedu^ia, Serviiiac autcm filia dicebatur Junia 
Tertia, eademque C. Confidii uxor, lafciviente didtato- 
le tam in matrem quam in filiam. Ex ambiguo jocatus 
cft Cicero : potuit cnim intelligi terria pars preiiidetia- 
^a. Deduciturautem uxorautfcortum. 

50. Idem aenigmate lufit in matrem Pletorii , qui 
?ontejum acculabat : b dicens eam dum viveret , lu- 
dum, mortuam Magiftros habuifie : notans quod dum 
viveret, infames ad eam foemina: commeare folent, poft 
mortem ejus bona veniebaat. Sermo videtut & abfui- 
dus , & pra^pofterus. Nam qui ludos habent, ipfi Magi- 
ftri funt, & dilcipulos habent. Magiftri autem dicuntur 
non Iblum qui docent, verum etiara qui regunt. 

51. In c nomen Verris jocatus eft , quafi ficdidus 
eflet , quod omnia verreret, hoc eft, nihii leliqui faceret 
homo furax. Qup genere jocandi quidam furem pro 
TulUoTolliumdixit j nec defueiunt qui pro Tibcrio 
dixcrcBiberium. 

j 2. D E C. Cx(are dicere folet : d ^otits hujus afiu~ 
tiam & iimbitionem video fub humanitatis fpecie latitan- 
tem'j metuo Reipublieatyrannum : rurfum cum comas moU 
iiter fluentes , & ipfum uno digito fcalpentem caput intueor, 
vix animum inducere pojfum , ut tantum facinus animi 
concipiat, 

53. I D E M objicientibus quod a reo pecuniam ac- 
cepiflfct , qua magnificas quafdam ledes elTet empturus : 
e Fatebor y inquit , acceptjfeme , (t emero. EascumeiTet 
meicatus , exprobrantibus vanitatem, ^nnefcitis^ in- 
quit , iom patrisfamiiias effe , diffimulare fi quid confii- 
tuertt emere f 

54. Ci c E R ON I cum Craflb firauhaserar. Cum 
igituraUer e Crafli fihisnondilTimiliscuidam nomine 
Digno , atque hinc popuU fulpicio in Cralfi uxorem , 

quafi 

a Tertia dedu^a. hSalfe. cjocusex nomine. d |«- 
genium varium. e tMendacium ilLufump 



A P O P H T H. L I B. I V. 25^J 

quafi ciun Digno rem habuilfet , in lenatu prxclaram 
habailfei oraiionem , rogatus Cicero , qualis ei viderc- 
tur ; a Dignm^ inquit, Cra.j[o : \tdit. aliudens ad nomen 
Digni : jocus lepidior eft , fi more Graecorum dicas, Di- 
gnus Cralii, ut intelligas duos elTe Crafibs , alterum ad- 
ulterum, alteruin illi fimilem Cralfi fiUum. 

55. CiCERO Munatio reo patrociuatus fuerat, 
atque ille ablblurus. Poft cum Munatius Sabinum Ci- 
ceronis amicum rerum perageret , iratus Cicero cxpro- 
bravit illi beneficium : b tu , inquit , Mnnatt itlud 
judicmm tua opera ejfugtjliy an potius mea , ^«i multum ca- 
liginit tnbunalibus ejfudi ? 

$6, C u M Marcum Craffum pro roftris laudafiet 
magno populi applaufu , & eundem poft ex eodem loca 
acribus convitiisincellerct. Quid , inquit Craflus, an 
iion me nuperexhoc ipfb locolaudafti? c Laudavi.,^ 
inc^uiu fed exercendi <uatia argumentum infarm declamans. 
Solent enim Rhctores tradare materias Ut^^-6Q , velut 
cum laudant Bulyridem , aut febrim quartanam , aut 
ingratiiudinem. 

57. 1 D E M cum Craflbs dixiflet , Neminem Craflb- 
lum Romx vixiflediutiusannis l x. deindc pcenitens 
ejus fermonis diceret. Quid mihiaccidit ut hocdice- 
lem ? M. Tullius : d Sciehas , rnquit , Romanos hoc li^ 
benter auditurosy ifta via ventftt ad Rempublicam guber" 
nandam : duo fignificans, & Crafiorum nomen invifum 
cfle Romanis,& iilum non viitute, fed blandiendo pro- 
vedtum ad honores. 

58. Crasso dicentc , Stoicorum efie dogma, vi- . 
rum bonumefle divitem : e Vtde^ inquit Cicero , ne 
magU hoc fenttant , fapientis ejfe omnia. Te£le notans 
Crafli avaiitiam, cui nihil efler fatis. 

jp- Crassus ru Syriam profc6i:urus , malens Ci- 
ceronera amicum qu:im inimicum rcliwquere , ofiicio(e 
falutato dixic, fe apud illum vellt cutnare, quera Cicero 
alatriter cxcepit. Poft aliquot dies quidam amicorum 
N 4 cgc 
a Jocus ex nomine, b Elocjuentia vi6ior non caufa. 
c Ex eoddm ore frigidum & caltdum, d sAcerbc^^ 
e sAvaritia^, 



ClCEROKrs 

cgcruDt apud Ciceronem , ut cum Vatinio quoqucredi- 
ret in gratiam : a Num, inquit, & yatimus mecum (a- 
nare vult ? Significans illum coenam ambire potius 
quam amicitiam. 

60. KuKsus in Vatinium qui fcrophas habebat 
inccrvice , id eft morbi geims , cum caufam quandam 
ageret : (rTc4midum, inquit,hahemMoratDrem, Aliatici 
di£li funt tumidi. 

61. CiESAR ftatuerat agrosCampanos militibus 
dividere : id cum complures in curia molcfte feiebant , 
tum L. Gellius, homoextremae fencctutis , dixit hoc 
non frtturum fe vivo : c ExCpe^iemta , inquit Ciccro , 
non enim pojiulat lon^am dilationem : fignificans illum 
cflTe raorti proximum. 

6z* Adolescens quidam accufatus quodpa^ 
rrem ph.centa venenata fuftulifTet , cum ftomachabun- 
dus mfnareiur fe probris laceraturum Ciceroncm : 
d //oc, inquit Cicero, Malim quam placentam : ancipiti 
difto parricidium illi objiciens. 

63. P. Sextius Ciceroncmcumaliisaliquotad 
cau^ patrocinium adhibuerat : cumque ipfe vellet 
, omnia dicere , rec euiquam dicenti locum daiet , ubi 
jamconftaretillum ajudicibusablblvendum , ferretur- 
qiie fententia : e X/rer^ , inquit Tullius , kcdie tem^ort^ 
7iam cra^ privatus eru : notans homincruquod iu caufa 
liioarbittatufolasegifletomnia. , 

6.4. C u-M. M. Appius in prooemio diceret , (e ma- 
gnopere rogatum ab amico . ut in cauiaclienrisadhibe- 
ret cuiam, eioquentiaii) 6c fidcm : hic Cicero : f^deo- 
ne ferreus homoes , utextam^multis qu^rogavit amicus , 1 
nihil pTAftesi ■ i 

6$. M. Aqjiilium duos h^bentem generos , 1 
(ed ambos exfules, Adraftum appcliayit , quod fo- 1 
lnslocum tueretur : alludens ad Gr^ci-nommis et/- ! 
moiogiam. * J 

66. L. CoTTA cculbre, qui vini;ividifiimus ha-. 
bebatur , ciim Cicero confulatum petens fitifret , b;bif. ^ 

fetque 

a Redttus.in.grattam. h Morhnsexprohatn'. c In^- , 
nem. d Tecimicrimmf t Loquacitas. f Erijw, 



A r o p ir T h. Lib. IV. 2>7 

lctque {eptu's undique amicis : a Reiie , inquit, timeus 
nc csnforem h.ibeu7n tnfenft*m , c^uod at^uam biho. Simu- 
lavic Cicero fe credere , ob id circumftare ftequentes' 
amicos , ne cenfor videretillum bibetitem aquam. Si- 
mile enim limili amicum. 

67. CuM M. Coelius, quicredebature parcntibus 
non liberis natus , epiftolam apud fenatum dara firma- 
que voce recitaflet : b Ne miremmi , inquit Cicero , 
TiAm h:c unns ex his eft , quiproclamarunt : lignificauSr 
ilium fuilTe pra:conem , 6< hoc ufu contigifie ut ef- 
fec vocalis. Soienc autem lervi venales voce prasconis- 
commendari. 

6 8. M E M M 10 cuidam vituperanti Catonem 
UtiGenfem , dicentiquc quod totas nofles ebrius elfet : 
c.^t iUnd, inquit Cicero , non addis^ eurn toios dies alenT)^ 
ludcrs: civiiiter excufans Catonem , qui totum diem - 
Pvcipublicx negotiis dabat , noduinas aiiquot lioias lis-. 
mebac iaxando animo. 

69. C. C s A R i - in fenafu enixedefcndenticau* 
lim filia: Nicomedis beneficiaque Regis in fecomme-. 
moranti : d I^emovej inquhi ijlhtgc oro , quoniammtum- 
ejl quii iiic tibi , quidtu lUi dedens, Jocus eft cxambi- 
guo verbi. Nam dat qui confert beneficium , & dat 
ir.ulier qux fui facit ccpiam. Unde iliud Martialis.. Vis 
dare, nec dare vis. 

Male auditbat Ca:far, quod iiiBythinia Niconiedi> 
Kegi fuillet obf&qiientior , quam pudicitix leges po^ 
ftulant. 

70. M. Ga l l I d I us Gallum accufavit, M.TuI- 

lio defendente : cumque accufator affirmarct , ie tefti* 
bus, chirographis , quxftionibus piobaturum, fibi a rea 
fuific pra:paratum vencnum : led inierim rem tam atro* 
cem, ren)ifib vultu , languida vocc , ac rehquogeftu pa«. 
rum concitato pronuntiaret. M. Tullius ; r« , inquit, 
mjtfin^reres M.Callidij fic ageres ? Ex a£tiouc fiC CoUigcnS» 
iilum non ex animo loqui. 

71. 1 D.E M. in llauricum ita lulit : e Idirtr quid fity 

N 5 qu«i 
a Cenfor hibului, h Vocalita^. c Jocw ex addif^, . 
d .S€.mrfM €K amhi^uo» e Scomma tx amhiiMo» 



D E M O S T H E N I S 

qtiod pater titM homo conflantiffimtis te nohU varium rdi'" 
ejne %t. Jocus ex nmbiguo vocis : nam varius dicitur pa- 
rum animo conftans : varius item qui veftigiis plagatum 
noiatus eft. Vulgatum autem erat , hunc llauricum ali- 
quando a patrecxluin loris , inde illud M. Coelii prx- 
toris non didum , fed faotum , cujus cum fcUaHi curUr 
lem conful Ifauricus fiegiflet , altetam pofuit loris in- 
untam , tacite minitans illiatque exprobrans , quod 
patre ioris cxfus elTet. 

DEMOSTH.ENES Orator, 

1. Pytheas Demoftheni objecit , quod ipfiu» 
tnthymemara a lucernam olerent : fignificans illum 
non nifi delcripto , ^ ad lucernam elucubrata dicere. 
Quod didum ita retorfit Demofthenes , ut diceret , non 
coJem pretio libi & illi conftare luccrnam : notans 
quod ille noolurnis conviviis indulgeret , plusimpen- 
dens luxui quam ipfeftudio. 

2. A L I I s immodicum cloquentise ftudium obji^ 
cientibus, i^'^ refpondit : b EloqitimUfiudiumdeclarars 
hommeryi popularem : contra neq^ligire Jludium e'ocjuentia,t 
? ff '. eorum cjm domtnari populo ^uarerenty ut qui hoc agerentt 
non ut perfuadertnt dicendoyfed ut vt cogerent, 

3. De Phocione quoties in concione difturus 
afiiirgcret, c ad amicos proximos dicere folet Demofthe- 
nes , rationum ipfius fecurim fiirgere. Nam Phocion i 
erat in dicendo brevis , fed acutus. Solet autem fere \ 
Demofthene diffentire. 

4. P o r u L y s Athenienfium a Demofthene ffagi- 
tabatut quendam accularet: id cum recufaret , coepit 
populus in illum, utfolet, vociferari. Tum furgens : 
d Vvs meviri KAthenienfes i confultoremhabetis velinviti y 
calummatorsm autem non hahehttu etiAmJi velitts, 

5. DeWosthenes e unus fuerat ex decem 
quos Ath&flienres legatos ad Philippum Macedonem 
iniferant. Itaque poftea quam Afchines & Philocrates, 
quosprjEcipuefuerat complexusPhilippus , alfgatione I 

leverfi, |' 

Z Lucernamolet. h Elo^uentiapopuIarit.cSermo&re- 
vh» A ConfHltfir nonsalumniator, q Laudesdeprav^ta, 



A p o r H T K. L I B. I V. 

rcverfi , cum aliis multis nominibus prxdicarent Re- 
gem, tum his pra:cipue, quod eiTet formoius , facundus, 
& ad bibendum ftrenuus , Demofthenes ita cavillatus 
eft , ut diceret , in his laudibus nihil efle dignum Rege. 
Nam primam efle faeminarum , alteram ibphiftarum, 
teitiain Ipongiaium. 

6. Demosthenes clypeo fuo literis aureis 
infcriplerat , ol^Sw to';^}) , id eti , a bona fortuna. At- 
tamen cum ad pugnam venium eftet , illico projedo 
clypeoaufugit. Id cum illi probro daretur , quod/*4*- 
«ro7f eftet, elulit vulgato verficulo : 

Ideft: 

Vir cjHifugit^ rurfurn integrabit prAlvAr/t, 
Ilidicans utilius eile patria:, fugere quam in prxlio mori. 
Mortuus ci.im non pugnat , at qui fuga quxlivit falu- 
tem, poteft in muhis przeliis patriae ului efie. 

7. u M A^exander pacem hac le^e deferret Athe- 
nienfibus , ficives o6io llbi dederent , inter quoserat 
Demofthenes : Demofthenes apologum retulit de lu- 
po , qui hac lege pacem obtulir ovibus , iicanesdede- 
lent : lupi nomine fignans Alexandrum : canum , eos 
qui tumpopuli remcurvibint,ovium, plebem Athenien- 
iium. Addidit & illud : b Vrmzrcntores , itio^xxii y exi*- 
guum frurnenti m parojfjide fpecirhen defernnt, per hoc higen" 
Us acervos vendere cupientes itayosfttraditU. 

s. C u M ab Areopagitis damnatus, elapfus e carcere. 
fligeret, ^ haud procul ab urbe obvids habuiffet ahquot 
diverla: faftionis homines , primum abdere fefe voluit : 
fedcum illi nominatirn Demofthcnem appellantes ju- 
berent elTe bono animo , & vi.\ticum rxifuper ptferrent , 
graviter ingemuit , dicens : c ^i poffuf/tiranc urbem rt' 
linqnere , in qHatales l^abeo invnrcosy quales amicos vtx in 
alia ff4m inventurus ? ' 

5>. I N T E R fugiendum fettur fubinde refpiciens ad 
arcem Palladis , fublatis manibiis dixilfe : d PallM ht- 
btHm domina , cur tribUs rnfdufiffimis beftiu deledari* , 

M 6 duay 

a Tu^^a excufata, h Vauci pro omnibdt. c Patrisdefi- 
dertHm, d Po^ulHs fiocentiff^a beftiiU 



goo Demosthenis 
dhi^.ydraconey & populo ? Nof^iia cum fit avium iiiaufpir 
cariiTima, umen PallacU (acra eft : quemadraodum & 
ciraconem habet progeftamine ; populus autem beliua 
eft multorum capitum , peflimamgratiam refcrre (blita 
opt.ime de fe meriris , vclut Sociati , Phocioni, Scipioni, 
& aliis compluribus. 

10. A D juvcnes quos habebat familiares, dicere (b. 
let ; a Stln qjiarojam quantum invidia^ mettts , calumn tc 
Ac difcriminis ft e x fpeci andum ad Kempub/icam acctdenti^ 
Ji ex dtitbtis alterum fit eligendum , citiui in exitium iturumf 
p^uam ad fH^gefium aut tribuual. 

11. CiiM exfularetin Arcadia, Pytheafque pro Ma- 
cedonibus dixifTet , ut domum in quam lac venale im- 
portatur aliquicl habcre mali fufpicamur , ira civitatem 
«iremoibidam , adquam mitteretur Atiieiiienlium le- 
gatio : Demoflhcneseam fententiam iia retordt ; h Vt 
lic pTo famtute a^rotafittnm jmportattir.ira ^Athetiianfes pro . 
filttte civitatam adcjfe , dicens. Id ubi relcivit popuiuj. 
Arheiiienfjum, protinusillum abexilio revocarunt. 

1 1. C u M redeunti ab cxilio navis Cilct mifia, mul- 
ilque Magiftraiusaccives obvi^m ifTent, fublaiisin coc- 
iura manibus dixit, c fibi in patriam reditum honoiin- 
ceritiorem contigine quam Alcibiadi , quod iile coaviis 
Ovibus jeflinet, ipfe peifaafis. 

13. P os r£.A, qupin.Demofthenes raetu Antipatri 
profugiiret in Calauriam infulam , fc<]ue in Neptunji 
tf mplo contineret , & Archias ex tragoediarum hiftrio^ 
xi^ potens > illi blandis feimonibus petfuadere conare- 
tur, ut fe(e in Aniipatri fidcm cornmitterct , non modo^, 
iiihil pafiuium mali, vejpum ctiam ampliflimis munc- 
2i,bus honorandum : d In fcena , inqmt, Tnihi mmquam 
fiacuijli hijirio, mqns nunc perjtiadgbls orator, At ubi 
samip.pti^s Archias minaretui, fe dctrafborum illum 
tcmplo Tandem, , mo^it,, QraculAj4,flcedomca a^eruijii,, 
2Ham primhifirionum more Jtmula ba4» 

14. F E R T ju R aliquando Cotinthuin navigafle De^ 
^oB;heaefn , ille^um fapa npMUfliitii fcorti Laidis', 

^^mpuhUcam fti^e. b Epeul iu "^tiiffmpHS,- c 5]p(ys- 



A P O P H T K, L I B. I V. - 301 

ut & iplefamoio aiiiore potirctur. rtAtcum iUapro 
r\o6ie llipulatetur drachmariim decemmillia, deterri- 
lus magnitudine pretii , mutavit fenuntiam , dicens: 
H}i u^^oQ^^cc TT.a^Tys fjt.iTOLvCtv^au^ , id ell, non emc tantifmr 
nitne : figaificans inhoneftx voluptati paratam efie co- 
niitem panitentiam. 

15. Celebke ed: Fythex dic^um , orationes 
Demofthenis olere luceiKam, quod no(5lu fciiberet, me- 
ditarcturcjue qux dictuius efict. In id cum alius quif^ 
piam , qui ob furii fufpicionem vulgo male audiebat,^ 
peiulantiusinveheretur : hSde, inquitDem.ofthenes»^ 
nos ttbi moiefios ejje, qmnoUu. iin.ernam Acctadimm^ FHrc§- 
cnim amanr.renebras. 

k5. I d e m aciverfus Demadem clamantem , De- 
mofthenes me corrigere vuli, fus Minervam : c ijia^ . 
ir.quit Demclihencs , Mmei^va anno fuperiore in adulttrio 
(ieprehenfifHit. Adulterium oujccit Demadi, cumMi- 
nervam Foetje faciant virginem. 

17. I D E M Athenienfibus flagitantibus ut conlijle* . 
r$t, obftitit dicens, a (TULUTi-m^djjj id eft, d JSon fum com 
Acius m crdtncm. Significans l"e non lervite populi affe^ii«_ 
bus; led fuo aibiirniu facere quod faciendum judicaflcr» . 

l i, A N c I X L A qusdam depollti nomine pecu« 
niam acceperar a duobus hofpitibus, hac cojiditione, ut 
eam utiifque fimul redderet. Horum altcr poft tcmpus ^ 
aliquod lugubri vcfte 6c fqualidus fociimortcm fimu- 
lans, decepia muliere nummos abftulit. Eofadlofn- 
pervenit aker , & depofitum repetere coepit. Cum mu- . 
liet anxia de laqueo cogitaret > Demofthenes ei paironus , 
adfuit , qui ut in advocaiiouem veoit , fjcaggreffus eft 
petirorem: e Mulier ^ inquir , parata ejl depofti fidem 
fclvere^ ftd mf fhciujn addnxerisy facere id non potejl : ^«c- 
niam ut ipfe pradicu , l^ac dtcia lex efl^ nt pecunia alteri Jing 
altero numeretnr, Hoc ingeniolervavit mileram , elufit- 
quencbulonum confpirationein, qui hocegerant, nt; 
«ndem pecuniam bis accipercnt. 

ip, C u 1 p A M percunftanti» quid eHci iu eloquen- 
H 7 tiaii 

^»Mairno(mptavoIupt44* b Salfe» C^tfrbt, df#r«t 



3^2 Demosthen. Apoph. Lib.IV. 

tia prsEcipuum, lelpondit : a Hypocrijts , hoi: eft , aftio. 
Roganti cjuid pioximum, reipondit : kAUio. Roganti 
qmd tertium , nihil aliud relpondir quam ^cito tan- 
tuin tribucns pronuntiationi, ut in ea totum litum exi- 
ftimaret. Actioautem mulfa compleftitur , vocismo- 
derarionem , ocuiorum vigorem , vultus habitum , 6c 
totiu5 corporis gcUum. 

20- C u M Athenienfes geftirer.t Harpalo ferre fup- 
perias , jamque in Alexandrum armarentur , derepen- 
te apparuit Philoxenus , quem Alexandei maritimis 
negotiis prsfecerat : heic cum populus metu attonitus 
confilerceret : 6 ^idfacereyit, inquitPemofthenes 
folem videant i qni non poffnnt obtueri lucernam i Itapo- 
pulo temerarios motus exprobravit. 

XI. QjJ I B us D A M arbitrantibus Demadem jam 
deftifle malum : Jam enim , inquit., faturum videtii, 
veluti leenes. Erat pecuniarum avidusDernades , leoncs 
autejn mitioresfuntfatuii. 

22. CuM a quodam convitiis incefteretur :. c Com^ 
mittcry inquit , m ce^tamen , m cjuo fuperior evafertt y, 
inferior efi i^ qui vicent^ viEius efi. 

23. Idem cum audiret oratorem quendam im- 
modice vociferantem. Non , inqiiit , quod magnum efi, 
htne efi: fed cfmd bene efi, magnum efi. Hoc & aliis adfcri* 
bitur. Sunt qui convivia prolixa , acplurimisinftrua. 
da miflibus exiftiment lauiaJ 

a. totum. h Temeritas, c Graviterk. 




AP OPH- 



APOPHTHEGMATA 

VARIE MISTORUM. 

L I B E R V. 

I D E M ftataeram aliquot leleftis 
quos fuperioribus libris retuli, efle con- 
tentus : fed quoniani invitabat arridens 
undique dictorum memorabilium co- 
pia , limulque veniebat in mentem , 
quam avidum ac faaielicum hujufmodi- 
deliciarum convivam accepiflem , vifum efl: quintum 
miflum addcre, repetito ordine, qiiem riutarchus fc- 
quutus eit. 

C T K U S MAjor, 

V s M amant homincs adunco nafa, quos GraecL 
gryphos appellant , eoloue pulcherrimos efle putant, eo 
quod Cyius , quo non alius Ke^um populo fuit carior., 
ejufmodi ipecie naluui habuerit. Eft autem duplex 
pryphorum genus , unum cui ftatim a fronte nafus in- 
furgit , quod Aiiftoteles putat efle f gnum impuden- 
tis animi , & ad corvos refert-: alterum , cui cnrva- 
tura nifi afronie feparataeft, fed circa medium intu- 
melcit , t< ad extremum tendens unci fpecicm pribet : 
id Ariftoielcsputat efle noiam magnanimiiatis , &ad 
aquilam pertinere. 

I. C Y R u s autem dicebat : Huipbi nollent prodef- 
co^i ut ahu fnt nfui : flgnifcans feiviii animo natos , 
flbiqueinuiiieseo imperio adigendos , ntaliorum com- 
modis inferviant. Vulgus autem putat hotnines aqui- 
lino nafb , &adfuum commodum cum primis attcn- 
tos, imperio magis quam feivituti natos, unde 5c 
PoetiE veteres aquilx legnum in omne avium genus tri- 
buunt. Sed idem dicebat : a Neminemdebere fufcipen 

prttim 

a Princept qm virtute prxceliit. 




D A R I I 

frinapatum , nif melior hu in cjnos fufciperet. Sentiens 
hoc efle principis unicum niunus, a!iis prolpicere , 
publicis confulcrecomiiiodis ; id autem non poieft, nifi 
qui fapientia, vigilantia anitnique integritate ca:r£ris an- 
tecellit. Hocveronon prjcftat nativiras , lcdinftitiuio 
xecta & rerum ufus. 

2. C u M Perfce, quoniam regionem habebant mon- 
tuofam a(peramque, ciipcrent eam campeftri ac moUio- 
re.x:ommucarej non pailus eft Cytus , dicens : a ^em^ 
tidmodum pla7iia,f ac fernina , fc bomtnum mores ad regtonis 
habitum immtitari, Seniiens feveile duios homines & 
laboribus accommodos. Nam mollis & feitilis regio 
maUe^ & ignavos gignit homines 

3. Cy rus abftinebat a confpe^ia Panrhen? : & 
AraJpo dicenti mu.'iwrem efle it)(igm forraa , dignam 
R£gis oculis : b Gb tjihtic tpfuy/j, inauit , ma^is efi ab iUa 
ahfiinendum. Ltehirn fi ntinc tuo cbttmperans conjilie i!'a n 
adiero cum vacar ^ frtajfis tUa miht perfHafura ifi ut ad 
ipfam f cqnenter comTneer.i , ex:am cum nm vauibity etjui. 
Affideam neueCiii frm visgQtin, Scite icioilit argumcn-- 
tum, rcgiac funttionis mernoi,, 

D A R I U S»: 

4. D A R i us Xerxis pater , in fui laudem- rficers- 
folet , c fefe prxliis ac rebus afpeiis reddi prudentiorem* 
Atqui talis pnidentia lairao conftat Rcipublicce. Pr*- 
ftat Principcra e philQlbphiarprsceptis haurire lapienr 
tUmpotius^ quam expenmentisinjleraia, uL vccant v 
colligere prudentiam 

5. Ij) E M cum tiibu um indixifTetfubrditis, acccr- 
fitos piovinciarum rrsefettos percunccatus eft , cum aliis ; 
de rebus , d. tum detributis , clfentne giavia : cum illi 
lefpondifrent elTe mediocria, j uffit ut iinguli dimidiuni 
cxigeient. QockI praefcftis modeiatum videbatui , Rc- 
gisacquitati vifum cft dimidioplus fatis. Maluitenira 
fuosbenef^cio libi conciliarc , quam exarmatos fubi- 
gcrCii Stategematis autcin gr^tia in hoc fita cft , quod ; 

dupluiu 

a.^DtUcia emoll:unt. h Cafie, c Fertuna adv^rfjn pru^. 
d^rttesfacir. d Fa3forArte.captAtH^*y 



A !♦ o p H T H. Li B. V; f^s 
diiplum imperavitejus quod deftioarat accipere. Sidi- 
niidium impcrafJct , uecquidquam reminfict, latuiCi 
let bemgnitas : nunc exaciadimidians, efifecit ui omncs 
fentirent beneficium. 

<J. C u M aperuiflet prsgrandum malum puni- 
cum , & quidam ab eo rcifcitaretur , cujus rei tan- 
tum nuraerum hnbere optaiec , quantus illic inelTet 
granoirim , leipondit , Zopyorum, a. Is erat vii bo- 
nus ac Dario fidus amicus. Srgnificans Regi nihil 
prius aut carius eflc debere probis ac ndis amieis. 
T^metft Herodotus libro quaito refeit-hoc fuifls di- 
tlum de Megabyze. 

7. I s Zopyrusfibi nares & aures pr^scidit, itaque 
diflimulnns quiseflet , ad Babylones transfugit,fingens 
(e a Dario crudehfiime tra6latum. Babvlonii perfuali 
commilerunt illi prsfci^iuram. Ille nactus occafionem 
Dario civita<em ttadidit. Toftea Darius faepenumero di- 
Cexe (blet : Semalieuuum Zcpyru:n inttgTum , cjuai» 
ienturn Biihylonfi capere. Ern opuientifliiiia- civitas Ba- 
bylon ? tamcnunum aniicum centum Babylonibusan- 
tepofuit. Ab ho€ animo quantum abfunt Principes qui- 
dam, qui lannionem , aur equum , aut canero pluris fa- 
ciunt, quamprobum, fidticm , ac doclum amicum B 
Hujusfadum damnans Rexdicebat, quod turpiflimo 
factQ pukherrimum nomcn impofuiflct. Videbatut 
cninimira fides in Regem , cum iilum fumraa.afficcict 
iiim jacliura tum moielHa. 

S E M I R A M I 5. 
%. Semiramis regina , qua: Babylonem con. 

didille dicirur, nionumento quod fihi pararat inlcripfit: 
c ^ifjiity 'l{e\- peiuniu eqtiJtit . aperto r/ionHmento cjuan^ 
tum vciucrit cAftat. Daiius potiius ca civitate , tirulo 
crc<!ens luxum ingcns quoclaudcbacur monumentum, 
vixamolinrs, nihilquidem invenitpccuniarum, fedex 
altcro faxi iatere hoc ii^fcripium rcperit: Nt vtr maltis 
CjT^h ir^pecuma tnexpUt iltfyhandquaffUAm mortuortim locu^ 

Us. 

^mico pdo n i!i tl pnt tojins . b Fidns a micu s. C%A vn- 



305 X E R X I S 

/o:movtres. Qaanquam hoc aptiusintcr ftxatcgcmata» 
fives inter yiXotx commemorandum erat. 

X E R X E S ^lter, 

9. I N T E R Xetxen Darii fiiium & Arimencm fra- 
trem dc regno erat contentio. Itaque cum Xcrxcs in- 
tellexiirct txatrem cx Ba6trianorum regione delcendere, 
mifit illi muneraj & iis quibus ea mandarat pcrfisrenda, 
juflit utipfius verbis illi dicerent : a, Hu in ^rxfentUtt 
honoratfrater tuus Xsrxes: quod (i Rex fuerit decUratH4 , 
eris apud ipfum omnium primm. Hac humanitate delini- 
tus Arimenes contentionem remifit , ac fratri rcgnum 
adepto piotinusadorationis honorem exhibuit , cique 
diadema impofiiit. Xcrxcs autem illi proximum sb le 
locum dedit. Nec hoc videocur inter apophihegmata 
debeat recenfcri , cum Flutarchus recenfcat. Similc 
quiddam de Jacob Sc Efau legitut in Hebraeorum lite- 
ris. Ira contenrioquenielius Iblviiur blandis verbis 6c 
beuignitare, quam repugnando. 

10. 1d E M iratus Babyioniis , quod a fe defecif- 
fent , poftea quam illos in poieltatem fuam redegerat , 
h intcrdixit ne ferrcnt arma , fed pfalteriis tibiifque ca- 
Dcrcnt , (cotta alerent , cauponas habexent , ac finuo- 
fis tunicis uterentur , quo voiuptatibus cvirati non 
inolireatui deniio defedionem. Nec hocinter apoph- 
thcgmaia commemoraturus cram , ni Plutarchus re- 
ccnfuiirct. 

11. CuM importarentur ad illum Atticae caricsc. 
venales , negavit fe ilias efurum , donec regione poti- 
tus cflet qnx illasferret. Tam iagens erat exceUi pecto- 
m c fiducia fui. 

iz. CuM vidifiet univerfum Hellefpontum navi- 
bus fuis conftratum , omnia litoraatque Abydenorurar 
plana hominibus referta , ja6tavit febeatum , moxque- 
fudit lachrymas. Tam fubitam mutationem admiiatus. 
Artabanus Kegts patruus , qui difiuaferat eam expedi- 
tionem , aufus eft rogare caulam. Tum Xerxes. Subiit^ 

inquit,, 

a Humtinita^ plus valet quam vis, h Delicia. c f 1- 
ducid fui* 



A P O P H T H. Ll B. V. 

inquit, animum meum cogitatio , ^uam hrevis Jit hominum 
vita^ qunndo ex tam numerofa multitudine pofi annum 
centejimum nemo fuperfuturus eft, 

13. I D E M Gtxcix beilum indi6i:urus , convocatis 
omnibus Afix piincipibus dixit. viderer meo tantum 
confilio hoc aggrejfus contraxi vos caterum mementote mi^ 
hi parendum magis quam fuadendum. Vox bis tyrannica , 
& quod Frincipum conventu pro fuco abuieretur , 6c 
quod negotium multo periculofiffimum fua unius cu- 
piditate verius quam confilio fufciperet. 

14. I D E M cum a trecentis Lacedcemoniis ad Ther- 
inopylas vexatus eflet , <t tantum militum ducens mul- 
titudinem , hoc fe deceptum ajebat , quod muhos qui- 
dem homines haberet , mihtes autem perpaucos. Sen- 
ticns nos perinde referre quam muitos educas , fed 
quam exercitatos. 

, 15. Gr/ecorum exploratores in exercitu com- 
prehenfos nuUo affccit malo , quin potius ju(Ibs 
h omnem luftrare exerciium illajfos dimifit. Sit & hoc 
fingularis fiducis exempium : cur apophthegma dici 
d.ebeat non yideo. 

A R T O X E X E 

16. Artoxerxes Xerxis filius, cognomcnto 
Longimanus, quod alteram manum haberct longio- 
lem , dicere folct : c Regahus ejfe addere tjuam adimert, 
Scntiens Principe dignius ellc , honorem & opeseoiuia 
quibusimperantaugere potiusquam imminucrc. 

17. I D e M permifit , ut ex his qui fecum venaban- 
tur, qui fJolTent ac vellent , ante Regem jaculum cmit- 
lerenr. d Sit hoc comitatus cxenipiiim: quid ad apoph- 
thegma pertinent iion .vidco 

18. A T is quam in venatu fuit comis, tam crat mi- 
tis in diicipliiia militari. e Nani Ducibus qui deliquif- 
fent 5 pro eo quodfblent flagris cxdi corpora , jufiitut 
procorpufibu.svcll s illis detrjd^ae caiderentur, utquC 
p:oeoquod fokt illis velli caput , liara depofita velle- 

retur. 

a Turbainuiiiu. b Fiducia. c Lihcralitof Re^um, 
d Comit^sin veuatu. t Clementer, 



C Y R r 
rctur. Ncchocquidcm ad apophthcgmatum fbdalita- 
tem peitiner. 

19. Cu M Satibarzanes Anoxcrxis 2cubiculisquid- 
dara minus juftum ab ipfo petcrct , fcntiretque Rex il- 
lum hocfacere folicitatum triginta Daricorum milU- 
bus, quxftori xrarii fui mandavit, ut Daricorum tiiginta 
niillia ad fe deferret, ea dedit Saiibarzani dicens : a ^e- 
tipc , inquit , Satibarz.anes, Nam hac tibi cum dedexB 
non ert panptmr , inja/tjor fiiturus ^fi tua cjua petebasfecif- 
fem, Commentus eft Rex egtegius , ut wec amicuin. 
coatiiftaiet , nec a jufto defictteret. 

C Y R U S Junior. 

20. Cyrus Junioi Lacedaemoniis ut (ecum focic- 
tatem inirent porius quam cum fratre, hacoratione 
(efe Commendavit : ^jtbatfji ctr hnge gravius effe quant- 
frairi y piusiUo rneri bibere ^ meliufque frre quam tlium, 

Nam ilium vix in venatu pofle m equo (edete , nt non: 
excutiatur in rebus acerbis , nein felia quidem. Scie- 
bat cnim Lacedaemociis invifos elTe moiies ac timidos. 
Hortatur inluper ut viros ad fe mitterent , polhciens fc 
peditibus daturum equos, equitibuscuirus ,agium pol^ 
fidentibus fe datarum vicos , vicos qai habercnt CQSi le 
ia^lurum urb um dominos : ca^teium auri argentique 
^im tantam, ut non poflent numerare, fed pendere co- 
gerentur. Nimirum hoc crat quod dixit Artoxcrxcs , 
xegaUus efle addere quaiiv adimere. Si quisPrinceps 
nunc taha pojhcerciur , vereor , ik totam Germaniam. 
brevi vifuri fimus vacuair;- 

2 r . C Y R o conflicturo cum hofte loco qui dicitur 
Cunax, Ciearchus fuaiit ; uc fe poft Macedones con- 
tineret , neciefe in beili difcriaien conjiccrct: b ^id 
Orki inquit , Claarche 1 jnhcfni, ut ium regnkm appetam t 
regno me indtg'nu7n ojitiidum ? 

22. P H o c A 1 s ex ionia , patentibus honeftis or- 
ta, ingcnueque educata , ad Regis ccenam cum aliis 
mulieribus admina , Rcgiosjocos aclufas hilaiiter ex- 
cipientibus , nec refugientibus ab illo tangi , fola tacite 

in- 

a . Jiifi* & comiter, h sAnjmofe, 



/ f & 1" H r n. \j 1 B. V. jd^ 
ingrefrn ad letlum conlti[it , nec vocanti Cyro paruit. 
Cubicuiaiiis auiein lentaniibu- illsm adducere. Fle- 
bit , int^uit : quilquis iicriim naui ir.nnus admove- 
rit. Ob harccum a cxteris a^reftis & jnconii>. haberc- 
tur , Cyjus gaudens . iS: cum lilu veilus ad illum qui 
irmlieresaoduxerj . t 'i\on innlLtgis ^ mqu:t, te hanc 
■tinarrj tnq^ent^arc ^ mcci rt^^ttim adduxtjji ? Poftea ad hanC 
in primis adjecit animum , unicequeadamavit , fapieii- 
tem appellans. Apud Barbaios, muiieres attjgifle , con- 
ftupralTe erat. 

ARTOXERXES ^'ter, 
2 j. A R T o X E R X E s hujus Cyri frater , cogno- 
tnento Memor , non rolum feipfum affacim prjebuit 
adire volentibus , h vcium uxoiem legitim.am julfit 
fiiblatis-^urris aula:is vehi , ut iisquieam conventam 
vellcnt, etiam in itinere pateret aditus. Laudo qui-, 
dem affabilitatis exemplum , fed quid hajc ad apoph- 
thegmataj 

24.. I D E M cum pauper quifpiam infigni magnitu- 
diue malum obtuliflct , hiUriter accij iens : Per Mi- 
thram , inquit , ( iic enim Terfx folem appcliant ) hic 
mihi taiis videtur ejje, ut fi ^uii ei comrnittat ct uitatcmypoj^ 
fit eam ex parva magnam reddere. 

25. Rus-T I c us quidam videns a<i Regem va- 
lia dcferri donaria , c nec aliud habens quod -Iftrgi- 
retur , utraque cava manu hauftam e proximo flumi- 
ne aquam illi obtulit vultu alacri. Rexixtaius, ]\iC- 
fit illi dari phialam aurcam , ac millc Darmis doiia- 
vit hominem. 

26. I N fuga quadam cum direpio illiuscommeatu, 
aridis ficis & hordcacco pane velccrcrur : d Dtt ^«wi.in- 
quit, cujufmodi voluptatts haCienm inexpe^ tusjui ? 

27. C u M Aclidcs Japfon multa in Rcgcm liccnter, 
& contumcliofc dicerei , e haflenus lum ultus cft ma- 
kdiciun , uc pct tribunum miiuum dcnuutiarct , ci 

licerc 

a Pudice, b ^jfabilitoA. c Jiiunus in tempore, 
d Fames condimintHm, e nM^lcdiftre Kegi , non 

tUtHM, 



3IO O R O N T I s 

licercin Regem quac velkt dicere , fibi vero in illum 
licere quae veliet & iliccre, dc tacere. 

28. Teribazus in venatu Perficam velkm di- 
laccratam oftendit , confulens quid faciendum effet : 
refpondente Rege , aliatn mduendam. Tuam igitur, in- 
quit , mihi tradas oportet. Rex fuam tradidit , dicens : 
a Dono do ttbt hauc vefiem , fed gejlare prohiheo. Tenba- 
zus vit minime quidem malus , fed levis praccipitifquc 
confilii , neglecla Rcgis monitione veftem induit, mu- 
lieribus etiam exauro donis quxa Rege acceperat ex- 
ornatam. Hcc caetcris omnibus indignc fcrentibus, 
nam ridcte nefas erat , Rex effufe ridens. Tihi, iiiquit , 
ut multeri aurum , «f infano Regtum ami^u?» juspotefta- 
temque concedimus, 

29. Artoxerxi jam fiti deficienti , Peribar- 
zanes cunuchus cum aliud non liceret , b a ruftico 
quopiam fbrdidum utrem detulit, putrisaquaccorylas 
ofto continentem. Eam aquam cum Rex totamebi- 
biOet , rogatus , ecquid illi placuiffet ille potus : Deos 
tefta«-us eft , fe nunquam vinum potafle jucundius, nec 
ullam aquam quamvis piuilfnnam fibi vifam fuavio- 
rem. Ac poft nadus eum hominem qui eunucho a- 
quam dcderat , e pauperc divitem fecit. Tanti refert 
in tempore dare munus. 

30. Parysatis Cyri & Artoxerxis mater prae- 
ciperc folet , c ut Rex palam ac liberc loquuturus, ver- 
bis byflinis uteretur , d hoc cft, magnificis ac mollibus, 
qno fermonis blandities rei mitigarct afperitatem. Rc- 
gcs byflb vcftiuntur , (ed talem dccct efle Rcgis oratio- 
nem, qualis eft ami(^us. 

O R O N T E S. 

31 . O R o N T E s Artoxerxis Rcgis gener , cum ira- 
to Rcge rcietaus & condemnatus eflet : e g^emadmo^ 
dum , inquit , fupputatorum digiti nunc infinitum nume" 
rum s nunc unum tantum ^ojfmt ponere * fic Regum amici 

nunc 

t Tatuis omnia licent. h Munusintemp9redatum, 
C Dijftdent interpretes. d Severttas verbis tem» 
ferata, e FdvorRegumtempormus, 



A P O P H T H. Ll B. V. 51 1 

UHnc quidvis polient , nune quam mimmum» Olim digitis 
.fubducebatur ratio , quemadmodum nunc calculis. 

M E M N O N Dux\ 

32. Memnon quo tempore bcllum gerebat ad- 
verfus Alexandrum pro Dario Rege , militem queudam 
mercenarium multa convitia petulanter jacientem in 
Alexandrum hafta percuffit ; a Ego^ inquiens, te alot ut 
pugnes cum KAIexandrOj non ut illi maledicas. 

A G Y P T I I. 

33. Agyptiorum Reges , juxta regionis il- 
lius confuetudinem , h judicesad jusjurandum adigc- 
bant, ut etiam (i quid Rex juberet eos judicare , quod 
juftum non cflet , ne judicarent. Tanii refcrre puta- 
bant, utpopulus juftos haberet judices. Porropotcn- 
tiseferocixque Regias oppofita eft jurisjurandi religio : 
quod adadum vidcri non poterat , cumabipfis Re- 
gibusexigeretur. At qui fieri poteft, ut civitas judices 
habeat incorruptos, ubi judicandi poteftatem magno 
vendit Princeps ? 

P O L T Y S. 

34. PoLTYs Traciae Rex Trojani belli temporc , 
€ cum Trojani pariter & Grxci legationcm ad ipfum 
mififtent , auditis utrifque pronuntiavit , ut Alexander 
redderct Helenam , & a fe pro una duas formofas ab- 
duceret uxores. Sapuiflet Pans fi hoc feciifct. Nam 
una fatis fruitus habuiftet duas novas , & patrix confii- 
luilTet. Quis autem non mirctur Graecorum humanita- 
tem , quibus fat eiat futuxum , fi tantum leddcietur 
quxcum adultero tamdiu dormierat ^ 

T E R E S. 

35. T E R E s Sitalci pater dicere confucvit : d ^o- 
lies ejftt in ctto, , nec mthtta exerceretur , fe nihile metiorem 
ejfe eejmfomifus.'Hzc vox quid aliud fonat , quam barba- 

ricam 

a Maledicentis. b Judicestncormfti, c ^morinfit' 
nus. d BtUi fludtum. 



ricam iramanirarem , quafi pacis itmporc dcfit queti 
agat boimsPriiiceps J 

C O T Y S Thraci* Rex. 

55. CoTYs ei qui dono milerat pardc^Iim , 4 vi- 
ciflim dono mifit ieoncm , maJam bcftiam aeque mala 
re penfans. 

37. CuM b eflct natura ccler ad iram , fxvufquc 
caftigator eorum qui in minirterio deliquillcnt, holpes 
quidam ad illum dctulit vaUu!a fragilia rcnuiaqu^ , itd 
fcitecuriofeque coElara , turuoquc elaborata. At is bo- 
fpiri quidem dedn munera , csteium vafcula omnia 
confrcgit, d^mirantibus cur id faceiet. Ne , inquit , 
viammeof qutfrHdun erant. Prudcntiseft> naturx fuaj 
morbum agnolcere, & vitio mateiiam prxripere. 

38. I dem ubi cognovit quod AiheBienfcshono- 
ris gratia, civem ipfum fuscivitatis dccIaralTent , pro 
auxilioquod iLis adverfus Darienfesimpenderat , gra- 
tiam reponere ftudentes. Per Jovem , inquit , & ego tliU 
t/ictffimmesgentujusdaho, Semiens nihilo minus ho' 
«orificura efle Thracem, quam Athenienlem appellari. 

I D A T H Y R S U S Scytha. 

39. Idathyrsus Scytharum Rex-, 4n quem 
arma movit Darius, fuafit lonum regibus , c ut Hiftiici 
pontisjundlurafoluta fugientes fele in libcftatem vin- 
dicarent: qui cum id facere recularent) ne vioiarent 
fidem qua Dario erant obftridi, voca\ it illos frugi man- 
cipia, 5c etcfj>A<pA , hoc eft, qui fiigere nollent. Nara hzc 
Bon miuima laus eft (ervorum, nolle fugere fi Uceat : at 
nolle tyrannicara iervitutem commutare libertate, fi dc* 
tur opportunitas, animi feivilis eft. 

A T E A S Scytha. 

40. A T E A s himc in modum fcripdt Phihppo : 
d Tu qmdem imper^i^ Macedonihuf beilandi peritis , fiteg0 
Seythis ^ qui& cum fama & cum fiti fugnArc valeant, 

Sigiii- 

a Parpari. b Ir* fuhdnctnd^i occAfit , « Strvitm 
grat^. d HiUsdtiTUS, 



A r o p H T u. L I B. V. 5 r ; 

Signiricans hac parie Scythas ad bellum elie aiagis 

idoneus. 

41 . 1 D E M a cum fricaret cquum fuum prsfentibus 
Phiiippi legatis , percunctatus eft illos, numidemfa- 
ceiet Phihppus. Semiens fe tanto nieliorem bello quam 
crtetPhilippus. 

42. I D E M cum llmeniam tibicinem optimum in 
belio cepifiet, b juffit illumcaneie, ac c:Eteiisadrai- 
rantibus ipfe juiavit perventum 6cAcinacea, fibiju- 
cundius elie, audiie hinnitum e(]ui. 

S C Y L U R U S ScythA, 

43. ScYLURUs o£loginta libetos mafculos ha- 
bens , cum eflet moriturusfafciculum jaculorum {ingu- 
lis potrexit , julHtquerumpere. Id cum finguli recufaf^ 
fent eo quod videretur impofllbile , ipfe fingula jacula 
exemit , atque ita facile confregit omnia , Hliosadmo- 
nens his verbis : c Si conccrdes eritU , validi inviBique 
fnanebitis^* contra,JtdiJJidiis & feditione dijlrahemini , int' 
becilles eritu & expugnatu faciles. Non potuit Scytha ma- 
gis Scythice rem ob oculos ponere. 

G E L O Syractifanuf. 

44. G E L o SiciliaE Tyrannus , debellatis apud Tinc- 
ram Carthaginenfibus , d in pacis foederc compulit il- 
los & hoc acceptisconditionibus adfcribere , nepoft- 
hac filios fuos Saturno immolarent. Solet enim ea 
gensinfantcsfuos snexSaturni ftatux cavx , ^intus 
incenfe, in ftnum poncre , qui velut in Deicomplexu 
enecabantur. Id ut Saturno gratum putarent cfFecit fa- 
bula , qux narrat illum omnes uxoris filios devorare fb- 
litum. Nam 6c Jovem dcvoraturus erat, nifi pro puero 
faxum luppofuilfent. 

45. I D E M Syraculanos frequcnter ad e agricul- 
turam educere folct , (ed non aliter inftrudos , quani 
fiad bcllum irent, quo ftmul & agri raeliores red- 
derentut cultura , nec ipfi dcteriores fierent otio. 

O Et 
2 Rex eqHumfricans. b Siytkaxy.iss-^. q ComhrdiA 
fratrii, d Pictas. C ^^ricnlntT^i 'miliUris, 



5X4 HlERONlS 

£c hoc diategema dici inerecui potius quam apoph- 
thegma. 

46. ExiGEBAT pecuniam a fuis civibus , quos 
ubi viderct tumultuantes , a ait fe pcterc mutuo, quip- 
pe redditutum. Itavolcntes dedetunt» atque ille pei- 
a£^o bello rcddidit. Hoc artificio perfecit » ut pecunia 
non dcelTet ad beilum nccefraria , nec cives haberec 
minus benevolos. 

47. I N convivio cum lyra circumft rrctur , caeic- 
lique ordine canerent : b nam id apud Grascos hone- 
(lum habebarur, ipfe equum jufTit iaduci in convivium, 
faciieque ac leviter in illum inliliit : (igniiicans hoc efle 
legalius quam lyra canere. 

48. Cu M Athenienfes conditiones pacis a Gelone 
dclatas recufarent , multaquede fuae gentis antiquitate 
prarftantiaque ja6larent , Gelo refpondit oratoti. Ho[^s 
%y4thenienjts f apud vos tjuiprajtnt hahttisy qui fubfint non 
habetis, rroinde quando totum retinere mavultis quam 
partemcedere , quam ocyffime hinc abire, rcnuntiaturi 
Grxciae, ver illi ex anno^inatuilfe : fignificans optimam 
ac florentiflimam copiarum partem illis defuturam. 
Suum enim exercitum veris nomine fignavit. 

H I E R O N. 

1. H I ERON qul Geloni fuccelTiiret in regnum , 
c neminem qui libere apud fe loquerctur importunum 
aut moleftum efle dicebat : cxterum qui arcanum effer- 
j:ent, eos exiftimabat etiam illos laedere , apud quos 
effutirent, eo quododimus non fblum illos qui efFe- 
runt , verum etiam eos qui audierunt quje noMemus 
illis audita elle. 

2. Qjj 1 D A M exprobrabat illioris graveolentiam. 
d At ille cum uxore expoftulavit , quod id fibi nun- 
quam indicafict. Tum illa : Putabam , inquit , viros 
omnes ad eundem olere modum. Eximium pudicitix 
argumentum, quae nuUi virotam vicina fuerit, ut oris 
haiitum lentire pofiet, pra:terquam uni marito. 

3. XENorHANi Colophonio de paupcrtate fiia 

que- 

a Selerter. h ^^rtes RegU, c Gmuli, d PHdiciPia. . 



Apophth. LiB. V. jij 
querenti , quod sgre daos alerec famulos : a vAt Ho^ 
merus, inquit , quem tu carpis , etiam mortuui alit fluf. 
ffuam decem hominum miUia , & tn ^ui iUo viderii do^ 
Htor , unus non alis duos ? Erant illis quoque tempori- 
bus qui carpendis illuilrium virorum operibus gloriam 
aucuparentur. 

4. I D E M Epicharmo comico Poetae , qucd praefcn- 
te ipfius uxore dixiflet quiddam inhoneilum, muldlam 
dixit. B Epicharmas Siculuserat, juxta regionis natu- 
ram pluiimi joci. At Kex tantum judicavit ciTe tribuen- 
dom teverentisconjugio , ut crimen exifUmaxet , au« 
diente uxore jocari lafcivius. 

5, Idem cum aliquot e familiaribus occidiHet» 
paucis poft diebus Epicharmum vocavit ad coenam, cui 
iUc minimum libere : c *At nufer , inquit , cum immo-- 
lares amicos, non me vocabat. Solent qui lacrificant Iplen- 
didum epulum apparare , adque id rogare amicos. Pc« 
liculofa libertas , quac plus iaudis adfen ferenti quam 
dicenti. 

D I O N Y S I U S. 

1. DioNYsius cum Magiftratus per litcras fbrtc 
crcarentui , <i & ipfi contigillct Jitera M. dicenti cuidam 
pei jocum ixa^xoyfts, id cft, Morio es Dionyli : Imjnoy 
inquit , fxQiof^ma, Monarcha ero. Et adeptus Magiftra- 
tumprotinuslmperator eleftuseft a Syiacu(anis. Ma- 
gni erat animi , quod illo joco non offenderctur , con- 
tcntus omen liters fccus interprctaii. 

2. C u M auteni in initio legni regia ipGus obOdere- 
tur, conjuratis in illum civibus, & amici audores cilent 
ut imperium deponciet, ni mallet captus intcrfici ; ille 
confpicicnsbovem a coquo ma^tatum illico concidere , 
dixit: e Cummors adeo hrevis fit , annon acfurdumft 
nos metu mortis tale regnum relinquere ? Quanta icgnandi 
libido pc^us illius occupaiat , qui piincipatum moitc 
bene emipuurit } 

3. CuM intcllcxifret filium cui priicipatum leli- 

O 2 6lunis 
a Carpteresaliendfamd. h Cafie. C Libertai flulta* 
d Omm §ormn9ds intcrpr^tattfm, c Rfinandt dtt^ad^. 



Zl6 D I O N Y S I I 

{kums crat ,ingenui viri conjugcm adulterafle, iratus in- 
terrogavit , ari unquam tale quidquam in patre compe- 
riflet. Kicadolefceiis. Xuenim, inquit, nonhabebas 
patrem Kcgem : a Kectu^ inquit Dionylius, fiUum 
Regtm hahiturus es^ ni talia perpetraredeJttMs. Tyrannis in 
filio dignum exhseredatione crimen judicabat adultc- 
lium, qui hodie magnatum ludus eft. 

4. R u R s u s cum ad filium ingrefliis confpexiflet 
vafculorum aureorum & argcntcorum magnam vim,ex* 
clamans : h Non efi , inquit , in te regius animus , ^ui his 
poculis quA A me tam multa accepijli^ neminem tibi amicum 
feceris. Sentiens abfque civium benevolentia rcgnum 
ncc parari , nec teneri. Beuevoleptiam vero maxiine 
conciliat benignitas. At iuvenis rerum imperitus , pu- 
rabat cfle felicius habere argcntum ^ aurum quam 
amicos. 

5. Exeoerat pecunias a Syracufanis , deindc 
cum videret illos lamentantes , obfecrantcs , ac ncgan- 
tes (e habere quod darent , indixit alteram exadioncm, 
idque iterum ac tettio fccit. At poftea quam ubi majo- 
rcm fummam imperaflet , audiret illos inforo obam- 
bulantes ridere, & fcommata in Regem jaccrc , juflit 
prsEfeftos ab exigcndo quicfccre : c liuncenim , inquit, 
nihil habent , pofiea cjuam contemnunt ncs. 

6. M A T R I Cux praeter statem nubere cupienti : 
el Civilia , inquit , mater jura violari poffunt , natura 
jus nequacjuarn. Significans contra naturam efie . five- 
tula quxjamparere nonpoteft, nubat. Athodienu- 
bunt feptuagenarix. 

7. C u M inaliorumfcelerum patratores (evereani- 
niadvertem , e veftiumfuribus parcere folet, ut Syra- 
cufli coenare inter fe & inebriari definerent. Solent 
enim lopodytcs , ideft, veftium fures in balneis fre- 
quentibufque conviviis venari. Quemadmodum autem 
in balneis veftes deponuntur, itainconviviisfummae 
veftes abjici folent, ut togae, palliaque. 

8. Hos- 

a sAdulterium in Regis filio, b Liheralitas regia, 
c Nudus non metuit, d Muptia intempefiiva. 
c Ttmulenlia caftigata. 



A P O P H T H. LlB. V. 317 

8 . H o s p E s quidam ajebat fe velle cum Dionyfio 
privaiim coUoqui ; Demonftiatuium cnim quo modo 
poflet prselcire quinam ipfi molirentur infidias. Kex ad- 
raifit homincm, jufTitque dicere femotis aibitris. At il- 
Iqz a Da mihi.mo^iXMitakntum^ ut exiftirneris a rne audijfe 
injidiatorum indicia. Dedir, ac fimulavit (efe audifle, ad- 
rairatus hominiscommentum.Namfucusillevehemen-. 
ter utilis erat ad deterreiidas infidias. Sunt qui narrant 
Maximilianum Cxlarem fimili arte fimulaiie magicas 
artesjindufia, gladioique fortunatos , genios anulis in- 
dufbs, quo facinorofis ^ hoftibus eflet formidabilior. 

5). C u I D A iM percunc^anii numcflet otiofus : 
b ^bftt jinquit, ut hoc miht miijuam accidat. Senfit tui- 
piflimum efle Regi vacare unquam a Kcipublic^ ne- 
gotiis. Ubi fimt igitui qui bonam dieipartem alea nu- 
gifque tranfigunt. 

10. C n M ad eum delatum eflet, t duos adoiefcen- 
tesinter pocula muka conviiia tnm in ipfum , tum in 
ejus tyrannidem dixifle , ambos vocavit ad coenam , 5c 
animadveirit alterum iargiuspotum muhanugari > al- 
terum raro cautcque bibere : illum dimifit , ut qui na- 
tura vinolentus per temulentiam maledicus fuiflet : 
hunc interfecit , ut qui fl:udio malevolus & hoftis eflet. 
Prxclar jm exemplum prudentiflimi Priiicipis , fed quid 
hocad apophthegmaia ? 

11. ExPosTUi.ANTrBus quibufdam , quod 
honore dignarctur , «ccterifque prceferret hominetn im- 
probiun accivibus invifum : d Volo , inquit, ejfs c^ucm 
mt maps oderint, Agnovit ingenium muliitudinis, fi fit 
in quem iuvidiam odiumque derivent, mitioies funt in 
Principcm. Eocjue videas nonnullos Monarchas qui- 
bufdam, quos taraen ex animo non ament , plurimum 
dignitatis Ik au(floiitatis permitterc, ut ipfi rutiores fint 
a.furore multitudinis : qui fi exftiterit , habcntvidU- 
mam quocivium irammitigent. 

12. C o R I N T H I o R u M Icgatis ad fc miflis do- 
naria prout mos eft obtulit : qux cum iili ncgaret le 

O 3 acc«- 
a Fucmutilis, h Otium Rege rndipitim. c Llrittafi 
condonatHr. d Invidia in aiium diTtVAta.^ 



3l8 D 1 O N Y S 1 I 

accepturos } eo quod lex eiTec apud iplbs vetans » ne le- 

gatione fungentes muneia accipeient a Frincipe: ^ Remt 
inquit , abfurdumfacitis , i^ui ejuod unnm bonum hahet ty- 
TAnnis , hoc toUitis , dum docetis etiam beneficium k Tyrannis 
accipere pertcHl^fnm ejfe. Ille gravem contumeliam judi- 
cabat oblata reculaic munera , cum hac una re Tyranni 
fepoiiint aliis commendare. Tyrannidem enim adeptis 
(uperef^ut potentia: invidiam muniHcentia comitace- 
que ieniant. 

13. C u M audiflet quendam e civibus b aurum ha- 
bere domi defoflum , id ad fe deferri jufTit. Verun? 
pofteaquam is fufturatus auri paullulum in aliam ur- 
bem comniigraflet , ibique mercatusefiet agrum , re- 
vocato Dionylius totum aurum reddidit, ut «jui jam di- 
vitiis uti coepillet , defiifletque rera utilem inutilem 
reddere. Satis declar^vit , fe non aurum alienum appe- 
tiiie ) fed hominis morbum fanaie voluifle : fimul 
afum auti Iegitin>um demonftravit , fi ia agi:iculatio*> 
aem impendas potius quam in ufuram. 

14. D I o N Y s I u s dicerc folct , t fc a fapien- 
tibus amicis fibi cavcrc quando ceitum haberet , nc 
cx his quidem cfic qucnquam , qui impeiare mallet 
quam fervirc. 

15. iDEM cimi intra Regiam facram ex more per- 
ageietur , praecoque , ficut confuevit precarctur , ut per 
multa tcmpora inconcufiiim duraiet impeiium : d Nen 
tu dejtnesf inquit , abominanda nobis impreeari ? Scnticns 
potius a Diis optandam bonam mentem , quam ea qux 
nihil conferunt ad hominis felicitatem. 

i5. Tescha Dionyfii foioi nupta Polyxcno^ 
« poftea quam maiitus metu tyianni piofugeiat , & 
Rexfoioiem accufaiet , quod confcia fugjc maiiti non 
indicaflet. Adeone, inquit , Dionyfi me vilem abje^ti- 
que animi foeminam judicas , ut fi fcnfiflem illum mo> 
liii fugam , non me illi navigationis & omnium foitu- 
Qarum comitem addituia fuerim ? 

17. Egr e- 

a Tyrannidem mitigat liberalitoA, b ^uro bene uti* 
c Sapientes invijt Tyratmii. d Huid oftAndum 



A P O P K T H. Ll B. V. ^19 

17. Eg R E G I V M quendam cithaioedum magni- 
ficis ptomiflis ad fe peilexit , jubens ut quam optime 
caneret. Nam quo lcitius caneiet , hoe plus laturum 
prxmii. Cum illeperdies aliquot accurate ceciiiilTet, 
nec quidquam daret Rex , coepit fiagitare mercedem. 
Tum Dionyliusaffeverat , fe mercedem quam pollicitU5 
fucrat, bona fide foiville. Qm, inquit ilie, ne nummus 
quidem mihidatuseft. a. dedi , inquit DionyUus , 
voluptatem pro voluptate- Neque enim ego tcminus 
deleclavi fpe, quam lu me caniu. 

18. I D £ M admiiaius egregiam fidem Damonis 6c 
rythi.g : h Rogo , inquit , f'.t mc quoijne in x^Jiram amui- 
tUm recipiatis. Alteri Tyrannus dellinaiat diem riscis , 
cumque is p:uculos dies petiiliet rcrum domeflicarum 
ordinandarum gratia , hac lege impefravit , utaltervas 
amici fieret ea conditione , ut fi ille nonrediffet ad 
diera prauicriptum , hic plefteieiur. Rediit autem ad 
diem , mori malens quam amicum fallere. Ita fen'atus 
eftuteique ac Regisamicitia decoiatus. Tantum vakt 
cgregia viitus eiiamapud Tyrannos. 

15). Sacrijlegia fua folet facetis di^is ob- 
tegere. Locris Prolerpinx templum fpoliarat : mox 
cum claffis iilius fecundo vento navigaict : c Videtu^ 
inquit, quam profpera navigatio a Diisimmortaltbus detur 
facrilegis ? Ex hoc colligens , aut non effe Deos, aut illis 
non efTc moleftia facrilegia. 

20. Jovi Olympio dciraxit magni ponderis au- 
icum amiculum , quo cuqa Hieron e manubiis Cartha- 
ginenfium ornaverat, proque dctra£lo aureo laneum 
illipalhum injecit , itacavillans : d ^ureum nmiculum 
ajlate grave f/?, hyeme frigidum , laneum ad utrumc^ue anni 
tempHi accommodatiiis ejfe. 

2r. E p i D A u R 1 Afculapio baibam auream 
deiraxit , quod negaict decoium , patrcm Apollinem 
imbeibem > ipfum vero baibaium confpici. Afcula- 
pius fingitui Apollinis filius. Apollincm autem fem- 
pei imbcibcm facit Theologia Poctica , itfculapiura 
O 4 barba- 
a Parfari, h sAmicorumfida, C Impietaifeliy . 
d Facetarapaci:tt4, 



320 DlONYSIl 

barbatum: a. fignificaiis ia Medicamultarum reram 
wlum. 

22. M E N s A s aurcas atque jereas Diis dicatas e 
fanis fuftulit. h Kas infcriptio ex more Grscorum tc- 
llabatur ei^ie borrorum Deorum , nequis manum ad- 
moliretur. At tlfe cnvillatus eft fe Deorum bonitare 
uti. Nam boni Dii dicuntur , quod omnibus benefa- 
ciant. 

23. I D E M vi£^:orias aurea^ , pateras , & coro- 
na5 : c <]ux limulachra porreifiis manibus fuftinebant i 
velut offcrcntia , tollebat dicens, le oblata accipere, 
non eripere : addens , perabfurdum elle , a quibus 
quotidie bona flagitamus, ab his ultro poirigentibus 
riolle accipere. 

DIONYSIUS JmiQT. 

1. DiONYsius Junior dicere folct , fe multos 
alere Sophiftas , uon qubd illos admiraretur , fed quod 
per illosadmirabiiis efieftuderet. Sciebat populumdc 
jllis tanquam de viris doclis magnifice fentiie , hac per. 
fuaftone callide abiitebarnr ad conciltandum fibi mul- 
titudinis favordn. Eadem arte fortaffe Principes qui- 
dam alunt in palatiis fuis viros eruditionis 6c iandli- 
tatis opinione venerabiles , ut populus aibitretur ho- 
tunl confiliis geri pleraquc. 

2. C u M Pollyxenus diale£ticus Dionyfio diceret» 
Ego te convinco : d Nimirum verbis , inquit , at ego te 
reipfa convinco , cjui tuis reliciis me mea^ue cdas. Signifir- 
cans illum a fchola ad aulam , a Philofcphisad Tyran- 
num tranftfl^ej non faif^urum nifi hanc vitam ilia judi- 
caftet beaiiorem. 

3. Postea quam regno fuic expullus , cuidam 
dicenti. Quid tibi Flato 6c Philofophia profuit : e Vt 
tantamy\n(\u'it , fortunamutationemfacileferam, Neque^ 
enim fibi manus admovit , quod alii folent, fed Corin- 
thi ludum licerarium aperuit. 

4. P K R- 

a Barhati Medici, b ^nathemata. c Ludibrittm ft^ 
crilegio additnm. d Res verbis efftcacior* e Ehilu-. 
fophiti in adverjis,. 



A P o p H T H. Li B. V. aa^i 

4. Percunctanti qui fa(iium elTet, ut cum 
pater ipfius tenui fortuna ac privatus fibi Syracufanas ci- 
vitatis principatum paravcrit, ipfe Regis iilius, &ie- 
gnum hxrcditate acceptum amileiit ; a ^miam , in- 
quit, pater rertimpotitw eji , cum jamin odium venijfet 
jtopularis ^uhernatio : cge, cum invidia laboraret t^rannis^ 
principatum fnfcepi, 

5. A L T E R I cuidam hoc ipfum percun£lan:i , 
compendio relpondit. Patcr , inquir, mihi regnum fumn 
fel-quit, 7ionferrunam. Non omnia omoibus JEque feli- 
citer cedunt. 

A G A T H O C L E 

1. Agathocles figalo patre natus fuit. Is ve- 
ro cum Sicilia pctitus eflet , Rexque declaratiis , foliius 
eft in menia tidlilia pocula juxta aurea ponere, eaque 
juvenibus oftendeiis dicere : h Cum antea taliafecerim, 
commonftratis ficiiiibuS; nunc per vigtlantiam acfirtitU' 
dinem taiiafacio, common^.i2inszmesi. Non puduitpri- 
ftinae , (ed gloriofius exiftimavi t regnum viitute partum , 
quam fi h.iereditate obvcniffet. Nam Regem nafci ni- 
hil magni cft , at regno dignum fe pngftitilTe maxi» 
mum eft. 

2. C u M obfideret urbem quandam , quibufdam c- 
muroconvitia in ipfuni jaculantibus , dicentibulque. 
Figule , unde ihilitibus tuis perfblves ftipendium ? Ilie- 
plr.cidusac lidens refpondit ; c Cum hanc cepero. At cum 
uibe vi potitus elTctjvendcretque captivos. Si ;?ie,inquit, 
detiHo ccrtvi'iis ajfccerrti!, apud hercs vtfiros quereir de vclii: 
civiliter iliisexprobrans intempeftivam makdiccn- 
tiamj Ckfervitutem m.aledicentix prxmmm. 

3. I T II A c E N s I c u s nnuras ipfms apud eum 
defercnribus , qucJ ad i'.ilu!am appellenres pecora quac- 
dam abegiflent : d nofler^ inquit, Rex cum veniffet ad 
nos, non modo pcci-idilus abreptis , xierum ipfo etiam pa/lcre 
exocu/ato rccejjit. Alludciijs ad fnbuiam de Ulyffe , qjai 
Cyclopem PolyphemuiU e.xcrccavit. 

O 5 DION. 
a Prndenter. b Dii?iitas indujlfia parta, c Jltalcdi' 
ceutia, d Lepide, 



A R C H L A I 



D I O N. 

1. D I o N qui Dionyfium regno cxpuHt , cum ac- 
cepiflet Calippum , cui S< intei holpites & amicos fuos 
^idebat maxime , libi moliie infidias , non potuit indu- 
ccre animum ut illum convinccrec , dicens. Mon fatius 
efe cituim viiMre , ft nonab ho/libti6 tantum , verum etiam .. 

aynitis cavoidnm ejje. Dignus erat optimis amicis, qui 
Jnori priushabuerit,.quam amicodiffidere. 

2. I D £ M exful cum Preodoti Magarenfis opera 
opt)5 habcrct. & ad acdes illins veniens videret illum ob 
negotiorum mngnitudinem xgre qucnquam admitic- 
tc , amicis ob id indignantibus dixit : a ^id hunc in. 
cufaynus ? Honne ipf ctim Syracufs ejfemus eademfa- 
iiebarim ? 

A K.C H E L A U S. 

1. Ab Archelaoinconvivioquodam familiarisqui- 
iism , ted parum humanus petiit fibi dari poculum. 
Archelaus auteni illico mandavit puero , ut hoc pocu- 
ium daret Euripidi. Id fadum admirantipoftulatori : 
^ Tu^tiidemfmc\u'n,di^/jus era^ ^ui peteresy nec acciperes : 
At hic digntis erat qui acaperet vel tionpeteus. Significat^s 
alteri hoc tribuifie regiam familiaritatem ut auderet 
quidvis petere : at Euripidis boni viri pudorem hoc mc- 
is;ri, ut ultro donaretur ahquid. 

2. 1 D E M tonfori gartulo fubinde roganti , quo. 
modoterado, oRex: c Stlendo , inquit. Alceraliud 
xefponfum ex^edlabat, & hinc di£^i lepos. Quidam 
funt in curatione morofi. Archelao fatis erat fi fileret. 
Kobis autem interdum etiam cum ebriispariterque lo- 
quacibusres eft,. 

3. C u M . Euripides in convivio formofum illum 
Agathonem ample<fieretur , deofculareturque , cui jam 
barba provenire cceperat, Archelaus amicis dixit : d Ne 
rmremini : nam pulchrorum etiam autumnm pulcher eji, 
Ciyiliter excuiayit amicum apud amicos. 

4. Ti. 

a Jdodefte. b ^h ahero petitf(m,Mltsri datum^ C G^r^ 
ntlitau d Civiliur, 



A f O P M T H. Ll B. V". 3 2| ; 

4» TiM0THEUs citharoedus cum ingens prse- 
mium ab Archelao fperalTet , a ac miiius fpeiatis accc- 
pillet , palamillum incufabat : proinde aliquandoca- 
nens hanc particulam. Tu vero terrx filiura argentum 
laudas : nutu Regem denotavit, at Archelausfucdnuit: 
Th veropetif. In Graecis veibis plus eft gratix ob vocum 
affinitatem, euvet;, edreiiy id eft, laudas, petis. Turpiter 
pctit , qui non probat quod petit. 

j. CuM a quodam aquaconfperfusefretamicisil- 
lum adverfus eum qui hoc fecerat inflammantibus : 
b ImmOi inquit , non me confperjit , fed eum quem me ejfe 
phtavit, Quid hac moderationecivilius? Hocexemplo 
facile decet ignofcere, qui licet in pr^potentcm , tamen 
imprudentes dclinquunt. 

PTOLEMAUS Lagijilitis. 

1. Ptolemjeus Lagi filius plerumque apud 
amicos & coenare folet U doimire. c Quod li quan- 
do illos vicifTim acciperctcoena , amicorum rebus ute- 
batur, commodato fumcns abillis pocula , aul^ea ^< 
incnfas. Ipfe vcrofibi non parabat plaraquam exige- 
rct n^cefTitas , fed legahus cfle dicebat ditare , quara 
divitem efle. 

2. Idem cum peragranti Agyptutn , comitibus ' 
nonconfequmis, cibarius in cafa panis daiusefiet > nc- 
gavit ullum cibum unquam fibi vifum fuaviorem. Ad- 
crat enim opiirnutn d condimentum fames. 

3. CuM grammaticum notaflet infcitia: , quarrenJ 
th eo quiselTct Pelei pater , vicifTinique audiflet , dic tu 
priusquisfit Lagi patcr : amicis invitantibus ad tantac- 
impj;obitatis vindictam. e Si reginm cfl , inquit , non 
fati uT n cjitocjuam dicio iittingatur ^ nec illud regtum ejly 
quenquam diiio Ucejfere. Inique petit vindiftam qui 
prior laceflivit , cujulcunque dignitatis fueiit. Nec fuae 
dignitatis meminifTe debet qui leferitur , cum ejus prac- 
rogativam laceflendo dcpofuetit. 

O 6 XENO" 

a yApteretortum. b Leniter. c FrugnlitAsre^it^ 
d Famu ccndimentum. ^ LenitM he^ta. 



r. M E T - R I 1 

A E N O r M A N E S. 
I. Xenophanes Lagi filius , cum ipfi Her- 
moneus timiditatem objitcrct , quod nolkt fecum 
tcileiisluJeic : a Fateor , ini]uit , mentn folumynettcu- 
hfumy verum etiam vehemcntcr mcticu/ofum , fed iidver- 
fni inhonefld. Hon^fta tbimidololitas eft , quae detef- 
let a turpibus. 

D E xM E T R I U S ^ntigoni fHus, 

1. C u M Khodum obfiderct Dcrnetrius , & in fub«. 
urbio cepifiet tMbulam quandam {'lotogcnis clariCimi 
picloris opus, in qua pinxcrat Jalyfm , id eft,Bacchum, 
Rhodiis per cadiiccatores obllcrantibus ut tabulxpar- 
ceret > refpondit : i? Se citius patris imagines qnam 
eam pMuram aboltturum, Tantum honoris habuit ar- 
li Rex. 

2. Idem foedere cum Rhodiis ido , helepolim , 
id eft, niachinam quandam a capicndis urbibus ita 
diviam , c apudiilos leliquit ; qiiar fimul &c Regis ma- 
^Qificcntiam , & illorum tortitudinem teftaretur. Nec 
iioc inter apophtegmata lecenlendum erat. Csterum 
inonumentum ilium adincnebat , Rhodum a Deme- 
trio magnifice oppugnatam , ac Rhodios fortiter pa- 
tiiam defendifie. 

3. A T H N I E N s I u M qui defecerant urbem 
cum cepiflet , eaque graviter rei frumentarix penu- 
rja Jaboiaret , protinus convocata concione dilargitus 
cft illis frumenturn gratis. Cumquc his de rebus lo- 
quens apud populum batbarifmum commififlet , vo^ 
cem quampiara fecus quam opoituit pronuntians, 
6c quidam e. conieflu qiiomodo fonand?. fuiflet di^ 
dio loquentem interpelians admonuiflet : d Tro 
hac y inquit, correptione a'.tera qntnquaginta medimno- 
Tum millia vobis addo. Utrum in hoc potius miremur 
benignitatem in eos qui modo fuerant hoftes : an ci- 
vilitatem , <lui corrigentis officiiun non tantum boni 

con- 

• a TJtJ^iditaj laudatOr. b- lionoscirtihMtus» c Hf/e- 



A P » P K T H. L 1 B. V. 325 

confuluit , veium ctiam tanta merccde dignum exi« 
ftimavit ? 

4. Demetrius cum Mcgaiam occupalftt, 
A Stilboniem Philofophum acceifitum rogavit , niim 
quis militum aliquid rcrum abftuliflet: NuUus, inquit. 
Neminem enim vidi qui fcientiam raperet. Sentiens Ib- 
la animi bona non ell^ bellosum violentix obnoxia. 

5. RuRsus cum Demetciusabductis omninm ci- 
vium fervis Stilbonti diccret ; 6 Civitatem vejiram lihe- 
ram vehis relincjuo. Recte, inquit Stilbon, nullum enim 
in civitate fcrvum relinquis. 

o. L I s .1 M A c H o Demetiium impetente convi^ 
tiis, dicenteque : c Lamiam fibi vilam mcretricem de 
fcena tragica prodeiintem, ha;c erat amica Demetrii ma- 
gnifice culta. Demetrius lefpondit , meretricem La- 
miam ciTe modeftiorem , meliufque moratam , quam 
ipiius Fenelopen : conjugem iliius notans. 

7. C u M Legatis a Demctrio ad Lyfimachum mi(3. 
'fis, Lyfimachus per otiuui narraret aliquando, quo mo- 
do coa6tusab Alexandrocum ferociflimo ieonecollu- 
ctatus fuiiTet, 5c cicatrices oftenderet in cruribus ac bra- 
chiis efer^eungulisreliftas , Jegatidixerunt. d Etnofter 
Rex graves ferx Lanriia: morfus in collo geftat : notan- 
tes fuaviorumamatorioium veftigia , ftmul alludentcs 
adLamiam belluam. 

8. Nemo Dcmetriofuit utraque fortuna exercita,- 
tioi. luque folet in fortunam illud Afchyli dicerc : 

Id eft : 

V Tm me extuHjIi, tn ip- fa rurfus dejii is» 

9. CuM Erdfiftrntus Dem.etrio Antiochi filii mcn- 
tem qua mori dcitinarat , indicaflet, fimulquc fallus et 
let , hujus afF^^ctionis caufam eflc amorem : Demetrius 
qui adolefccritem unice adamahat, pei omnia multis 
cum lachrymis coepit obrcflaii , utillius incolumitati 
confuleietui : / Cum Erafiftratus addidiftct , immedi- 

O 7 cabik- 
a Philofophus bonus hnbitus. hSalfe. cLamiamere-^ 
trix, d Lamm Regii e ^ortuna viciffitudo, f Tk- 
t{is mirainfiluirrj. 



^26 ANTX60NI 

cabile malum cfTe , quod in ipfius uxoiem depeiiret : 
hoc audito Demetiius multo vehementius ccepit obte- 
{lari , ut ob falutem filii cederet illifuam conjugem. 
Ifta, inquit, 6 pater , tibi facile dicuntui , fed aliud di^ 
ceres, ii tuam conjugem Stiatonicem adamaiet. Heic 
cum Rex Deos comprecaretui , ut liceiet amorem filii 
commutare , & a medici conjuge in faam tiansfeite ni- 
hil fe non fa^uium , fl modo liceret fervare filium : 
Erafiftratus patris dextram amplcxus. Nihil eft,inquit, 
6 Rex, in quo jam EraGftiato indigeas. Etenim cum & 
pater lis 6c maritus & Rcx , optimus cris tuae familiai 
mcdicus. Non enim in conjugem meam , fed in Stra- 
tonicem tuam Antiochus deperit. Poft haec Demetrius 
cdixit , ut Antiochus Rcx , Stratonice quam fUio cclTit, 
Rcgina nominaretur. 

10. In machinis bellicis in tantum ingenio arte- 
que pr^celluit , ut merito de illo jadaium lit , Dcme- 
irii machinas magnitudine fua ctiam amicis ftupo- 
' rem , pulchiitudine vero etiam hoftibus adfcrre vo- 
luptatem. 

A N T I G O rN U S Sccundm. 

1. Antigonus fecundus, 4 cum Demetrius 
pater eftei captus , ipfiqueper amicum in hocmiflum 
mandalTet necuraret, ft quid fcriberet aSeleueocom- 
pulfus , neque civitates illi cederet , ultro fcripfit ad 
Scleucum , cedensillitotam ditionem , fequeobfidem 
offerens , fiDemetrius pater dimittereiur. Heic pietas 
ccrtabat cum pietatc Patet fui negligens , volebar parci 
fiiio, filiique regno ; fiiius contra patris liberiatem & 
regno & feipfo priorem habuit. 

2. C u M pugnaturus eflet adverfjs Ptolemcei mili- 
tes, gubernatorque admoneret pluies efle naves ho- 
ftium : b Pro rj«of , inquit, jiAvihus ftippntas quod ego heic 
pr^o fum ? Sentiens ad vidoriam plurimum habere 
momenti , fiftrenuus Imperator pracfens rcgatexerci- 
tum. Ptolemscus autem tum fuis non aderat. 

3. C uM aliquand© cederethoftibus imminentibus, 

ajebai 

a Pittusinfntriam. h OcuUii dQwinu 



A F O P H T ». L 1 B. V. , 3 27 

A ajebat fc non fugere, fed utilitatcm a tcrgo fitam pcr- 
feqiii. Scntiens non elle turpe fugcre, quotiesmagis 
expedit hofti dare locum quam confercre manus. Didi 
gratia in hoc eft . quod cum fugere & perfcqui fint con- 
tfaria , ilie fugiens interpretabatur fc perfequi magis 
quamfugere. Perfequimur enim hoftem , &per(€qai- 
niur id quod ftudiolc cxpetimus. 

4. Adoi-escenti cuidam qui patrcm habue- 
rat fortem , quanquam ipfe non admodum ut videba- 
tur, bonus erat miles , poftulanti ut patris ftipendia ca- 
peret : h w^/ f^o, inquit , ado/efcentuU , fwn ebpatrta^t 
fed ob prtpria^ cujufjue viri virtutes mercedem ac mufiera 
dare foleo, Hoc iermone juvenem cxftimulans, ut pattis 
fortitudinem xquaret, fi quantum ille caperc folet , vel- 
lct accipere. Apud.Gra:cos major cft di<^ii gratia ob vo- 
cum aftlnitatem , ctvtfpoLyx^dg Tru^foLyt^a^ , qusevox 
pofterior ad prioris imitationem tSidn cft. 

5 . Z E N o N E dcfundo , quem unum cx Philofb- 
plus maxime furpiciebat , dicerefolet, cgcftorumfuo- 
rum theatrum efle fublatum , quod ad illius viri judi- 
cium potiflime componeret fuas ac^iones , quem unum 
pro multis hominum millibiis hahebar. 

L Y S I M A C H U S. 

6. Ly s I M A c H V s in Thracia fupcratus a Dro- 
macheta , cum ob fiiis impatientiam tum fe, tum cxer- 
citum dediflet , poftea quam bibit jam faiS^us captivus. 
O Dii , inquit , t^uam irevu voluptatiigratia meex Reg6 
fecifirvtim. 

De rhiiippoqucd heic habebatur , referetur fuolo- 
co : neque enim hoc cft apophihcgma Lyfimachi , fed 
rhilippi. 

7. 1 D E M offenfus libertate Thcodori, dixit illi : 
d ^Jlur.mam ijla erof moribui , patria te ejscit. Sane , iu- 
quit , quod me ut Semtle Bacchum ferre non polfct. 
Scnticns fe majorcm cfle quam ut a malis fcrri pollet, 4 
quibustamen non lain fuo quam ipfa^um malo pulfus 

cfler, 

a Fu^a excufata. b Sua ^uifcjue virtute commendetur. 
C riaccre hnu, d E.xitium excufatum, 



3-^8 Antiochi 
cflet. Scmele Bacchum conceperat ex Jove fulminante, 
cumquefoetum igneum ferrc nonpollet, infansexfe- 
^us e(t > & Jovis femon imucus. 

A N T I P A T E R. 

8. Antipater cum didicillet Parmcnioncm 
Alcsandro inteiferium, dijtit: a St Parmenio ftruxit infti. 
diof ^iexandrOf cuifidendum eft? Si non ftruxiTt quidAgen- 
dum ? Erat Psrmenio veluial«r Alexander in rebus mi- 
litaribus. Sitaiitus amicusfefellit , non efttutumcui- 
quam amico fideie : (i Alexandcr nihil commeritum fu- 
ftulit, pra:ftai a Regum negoiiis abftinere. 

9. D E Etemade Oratore jam grandxvo dicere folet : 
h Demadiiut immolAtAviCiima ^ 7tihil pApereffepr^ter lin- 
guAm & ventrem. Nam venter ex hoftia abjiciebatur, & 
lingua dabatur praeconi. Ita fenex Orator lantum lo- 
qucbaiur. Loquacitas enim crefcit cum xtate. Tradunt 
autem Demadem luxui guls fuifle deditum , unde & 
Phocionis repiehendit frugalitatem. 

ANTIOCHUS Tertiits. 

10. Antiochus tertius (cripferat civitatibiis , 
c ut ft quid per litcras jubeiet , quod adveiinretnr le- 
gibus , necurarent , perinde quafi iplb nefcio feriptum 
elfet. Interdum emm PriiiCipes dum metuunt quof- 
dam oftenderc , fcubunt quae fieri nollent. Quidquid 
autem pugnat cum legibus, hoc velut infciente Prin- 
cipe tentitum haberidecet, cum ipfe nihil aliud fit 
quam legum Minifter. 

11. Id£m cum Dianae Sacerdotem vidiftet fupia 
modum eleganti forma , d coniinuo foivit Ephe^o , ve- 
ritus nevis amoris aiiquid ipfum facere compelleret , 
quod fas non eftct. Jmn:ane quantum abfunt ab hujus 
ethnici Frindpis rchgioce Chriftiani inilites , qui Deo 
dicatas virgines conllupiaie pro ludo ducunt. 

AN- 

a ^micitiaKcgum» b Vstiter (l;*. lingua% c 3f«/?5*- 



A P O P H T K. L 2 B. V. 



ANTIOCHUS ^artui, 
11' Antiochus cognomento Accipiter, a ci\m 
fiatre Seleuco pro regno bellum gerebat. At ubi Seleu- 
cus a Gaktis vi£l:usi nufquam appareiet : (ed inierte6lus 
in prxliocrcderetur, depoiita Aniiochus purpurea , pul- 
lam vefiem ir.duit: rurfus paullopoft cum awdiffer il- 
lum cfTe incoiumera > pro kto nuniio Diis immolavir, 
fecitque ut civitates ipfi fubditas coronasgeftarent. So- 
lent fratrum ira: , £ quandoinciderint j elieaccriims , 
folei regni cupiditas nihil impium aut nefarium ducerc 
At hic hac moderatione regnum ambiit , ut fiatrem vel- 
let incclumem. Quanquam non video curdebeathoc 
inter apophthegmaia recenferi. 

E U M E N E S. 

13. EUMENEs infidiis petitus a Perfeo, credeba- 
tur extindus. Is rumor cum Pergam.um ciTet perlatus , 
Attalus ejus frater impofito fibi diademate , dudlaqiic 
fratiis uxore , regnum occupavit. Cxterum cum audif- 
let illum vivum , ut (blet, profeoius efc illi obviain una 
cum fatellitibus haftam geftans. Eumcnes autem aman- 
ter ilium amplexus dixit in aurem : h l^ljfeJHnes dtice- 
re priiu quam ms mcrtuum vtdcris : nec pra;terea per 
omnem vitam ullam offcnfi animi fignificationem vel 
dido velfa^odedit ; quin etiam moiiens fratri <?c uxo- 
rem & rcgnum reliquit. Cujus animi mcmor Attalus , 
cum multos ex fe liberos haberct, nullum tamen xegno 
educavit, fed Eumenis filio poftea quam adolevilTet, ad- 
huc vivens principatum tradidit. 

P Y R R H U S. 

14. Pyrrhus Epirotarum Rcx cum a filiis 
etlamnum pueris interrogaretur. Cui noftrum relin- 
quesrcgnum ? c ^uicumquej inquit, vejlrum acutiortm 
habuerit enfem : fignificans le non actati daturum princi- 
patus fucceffioncm , fed virtuti. Hoc ftimulo libcros 
omncs ad certamen fortitudinis excitavit. 

IJ. IN- 

a Pkta^infratrem, h Humanitas fratram, QVtrtm 
fuccedit. 



330 P y R R H I 

15. Intirrogatus uter melior ti* 
bicen videretut , Python nc an Charifms : « Poly- 
fperchesy in^uit. Is erat egiegius Dux exercitus. Con- 
tempfit artem imbciiem , & utriquepraetuhi ftrcnuum 
Duccm. 

j6. Bis cummilTo cum Romanis prxlio vicerat , 
fed defidcratis compluribus amicis ac Ducibus : bcic 
Pyrrhus : b Si mo , inquit, adhnc prdlio Romami vicert- 
mttrs, adumfuerit de nehts. Quod vi£ti folcnt diccte, hoc 
diceb^t vidor, dedarans vidoriam magno cmptam non 
eflfe viftoriam , fed calamitatem. 

r 7. C u M e Sicilia folveret, tluftratus cjnsviielicet 
potiundjc fpe converfusad amicos: c Cujfifmodi-i inquit, 
faUjlram relitjHimm Romanis & Cartha^inenftbus : ligni- 
ficans fe certamen hoccruentum & operolum libenter 
aliiscederc. Interdum felicius eftnonaflcqui, quam 
Aimio mercari quod ambis. 

18. P Y R R H u s eicui deledium mllitum commi- 
ferat , dixilTe fertur ; d Tu grandes eli^e , ego eos for. 
teii reddam. Significans inftitutione fieri bonum mi- 
litcm. Fertur autcm Pyrrhus difciphns miliiaris opti- 
mus fuifle raagifter. 

19. I D E M dicere folet , plures urbes Cincam ora- 
ttone fubegilJe , quam ipfe coepiflet armis. Erat autem 
Cineas Theflalus , vir magni ingenii , cjui auditoDe- 
mofthcne ad illius aemulationem fe contulcrat, fed vim 
praecipue exprimens. Confirmatum eft itaque quod di- 
eii Euripides : 

CS yjtf ai<i'np(^ mMfJucfiV JptLTtiiv «tv, 

Id eft : 
CunSia fermo conficit , 
ilu£cunque ferrum efftcere pojftt hoftium, 

20. CuM lebusfelicitergeftisdomumrediflet, & 
afuisaquiladiceretur: fPervosy inquit, aquilafum, 
Cur enim non tjfemy cum veftris armis veluti fennU fub^ 

leverj 

a ^Ari imheUii, b ViSioria magno empta, c Magno 
paranda. dIr{fiitutio» ^Ehqumiayk^ ij^Aqwh 
h in nHbihm 



A p o r H T H. L 1 B. V. 3J1 

Uver 1 Modeftiflime gloriofi cognominis laudem iii 
fuos milites transfercns, vitavit invidiam. 

21. IN Ambracia cum amici fuaderent , ut quen* 
dam makdicum multa in ipfum blatersfitem expellc- 
ict : a SAtini cfi , inquir , «f heic apud paucos nohU mak- 
dicat qnam apud omnes obambuUns. 

22. CuM Athenas venilTet, & ingrcfTus arcem Pal- 
ladis rem divinam feciffet , eodem die defcendens ex ai- 
ce, colhudavit quidam Athenienfmm erga le fiduciam, 
cxterum admonuit , fi faperent , ne pofthac cuiquam 

Regum portas aperirent. b Significans omnibus Regi- 

bus natura invifam popuU libeitatcm. 

23. Meton quidam , cum in concioncTarentini 
tractarent de bello fufcipiendo , deque Pyrrho adfcifcen- 
do , fumpta corona & lucerna , prsecedenie tibicine 
velut cbrius commefTabundus venit in forum , atquc 
ut fit , aliis applaudentibus , aliis ridentibus, nonnul- 
lis etiam ad canendum hominem invitantibus , procef 
fitin concionem, ac tanquam cantnturus adftitit. -Si- 
lentc vcro turba dixit : c ReHefacitis viri Tarsntini , qui 
jocariludereque dumlicet i qmvelint i permittitif. ^tqui 
Ji fapitis , omnes hac ludendi libertate fruemini prius quam 
Tyrrhus advcniat, 2^am tum non nojlrd , fed iUius arbitrie 
vfoendum erit, 

2^ Ci N £ A s ut Fyrthum a bellandi ftudio levo- 
caret , (Ic per otium cum illo coUoquutus eft , Romani 
fcruntur belJaciftimi , (ed his fuperatis quid dein age- 
xnus Pyrrhc ? d Tum Italiam, inquit Pyrrhus , totam cc- 
tupabimus. Hcic denuo Cineas, quid Italia fuba^a } Si- 
filia , iuquit Pyrrhus, proxima efi, Tum Cincas. Num 
hic erit militiae finis ? l^tquaquam , inquit Pyrrhus , fed 
hac tantum prxludia funt ad res majores: Superefl Lybia 
& Carthago. Reftc, inquit Cineas : nam his potitus fa- 
cile & Macedoniam lecipies , &Grxcis dominaberist 
Sed dcletis omuibus quid tandem faciemus ^ Hic arri- 
dens Pyrrhus : r»w, inquit, otium agemus , beate , & 
i^uotidie Cothon erit , mutuifquc fermonibus nos invicem de- 

uaa^ 

a Moderate. b J^eges non admittendi. c Sapiensfui^ 
ftulti perfona. d Cortfliumprudtns. 



3 3 i A N T I O C H I 

le^ahimtu, Tum Cineas : At quid vetat , 6 Rex , quo 
minus nunc jam ifto otio , ifto Coihone & mutuis (ct- 
monibus perfxaamur 5 Nunc enim citra negotium fup- 
petit nobis ca facukas , quam per fanguincm , pci mo- 
leftias , pcr pericula tum noftia tum aiioium fequimur, 
incertian aflecuturi. 

25. C u M Pyrihus Rex falfas adventus fui caufas 
prxtexensLaconicam invafiflet , diripuifTetque : Lacc- 
daemoniorum legatis expoftulanribus quod non indicto 
bello Laconicam invafiilet : a Nec i/o^, inquir, Sparta- 
ni, quod fa^uri e/iis, prim aiiii dmuntiatu. 

1 N vi(f^oria Taientina Romanorum militum virtu- 
tem ac Ducum prudentiam admiratus exclamavit. O 
quam facile erat orbis tmpermm occupare , aut mihi Rotna^ 
tus militibm , aut me Rege R»manis, ItaFlorus in Epito- 
mis lib. I. 

A N T I O C H U S. 

25. Antiochus ille qui bis exeicitum duxit 
adverfiis Pcrfas, cum in venatu quodam feiam inle- 
quitur , aberians ab amicis ac famulis in ca(am paupe- 
rum quorundam, quibusignotus crat , introiit : atque 
inter coenam injedta mentione Regis audivit quod cae- 
tera quidem probus ellct, fed pierafque funcliones man- 
daretamicisimprobis, ipfeadeorum fadaconnivens: 
tum quod immodico venandi i^udio frequenter neceC 
laria ncgligeret. Ad hxc tum temporis nihii refpondit , 
nccquis eflet prodidit : verum ubi diluculo fateilites. 
venillent ad cafam, jarnqueagnofcerctur , allatapurpu- 
ra, fimul cum diademate : b^ge, inquit, ex quo vos in- 
duiy heri primtmi vera de meipfo audivi, Namferehoc 
ftudio eft his qui vivunt in aulis Principum, ne quid au- 
diant nifi blandum auribus. 

27. Id E M cum urbem obfideret Hierofolymam , 
cjudaeisadmaximum illudfeftumcclebrandum feprem 
dies petentibus , ron folum ccs conccITit , verum eciam 
taiftros auratis cornibus adornatos, magnau^que thy- 

mia- 

a. Inex-fpeUato* h Reges rato vcrum AudimU. c Ben>' 
gnitoAtnlioJies.. 



A P o p H T H. L I B. V. 3 33 

miamatum 6c aromatum vim ufque ad portas mbis 
cum pompa iblemni deduci julTit, traditaque illorum 
Saceidotibus hoftia ipfe in caltra rediit. Judsi vero Rc- 
gis benignitatem admirati , ptotinus a fefto perado in 
fidem illius fefe dcderunt. Hoc ut bellum eft ftratege- 
ma, ita nihil liabet apophthegmatis , unde probabile eft 

a ftudiofo quopiam adje(Stum in Piutarcho. 

28. A N T I o c H u s cum a L. Scipionc nltra Tau- 
mm momem fubmotis imperii finibus , Aliam pro- 
^inciam , vicinafque ei gentes amififtet , gratias cgit 
V- rpopulo Romano , quod magna parte curarum per eos 

iiberatus eflet. InteUexit vir prudens , unius hominis 

animum quamvis vigilantem , nou pofie tot negotiis 

parem efle. 

GRiECORUM DUCUM 
APOPHTHEGMATA- 

THEMISTOCLES. . 

1. Themistocles cum eflet adolefcens , in . 
compotadonibus ac mulierum amoribus volutabatur. 
At poi^ea quam Miltiades fa6lus Imperator apudMa- 
rathonem deviciflet Barbaros , jam nullus ofFendit 11- 
lum quidquam agentera praetex decorum. Percun<^aa- 
tibus autem unde flc eflec repente mutatus : a Miltia- 
dii , inquit , troph^um non patitnr mt dormire , ne<jtie cef- 
fiirc • Gloriae ftudium excufljt amorem voluptatum 
clavuum , ut ajunt. 

2. Interrogatus utrum Achilles efle mal- 
let , an Homerus : b Dic ipfe prius , inquit> utrum mal- 
Iss ejfe ■viclor in Oiympus an prxco , cjui vitiores pronuntiat : 
fenticns multo prxflantius cfle res egregias gerere, quam 
geftas ceJebrate, Homerum prxconi conferens. 

j. Cu M Xerxcs ingenti illa clafle defccnderet in 
Grsciam , c Thcmiftoclcs mctuens nc Epicydes Dc- 
magogus , homo turpiccr lucri avidus ac formidolofus $ 

flna- 

a Chris fiudium, b Pr^concs Poets. c CorrupteU 

mwicrum. 



554 Them istoclis 

fi naclus eflet impeiium perdeiec civitatem » pecunia 

dara illi peiluafit , uta militaii prsf<e6^uia abftinciet. 

Nec hoc quidem video cuc intei apophtlicgmata dcbeat 

commemoiaii. 

4« Adimantus abhoirens a pugna navali , ad 
Themiftodem qui Graecos huc hortaretur incitaietquc 
ita loquutus eft. O Thcmiftocles , qui in ceitaminibus 
ante aiios piofiliunt , mos cft flagiis caedere. Cui Thc- 
miftocles : a Sic ejl^dimante, ut dicis , fed mc ecsy quife 
fubducunt , coronat quifpiam, Adimantus notavit in 
Themiftocle praecipitcm audaciam , illc viciflim illum 
infimulavitfoimidolontatis , quicum opoitunitas in- 
vitaiet , dctie^laiet pugnam. 

5. CUM Eutybiades baculura fuftuliffct in Thcmi- 
fioclem obftrepcntem h Percute , inquit, fed tamen au^ 
di ' picTiens animus , & fuo iidens confilio. 

6. Idem cum Euiybiadi non peifuadeict, ut in 
anguftiiscommittciet, navalcprslium, clamadBaiba- 
rum mifit qui illum hoitaictui , nc formidaict Giaccos 
fugam adoinantes. c Peifiiafus Rcx praelio fupeiatus eft, 
iiimiium pugnacommiflaloco Giaccis commodifllmo. 
Poft hacc dcnuo mifit ad illum qui moneient ut quam 
poflet ocyflimc fugerct ad Hellelpontum , Graccos enim 
de folvcndo ponte cogitarc : hasc callide , quo cum hoc 
ageret ut Graecos (ervaret , Rcgis incolumitati profpice- 
re videretur. Hoc ingenio Graeciam a Barbaiis libeiavit 
non minore gloria , quam Miltiades letuleiat ex Ma- 
rathonia vi^oiia. 

7. Seriphio cuidam objicicnti , quod non ex 
fcfe, /ed ob urbis nobilitatem celebris eflet ; d Vera, in- 
qmt , pradica4. Neque enim egefi Seriphiusejfem , clarus 
ilfem, neque tu fi^thenienjts : non infitiatus eft uibiscc- 
lebiitatem nonnihil faccie ad illuftie nomen, Ccd illum 
cflc tam ignavum , ut etiam fi fuiflet natus Athenis, ni- 
hilominus fuiflet obfcurus futurus. 

«. Antiphates adolcfccns qui prius Thcmi- 
^bclem amantcm fugerat ac faftidierat , ubi vidit illum 

gloria 

-a 'Rtttrtmn mmin, b Fiducia* c ExfHlinpatriam 
fius, d OhfcmitA!» 



A P O P H T H. L I B. V. 13 J 

gloiiacelebiempocentiaque magna poUentem » ultro 
adiit illum blandiens : cui Themiftocles : a O adoU- 
fcens , fero quidem ambo , fsd tamen fapere ceepimut : len- 
tiens illum non airipuifTe occalionem iefe ofFeientem » 
fibi veio non vacaie per negotia talibus a^e^ibus in- 
dulgeie. 

9, SiMONiDi petenti ut in negotio quodam 
iententiam injuikm pionuntiaret : B Neque tut inquit» 
^0»«; Poetafueris fi prater mupca modulos caneres 5 nequg 
ego Princeps bonus, p contra legespronuntiem, 

10, F I L I u M quem matei adamabat atque in de- 
liclis habebat , plurimum omnium Gcecorum pofie 
coUigebat hunc in modum : c ^Athenienfes , inquit » 
dtminantur Gracis , ego sAthenienfbus y mihi matery ma^ 
tri filius. 

ij . C 11 M ex procis filiae virum probum diviti prx- 
tuliflet, quibufdam hoc admirantibus : d Malo, in- 
quit , virum abfque pecunia y quam pecuniam abfquevi- 
ro, Vir fticnuus facile parabit pecuniam , ignavo pecu- 
nia inutilis eft. 

12. C u M pracdium venderet , juflit prcconem hoc 
addcre , e quod bonum haberec vicinum : fentiens 
juxta Hefiodum , ex bono vicino plurimum efle utilita- 
-tis, ut contra, ex malo noxx plurimum. 

13. Athen iensibus ipfum contumelia af- 
•ficientibus : / tumultuamini, inquit, adverfns eos^ 
■a quibus fapenumero fuiftss affc^i commodis ? Ajcbat au- 
tcm (c fimilcm platanis , fub qnarum umbra accurrunt 
homincs afflifti tempeftnie , & eafdcm fimul ut le- 
diit ferenitas velluut , convitiifque pctunt : fentiens 
hunc eflc populi morem , ut in belli periculis im- 
plorent opem fortium virorwm , in pacc contemnant 
ac vcxent cofdcm. 

14- In Eretricnfes ita cavillaii folet , utdicereteos 
fimilespifcium, qui gladioli vocflniur , quippe quigla- 
dium quidem habercnr, cor autem non haberent : no- 

tans 

a Occajio negleda. b Jufle. c sAffeClus priv^. • 
n. d Virpecunia pottcr, c Vicimsbtnus, f iw- 
-^atitudo. 



33<> The^i^stocl.is 

tans illomm ignaviam , a quod armaiis -r.on adeflct 

iS' PosTEA qunm TheniiRocles primum Athe^ 
nis, mox tota Gr.Tcia depulfus, ad Pcilarum R.egcm 
confagirtet , admillus jufliiseft dicere : at illerefpon- 
dit, oraticnem limilem efle picturatis fl.ragulis. JSafn 
qHemadmoduxn y inquit , ilU dam extendnrirur ^ ofiendunt 
imagims^ dum contnibwitur ^ calant eafdem. ^ nbolent : 
tttdem fit in cratione, Periit autem anni fpatium j ut in- 
terim Perflcam linguam fuo arbitrio petdifceret , nc 
Regi per interpreiem cogeretur , ea qux fentiret explica- 
re. Difiiruseft intcrpreti , qui dum quxdam omittit, 
quxdam addit , quxdam aliter narrat , perdit orationis 
gratiara. Ubivcro multis muneribus a Regeefthono- 
ratus, citoquefactusdives, dixitfiiis: Opueri, periera^ 
mus , nifiperijjemm. Perire videtur qui cogitur cxliilaie , 
at Themiftocli felici-ter celTit exilium. 

I C u M Xerxes expugnatis Thcrmopylis crudc- 
litcr tra6tallet Aftura, b & hac fama perterriticlaflia- 
rii cogitarent de repetenda domo , idqucplerique fua- 
dcrent , folus Themiftocles obftitit , dicens eos univcr- 
fos hoftibus fore pares , difpeilbs vero perituros. Ita 
Probus Amyhus. 

17. Themistoclis pardagogus dicerc (blet. 
c Nihil, inquit , mediocrc futurus es 6 puer. Nam aut 
magnum bonum eris Reipiiblics, aut magnum ma- 
lum. Gcnerofa indoles , fi accedat refta inftitutio, ma- 
gno bono eft patriae : fin ad vitia degenerei , ingens ad- 
fcrt malum. 

1 8. Qu o N I A M d adolefcens feroci mutabilique 
ingenio videbatur mirantibus rautatos mores dicerc 
fblet, afperos & indomitos puUosin optimosequos 
evadere , ii quis iiiis adhibeat difciplinam rc^amquc 
inftitutionem. 

19. Ad Olympiae celebritatem profedus cum in 
fiadium procefliflTet, omnesuegledis certaminibusocii- 
los in ipfum intenderunt, in eoque contcmplando 

diem 

a ^rmatd timtditas. b CcnjunSi^i vires» c i^iime- 
dinm, d lajlimia. 



A p 6 i» ft T H. Li 15. V. iiy 

diem totum conlumpferunt , ac f hemiftoclem illuiH 
cum plaufu & admirationeperegiinisoftenderunt. a Ea 
rc la;tus vir zlorix cupidifTimus dixit amicis, (e eo die la- 
borum quos pro Grsciafulcepiflet , omnium fruilurH 
ampiiiSmum reporrnfTe. 

20. I D E M faciiitare motuni multo? civiam fibi 
conciliarat , atque hinc popularem potentiam adeptus. 
Itaque cuidam ipfu^h admonenti, bene principatum 
les Athenis , fi cundis arqualis & commur>is efte voksj 
refpondit : h NunqtiAm eifsHx infedtrim , undc nihih ^liis 
k me ferrmt ami.i tjuam aHem, 

21. Idem ludum pr^eteriens in quo diceretur efft 
profeiTiO, rogavit quid is profitcretiir : cuu-i rerponfum 
eifer, artem merr.orix, dicens ; c e>^o malitn cimm ob- 
livifcendi. Vox h ec dignn fuit eo qui Jinguam perficsrn 
intra annum pctuit edi!ecrc. Etlunt, quomm oblivio 
nobis gratior fit quam memciia Faale nieminimus 
qux voluuniS; at non licet obli> ilu qu?J volumus- 

22. C u M aliquando theavruai peteret , interro- 
ganti cuidam cujus vocem eflet hb^ntifiime auditums. 
Ejui , inquit, k quo artes me£qAJ,m optime cnnsrentur, 
Ingenue faffus, fc magno glcria: jludio tencri. Solent 
autem olimmuficiin publico viiorum illuftriuin lau- 
des canere. 

23. C u M- aliquando ad mare vifendi cadavera gra- 
tia accelfiflet , ac torqucs armillnfque paflim disjedtas 
videret , ipfe quidem prxteiiit , fcd air ico rjui fequeba- 
tur dixit : d Cciltgc tu tibi^ nam tf* Themt Ucles non es. Nc 
tam obvia quidcm prxda commoveri potuit , ut quid- 
quam ageret indignum egregio Duce , cui gloriardebct 
efie fatis magiium viitutis prxmium-, 

24. u M apud Andrum aijie»Jtum peteret : e Duqt, 
inquit, ad vos adduco Deos : Vim ac Sti-ifikncm : Signifi- 
cans fi minus impetraret fuadendo, (e vi erepturum. At 
illi relponderunt apud (c quoque duas magnas efle Deas. 
Inopiam & impoflibiliiatcm , per quas non liccret dare 
quae petebat. 

P 25. A* 

a Gloria, DhcU. b t/£^ualttcv(. c Memoria^ d Prtdn 
contmpta» ^ D(f,Vh & Sttafia, 



35« Aristidis 

25. A b Artabano Regis rerfarum (atrapa rogatirs, 
quem Grsecorum diceret advenilTe. n f/oc, inquit , a«r^ 
Megemnemo fdet KArtabane. Senlerat Artabanus e col- 
loquio non cfle vulgarem hominem : Themittocks au- 
tem ignotus effe ftuduit , donec fe Kcgi fuapte orarionc 
^ommendaret. Rex audito Themiftocle precatus eft 
Deum fuum Arimenium , eam mentem immiiterc per- 
^ret hoftibus fuis, ut hujufmodi viros a fe cxpellerent. 

A R I S T I D E S. 

I. Aristides cognomcnto juftus, (emper fuo 
unins pracfidio fretus RempubHcam adminiftrabat , a 
fodalitaiibus abhorrebat , velut ab amicorum poten- 
tia , qu2 ad injutiam aliis infercndam adderet animum. 
b Quantum ille vir abhoiruit ab omni fa6tione , qui 
iion ob aliud vitabat amicitias , quam ne per illasadi- 
^cretur ad aliquid faciendum quod juftum non efict, 
autcogeretur abftinere ab eo quod judicaflet Reipubhcae 
conducere. Nunc mundu? undique plenus cft fodali- 
tatibus , (ed titulisplnufibilibus ac religionis lenocinio 
commcndatis. Nec his fortalfe dedilT^ nomencxpedit 
viris infigni virtute pra:diiis, eo quod major pars , quae 
fere deterior cft, (aepe cogit facere quod nollent, aut ab- 
fiftere ab co quod crat fadu optimum. 

a. C u M Athcnienfes eo conciiati cflent , ut Arifti- 
4cm oftracifmo , id crat damnationis genas quod teftu- ' 
lis peragebatur , in exilium agerent , ac rufticus quidam 
illitcratusteftulam ad cum dcferens juflifiet ut Ariftidis 
«omcn infcriberet : c Nojiine , inquit Aiiftides , ^ru 
ftidem ? Cum ille negaflet fe nofie , molette tamcn fcr- 
re , quod {uftus cognomine dicerctur : filuit Ariftides , 
& nomcn fuum infcripfit teftulae, ac reddidit. Tam leni 
animo ferebat injuftam damnationem. Graviflimum 
autem vitae innocenter zGtx teftimonium , e tanta mul- 
titndine neminem exftitifle qui aliud objiceret quam 
Jufti cognomca , quod ipie tamcn fibi non impo- 
faeiat. 

$. Erat 

a Oftimejimntttr, b Faitimts &fi(lil$tates, c Le^ 
nitas. 



A P O P H T M. Ll B. V. JJ^ 

3. £ R A T illi fimulras cum Thcmiftocle. Huic 
-<iim deledVus eflet collega ad peragendam legationem s 
Vts^ inquit , Themijlochs ut in hii montibm Jlmtiltatem de^ 
pcnarrsus? Nam fi videhitur, reverp tllaj?j refumemus. Pri- 
vatos affeJtus publica: pofthr.buit utilitati. £x his enim 
•feie ornnis humanx vitx pernicies nafcitur. 

4.. C u M Giarcis tribuia jndixiflet , tanto pauperior 
rediit , quantum abfumplerat in peregrinatione. a At- 
qui in tali genere funitionis foient alii mefTem opi- 
mam metere. Eo magis ille cavit , ne quid fufpicio» 
nis ejufmodi conflaret fibi : proinde fuis impendiis 
rem geffit. 

5. C u M hi verfjs, quod de Amphiarao lcripfk 
^^fchylus, in theatro recitarentur : 

b OC ^ cfbxei y xaK' 'l7) 

Ideft: 

Ne^«g enim videri, at ejje J^udet vir optimus, 
Se^etem profundam mente Jludiofa coitm, 
Co7iJt/ia quajjdo hinc ^erminant faluhria. 

Tofus populus in Ariftidem vertit oculos , agnbfcens 

hoc laudis in eum competere. 

6, E CoNcioNE quadam, in qua fruftra The- 
miftocli obftiterat , dilcedens clara voce teftatus eft , 
c res Athenienfium incolumes elTe non i^ofte , nift & 
ipfum & Themiftoclem in batathrum conjicerent: prius 
habens in carcerem ire , quam ob duorum fimuhatem 
minus refte confuli publicis commodis. 

7. QjiE ND A M reum egerai : d at cum judices 
poft Ariftidis accufationem nollentaudire rcum , fed 
protinus ad fuffragia, quibus eum damnarent , propera- 
rent , Ariftides fupplex pro reo intercelfit apud judi- 
ces , ut eum juxta legum pra:fcripta diligenter audirent. 
Tanu erat in viro legum jcquique obfervatio. 

8, Cu M inter duos privatos caufam cognofcetet, 
alter quo Ariftidem irritaret in advcrfarium , extra 

P 2 cau- 
« InttgritM, b San^tta^ nonJi£ia* cSmultasMa^ 
firatmm, dt/£qmtag. 



340 A R.ISTID15 

caufam multa commemoraret, quibus ille IxGiTct cum^ 
Ariftides iaterpellans hominem : a IJia nunc , inquit , 
mijfafac bone vir , cJ^ / quid te UJit doquere : tibi enim in 
prxfentiat iion mihijudex fedeo. 

5). Fu I T & procurator fifci , quod munus cum 
fandiflime gelTuTct , tamcn a Thcmiftocle deiatus eft , 
ac repetundarum damnatus. Scd optimaium favore 
non iblum illi mulda remifTa eft , veruaietiam eidem 
ledditus eft muneti : quod per limulationem fic admi- 
iiiftravit, ut omifla priftina feveritatej lenem (e, facilem- 
que prxbetet iis qui publico malogaudent ditelcere. 
Horum opera fa6lum eft, ut populus tertio munus fum- 
inis favoribus idem deferret Ariftidi. Tum ille : h Ob in- 
^egre gefium munm d.amnaflu , nunc ejuoniam prater aquum 
wulta concejfi civitatis expHatorilm y honoredignumjHdi- 
€ati^. Hoc i^itur honore delato y plm mihi dedecons affcrrt 
j^Hto, quam damnato ac mulciato mogafi^. Norar quibus 
artibus poftet fieri gratiofus apud populum, nifi maiuif- 
fet juftus eiTequam plauribilis. Simiie quiddam apud 
Terentium facit Demea. 

10. CuM iretexulatum fublatis in ccelum mani* 
bus Deos comprecatus eft , c fic profperarent res Arhe- 
nienfium , ut illls Ariftides nunc|uam venirec in men- 
tcm. Inrebusenim afflictis (olet populus ad egregios 
viiosconfugere , id quod evenit. Siquidem teruo poft 
anoo cum Xerxes Atticamadoriri ftatuilTet, AriftideJ 
ab exiiio revocatus eft. 

11. Tkemistocles in concione dixit , (e 
leperifle confilium quod fummopercpertineretad di- 
gnitatem Aihenienfium , fed id cjus elle gcneris , ut 
|>rofeiri non expediret : populus cenfuit ut uni Ariftidi 
indicaret , fi is probaret, probatiuros omnes. Cum igi- 
tur Themiftocles indicafiet Ariftidi , (e xle incendenda 
Crxcorum navali ftationc cogitare : fic enim fore , ut 
Athenienfes toti Gra:ciae dominarentur. Ariftides ad 
populum prodiens dixit : d Themtjloclu conplio nihil ejfe 
ntilimifed eodem nihil inhonejiiu^ Hac audita voce , po> 

pulus 

Extracaufam, b Damnataintegritat* GVwdiiSt4 



A P O P H T H. L I B. V. J4? 

palus vetuit ne fuper ea re in pofterum veiba faceret 
Themiftodes. Heic certe populus quiddam Phiiofophi- 
cum praeftitit , repudians utilitatem cum tmpitudine 
ctmjunilam : fimulque declaravit quanta lit fpettatcB 
virtutis aucioritas , qui nori dubitarit iveipublicx foiia> 
nam m-iius judicio commictere. 

12. Cu M Tliemiftoclesirrideret Ariftidisconiiliura, 
hoc agentis ut fcnfus eflet in tuto , dicens eam laudem 
noa efTe viri , fed lciinii tuto lervantis aurum : deinde 
lummam boni Ducis laudem definiret , fcite ac prxlen- 
tire hoi-tium confiiia. Et ifibtic ^ inquit , tTkemiJlccks. 
faciefidum efi,fed in prim:s opoTtet hAbere manus ahfiinentesy 
atcjui b4tc egregii Ducts prxcipua laus efi, Hoc fermons 
taxavit ThemiftocUs rapacitatem. 

13. CuM Atiftides ducerctur ad fupplieium , qui- 
dam inimicus expuit ilii in faciem : ille nihil aliud 
quam abfterlltfaciem , & fubridens ait Magiftratui co- 
m.itanii : xAdmone ifitim , ne ^oflcA tam improbs ofcitiT^ 
Jlnicftmillimum eft quod adicribunt rhccioni. 

14. A R c u s Impeiator triduum commora» 
tus Smyinx , quoniam nondum videret Ariftidcm , 
n-jilit <^in5tiIios qui ilium ftipatum adducerent. Cur, 
inquic Cs;iar , tcfeio videmus ? ^oniam, inquit,fe;>- 
/ideratio ^uadam m& imp.ediebat, Tum Ca:far hominis 
limpiiciiate delciJiaius. Quando , inquit , audiam te ? 
Hodie , inquit , propone , & cras audi, Non enim fnmus 
dt namero vomentiumf fed exa£ie loquentium, licttne, Im^ 
perator, adeffie famtitares di^iom ? Licebit , inquit Cae- 
lar, eft enim negotium publicum. Rurfus Aiillides. 
Cbniedatitr , inquit , tliis :um acclamure , ttOTJ applandae 
qitantum p'j(funt. Hcic airidens Calar. Iftuc , uiquu, ia 
te fuuni eft. 

15. 1 D E M dixit , Arimafpas clTe cognatos Plnlinpi, 
quud ea gens gignat unoculos. 

MYRONIDES. 
iCt. Myronides creatus Dux exercitus advci:- 
fus Eaoros, edixit ut Athenienfes cxircnt. Cum au- 
tcm adcllct congtediendi tcmpus > Ducefque monc- 
P 3 rcnt 



342 P E R I C L I S 

rcnt nondum omncs adefle : a ^dfunt, mqwit ^ ui ^ 
gnAturt funt. Hos itaque cum viderct promptos , ho^ 
ftem aggieflfus vicit : fic interpretans cos qui ob igna- 
tiam non ftuduiffent tempeftive adelTe , nc in ^^ugru 
quideiiiV>nam opeiam navatuios. 

P E R I C L E S. 

27. Pericles quotiefcumque belli Dux creatus 
tflet , chlamydem induens apud fe diceie confuevit : 
i ^Attende Pericles^ quodgeflurus es Imperium in Itberos , eu 
Graeos O" in ^thenienfes» Hisdi£tis fevit coidatiflimu^ 
hoitabatut ut modcratc gcreret principatum. Magni in* 
gcnii efl impcrarc liberis : at Graeci plufquam liberi tum 
ciant : poftremo inicr Graccoslibcirimi Athenienfes. 

ig. SuAUEBAT Athenienribusm Aginam tol- 
ktent , veluti Pyrei pituitara , c quod inde fufpicare- 
mr bclium orituium. E corpore malos humores tolicrc 
medicoium eft. 

1$, A M 1 c o roganti ut pio fe falfum dicciet tefti- 
monium , cui adjund^um erat jusjurandum , hoceft » 
pcrjurium , lelpondit. d Se quidem amicum ejfe ufque ai 
^ram : icnticns aliquoufquc gratificnndum fed 
dtia violationcm rcligionis. 

20. MoRiTURus hoc nominc fibi gratulftbatur, 
t quod ipfius caufa nullus Athenicnnum pulJam ve> 
^cm induiflct : flgnificans fe nulli caufam mortis fuif- 
If , nec ullidicm abipfi) capitis di£tum. Pullatifunt 
qui mortuum lugcnt : & olim capitis reum amici pul» 
lati p«llatum comitabantur. 

21. pRiETOR coilegam (brtitus eft Sophoclem 
Poeiam : cumque fimul navigarent, ac Sophocles con- 
fpc<fto formofo puero dixillfet. En quam fpeciofus puer : 
f Deceti inquit, § Sophocles pratorem non modo manus , fd, 

lingHAm hahere continentem, 

22. CuM Thucydidcs vociferarctur apttd populum 
adverfus Periclem , quod in pi6tuias ac ftatuas fummo- 

rum, 

a Ignavi non exfpe^iandi» h Imperium in Itheros. 
c Noxia-toUenda. d Vfque ad^rM. & FoteTh- 
tia innoxta, f Pudice, 



A P O P H T H. LiB. V. 343 

rum artificum profunderei Reipublicae cenfus , ip(e af- 
furgensrogavit populum. ^ Videretume multum impen' 
dijfel quo refpondente plurimum. ^ge ^ inquit, /«t 
iptur h<ec mihi impenfa , non vohis , atijue iffis donariU 
Deorum mettm tantnm nomen infcribam, H*fc v<fefubi^ 
to mutavit animum populi , jufTitque ut publicis im- 
pendiis pergeret, nec uUis parceret fumptibus. Tan- 
tum valuit animus praefens, & (ermo aculeatus. 

z 3 . C u M devidis Samiis Athenas reverfus pro con- 
I cione laudaflet eos qui in bello cecidcrant , caeterae ma- 
i trona: icdeuntem e concioae coronis ac vitris decora- 
lunr. b Elpinice Cimonis fbrorpiopius accedens dixir 
illi, Prxclata funt ifta quac gelTifti , & coronis dccoranda, 
quinos totfortibus viris Ipoliafti. Ad ha?c aliaque con- 
vicia nihil commotus Pericles , tantum arrifit, nec nliud. 
-., rerpondit quam verficulum Archilochi : 

Id eft: 

Vnguento anus cum fis caveto inungier, 
Significans publica negotia non efle curanda vetulis. 
Tam enim hoc indecorum quam turpe foietcam un- 
gueniis uti. Aut fenfit indccorum elTe jam anui mariti 
defiderio teneri. 

24. S u B I T o oborto folis defeftu cum Pericles v i- 
deret alios niultos , fed pr^Ecipue clalTis guiiernatc^em j 
vehementer perturbatos, chlamyde fua texitgubernato- 
lis faciem interrogavitque; c Numqutd hoc horrendur» 
oJl<intum exiflirnaret : illonegantc. ^idimerefi/mc^witi 
igitur, nificjuod cUmyde majui efi id quod mmc tenebroA in^ 
ducit. Senfit vir prudens interventu \\inx nobis abfcon» 
di folem , quemadmodum oppofita chlamys impedie- 
bat aliorum afpeftum : nullum autem efle oftemum s 
quod natura fit. 

2j. Pericles Ariphroni volenti publico pra- 
conio qua:ri Alcibiadem , qiiod adolefcensclam domo 
cgrcHus ad amicum Dcmocratem (e contulctai , obftitit 
dic^ns : d St forte nobn infciu perttt , praconio mhil aliud 
V 4 aqetnr 

a GloriA fiimutus. b sAliena, furarc € ^nimofs, 
d Ciutliter. 



Alcibiadis 

/tgetur quam ut uno tantum die citius ma7iife/^um ftat iUsittt. 
inttriijfe : Jtn falvus, ne per omnem qmdem vitam falvus ef- 
fepoterit, Civilitcr exclufit Pericles adolelcentis infa- 
niiam , quam nunquam potuiflet eluere. 

26. Pericles a cum a populo vocaretur fre- 
quenteijnon aufcultavit dicens : ctaujuTO>:7r£ ei/M. Sen- 
tiensfenoneirecogendum inoidii^em, nec proquo- 
libct e mcdia plebc habenduni. 

ALCIBIADES. 

T. Alcibiades etiamnum puer , cum in pa- 
Itdlra nexu quodam conilriclus efTet, unde fe non pollct 
explicare, manum coUuitatoris mor,diius ariipuit : iiio 
dicente,Mordes AlcibiAdesutfoe.min^fokDt. b Immc^ 
inquit, ut leones. Hoc de Lacone quodam aute comme> 
"moratum efl , (ed in divexfam fcntentiam. Jam tuni. 
agnolcere erat animum cedere neicium . 

2. Habebat canem quendam inligni pulchri- 
tudine, emptum diachmarum feptera milhbus : huic 
amputavit caudam, ac per urjbem obambularepairus. 
eft. Demirantibus cur id faceret : c Vthcc-, inquit , de 
me loquantur KAtbenienfes , nec alterius reifint curiofi. No- 
rat ingenium populi : de claris viris libenter ioquiniur 
male, ilh moibo fuppeditavit materiam leviorem. 

3. P u E R ludum literarium ingrefTus popcfcit Ilia- 
dem Hpmeri , d cumqueludimagifter negafiit f]bi cfle 
quidquam Homeri, impegit illi pugnum, & abiit : de- 
claransimpudenter eum docere literas, qui non feraper 
Hometum haberet in finu. Quid ille faclu*us erat , (i 
pro Homero quis porrexiilei illi Michaekm lylodiiiam 
autFloriftam? 

4. C u M aliquando Periclem inviferet , 6c acce- 
pifle illi tum non eHe otium , propterea quod per- 
pcaderet quo patlo pofiet Athenienfibus reddcre ra- 
tionem : e 'Sonne fatius fuerit y inquit , cogitare (^ui 
fieri fojfit ut non reddat rationem ? Notans ita rem 
geftam > ut ncn facile pofllt rcddi ratio : proclivius 

autem 

a sAu£i»ritas, b Vtcumque vincere. c FubuU pcpuli, 
& Ludtmagijler, e Itatioredditapopulo, 



A P O P H T H. L I B. V. ^A^S- 

autem effe in totum etiugere rationem, quambene 
icddere. 

A c c I T u s- ab Athenienfibus e Sicilia ut dice- 
let caufam capitis , abdidit fcle , ciicens , eum efle fa- 
uium , qui vocatus in jus quxrai elabi cum liceat vitare 
ne eat. a. Sentienscoafukius effe non committere fe 
periculo , quam dare operam ut ingrefiuspericulum te- 
met expedias. Didum Grscis lonat jucundius ob vo- 
cum affmitatem , ipoyiiy 6: ^^zvyelv. Grscis autem 
'^K^zuyeii cTzV.Za/ dicitur, qui judicumienteiuiisabfbivi- 
tur : 9y^f-< Vj qui vitat aut fugit. 

6. C u I D A M autem dicenti. Non fidispatrix de fe 
judicaiurx ?■ h Ego fane, inquit, ne rna,:rtqmdem : vertrer- 
enirn ne tnfciens pro alh^ calcttlo mgrum immitteret. 

7. NuNTiAMTi quod iplecum comitibus mor- 
te damnatusefiet Aihenis :, c nos, inquit, d^monjlra. 
bimus illis ^Uibiadem vivere .* limulque lele ad Laceda;- 
monioscontulit , ac bellum Deceiicum.ab uibeDeceiia 
cognominatum, excitavit in AthenlecleSr 

8. iMBiiTus Philolbphis: prixceptls voluptatesac 
arres indec Jiits afpeinatus eft , dikiphnas iiberaies (em-^ 
pei amplectebatur. Lyram hoc argumento jejiciebat, 
quod vocem hominis imitaretur: exquo coliigere li- 
cet, olim qui lyra canebant:, fmiul & vocececiniOe-i 
plecimm, quod habitum formamque liberalem immu* 
taret in illiberalem : tibiam duplici nominedainnabat, 
2c quod llc mutaret orishabitum, ut vix a familinriuiS' 
misagnofceietut qui caneret, & quod homini propriam 
adimeret voccm, loquendiquefacultaremeriperct. Nc- 
moenimpoteftlimul&infiarctibiam &loqui : dCan^ 
teut lutur i inquit , TheL-anorum filii , (^ui dicere nefaunt 
mbis aHtem sA^henienpbus , «r a majoribus accepimus^ ^^w»- 
tis Princeps cfl Palias & ^ApiaUo j qnorw^ iUa ffiulam cou— 
fre^it^ hic ttbicinem excortAvit. Proditum elVprifcoruni' 
fabulis , ralladem ad fpcculum tibia canentem , olfcn»' 
lam oris deformitare > projectam comminuille tibiam > 
Apollo Marfyam canando vidum excoriavit. 

V s r u 

jt Fericulum vitare fatius. b Dljfidintia, C Vindt^r^ 
d ^mpr ob mAlnmw 



34^ Iphicratis 

T I M O N KAtbenienfts, 

9. T I M o N Athenienfis, quem^tto-acv^aj-OTvappeU 
kt Lucianus, cum eiga csetcros eflet inhumaniflimis. 
moribusjfugeretqueconfiictudinem hominum, folum 
Alcibiadem adamabat , a exofculabaturque. Id admi- 
ranti Apemanto, caulamque roganti , reipondit, ideo. 
fibicarum efle adolefcenrem , quod perfpiceret illuai 
aliquando magno malo fore Athenienfibus. 

10. A p u D hunc cum coenaret Apemantus, nam &, 
ipfum ob morum fimilitudinera admittebat , diceret- 
que pulcherrimum 6 Timon , hoc noftrum convivium : 
refpondit Timon : b Ita fane , p tu non adejjet. 

11. I D E M aliquando prodiit in concionem , fa£to- 
quefilentio cumomnes magnum quiddam cxfpe6ta- 
rent , quod inlblens eflet Timonem concionari , dixit • 
c Vtri sAthenienfes , pofi ades meas horttilus eji , in eocjue 
ncus , n^nde multijam fefefufpendcru7it. Eo in loce conjiitui 
Jirtitiuram ponere : proinde vifum, efl hcc publiattis denun' 
^tare , ut ji qut etiam veiint fe fufpendere , maturent priui 
r^Hnm arbcr excidatur, 

L A M A C H U S. 
iz, Lamachus caftigavit quendam e Ducibus., 
dcliquerat neicioquid: &cum illcdixiflet. Non 
kerum ifthuccommittam. pi>jfis quidcm , inquit , in,, 
hliQ pfccart bis, Eiroi enxm in bello mors eft. 

I P H I C B. A T E S. 

. 1 3. 1 p Ri c R A T £ s quod futore patrc natuscxi- 
Jlimaretiir erat contcmptui , tum primum opinio- 
i^em flbi paravit , poftea quam ipfe faucius, hoftem una . 
cam armis correptum vivum in trircmem fuam depor- 
tavit. Ts cum in amicorum ac fbciorum agris habcret 
«xercitum, ac nihilominus & vallum jaccret, & foflam 
foderet accurate , cuidam dicenti. Quid metuimus ?; 
ajt ; d TeJfimAm ejfc Dncii voicem 5 haudquaquAtn puta- 

ram» 



A p o P H T H. L I B. V. r^T 
ram. Significans in tranquilliffimis rebus interdum esi- 
ftere periculum , quod nullus exfpe^taflet. Ads^erfus 
inopinatos igitur cafus prolpexit fuis copiis , ne fi quid 
accidilTet, dicere cogeretur , nonputatam. HoeLatini 
tiansfeiunt nd Scipioncm. 

14' CuM inftrucret aciem adverfus Barbaros, 4 di- 
cebat fevererine hoftes non noflent Iphicratem , quo 
noraine folet alios hoftes terrere. At alii dant operam » 
ne quis norit Ducem. 

15. C A F I T I s poftulatus dixit calumniatori qui 
litem intendebat : h ^nle e/i cjuodfacu homoy cum infiet 
bellum, Reipnbltca perfuades ut de me confultet , ac non pOm 
tius mecum ? Sentiens id temporis maxime opus efie ci-^ 
?itati confilio operaque Iphicratis- 

16» Harmodio prifci illius Harmods abnepe* 
ti. gencris probrum perconvicium objicienti : c Meum^ 
inquit , genus a me habet origtnem ., tuUm ver$ inte defht» 
Hoc.imitatuseft Cicero. 

17. O R A T o R I cuid.-mi inconcione hunc in mo- 
dum ipiiim incerroganti. Quis cs ut tam fublimes geras 
ffjifitus? num eques , aui fagittarius, autlcutafus, awt 
pedes l d Nihil horumy inquir, fed qui his omnibur imperart 
didtci. Sentiens pulchiius cflc bouum praeftarc Duccm ■ 
quam quemvis militera. 

18. I D E M cenfebat , e militem & divitjantm & 
voluptaium avidum efle oporterc , dicens illum au- 
dacius pericula fubiturum , quo fuis cupiditatibus Cup)- 
peditarct. 

19- I D E M in caufa obrutus eloqucntia patroni qui 
Ariftophontem defendebat : / KAdverfariorum , inquit » 
meltor efl hiflrio , fed meafahula melior. Ut fabula non- 
nunquam exploditia vitio hifliionis, ita (kpcmclioc. 
caula vincitur a pcjorc patroni infantia ftultitiavc. 

X E N A N E T U S.. 

la. Xen^netus Dua civibus exprobran- 
tibus , flbi quod Imperatoi cxercitus fugiflct in bello : 
? 6 

a Somen hahet momentum. b Intempefliva. c Nohilitds 
vira, dDHxbcnm, cMUtidivcs» f ElcqHcnti^vt^ript» 



^^4* C H A B R I 

a sAt vohifcum, inquit , © cafita : probrumcum expro* 
brantibus cominuaicans , neque enim Dux perfiftere 
potert abfqae militibus. Et turpiter objicit alteti viiium, 
a quo ipfe npn eft immqnis.. 

T I M O T H E U S. 

2T. T I M o T H E u s dicebatut Dux fottunatus, 
Huic rnvidentes nonnuUi pinxerant civitates ultro (c 
leti implicare ip(b dormiente. Hac contumelia nihil 
oflfenrus Timotltcus civiliter refpondit : b Si tantM ur- 
bes capfi dormiens. qnid facerem vigiUns ? 

22. A u D A c E quodam milite vulnus Athcnicnfii- 
bus oftentante. c £r mey inquit, puduit, q^od cum ego in 
Samo Dfix vsjhr ejfem y catapultatelum prtpe me cecide-» 
rat, Significans hoc vulnus illi nonfadum in prxiio 
Jjpminus pugnanti , (ed procul. At bono Duciadeo ca- 
Tendum , ut ne prope quidem jaculum uliutn poflu ac- 
cidere. Vulnus gladio faftum fortitudinem arguit , teio 
fa^ium catapult^, indiligentiss ftgnum eft. 

2.3. C u-M oratores Charetem cpmmendarent, ccn- 
ientes , talem creari debere Athenienfium Ducem' 
4 ^on Ducem, inquit, Timoiheus, fid qni Ducifhas fir-^^ 
gula^pmeu 

G H A B R I A S Dhx. 

34« CHABRtAs dicere (blet eosoptimc Ducia. 
»unere fi;ngi , qui res hoftiam q^uam maxime cognitas» 
liaberent. 

I n E M pioditioaisacculatus eft una cum Iphi- 
crate. Cum autem ab Iphicrate objurgaretur, quod cunx 
ciret in pedculo , tamen ad gymnafium itaret, folitaque. 
pranderethora : e ErgOy inquit,y7^«/^/ fecas de nobu fiA-. 
fuerint KAthenienfes i te fejualidum ac famelicum ^ mever», 
franfum & un^um occident, 

ZfS, Qu I N & illud dicere fblet. fBYmidahiliorem. 
•ejfi cervorum txersitHm duc&^leins.,y qHnmJefinum duce 

cfrvc^ 

'^-.PraBrimcommHne. h Scomma contemptum, cCaH- 



A P o I* H T H. L I 1. V. 

c^fvo . Seiuiens tQtam bcUi fortunam pendsre a virrute 
prudentiaque Ducisi 

H E G- E S I P P U S. 

27, C u M Kegefippus cognoraento Crobelos, Athe- 
nienfesin Philippumirritaret, quidam e concione fuc- 
cjamavit. Itane bellum nobis invehis Hegefippe 1 a. 
fer Jovem^ inquit, ^ pulU^ vefiest ^ publica^ exequia/^^ 
^rattomsfunehres, ft vicluri fumui liheri, nec tTKperatii Ma^» 
cedomm farebimus. Significans Ubertatejn bene emi ma* 
gno, nec line negotio polTe fervari. 

2g. Pytheas ciimadhucefletadolefcensjacceiritia 
Goncionem contradidurus decretis qua: tum de Alexan- 
dro condebantur. Huic cum quidam dixifiet, Tucum. 
lis juvenis audes deiccbus tantis loqui? ^tqui ,,inquit 9 
qnem vos fuffragiis vefiiu DeumfacitiSi mejtmior efi. 

PISISTRATUS. 

29. PisisTRATus Athenienfium Tyranniw >. 
cum aiiquotamici quiab ipfo defecerantPhyien occu-- 
pafTent, venitadiUos ftragulas in laicinam coUigatas. 
ipfe portans- Caete/iim illis quid fibi veHetpercundanti». 
bus : b Vtj inquit> p perfuafero , reducam vos , fi non per-r 
fuafero , maneam vobifcum .• ob hoc enim venicum farci" 
nis, Egrcgius animus , qui noUet fine amicis ncc regna-. 
ic> nec vivere. 

30. CuM materapudipfiimefietdeIata,quodado-. 
ielcentem quendam deamaret , furtimque cum eo con- 
grederctur , & quidem frequenter prae metu Pifiitrati 
negante fui copiam , adolefcentcm vocavit adcoenam : 
perafta cana rogavit quo modo habitus elfet , cum illc 
lefpondifict: Suaviter : c //^c, inquit , ttbicontingent 
^!iotidie. 'i fi matri mea placucrn. Admodum civiliter & 
matetnis indulfit affetiibus , 6c adolefccnteni omni tei- 
lore Uberavit. 

3;. Thrasvbulus PiCftrati fiUam amabat , 
eamquc cum haberct obviam , in publico ofculatuft. 
<3ft i ob id uxori maritum in Thralibulum irritantis. 

. P 7 iSi : 

n Lihrtt^m^i^m mtyida, b SoUrtsr» QCiviliter, 



N I C O S T R A T I 

A Siillost inquitPififtratus, ejmnosamant hahemus edh, 
fuidfaciemus tts qui nos oderunt ? Ac virginem adaman- 
tem Thrafybulo dedit uxorem. 

32. CoMEssATOREs quidam in Pififtrati uxo- 
lem inciderant multaque laicivemillamtum fecerant, 
tum dixcrant. Poftero vero die jam deco6ta temulentia 
rififtratum adieruut cum lachrymis orantes veniam. 
Tum Pififtratus : h Vos quidem in pofierum date operam uf 
ftis fobrii, uxorvero mea heri nequaquam ufquam prodiit ex 
ddibus, Humanitatis erat, quod ignovit adolefcentibus : 
pietatis, quod uxoris honori confuluit, negans talc 
quidquam in illam fadum cfle. 

33. C u M alteram uxorem ducere ftatuiflet , liberis 
if fum percundantibus nunquid in ipfis haberet de quo • 
quxreretur: c Nequaquam^\ni\\xiXy immo ob td potius at" 
teram duco , quod coUaudem vos , . cuptamque mihi aiios ■ 
ifliufmcdt bberos na fct. 

34. D E M E T R r u s Phalereus Ptolemaeum 
Regem adhortari folet , fibi pararet hbros , de re- 
gno, dequemihtari imperio gerendo tractantes , eof- 
quc cvolvetet , propterea quod ea de quibus amici: 
non audent admonere B^ges , in libris fcripia ha- 
heantur. 

35. CuM cxularct , ac Thcbis inglorius humilif^ 
que viveret, audifletquc. Craterem Philofophum, qui. 
ipfum inviferct , multa placide prudenterque de mo- 
derate ferendo cxilio dillcrentem : Male ft, inquit, we- 
gttiisac occupationibus , per quas ha£fenus taUm vtrum non 
tkmMgnofcerei 

NICOSTRATtJS Dux. 

3 5. NicosTRATus Aigivus, cum ab Aichida^ 
mo folicitaretur , tum ingenti promifla pccunia , tum 
cujufcuuquc vellet Lacxnae conjugio , ut Cromnum tra- 
deret , lefpondit : d ^ichidamum non ducere gtnus ah 
Hercule , quod Hercules obiens orbem foleat impr$bos afficere- 
JhppiiciQ 9 ipfe coHtraex probisfaceret improhfis, Laccdaz- 

moni?. 

Si.Chillter. b Civtlitas prHdm* ^ Retortummiru 



A' O P H T H. Li B. V. 3 51 

monii vero hoc nomine potiflimum gloriantur , quod. 
originem ducunt ab Hercule. 

EPAMINONDAS. 

1. S u B Epaminonda Thebano Duce nunquam 
cvenir , ut exercitum invaderet tumuUus Fanicus , 
qui fubito prxter caufam interdum oboriri folet ; eum 
quoniam \ Pan« I>eo ctedunt immitti , Panicum appei- 
larunt. 

2. D r c E R E folebat , pulcherrimum efle genus^ 
moriis in bello mori , b quod hxc mors primum cum 
kude fortitudinis conjundta fit , modo bellum geratux^ 
pro pairia : deiade brevis , non diu aucians hominem, 
aut pauUatim extabefaciens. 

3 . 1 D E M dicere folct , c militum quibus aima ge- 
lenda funt corpus exerciiatum efreoporiere, non iblum 
athletice , verumetiam militariter. Nam athletje tan- 
tum hoc agunt , ut corpore fmt robufto : atmilitem 
oportet corpiis habereexpeditum & agile. Unde & ve- 
hcmeiiter obefis infenfus erat , adeo ut hujufinodi 
quendam expulerit ab exercitu , dicens, quod vix dypci 
tres quatuorve tegerent ipfius ventiem , pei quem nun-f 
quam vidilTet fua pudenda. 

4. I r s E tam tenui s\^\x utebatux , ut aliqnando 
vocatus ad coenam a vicino, cum leperifTct bellariorum, 
opfbniorum & unguentorum appaiatum , confcftim 
abierit, diceus : d E^o te facrificare pntab^m^ non deliciari 
^ illudere, 

5. CaM coquus collegis Epaminondae de impen-. 
diis aliquot dierum rationcm redderct , e non aha de. 
re indignabaiur quam tantum fuillc confumptum olci : 
demirantibus autem collegis, ncgavit fe oflendi fum- 
ptu , fcd molefte ferre tantum oleiexceptum intra cot. 
pushominum. Sentiens oleum cfle natum foris utw 
guendo corpori, non intus cxplendo, lnun£lumicd». 
ait corpus fiimius & injuriae patientius : infufum in vU 
rceia^ leddit delicatius ac fcgniu^. 

5. CnM 

SL.Providentia, h Mors in htUo, Q Ohfu^mlu. iFrm 
galitOA» C ffHgalitAU 



E P A m I N O N D 

C u M feftam diem celebraret civitas , omnefque 
campotstionibus & libidini indulgercnt , Epaminon^ 
das cuidam e familiaribus faaus eft obviam fqualidus 
& cogitabundus. Admirante illo loganteque quid trn- 
dem ellet rei , quod folus ad eum aflfectus modum ob- 
ambularet: a, VtvobiSj inquit, ommbuiebriosac fvcor" 
des ejje liceat. O vocera Principe dignam. Tum niaxi- 
me vigilandum eft Principi , cum populus maximc in- 
dulgetgenio. At non oportet ip(i unquam vacarege- 
nialiter vivere. 

7. H o M I N I contempto qui levc quiddam admi- 
lerat Pelopida pro eo deprecante , b non ignovit , fed 
Amica proillo rogante dedit veniam : dicensejuimodi 
munera a {coitiliis :ccipi oportere, non a militibiis. Pa- 
ratus erat ad ignofcendunj , fed quemadmodum non 
quasvis damus omnibu^ , ita ipedandum eft cui in qua 
caula gratificemur. 

8. C u M Lacedasmonii copias in Thebanos cduce* 
rent, variaque Tiicbanis ferrentur oiacula , quo um aiia- 
viotoriam illis pollicebantut , alia tiiveiia pr.rdi:cb3nt , 
juffit bene promittentia ad dextram tnbuiiahs poni, 
comraria ad larvam, Atqiie omnibus hunc in modum 
difpoGtis-, furrexit, dixitque : c Si volHintu parere D:** 
tihuSi conglQmerati tn hojiem tendere ^ hac vcbisfunt 
craada , oftenfis melioribus : ^uod Jl ad confliciiim /6- 
gnss tirmdicjus fueritii , hac oracula vobis reddita funt y 
oftenfts detcriora poliicentibus. Mirenccoraculorura 
contempftt aui^ioritatem , nec animos militum his dc- 
jici paflus eft : fed inierpretatus eft Deum profpera pol- 
liceri ftrenuis , infaufta limidi-s , quafi a ncbis pendeafc' 
xerum eventus. 

9. R u a s u M cum copias admoveret caftris ho- 
ftium , tonitru fafto , militibus percun6i:antibas quidr 
putaret portcndere Deum: d ^ttonitos, inquit, ejja 
liojies , qtiod eum tales agros haberent in propirojuoy in tali* 
hsu caJlrA fnstarentur, Solertia Ducis non folum terro- 

rena? 

Sl Sohrius Princeps, h Verfona refpeStus, c Oracula 
h mbis.^endent.* d. Ojimum fommods msrpTSr 



A ? o P H T H. Lr B. V. 3 5> 

^em exemit animis miliium , vemm etiam commoda 
*iiterpretatione addidit alacritatern. 

10. Ex omDibns quae prxclare Sc honefte gefijflec 
in vitajillud libi dicebat efle jucundifllmum, quod utro- 
que parcnte vivo Leudrica pugna viciflet Lacedsmo- 
nios. Vir pius non tam fibi gratulatus eft eam obtigifie 
gloriam , <t quam hanc voluptatem ex fe contigifle his 
quibus vitam fuam acceptam krcbat. 

I r . C u M alias folitus efiet un£to corpore hilarique 
vultu prodire in pubiicum , poftridie ejus diei, quo 
feliciter pugnatum eft in Leuftfis, proceflit fqualiuus ac 
fuiTimifius. Amicis autem fcilcitantibus , ecquid illi 
iriolefti accidiilet : h Ntbil y inquit ^fed heriftnfime plus. 
iZCjHo mihi plaanjfe , ejus gaudii internpevAntiam hodte cafii^ 
^o, Adeo metuit airogantiam virBoeotus acmihtaris, 
^nos ncn idsm faciemus , quoties (e.cunda fortUD» 
aura res nobis fuccedunt. 

I i. C u M videret hoc agerc LacedjEmonios, ut eam. 
calamitatem tegerent, c Epaminondas ut palamfaceret 
qnanta fuiflet illius cladis magnitudo , non quibuftibet 
permiiit cadavera tolleie , fed ut quzeque civitas fua au- 
ferret. Ita fa6tum eft ut appareret plufquara millenos 
Lacedxmoiiios interiifie. Hoc ftrategema pro apoph- 
thegmate forfitan adjecit aliquis. 

1 3. J A s o N Theflalorum R.ex veneratThebas,belli 
fbcius futurus. Is cum Epaminondae vehcmenter egenti 
aureprum duo millia miliflet , auium non recepit , fcd 
ipfjin Jafonem intuiius : d iniujliu inquit, tmpcriasipfs 
detcrior, Ipfe vero quinquagmta drachmis ^ cive quo- 
dam acceptis mutuo , pro viaticoejtercitus , invafit Pc- 
loponneCum. Sentiebat iniquas efledivitias, qua:pof- 
feflbrem reddunt detetiorcm : atviri fbrtes glotia vir- 
tutis prxmi^^contenti funt. 

14. R u R s u s cum Artoxerxes rerfarum Rexipfi 
tria Daricorum millia mififlet , Diomedontem Cyzice- 
num af^jcrius increpuit , i\ taatain navigationem fufcc- 
pifietcorrupturus Epamixiondam , eumquc juflit hxc 

verba 

g Piitas, h Secufidis moder^teg^.itdendum. cGlorin, 
d Gloria potior. 



554 EPAMINONDJft 

?ciba ad Rcgem referre : a Si favet commedis Thehdne^ 
Tum , habituru4 eft Epaminondam amicumgratis : fin mi» 
7m4, hojlem, Quid hoc animo iiicorrupiius, non alio Ipc- 
^iante qiiam ad patriae commoda ? 

15. CuM Argivi Thebanorum cflentfocii, Athc- 
nienfium oratores in Arcodiam milTi vituperarunt 
uiramquegentem , & CalJiftratus Rhctor Orcftem & 
Oedipodem civitatibus cxprobrabat. Nam Oreftes Ar- 
givus fuit , Oedipus Thebanus. Interim furgens EpamL- 
xiondas ; b Fatemur^ iuquit , Apud nos fuijje qm patrem 
ccciderity apud t^rgives qui matrem necarit , fed eos ejni ho& 
fatrarnnt nos expulimtt4 , ^thenienfes receperunt. TantO 
compendio convicium retorfit in au^ores. 

15. I N Spartanos qui muha magnaque crimina. 
Thebanis objicicbant : c Ht nimirum fecerunt , inquit , 
ut breviloqtientia uti dejliteritis, Solent Laceda;monii dc 
breviioquentia gloriari , fed aThebanis muiiis affcdi 
calamitatibus multa dicere coacti lunt , de iliis con- 
querentes. 

17. P o s T E A quam Alexandium Pherxorum Ty^ 
lannum Thebanis infenfum , Athenienfes fibi feciirent 
amicum acfocium, ifque polliceretutillisreperfedu- 
lam ut minam carnium emcrent (emiobolo , videlicet 
fignificans fe tantum pecudum ac jumentorum adda- 
iturum e prsda : Epaminondas fubjecit : d ^At nos , in- 
quit , KAthenienfibus ad cocjuendasifias carnts ligna gratit 
fuppeditabiraus. Nam filvas ipforum fuccendemus, fi fe piu4 
fatis admifceant noflris tiegotiis. 

18. C u M ftuderet Boeotos , otio dilTolutiorcs , 
continenter in armis habere , firnui ut Boeotix creatus 
cft Imperator , his verbis illos adhortatus cft : e Pojl^ 
hac confultate viri , nam p ego militia prafe6ium agam y. 
vobis mititandum ejt : adimens illis fpem oiii fub tali 
Imperatore. 

19. Reg I ON EM quandam fupinam &campe- 
ftrem beili orcheftram appellabat , veluti iheatrum un- 
4« late pateret profpedus. / Eam dicebat obtineri noo,. 

pofie, 

a. Patri.t commoda» h Integre. c Mtferamultiloquia^ 
d MnA. e Militia laboriofa. f Vtgtlantt^, 



A F O P H T H. L I B. V. %SS 

pofle , nifi tnanum fempcr fcuti ioro inrertam habcrenu 
Nam qux montibus cinfta funt , minore negotio tue- 
inur. Campeftris Regio quoniam pater omnium in- 
curfionibus, armis tucnda eft. 

zo. CuM Chabrias circa Corinthum paucosThc- 
banos fub mcenibus avidius pugnantes proftravillet , at- 
que ob id trophaeum erexiftet , Epaminondas deridens 
hominem dixit : 4 Heic fine decebat non trofhmm , fei 
HecatAum eredum ejfe, Vcieres enim ante poitas in tri- 
viis congmenier Hccates imagincm ftatuere folent , veL 
ad indicandam viam, vel in gratiam (epultorum. 

21. C m D A M nuntiana, quod Athenienles exei^- 
citum no;is inftrudum armis in Peloponnefum mifif" 
(ent : b ^uid, inquit , num igiturgemit ^ntigenidas , fi 
Teliis novas habet ttbias ? Tellis autem crat tibicen pelfi- 
mus, Antigenidas optimus. Significabat Athenienlc? 
fruftra novis armis inftrudos, cum his nefcirent uti. 

22. ScuTATUM militem lenferat a captivo quo* 
dam magnam pecuniarum vim accepilfe. HuicEpami- 
nondas : c Jliihi, inquit, redde clypeum t tibi vero caupo^ 
nam emito , in qua vitam degas, Pofthac enim nolcs eo* 
dem modofubirepericulum , quippe jam unusdenu- 
nicro divitum ac beatorum . Redte judicavit, timidum , 
m eft in proverbiis , effe Plutura. Magis enim metuit; 
morcem, qqi domi habet unde pofTit fuaviter vivcic. 

23. Interrogatus quem arbitraretur Du- 
ccmpraEftantiffimum , feipfumne an Chabriam an Iphi- 
cratcm : d Id, inquit , judicatu perdijftcite eft donec vivi^ 
mus. Alludensad illud Solonis , ncminem dicendum 
beatum ante obitum. Quandiu vivit homo , poteftfic 
ad meliora proficere, 6c ad deteriora degenerare. 

24- CuM e Laccdxmonereverlbs , cum fuiscollc- 
giscapitispoftulareiur , ut qui praerer legem , Boeoticx 
prxfefturae menfesquatuor adjcciflet, julfit; ut Ducesin 
ipfum rejicerent criiiien tanquam vi compulfi. Ipfe au- 
tem pro dixit , fe non hnbere fermoncs faftis mc- 
Uores: fcntiens ipfas res geftas rco patrocinari debcre. 

£luod 

ZTrophsum riiiculum. b ^rma indigna viri. C Miies 
ditatus. d Fttiis vtla fpeciandus. 



5>5^ EpAMINOND^ 
A ^od/f, inquit, omnino dtcendum efl aliijutd ApudjU' 
dtces , peto ut cum me occidewn , columna damnatioms f i- 
tulum infcribant , cjuo Graci videant , quod Epaminondat 
Thebanos noLentes coegerit Lacomcam , qUiZ per quingen' 
tos annos capi non pcterat , ac Mejfenam incoluerat an^ 
nis C C X X X. igm ferrcque populart , tum ^rcades inter 
fe conciltare , refcjueilLortim componere , denique Gntcos li- 
bertati refituere. Nam hxc illo tum Imperio geftalunt. 
His auditis judices difceflcrunt multum lidentes , ac nc 
calculos quidem de ilio colligcre voluerunt. Quod to- 
tiuscau(2E periculum a Ducibus in fe unum recepit , du- 
bites humaniufne fatlum Ct an animofius : funulau- 
lem docuit quantara fiduciam homini piacltet egregio- 
lum meritorum confcientia. 

25. iNfuprema pugna apud Maticcam (auciatus, 
A delatufque in tentorium , vocavit ad fe Daiphantum, 
poft ilium lollidam, ubi audivit eos viros inteiifte, juflit 
omitti beilum cum hoftibus, quaudoquidem jam exei- 
citusDucesnon habebat: ac veibisipia res tcftimonium 
prxbuit',. quod Epaminondas optime co0et civcs ftios. 
Et hoc videtur apophthegmatibus adjccium. 

z6. M E N E e L X D £ 8 iavidcns Epaminondae glo- 
lis, fuafit populo ut pacem habexeatbcllopotiorem. 
Cui Epaminondas : c Falii^, inquit, ctves tu^s^ qui otii no» 
tairie eos ad fervitutem v§c4s. Pax cnim bello paTatur, nec 
eam tueri licet, nifi cives fint ad beliura inftrufti. 

27. E r D E M exprobranti quod non duxilfet uxa* 
tcm : d HuHius , inquit, conplie, © Memclida , hac in re 
minus uti velim quam tu»» Notansiilum quod uxorem 
haberct pamm iecundas famas. 

28. RuR-sus cidem objicicnfi quod Agamemna^ 
cisgloriam afmularetur : e Falieris , icquit, nam tileto- 
tius Gracia prajtdiis ujus decem annit vix: unam cepit ur^ 
bem, ego unius hujus urhis prajidiist uno die prcjligatis Lace-. 
iUmonits titarn Graciam Itheravi. 

29. C I V I u M fuorum injuiiaspaticntilTime fere- 

bat, 

a Fiducia meritorum. b Ducis prjecipUA viBoria fpes, 
c Pax bello parra. d Morfm xc6ius. c .^ga^ 
mmnona,major^ 



A •? © P H T H. L I B. V. 357 
l)at , dicens , effe nefa^ irafiipatria : quemadmodum pa> 
remum injurias ulcifci pietas vetat. 

30. PELori DiE increpaati quod nullos toll^- 
let liberos , male in hoc confulens patriae : a Vtde , in- 
quit , tu peji^ ccnfula^ , qut talem patri^ Jiitum reli^te^ 
rusjts. Habebatenim Felopidas filium imprcbum 6c in» 
famcm, Jiithi , inquit , LtuCtma pu^na pro Itbcrit erit , 
nuncjuam interitura. In hoc enim lufcipiuntur libcri , 
ne pcreat naftri memoria, At hoc meliusprxftanr cgre- 
gia facinora : nam libcii fiequcnrer ofFurcant parcntum 
gloriam. 

31. C u M fentiret vulnus eflc Icthak , non prius 
ferrum cduxit, quam audifiTet Thebanos vicifle : h Tum 
fatis, inquit, vtxi, invi6iiti emm xiorior .* 5c cdudo ferro 
protinus efHavit animam. 

32. Valerius narratiUum quzcfifle , an ipdus 
clypeus cflet lalvus : ut audivit (alvum, logafle an hoftcs 
eflent devifti. Cum audHTet penes Thebanos eflc victo- 
liam, ita loquutum militibus. Nerz finU commtlitones vi^ 
t£ me£ , fed melim ^ altius initiuwi adi-enit. Nunc etiim 
vefler Epaminonda^ nafcilur^ quia pcmorittir. 

33. Cu M illi per invidiam & contumelix gratia 
fordidus quidam &contcmptus. c Magiftratus delega- 
tus cflet a populo Thebano , non afpernatus cft diccns, 
non folum Magiftiatum oftendere virum , fed virum 
viciflim oftendere Magiftratum : ttaqae geflit , ut dein- 
cepstanquam honeftum muuus a multisambiretur , 
cum antea nihil aliud fuerit , quam cura fordes & ftcr- 
cora^x angi^ortisejiciendi. 

3^. I D E M cuidam egeno mandavit , ut a qaodam 
cx amicis ipfius talentum pcteret . petiit & accepit. 
Amico percun^tanti cur id jufliflet : d ^ofiiam, inquit, 
ille cumvirfic probtn , inopia premtttir : iti vero divis es ^ 
multa de pptblico depeculatus. Epamioondas ipfe paupei 
hac ratione fubvcnit egenti. Bonorum enim piobrum 
cft. viium probum cgerc neceflariis. 

3j. Tempor£ bclli Leuitrici cum accepiflct 

qucn- 

t EenefAStaproltherU. h Morsgenerofa» c Vir Ma^ 
gifratum ornat , ^BcniimttT, 



PtLOriD^ 

quendam ftrenuiim virum periiflc niorbo, pcrjocunt 
dixiflfc fertur : a. Vndefuit iUt mcrundi otium in tAntis ne- 
gotiisl Frequcnter autem non niinima morbi parseft 
imaginatio metufve raorbi. Hunc languorcm folet cx- 
cutere negotiorum ardor. 

PELOPIDAS. 

1. PELoriDAS in praefedara rci militaris Epa* 
minonds collega, cum amici dicerent illi rei necelTariae, 
videlicet colligendi pecunias, nullam efle curam : b Jta 
perlovem^ inquit, nicejfariayfed huic Nicomedi : often- 
ilens hominem claudum ac mancum. Senfit fortibus 
viris nihil efle opus pecunia. 

2. U X o R I qux ipfum ad bellum proficifcentem 
rogabat muliebriter ut leivaret (eipfum : c ^Ui, inquit, 
ut tfihuc faciant mojiendt p4nt. Nam Princeps ac Dux hor- 
tandus eft poiiiis ut fervet cives. Vox Impcratore digna, 
cujus eft civium multorum falutem fuae unius inco- 
iumitati anteponere. 

3. C u M e militibus qaiipiam qui videret Laccdac- 
monios per anguftias montium adventare , dixiflet Pe- 
lopidae , incidimus in hoftes : d ^ipotius nos in iUos , 
iaquit, quam in nos iUi ? 

4. A B Alexandro Phaereoram Tyranno praetcr foe- 
deracaptus ac vin6tusFeIopidas, convitia congeflit in 
foedifiagum : ut autem iratus illc dixit, Mori properas: 
« xAdmodumy inquit, f ma^is in te es:afperentur Theha^ 
7iiy tuque citiusdes pcenas violatifcederis , Diis pariter atqut 
hominibtts invifus, 

j. T H E B s Tyianni uxor adiit Pelopidam , dixit- 
que fe mirari quod vind^us eflet lam hilaris : / ^At 
tgo , inquit , magis te miror , quod non aUigata feras 
iAlexandrum. 

6, P o s T E A quam Epaminondas Pelopidam libc- 
fum reduxiflct, ajebat fe gratiam haberc Alexandro, pct 
quem experimento comperiflet , fe non tantum ad beU 
1 nm, fed ctiam ad mortem bene animatum efle* 

7. CuM 

a Otium. b Pecunia contempta. c Dux aliorum fer^^ 
vator» d kAnimofe^ t Lfb§re» £ Mortii contemptns* 



A p o p H T n. Li B. V. Ij-f 

7. C u M Pharfali congtefius ellet cum Alexandro 
rhera:orumTyranno, miliics admonuerunt, duploplus, 
Theflaloium eflecum Alexandro , quam ipleThebanos 
haberet : a Trf«fo, inquit , melius nohts erit y plnres enira 
vincemus. Hoc & alteii cuidam adfcribitur. 

8. De eo. Phuarchus Sympofiacon libro fecundo 
refert quiddam per quam feftivum. Convivium agitans 
cum collegis Ducibus , in finc convivii bibit acetum. 
Percunitantibus num id conduceret ad fanitatem : 
h NefciG , inquit , illud fcio , bonum ejfe ad hoc , utiqmi 
meminerit domeJlicA diata , Jtve domejitc&rum ne^etiorum , 
Ifntiens conducere adverfus crapuhm , &conferre fo- 
brietati : fimul indicans fe domi parcilfimo vidu age- 
le (blitum. 

MANIUS CURIUS. 

9. M A N I u s Curius nonnullis arguentibns quod 
cx c agris bcllo partis partem exiguam unicuique mili- 
tum diftribuiflet , magnam veio Reipubhcx , optavit a 
Diis , ne quando exifteret quifquam Romanus, cui ager 
exiguus videretur , qui poflei alere dominum. Senticns 
eum non efle Romano dignum nomine, qui plusappc- 
tcret quam quod ad vidum frugalem fatis eft. 

10. Samnites poftea quam ab illo fuerant dc- 
vifti, vencrunt ad Manium Curium , acmagnamauri 
vim offerebant , atque id temporis forte rapula coquc- 
batilhs fi£tihbus. Refpondit autem Samnitium legatis 
huncin modum : d Nihil opus ejl auro talem coenanti 
canayn : fiki vero potius ejfe aurum p^jfidentibus imperare a 
(juam aurum habere, 

C. F A B R l T I U S. 

11. C. FAiiRiTius cum audiflct Romanos \ 
Pyrrho devi^^os , ad Labienum verfus : e Pyrrhus , in- 
quit , non Epirota vincerunt R^manos, Sentieos unius 
Ducis ingenio vidtoriam acccptam ferri oportcre , non 
victuti miiicum. Hoc pa^o Romani nominis ignomi- 

niam 

a CeneroptoA, h Frugalitas. c ^Agrimodui, d 
fumffretum. ^DHXiregius, 



iiiam elefavit , quicum Epirotisellent viirurc fuprt-iev- 
res , hoc folo erant infeiiores , quod non h;ibcrcnt Du- 
cem Fyrrho fimilem. 

12. CuM Pyrrhaspro redimendiscaptivis multum 
auri mififiet, aurum quidem non acccpit Fabritius. Po- 
ftridie vero Pyirhus maximum elephanrum emifit . qui 
ignaro Fabritio a tcrgo lubito barriens apparerct. Id ubi 
fadum eft, rerpiciens Fabritius acridens : a Me^ inquit, 
nec atfrum heri ^ nec hodie hellua fecit attonitum. Senlit 
Pyrihum hoc dc induftria egifte , ut quoniam auro bo- 
nifque verbis deliniri non poterat, immani voce bdluas 
tcrreretur. Scd expeitus eft Pyrihus animum undiqua- 
que incxpugnabilem. 

13. P Y R R H o veio hortanti nt Fabritius apud (e 
ageret , Imperii fbcius fururus : i Netibiquidemifihue 
expedierit , inquit : Nam Ji Epiro'a mfirum mrumque per^ 
Tiorinti mihi Regi quam tibiparere maUent. 

14. F A B R I T I o (am confuli mifitepiftolam 
Fyrrhi medicns , qua promittebat fe Regem veneno ne- 
catumm ft juberct. At eam epiftolam auc^:ore non pro- 
dito ad Pyrihum rerrfilit , jubens iilum fibi cavere , qui 
peflimus efiet judex, tum amicorum , tum hoftium. 
c Sentiens eum eos habere pro hoftibus quos ample61:i 
debebat fi fatis noviflet , & hos pro amicis ducere , qui 
pejus illi velient quam hoftes. 

15. C^TERUM ubi compertis infidiis Pyrrhus 
medicum egiftei in crucem , d Fabritio captivos gratis 
iemifit. At Fabritius noluit eos gratis recipere ,^ fed 
parem captivorum numerum remifit , ne a Pyrrho pro- 
diti veneficii mercedem accepilTe videretur , negans fe 
hoc indicium fecifle Pyrrhicaufa, fed ncRomanivi- 
dercntur dolis hoftem occideie , ut qui viribus fupcraic 
nonpoftent. 

i^. Fabius Maximus quoniam cum Hannibalc 
confiigcrc detre^aabat , (ed mora copias illius & pecu- 
niatum & commeatus egentes attenuebat , (equens il- 
lum per afpcra montuolaque , ac fubinde obiter (e/e 

OppQ- 

a %AmmusinexpHgnabilii, b Fiduciajhi* Q Fidesi» 
hdftem» d Nihi^^ratis* 



A p o r H T H. Li B. V. 35r 

opponens, a nonnullis per ludibrium dicebaiur , Hanni- 
balis padagogus : hoc conviiio nihil commotus peige- 
bat fuura inibcutum (equi, dicens apud amicos : a. 
dtiJerta convin.iqne ?neTuat ^ eam fibt videri timidiorem 
bis .y.ii fw^tunt hojles. SenGt hcc turpius elle timidita- 
tis vitmm 5 quo levius eft periculum. Nihil autem le- 
vius.dictis, quxqui forniidat , quomodo iubrUnebit 
impctum holtmni ? 

17. C u M de Minutio illius collega , .quoniam 
nonnulios hoftes dejecerat , b multus efTec oiius lu- 
mor , tanquam de viro sioirine Romano digno , ait , 
fe magi- iecuiidam Minutii fortunsra , quam adveilam 
pertimefcere. Sentiens iihus temeritatem peiiculofill 
limam eiie Pvcipublic.T , quam fi rerumiuccelllis attol- 
leret , in cxtrem.um difcrmTen adducluium univerfum 
pcpulum Komaiium ,fed adveiiiscafibusfuturam mo- 
derationem. 

18. Paulo poft cum Minutius hoftium infidiis 
leptus in liimmo eilet periculo , ne cum fnis copiis peri- 
let , Fabius e moiitc movensexerciium venit illiauxi- 
lio, m.ultifque trucidatis hoiiihus ipfum eripuit. c Hoc 
faclo Hannibai ad fucs dixii. Nonne vobis Ltpenuracro 
prsdixi fote , utillamontnna nubes nobis aliquando 
tempcilatem imimittcret \ Hoc Hannibaiis non Fabii 
di(Stum huc aiiunde fafpicor adlcriptum. 

19. PosT calamitatem quam Romani accepeiant 
apud Cannas , ctcatus Imperatoi cum Claudio Mar- 
cello viro audaci , femperquc geftienticum Hrinni- 
bale confiigeic Fabius potius fperabat futurum. , ut fi 
pugna abftineret , Hannibalis exercitus diciu temporis 
deficeret. Id lentiens Hannibal, dixit, fe magis for- 
midaie Fabium a pugna quielcentem , quam Marcel- 
lum pugnantem. Ncc hoc eft Fabii apophthcgma , fed 
Hannibalis. 

20. M i L E s quidam Lucanusdclaius erat Fabio, 
quod no(Stu frequenter ccaftrisclam excederet , amorc 
cujufdamfoeminae , Fabiuscum audifletillum alioqux 

in 

a Convitia contempta, b Temeritai. c fjcete, 
d Cun^aiif, 



3^2 Fabritii 
inrebus belli prrcclarum efle virum , juiJitcIamapprc- 
henfam mulierem quam amabat miles , ad fc perduci» 
qux fimul ut addu6la eft > juCTit accerfi virum, ad quem 
ita locutus eft : a ^aud cUm mhufutt , te prster legem 
militavem ahm£fare k cajlrli .* at nc id quidem priu^ noi la^ 
tuerat te probum eJfemiUterh y proinde errataante bene ge^ 
JIh condonamH6 , caterHm pojihac eris nobifcum : nam hu^ 
heo Jidejujforem. Et produ^tam mulicrculam illi com- 
mendavit. 

21. Tarentinos Hannibal piaefidio impofi- 
to tenebat arcc excepta : Fabius itaque dolo quam lon- 
giflime excrcitum fuum abduxit ab urbe , quam ubi cc- 
piffet diripuilTetquc , fcribae pcicun^lanti , quid de tem- 
plorum (imuiachris ftatuiflct : b Relinquamiu , inquir, 
Tarentinis Deosiratos. 

22. C u M M. Livius fibi poftularet acccptum ferri, 
quod Fabius cepifTet urbem Tarentinam, videlicet quod 
in arce prasftdium habuiftet : C£teris jadantiam hominis 
deridentibus : c Vera^ inquit Fabius, narra^ : nam nijitu 
civitatem amipjfes, nequaqnam ego receptjfem. 

23. Fabio jam fene filiusilliasconfulfaif^us cft, 
qui cum publicitus multis audientibus habuiftet oratio- 
nem , Fabius confccnfb equo prscedebat. Cum autem 
juvenis lidorem mififfet , qui patrcm juberet cquo de- 
lcendcrc , alii quidcni fa6ium hoc avcrlati funt : at Fa- 
bius ab equo deliliens, non habita aetatis ratione accur- 
lit , ac filium complexus : d Euge , inquit , fili , fapit 
qui intelLiiOA quibus imperes , & quam magnum magifir^t' 
tum fufccperu, 

24. C uM Minutiusgloriaretiir , ipfiusopera mul- 
tum majeftati Fabianac dignitatis deccflifle : e Sifaperesy 
inquit Fabius , Minuti , reputares ttbi sam Hanmbale cer- 
tamen ejje potius quam cum Fabio, 

2y. DicEBAT abfurdum videri , fi cum cquos 
Sccanes venaticosfamiliaritate ciboque cicuremus po- 
tius quam catenis ac verberibus : hominesferocesani- 
mo, non humanitatc ac beneficiis nobisconciliemus, 

fed 

a Error meritis condonatis. b Facete. c JaHantia elufa. 
d Confulatus majejloi, e Graviter, 



Apojhth. LiB. V. 553 
fed afperiores in illos fimusquam agricolx funt in ca- 
prificos ac malos filveftres & oleaftros , qiii has non pro- 
tinus excidunt, fcd infttione docent mitefcere. 

25. F A B I u s Maximus congiariorum cxiguitatem 
notans, a. dixit non efle congiaria, (ed heminaria. Con- 
giaria dicuntur donaqux dantur populo. Congiusau- 
tem menfurje genuscft , qua multo minor eft hemina. 
Ad menftiram igitur alludens , negavit eflc ccngiarium, 
ied heminarium. 

H A N N I B A L. 

27. H A N N r B A L a Minutio quem infidiis obTc» 
derat , per Fabii copias depulfus , ubi lediflet ki caftra » 
dixifte fertur : b Eo pralio viBum k fe Minutium , fe 4«- 
tem k Fa6iofuiJfe fuperatur» t vidclicctex cadem pugna 
vid^us & vi(^ot rcdiit. Ferierat enim Minutius , ni Fa« 
bius fuccurrillet. 

2S. C u M Marcellus aliquot diebus contlncntei 
cum Hannibalc conftixiftet vario Marte , dixit Hanni- 
bal , c fibi rem cGk cura hoftc, qui ncc vi6tus ncc vi^lot 
noffet quiefccxe. 

29. CuM Fabius fimili arte rcccpillct Tarcntum , 
quali Hannibal ccperat : d Et Roma , inquit Hannibal, 
fuum habet Hannibalem, 

30. C u M Romanorum Lcgati conditiones pacis rc- 
tuliflcnt apud Carthagincnfes , & pifco quidam au- 
lus cffct fuadcrc bcllum cum Romanis redintcgran- 
dum, Hannibal indignc fcrcns , homincm imbellcm 
dc rebus arduis loqui , adhuc dicentem e fuggcftodc- 
turbavit. Hoc fa6ium tam violentum in libera civitatc 
demirantc & indignantc multitudinc, Hannibal coil- 
lcenfo fuggcfto dixit : e K^minem mirari debcre , Jt tjui 
kprimiiftatim annii Carthiiginem reltcfuijfet , interim Ata- 
tem omnem in bellit & armistranfegijfety minus nojfit urba- 
nas confuetudintt : hoc ptzfatus pacem fuaderc coepit , 
& perfuaftt. 

3r. CuM adcflctdics quoprimam pcnConcm cxi- 
Qji gcbant 
a Humanitas cicitrdt cptime* b Vii^or c5r viCius, c Ver^ 
tinacta vincit, d Do. fn doltm vincil, c Hitit^LTisforosia, 



3(^4 Hannibalis 
gebant a Potnis IU)iiiani , a totus populiis ad tributi 
mentionem iiigcmuit , at Hannibal inttiriin efluleii- 
lit. Ea de re increpatus ab Hafdrubale Hedp , negavic 
eam rifum fuifle gaudcntis , fcd aliorutn fcra* ck iiia- 
nes lachrymas deridcntis , c]ua: nunc jfi leviorc inalo 
nianarent , cum aniea potius manare debuerint , quo 
tempore Romani clalJes , arma 6c ampiifjimarum \i' 
iroriarum fpolia Pccnis detialierent, ac Leges vittis im^ 
ponerent. 

32. CuM Hannibal apud Cannas felicifiime pu- 
gnaflet , amicis fuadentibus ut fugient&m hoftem inle- 
quensin uibem irrumperei , non obtemperavit» 

rcm Barcha Carthsginieaiis adeo indigne tulit , lu ex- 
clamarit : h Vincere fcis Hanmbal^ vi^oria uti nefcis. Hoc 
dictum Titus Livius ttibuix JMaharbaii. 

33. H A N N I B A L Gifconi nuntianti fbi admi- 
labilem videri Romanorum inftrudtorum adpugnam 
numevum : c Immo aliud , inquit , mirabilms tefin^^n. 
Quidnam hoc elTct lciici:anti Gifconi. ^ied ex tam nu- 
??;erijp', ^inquir , hcmvium miiltitudme ^ nuUus £i,ppellatur 
Gifco. Is Ducis jocus multum timcris dctraxir , ,niul- 
tumquerdacritatisaddiditmilitibus. ' ' , 

34. I D 1. u profugiens apud Amiochura Regern 
agebat. Is oftendit illi limm exercitum Baibarico appa- 
latu magnifice inftru^ium , fed ad praidam magis quam 
adbellum. Hsec omnia cum diligenter ciTetconiem- 
platus Hannibal , fogavit Antiochus , num hcec omnia 
fatis cfTent futura Romanis. Tum Hannibal : d Plam 
fatisarbitror , etiam f avariffimi f nt Romani, Lufit roe«« 
nus ab inexlpc<Siato : Rex de prielio fcilcitabatur , iftc 
lelpondit dc praeda. Quid enim aliud eft miles imbel- 
lis , auro , argento , caetetifque rebus ad pracdam invi- 
tantibusinftruiaus? 

35. I D K. M adhuc puer , e cum quaereretur dc 
finiendo odio inter Romam & Carthagincm , pedcm 
infixit folo , ac pulverc fufcitato tum demum finem 
belli fore dixit , cum alteia pars in habitum pulveris 

cfTet 

SiLachryma fera,- hVtivi£ierU. c JRidicule, d Bxer^ 
citusprM^aftuu QOdium pertfeax. 



A r O P H T H. L T B. V. ^6^^ 

cflet reda6l:a. Agnolcasingenium exirio RomanJegcn- 
tis natum. 

3d. I N T E R Scipionem Africaniim Sc Hannibalem 
ortuseft fermo deprasftantiaDucirmi Cumque Scipio 
rogailet quem piimum efle cenlcret , refponcik: a 
lexand^um Miignum^ queni {scundum » Pyrrhum Eptro^ 
tarum Rsgem .* quem tertium , leipfum nominavit. 
At quid , inquit Scipio , (i me vicifles ? Tum , inquit, 
mc neque fecundum , neque tertiuvt , fed omnitim pnmum- 
cenfutjfem, 

37. Hannibal bibiturus veneniim quod in 
cum ufum paratum habebat, dixit : h Solvamtts in- 
gtnticuYA pQpulum^R^mmum. Aut utLivius refert. SoU 
varnus d:utina cura fopulum RcmAHum ^ quandc mQrtem 
fenti exfpeBare tongum cenfet. Id poftremo male habebat 
hominem , quod Romanis jam non poflet aliquo pado 
moleftus elTe. 

38. P o s T viftoriam Cannenfem , (i Haniaibal refta 
petifTet Romam , potcrat in Capitolio prandere : fed 
frui quam uti viiflotia maluit, Campaniam acTarentum 
per^grans : ubi mox & ipfc & exercitus ardore adeo 
clanguit , ut veriirimc di<J^um fit , Capuam Hannibali 
fuiiTe Csnnas. c Siquidem inviclum apibus , indomi* 
tam armis , Campania (ble , & Bajx fontibus calidis tc- 
pentes fubegerunt, Rcfert Florus. 

S C I P I O M A J O R. 

1. S c I p r o fenior fi quando vacaas a negotils 
bellicis in literis vcrfaretur , dfcere (blet , d (e nun- 
quam ininus efie oriorum , quam cum efJct in otio. 
Scnfit fe id temporis non dare animimi otio in volupta- 
tibus - fcd de Reipublicas commodis m.uka fuo cuni 
animo trafhre. 

2. r o s T E A quam Carthaginem Novam quar erat 
Kifpanorum, armiscererat , militcsquidam vir<?inem 
ckganii forma captam ndduxerunt , eiquc tradidcrunr. 
Heicillc: e Lthenter acciperem , iiiquit, f privAtttstf^ 

Q_3 

Z rrafiantia. b Odium pertinax. c Vofupta/ emollit »4- 
domitos. dOtmmfapietitii. c Imperatcr ca/fjis* 



3<S^ SciPIONlS 
ftm , mn Jmperatcr. Juvenis infigni pucllae forma coi- 
lumpi nonpotuit> quo minus meminiflet quid dece- 
let Impcratorem. At multi funt hodie, qui ob hoc 
ipfum fibi credunt tum licere , tum dccora efle omnia, 
quod funt Imperatores. 

3. R u R s u s cum obfideret oppidum humili lowo 
{Itum , prominente illic Vencris templo , jufTit illuc 
piofiteri vadimonia, tanquam tertio poft die jus ibi red- 
diturus. a quod fc fafturum prxdixit , fecit urbe 
capta ; tanta erat fiducia vidoiis. 

4. I N Sicilia percunftanti cuidam , qua ic frctus 
claflem cducere pararet in Africam , oftcndit viros ai- 
matos treccntos fefe cxcrcentcs , praEtcrea turrim ex- 
celfam mari immincntcm , & ait : i NuUhj horum efl ^tii 
non €»nfcenfa turrifemet in mare pracipitaturus Jit , fijhjfg» 
ro : fenticns non perindc rcferre quam nnmeiofam 
cducas multitudincm , modo foitis Dux educat cxcrei- 
tatos & dido audientcs. 

5. U bi tiajccit in Africam, ac tcrra potitusho- 
ftium caftra concrtmaffct , Carthaginenfesmiflis Lega^ 
tis foeduscum Scipioncpepigerc , pollicentcs lc & clc- 
phnntos camelofque , & navcs, & pccunias datuios. 
( Cxterum pofteaquam Hannibal abnavigaflet ex Ita- 
lia Carthaginemr coepitillos conventoium poenitere, 
eo quod jam animum recepiflent. Id audiens Scipio , 
negavit fe etiam fi ipfi vellent , pada fervaturum , nifl 
prius impeiatis adderent talcntoium quinque miliia , 
hoc nomine quod Hannibalem accerfiflent. 

6. A T poftea quam Carihagincnfes vi ada£ti Le- 
gatos defoedere acpacead Scipionem mififlent , jufllc 
cos qui venerant protinus abire , tanquam aon auditu- 
lus eos prius quam L. Terentium ad fe petduxiflenr. 
Erat autem Terentius Romanus , d vir probus & hu- 
manus, qui in bello captus a Poenis detinebatur. Quem 
ut adduxerant, Scipio pro tribunali fedens homincm 
apud le coUocavit : moxque auditis Legatis bellum dif- 
folvit. Porro Terentius tanti beneficii memor riium- 

phan- 

a Fiduciaeventus. b Miles dicio audiens Q%Animta 
frafins» d Humamftr &^at^. 



A P © P H T H. L I B. V. 3^7 

phactem Scipionem fequebatur pileatus , veUu illius li- 
bertus ; quiu & Sdpione mortuo ad exequias ruultum 
exhibuit , aliaque ad funeris cekbritatcm pertinen- 
«ia ftudiole procuiavit. Sed de his pofterius. Heic in 
Scipione quidem habes eseniplum bcneficii cindide 
fimul & honoriiicecollaii , in Terentio vero memoris 
aDimi fpecuncn. 

7. PosTEA quam ILomani trajecerant in Afiam 
adverfus Antiochum Regem , ij^:jue Legaios ad Scipio- 
uem de pace miliflet : a, Id.. inquit Scipis ^pri:ts factHm 
epwtiiit , non nunc cum ^frsnnm ^ fjjfonm Tcc-ct tjh, Al- 
lulit ad Apologum de equo fcflbre, notiorem quara 
ttt hcic ilt commemorandus. 

%. S £ N A T u s decreverat ut pecunias lumcret cx 
xrario : at cum quarftores xraiii negarent le eo dic aper- 
tUJOS : b Jpfe y inquit , aperiam^ q^andc mea caufa c:ati- 
ditur , qui tanta pecuniarum vi ripieisrim arantrm, Va- 
cua non clauuuutur , eo Scipiu per jocum dkebat , libi 
hoc iaboris rufcipiendum ut aperiret , qui fuiflet in cau- 
fa ut tam dihgenter dauderetur , ut qusftores diei fpa- 
tium quxrercnt ad rccludendum. Exemplum ingcotis 
fiduciae mcriiis quafitx. 

$>. C u M a pctihis tribunis plebis , multis nomini- 
bus accu/aretur apud populum Romanum, nihil ad cri- 
mina rcfpondit , tantum hoc dixit : c Hoc die , i^i- 
rittiy Hannibalem ^ Carthapnem devii i : proin ipfe fum^ 
pta corona in Capitci.um afcendo , Jovi Oprimo Maxtmo 
facrificaturu! : fi tjuis de me fitffr.i.^tHm fer-t Viiit , ferat. 
Hxc locutus afccndebat ad Capitohum rciiclis accufa- 
toiibus, nondum perorjia caula. Tantuiu \3let egrc- 
giorum iu Rempublicam meriiorum fiiiucia, ut rc^^r.ie 
judicii rigor veiius lit in ovaiionem, & icus proluppUwc 
cgerit triumphantem. 

10, Sc I p I o Afiicanus quibufdam calumnian- 
tibus , quod parum ftrcnuus pugnator eftct : d Im- 
peratorem y inquit , me mater, non btltatorem gemttt . Si- 
gnifkans in Imperatorc plus babcrc inomcnii (b- 
0^4 Icrtiam 

a FrennmreceptMm. b Ftdncia rnentvum. Q Fidit^A. 
Tneritgrwv. dGtriirofc, 



^6S T. Q_u I N c T I r 

lertiam ac prudentiam in confiliis , quam vircs in 

piccliis. . 

I r. I D E M dicere fblebat , a hofti non fblum efTc 
dandam viam fugicndi , verum etiam muniendam : 
docens moderandam efle vidtoriam , nec feviendum in 
€0s qui conrra ferre arma deftitiflent. 

12. Idem militi cuifcutum erat elegantiusoroa- 
tum. ^ No« miror , inquit quod fcutum tantn cura or- 
narii i in quoplus haheoi prajidii qunm ingUdio fignifi- 
cansilhim ignavum militem. Clypeustuetur , fedgla- 
dius fortitudinis organum eft. Quanquam hoc idcm 
de altero Scipione narratur inferius. 

13. Idem dicere folct , c iiquibus fucit equi fc- 
rociores tradunt cos domitioribus , ut his faciliori- 
bus poffint uti. Sic homincs fecundis rebus eiTrcna- 
tos, fibique prsfidcntes tanquam in gyrum rationis 
ac do£lrin3c duci oportere , ut pcrfpeiJt^tf mm huma- 
iiarum imbecillitate , varieiatequc fortiih^ , reddantui 
modeiatiorcs. 

14. D I c E R E fblct , in le militari turpc verbum 
cfTe. d Non putiaram : quod aliis in rebus intcrdum 
locus datur malc indituta pofterioribus conliliis melio- 
libus corrigerc : cjetcrum quic ferro peraguntur, ea nou 
oportct temere aggredi , quod hic errorfere cft inemen- 
dabilis. Idcm didtum locum habet &: in his , quns (e- 
mel faita mutari non poflunt , ut in ducenda uxore , 
in facris ordinibus. 

1$. CuM hofte dicebat non efte confligendum , 
e nili aut invitaret occafio , aut urgeret necefiitas : 
quod incogitantis ftt , oportunitatem oblatam negli- 
|cre , & cxtremse ignavis (it , tum non prarftare fort^m 
animum, cum audacia fpcm prxbet incoliimitatis , for- 
midulofitas nihil aliud quam ccrtum promittit exitium. 

T. . Q_U I N C T I U S. 
I. T. Qu iNCTius ab ipfb protinus initio cla- 
rus fuit , ut pritts quam efict xdilis , aut tribuiius mi !i- 

tum, 

a Chmenter. hlgnavia. c Graviter. d PrQviden.tia, 
C §mndo biUandmi*. 



A 1» O P H T H. L I Bf. T. f^f 

tum, autprstor, conful fai^us fit. Porro miffus Impe- 
raroradveidis Pbilippum , fualit ut venireturin coilo- 
quium. At cum Fhilippus pofceret obfides, eo quod il- 
k multis Romanis comitatus cfTet , ipfe vero lolus : 
a Vt folus y?j,.rnquit Quindiius, iffefecifii , a.m amicos 
cognatoi tuos occideris, 

U B I Philippum bello vicerat , in Ifthmiis pras- 
conio juiiit evulgari , fe Grc^cos fux libertati fuoqu« 
juri perraittere. b Quotquot a\uera Romani temporiw 
btis Hannibaliscapti icrviebarst apud Grscos , cum ho- 
rum fingulos Gxxd quingemis drachmis cmillent , gra- 
tis Quindio donaiunt : qui & ipfi Romx triumphan- 
tem QuinftiuiTJ fecuti funt pileati , quod facere foJgnt e 
iervitute manuraiffi. Er hoc miror a Plutarcho intei 
apophthegmata commemorari. 

3. AcHKos medltantes expeditionem adverfus 
inrubm Zacynthioium , monuit ut caverent , c nc 
more teftudifium caput e.xtra Peloponnefum proferen- 
tes , venirent in peHcuIum. Teftudo enim intra teftam 
tutilTima eft. " 

4. C u M Antiochus Rex cum numerofb exercitii 
venifietin Grseciam , omnefquereddidiffetattonitos 6c 
militum numerus & armaturse varietas , Quindiius hoc 
(ermone metum ademit Achacis : d inquit, eJlem 
in ChaUide cccTinm apud hofpitem menm , mirabar carmum 
£&pam , eum ejfent omnia teBa nive : at hofpes refpon- 
drt , ea omnia nihil aliud effe quam fuis domefticx 
carnes , tantum apparatu 6c conditura divcxfa. Ne vos 
igitttr, inquit , admiremini Regii copia^y cum auditis hafia- 
t9S , catnphra£los , peditesy etjuitesO' fapttarios, Nam hi 
omnes Syri font, armatura intcr le differcntes. 

5.1 N Philopoeminem Achseorum D;icem,qui roul* 
tos haberet equites & armatos , fed pecuniarum indi- 
gus, ita ludcbat : eThilopam^n, inquiens, manus ha- 
het crura , ventrem mn hahet. Ac tali quidem (peci« 
corporiscrat Philopcemcn. Quinftius autem cquitcs ac 
pcditesarmatos, manus & crura Ducis appellabat , fed 
0^5 q^w- 
a Libtre. b CleTntns viCior, c Tutum ctnJittHm. 
d Ofientatioinanis, ^ Salfi, 



37© Pauli Amilii 

quoiiiam non haberet quo aleiet miHtem , ncgabat il- 

lumhabereventrem. 

C. D O M I T I U S. 

C. Do M I T I u s , five ut Livius lib.7. Decad.4. 
Cn. Domitius , a quem Scipio major pro fe Lucio fra- 
tri in bcllo adverfus Antiochum Lcgatum dedcrat ubi 
tontemplatus eflet hoftium phalangem , exercitus prae- 
fe£tis hortantibus ut confcftim aggrederetur , negavit 
tempus fufficere ad hoc, ut tot millibus trucidatis ac di- 
rcptisirapedimentis , incaftra reverfi fua curarent cor- 
pora. Sed hoc ipfum poftridie (e tcmpcftivc fafturum 
Sixit. Acpofterodie congreftus , quinquaginta millia 
trucidavit. Virftrenuusnon dnbitavitdeviS:aria, fpa- 
^ium modo temporis gerendie rei par eligebat. 

P: L I C I N I U S. 
7. P. LiciNius conful , h Imperator cqucftri 
pugna fupcratus a Perfeo Maccdonum Rege, bis mille & 
odingentosmilitesamifit , partim interfeftos , partim 
captos. Ubi vcro poft pugnam Terfeus mitteret Orato- 
rcs afturos de foedete , ac pace , Licinius qui viftus crat, 
▼i6tori prsefcripfit , ut fi pacem vellet , qux habcret in 
fua poteftatc , darct in fidem Romanorum. Ne calami- 
tas quidem fortilTimi viri fpiritus potuit immlnuere. Ne 
ignoravit Perfeus quibus cum viris ipfi res cflet , coque 
fecit vi^or quod vi£ti folent facere. 

PAULUS AMILIUS. 

S. pAULUs Amilius cum iterum pcterct 
confulatum, repullam tulit ; cxterum cum bellum ad- 
verfus Pcrfcum , c acMacedones,imperitiafegnitieque 
Ducum in longum duceretur , eidemque confulatum 
dctuliflent, negavit fe illis habere gratiam : non cnim 
ob id tum dcfignatum Imperatorem , quod ipfe ilefide- 
laret imperium, led quod ipfi Imperatorcm. 

9. £ FoRQ domum reverfns cumfiliam puellam 

nomi« 

a Tdwta. eventns, h ^nimfc, Q Ji>^(ceffitM9 diU* 



A P O P H T H. L I B. V." 371 

nomine Tertiam leperifTet lachrymantem , rogavit ^id 
habcret. Ula icfpondente , Perfeus nobis interiit: Id 
erat nomen catellii quem puella habebat in deliciis : Srt 
ftlix , inquit , fiiia , cmcn accifie :- moxque in bellum 
profe^us pulcheirimum de hofte triumphum egit. 

10. In exeicitu vero cum multam con£dentiam 
4 acloquacitatem cornpeiifTet milimm ofFieia Ducuiu 
fibi vindicantium , lefque non neceflarias curanrium , 
juffit illos quiefceie , nec aliud quidquam agere , qnam 
ut enfcs fuos acuerent , cxtera fibi fore cursc. Nofturnas 
dutem excubias juHit illos iine lanceis 6c gladiis agere , 
quo nimirum adempta /pe depellendi hoftem , tanto 
acrius pugnarent cum (bmno. 

11. C u M pet Joca piaerupta irrupilTct in Mace- 
doniam , vidifietque inftrudam hoftium aciem , cx- 
hortante Nafica ut protinus invaderet hoftem. h Fa- 
cerem , inquit , fi tus ejjem Atatis , fed multamm rerum 
experientia prohibet , ne ex ittnere Jiatim cum infiruCia acie 
iongrediar, 

12. Devicto Perfco , cum epulum exhibcict 
viftoriale , c dicebat , cjufdcm efle artis ^ aciem bc- 
nc inftruere , & convivium exhibere , illam , ut ho- 
ftibus fit quam maxime formidabilis , hoc , ut amicie 
fjt jucundiifimum. 

13. C u M Perfeus captivus deprecaretur , ne in 
triumpho duccretur : d Ifihuc , inquit , in te fitum 
erat .* fignificans illi iicuifTe in bello perire , aut teite 
vinccrc. 

14. Ex pecuniarum infinita vi reperta in caftris ho-< 
ftium , ipfequidcm nihil fibi fumpfit. e Tubcionita- 
men geneio phialam pondcre quinque diachmarum , 
foriircr gefta: rei prxmium dedit. Atque hocprimum 
ajunt argenteum vafculum in itliorum domumfuil- 
fe ingrcfttim. Meminit hujus Plinius libro 33. cap. 11. 
Quaiiquam ait fuifle duo pocula , necTubeionem no- 
mniat, led Cajum Alium. 

15- Ex quatuor liberis mafculis quos fufccperat, 
0^5 duos 
a Difciplina militaru. b Dux ufu rtrum cdUidM, 
C *y4rs convivii, d Severe. c Frugalit^. 



37^ CATONrsSENIORlS 

duos antca dederat in adoptionem. a. Exduobusan- 
tern qui remanlerant in famiiia , alter quinque ante 
triumphum diebus interiit , annos natus quatuorde- 
cim ; alter quinto poft ac^um triumphum die, an- 
nos natus duodecim. Ob id popalo luftum ac mcero- 
rem cum illo jungente , ipfe prodiens ad multitudi- 
nem, dixit fe poft tam continuos rerum fucceflus ali- 
quid magni mali a fortuna exlpedafle : fe vero nuncde 
patrise incolumitate fecurum elTefaftum, nihilqueti- 
tncre periculi , poftea quam fortuna profperegeftarum 
rcrum invidiam in fuam domum impingente , iple pio 
omnibus dependiflct. 

i5. UxoR erat illi Papyria, Malbnis viri confu'- 
iarisfilia, quamcum longo temporedomi habuilTet, 
cxqueea pulcherrimam. fobolem fuftuliftet, inclytum 
illum acmaximum Scipionem A.milianum , repudia- 
vit: 5: amicis divorrium vchementer difiuadenribus , 
porrexit calceum , dicens : b Hie catceus nonne novtu ejt\ 
nanm puUher ej? ? at mmo veflrum novit^ quapcd.em menm 

17. P E R s E o {l(e ad vi£ioris peiksabjicienti , vo- 
tefquc degenercs emittenti : e Cur , inquit Pauius , 
ffthunAm crimine liheras, fic te g&rens , ut fuperiors etiart 
fortuna videaris indignus ? Cur meam dedecoras vi£ioriam 
«i€ rerum a me geftarumgloriamobfcpiras y tam abjeCium 
te demonflrans, ut indignus a^pareasy quem populiis 
manushaberethoflem, 

1 8. I D E M dicebat, Impcratofem , d fi minus seta^- 
te, certe m.oribus fenem efle oportcre : lcntiensnoii 
ciTc prsecipitanda coniilia, quod foknt juvenes, fed mo* 
iibtts utendum elTe fenilibus. 

C A T O S E N I O R. 

I. Cato Senior in concione fuafurus de fm^ 
jncnto viritim dividendo , ita praefatus eft : e Perdifftcile 
ejfe ad ventrem auribus carentem verba facsre i ventrcra 
4ixit quod ageretur.de populi vidiu 

2. Aj E- 

a PatriA earitas, h CaheutifuatorqusAp* -C 2tf»?5r;fii#* 
4 G4^roft» e Vsiirfr ftir({Hf,. 



A r o p H r H. L I B. V. ^ji 

2. A j E E A T fe mirari , quo modo fervari pottie 
ea civitas, a in qua pluris venirct pifcis, quam bos. Prae* 
cipuus luxus olim erat in pifcibus ^ undelegimus mul- 
lum fex miilibas emptum. 

3. Objurgans aliquando fummam uxorum 
imporentiam : h Omnes , inquit , homines uxcribui do- 
mmmtur , nos emmbns hcmimbits , nobis autcm uxeres .* 
lioc modo coUigens , mulieics efle rerum omniiim do- 
minas. 

4. D I c E R E fblet , fe malle pro collato benefi- 
eio nullam reportare gratiam , c quam pro malefi- 
cio perpetrato non darepoenam. Significans nihil cC- 
(e psriculofius impunitate , quae rempcr ad dcteiio- 
ra invitst. 

5. Idsm dicebat-, le oranfbuspeccantibus igno- 
fcere, prxterquam fibiipli. d Multum dillimilis illi 
M??v50 , quicarpens alios fibi condon:ibat omnia. Si- 
bi ignoicir, qnem non poenitet admiflii: de fe poc- 
nas fumit , qui cura pcnfat quod incogitantia com- 
milTum eft. 

6. Exhortans autcm Magiftratus ad fumen- 
das pcenas ch his qui dclinquerent; ditebat eos qui ma- 
leficos prohibere poflent nec facerent , lapidandos effe : 
fenticns ilios de univcrfo populo peffime mereri , quod 
ad fcelerum liccntiam invitarent improbos. 

7. A j E B A T fibi magis placere , e juvencs qui ru- 
bcfccrentquam qui pallefcerent, quod rubor arguat pro- 
bam indolem, pallor non item. 

8. Dicelat / fibi invifum cfTe militem , qui 
ambulans moverct manus, pugnansirioveretpedes, cla- 
riufquc fterterct quam inclamarct, petfimum autcm 
Impcratorcm, qui libi non poflet imperare. 

9. Maxime cxiftiniabat: oportere unumquen- 
<]uc fcipfum revercri , quod nullusuaquam a feiplb di- 
fcedat. Itaficrct, g utquidquid aliis teftibus non au- 
dercmusfaccre , idem folos faccrc puderet. 

0^7 10. C ON- 

a Lutxm, b Vytrwn imperium. c ImpunitiU maia', 
d S<vtrHi infeipfum» ^ Btnhr, f HilffbcrtM» 
g StbiqHifyiiettfiii. 



374 Catoni 8 Sewx ORIS 

10. CoKSPieiENs multorum ciigi ftatuas. 
4 Malimf inquit , ut dc mt quArant homines , ^HAmobrem 
Catcni non fit pojttaftatua , 4juam quare ftt pefita : fcniicns 
ic mallc rcs prxclaias gcreic , ut olim (cientcs ilium pra. 
mcruifrc (latuam , mircntni non cflepoiitam* 

11. A»MONEBATutqui potcutes eflent, h par- 
fc ntcrcntur fua potcftatc, quo fcmpci uti poflent : lcn- 
tiens potentiam clcmcntia comitatcque fieii diutux* 
nam , fcrocia brevem. 

12. I viitutcm honoie fuo fiaudarent , € eos 
liiccbat ipfam virtutem a juventute auferrc : fentlcns 
prsmiis animos juvcnum ad virtutem acecndi , quseil 
dctrahas, ipfa viitus eknguefcit. 

13. Magistratum aiit judiccm dicebat , 
d necprojuftisorandum , nec pro injuftis cxorandum. 
Scnfit culpam cfTc judicum, (i ut juftis a^qui fint , oran- 
di funt , cum oportcat ultro favere bonis ; pro injuftis 
oiare foitalTis humanitatis cfl : atexoiaii, cdajullitia 
defle<5l:entis. 

14. INJURIAM ctiam fi facienti nihil adferat 
periculi , univerfis tamcn periculolam clle diccbat; 
t fcntiens impunitae injuriac excraplum omnibus mina- 
li injuriam. Etenim (i liccat impune Isdere, nullus erit 
tutus ab improborum violcntia. 

15. Senectuti cum multa adfint piobra , di- 
ccbat non efle addendum malitix dedecus : / fentiens 
iene^utem multis nominibus vulgo male audire, vcluti 
cum audit dcformis : cdcntula,Iu(cio(a,imbeciliis, ob- 
liviofa , indocilis. Hxc ferre latis eft , ut non acccdat 
crimen improbs yitx , quod omnibus quidem foedum , 
(ed ieni fcsdifiimum. Alii narrant hoc ab illo di(^um in 
fcncm obvium vitae contaminatx. Ne Ktatis tuA malis 
addoA turpitudinem. 

15. I R A T u M g infano nulla alia re difFcrre di- 
Cfbat , quam mora temporis : ientiens iram brevcm 
e(Ie infinitam. 

17. Eos 

a Statuarum gloria. b Potejlat moderata, c Ho- 
nor virtutii. d Jtifiitia» e Jmpumtof, f Se- 
Vi^us, g Ira, 



A P P H T K. L I B. V . 375 

17. E o s qui foituna moderate , fobrieque utcren- 
tur, dicebat minimepeti invidia : <i Kon enim , inquit, 
nobu fsd boyiii quA nos circumfiant , invident homines. Ex- 
terna bona extra hominem flint , at infblenter utendi 
vitium intra homincm eft, qui cofibi conflantinvi- 
diam , vere fint in vidiofi » 

1 8 . C^u I in rebus ridiculis fcriam operam pone- 
rcnt , h eos dicebat in fcriis fore ridiculos : fignificans 
aiTuetos ridiculis , ob habitum colle^um , in ieriisne- 
gotiis ita (e gerere , ut non folum rideantur , icd etiam 
derideantur. 

i<j. PRiECLARAj a^iones ajebat pr^claris vcr- 
feis occupnndas , nc a gloria defluant. Argutius eft 
quod vertit Philelphus , ahud , ut opinor , exemplar 
fequutus. Honeilas a^ones , honeflis adionibus oc- 
cupandas, hoceA, bencfa6^a benefadis addenda , ne 
fi definamus bcne facere , obfoleicat priorum bcncfa- 
ffcorum mcmoria. 

20. C r V E s incufabat , quod iemper iifdem com- 
mittercnt 2vlr.giftratum : c Vtdemini enim , inquit , aut 
vilem hahere Magiftratum , autjudicare paucos ejje dignos 
Magtjirntu. Quorum alterum erat male icntirc depq- 
blica potefiate : alterum, male ientire de civibus. 

2 1 . E N D A M qui agros mari vicinos ob luxum 
vendere coa^lus ei^ , d ajebat fe mirari , quafi plus pof- 
fet quam ipfum mare : quod enim illud vix pauUatim 
alluebat, iile facile devorarat. 

21. Censuram petens , cum csteros compe- 
titores videret fupplices , e populoque blandicntes, 
iple clamabat populo opus ellc medico auftero , va- 
lidifque remediis : ptoin eligendum , non qui jucun- 
diifimus cfTet , fed qui inexorabilis. Atque ha:c di- 
cens, ante omnes cenibr crcatus cft. Agnovit populus 
morbum fuum , eoque Catoplus valuitobjurgando, 
quam cxteri blandiendo. 

2.3. QjJ A N D o doocbat juvcnes intrepidc pugna- 
IC, iaepcnumero dicebat , verba plus quam gladium , 

voccs 

a Invidia sfno modo vitetur. b Ridiculu ajfuefcerc» 
C Homnon femperitfdem d Lureo, c Sevtrita^, 



37^ C ATONI S S EN I OR I S 

voces plus quam manum hoftesrnfugam vertcre , at- 
tonitorque reddere. ^Nolebat militem in prxlio mu- 
tum elle, fed atrocibus didis , clamore , vultulque tru- 
culentia terrcre hol^em. 

2+. Eellum gerenscum hisqiiiBoetim fluvium 
accolunt , b cum indifcrimen addu6tus cflTet piopter 
hpAium multitudinem , & Celtiberi quidem OiFctrent 
fup^j^etias , li darentur talenta ducenta : Romani ve- 
ro non Tmerent illum merccde pacifti cum barbaris : 
dixit errare RomaHOSi eoquod fi viciflent , reddituri 
fuerint non de iiro , (^d de bonis holHum : fin vitli 
fuiflent , ^aiii bcmi fore , nec a quibus peicremr , nec 
qui peterent. 

25. Qj^i A M V I 5 autem complures urbes cepiflet , 
c tamen ajebat ie hifce diebus quos inter i^oi^e-i egit , 
nihilo phis fumpiirie quam quiE ex hoflium ngvis co- 
mediflctj bibiflctque. 

2^5. C u M cuiqire mifitum argenti Ubram dirtribuif- 
fet,ait : d Sdtimejjc multos hakentes nrqenVAm , ov.dm 
paticosljabentes aurum e mHitta dimtim redire, NamDuces 
i>on alia re quam gloria au6los e provinciis redire opor- 
terc. Senfit rem lat feliciter geftam , tanta mihtum 
multitudo redeat incoltimfs , ut ex diftributis manubiis 
exigua portio ad fingu-los redeat , potius quam ii muhis 
detideratis pauci rcdeant exprxda locupletiores. Quo- 
niam autem rcrum profpere geftarum gloria rcdit ad Du- 
ces , hac portione par eft illos efl^e contentos , five mul- 
tum fit praedae, flve parum. 

27. 1n mi"!itia quinque fervos habebat , quoruni'. 
anus tria captiva corpora emit. e Quod ubi fenfit re* 
fcifle Catonem , prius , quam in ejus confpedum ve* 
niret, feipfum laqueoprjcfocavit, Adco quxftumode- 
lat in milite , adeo vemam defpexabat qui peccaverat* 
Nec hoc videtur apophthegma. 

28. HOR.TANTE Scipione Africano , ut Achseo- 
Kim exfulibus opitularetur , quo illis in fuara patriam 
sediie liceret : fimulabat ejus rei fibi nulbm cfie cu- 

ram^ 

SiV^xin helle. h ^rgnte-. cAhJtmnttA D'acU, d-Bf- . 



A p o P n T H. Li B. V. ^77 
ram. Cstcrum in (enatu cum hac de re multa verba fie- 
«ent , ajDTurgens ait : a Pennde cjuafi nihil habeamus ^ued 
ii^aratii , fsdsmu^ de feiiiculis aliquot Gr/zcis difputantes 9 
utrum a noflris an illius regienis vefpillombus ejferantur. 

29. C u M Pofthumius Albinus hiftoriam Grsce 
confcripfiflet , & ob id veniam peteret ab auditoribus , 
Cato irridens. h Danday inquit , erat venia , fiyAmphy^ 
fiionum decreto coa£ius Grace fripffftt. Hoc aliquanto ie- 
cus narrant GcUius & Macrobius. 

30. PopuLUM- Rom.anum gregi pecudum con- 
ferre fblebat , qu^e (ingulx nemini obtemperant , uni- 
verfac autem gregis ducem (equuntur. c Sic & vos , 
inquit , cjtios nemo vejlrtim privatim m concilium adhi^ 
bere veliet , M.b. his heic ccngrcgati vcs agi ducicfAe fni- 
tis. Notans populum > quod deterrimis committcrct 
Magiflratus. 

3r. AjEBAT populum B^omanum non tantum 
purpurae , veium etiam virtuti plurimum conducere , 
d Quemadmodum cnim tinttoreseum potiflimum co- 
lorem inducunt, quovident homines maximc dc!e- 
ftari : ira juventus ad ea ftudia^ potiflimum incumbit , 
quibus populus defert lionores, Honos enim non Ib- 
lum alit artes , verum ctiam virtutcm. Hoc pa6^o mo* 
nebat populum , ut Magiflratus his demum committe- 
rent , qui dele virtutis fpecimcn dediflent , itaforeut 
qunm plui imi fefc ad cgrcgia ftudia conferrent. 

32. HoRTABATUR juvcnes uT qui virtute & 
jcquirate addignitatem perveniflcnt , e neturpiterad 
dererioradegenerarent: fln ambituac violcntia, ad me- 
iiorem ftugem fe referrent : ita futurum ut &illiglo- 
riam augereni, & hi bencfaotis macuiam abolerent. 

33. Qji I Magiftratum cundem frcquenter ambi- 
rent , / eos dicebat velut ignaros vitx , ne aberrarent 
lic>ores qui prarcederent fempcr quoErere. Solentenim 
liclorcs prxire Magiftraium , non ut viam oftendcrcnt , 
lcd honoiisgratin. 

34. IN 

a Senes negle^Ii. h LatinusGrxce. c Popu/us cjualis, 
d fhnos alit virtPitem, c Confltum optimum, fMo^ 
du:i n hcnorihus. 



478 C A T ON I S S EN I O R 1 8 

34; I N inimicum qucndam probrofjE vitx : a. H»- 
jtti I inquit, mater eum Deos orat ut fbifiliusfit fuperfies , 
non precarur , fed imprecatur .• fentiens illam & fibi 6c 
Rcipiiblica:|irccari magnum malum. 

3 5- CuM EumcnesRex Komam veniflct, 6cafe- 
natu honorifice exceptus, clarifnmorum civium fre- 
quentia ftiparetur , Cato non diflimulabat tautum Ro- 
rtianorum crga illum ftudium fibi furpedum efic > ipfe 
vitans Regis confuetudincm. Hoc quibufdam admiran- 
tibus ac dicentibus. Eumenem virum efle probum, ac 
amico in populum Romanum animo. h Sint :fia vera^ 
jnquit, attamen ilia belli4a^ naturaferox fanu eft : fentiens 
omnes Regcs, utcumquc pro tempore fimulent , natura 
tyrannos efle , ac Democratiae infenfos. Romx autcm 
Rcgis nomen erat invifiilifrium. 

3 5. Di cEBAT idco fibi ab inimicis conflari in- 
vidiam , quod quotidie Do£tu furgens rei familiaris ra- 
tionibus neglc£tis Reipublicx confuleret : c notans in- 
gratiuidinera populi. 

37. CuM trcselTentdcfignatiquiL^gati proficifce- 
lentur in Bithyniam , quorum unus podagra teceretur, 
alter caput haberet valneribus confoffum, tcrtius vecoi* 
dia laborare videretur , Catoridensdixit : d PopultKo- 
mani tegationem nec pedes habere^ nec caputt nec cor, 

3 8 . C u M impetratum cfTet de reftituendis Acha»- 
lum cxfulibus , Polybius & hoc ad fenatum retulit , ut 
leftitutis apud fuos priftini honorcs ac Magiftratus red- 
derentur. Hic Cato rogatus (cntcntiam dixit : c Toly- 
hius idemfacere videtur tjuodfecit Vlyfies , ^m/ Cyclopi* fpe- 
luncam repetere voluiti <juo pileum & cingulum tjua illic per 
•bitvionem Teliquerat , reciperet : fignificansabunde mul- 
tum effe , quod exulibus datus cflet in patriam reditus, 
cfletque periculum nedum piiftinos honores repetunt , 
ctiam a reditu exdudantur. 

39. A j E B A T ftultos prudcntibus plusadferre 
Utilitatis quam prudentes ftultis. f Prudentes enim 

dum 

a Tiliusimprobus» h Rex infenjus Democratia, cPie^ 
tof inpatriam. d Salfe, e PufiUa curare cufnferi-' 
culo, fficvafententia» 



A p o P H T H. L I B. V. 379 
dninfacile vidcnterrataftultorum , eaquevitant, fieii 
cautiores : at ftultos non item qux a prudcntibus re^e 
fiunt, quia non videnti pofle imitari. 

40. V 1 D E N s a quendam vehementer obefiim , 
mirabatur cui ufiji talecorpus efle poflct Reipublicae, cii- 
jus inter gutiui 5c inguen omnia venter occuparet. 

41. L u R c o N I cuidam ambienti inter Catonisfa- 
miliares recipi , negavit, dicens, fe cum eo non poflc vi- 
vere , b qui plus laperet palato quam corde. 

42. A M A N T I s animum dicebat in alieno corpo- 
le vivere ; quod hodie quoque cekbratur, animam iliic 
potius efle ubi amat , c quam ubi animat. 

43. T R I A pei omnem vitam accidifle dixit , 
d quorum poenitiiiflct : primum, fi quid arcanifoemi- 
nzcredidiflet : fecundum , li quopiam navigio vcclus 
cfTet quo pcdeftri iiinere pervenire licuiflet: tertium , 
fi quis dies ipfi pci negligentiam abfque fru6lu cf- 
fluxiflet. 

I 44. A D tribunum plebis qui vene^cii infamia la- 
borabat , iniquam fercntem Icgcm ; c sAdtlefctns , in- 
quit , nondum fcio tttrtim haurire quod temporn4 , an apprO" 
hare quod fcrihii deSerinspt : (cnticns & lcgcm quam pa- 
labat, exiiiofam cfle Rcipiiblic:^. 

45. A Q^u o D A M multis nominibus infami vexa- 
tus : / Impar mihi , inquic , tecum certamen eji. Nam 
ut tibi is' mate audire & maledicen faciliimHm ac prom- 
ftijpmum eji , itA mihi maledicere infuave , mal: audire 
infolitum. 

45. A p u D Athcnienfes cum quaccumque Cato 
breviflimo fcimonc cxpcdicrat , ca vix longo vcrborum 
ambitu redderet interpres , diftumcft:, Grxcisoiatio- 
ncm e labiis, Romanis ex cordc proficifci. 

47. Adolescens quidam patris vita defun£li 
inimicum mox in jus vocavit, ultufque eft, quem Cato 
obvium comiter amplexus. ^ Sic oportet , inquit , non 
agnis hdidifve , fed e malorum lachrymii ac damnationibut 
parentum exfequias ctlebrare. 

4«. Cu M 

a Obefus. b Pa/ato fapere. c ^mor. d Panttenda, 
C Salfe. ( Mtiltdicentta. ^PietaiinpAtrcm. 



3So C A T O N I S S EN I O R I S 

48. CuM qiiidam Catoni dixiflet. Eamus deam- 
bolatum : &adolercens quidam intcrpellaflet dicens. 
Qmd opus erat de ? a Imme , inquit Cato , quid opia 
erat te ? Una litterula mutata, fignificavit ipfum potius 
cfle fupervacaneum in vita, quam de, in verbo. 

49. Cato perculfusabeoquiarcamferebat, cum 
bajulus diceret , Cave, rogavit nunquid ferret prncter ar- 
cam. Nam quod ad arcam attinebat , b ferum erat di- 
cerc, Cave. Simulavit itaquc (e moneride alio quo- 
piam onere quam de arca , unde cavendum eflet. Simi- 
lc eft quod de Diogene trabc i£to retulimus. 

50. Cato fenior quibufdam efferentibus homi- 
nem inconfulte audaccm> & in rebus bellicis ftrenuum, 
ait plurimum referre , utrum quis virtutem magnanl 
roagno sftimet, an vitam non mag.ji facist : c fenticos 
non cos ftarim cfte fortes> qui quovis modo vitam con- 
temnunt; fed qui tanti faciunt virtutem, ut hujus gratia 
vitam alioquicaram negligant. Nam fcmet inviixdi- 
fcrimen conjicere , aut infeiicium eft , & quos vit« jam 
taedet, autimmanium & bclluisfionihum. 

51. Cat o in Albidium qui luxu facultates pro- 
degcrat , denique & aedes devorarat , d noviiTimc con- 
fequutum incendium , quod reliquum erat abfumpftt , 
ita jocatus eft, ut dicerct eum fecife proterviam. Id crat 
prifcum facrificii genus , in quo fi quid fuperfuiftet , ler- 
vari religio crat, led igni creraabatur. 

52. Catulus Cenfbr Catonem fibi at£liflima 
jun<5^:um neceflitudine rogavit, ut quendam ipfius judt- 
cio obnoxium , erat enira quceftor, mifliim faceret. III9 

hunc in modum refpondit : e Tmfe eji nos qui iuventuti 
-rede injlituend<t Atttiores fjfe dehemus ^ a /iciorihus irrideri 

nofiris. Negavit alperius quod injufte perebatur. 

53. D E fpe lic priedicafle narrntur auftore Plu- 
tarcho , onod. qus magna eflcnt , puftUa faceret , quas 
pufilla, prorfus nulla : (entiens , opinor, dc pericu- 
lis. /Vi£loria:fpesextenuat omniaqua: foknt a belio 
deterrerc. 

54. Co M- 

Si Curarefrtvola. h ^dmanitio fera. c Fortitudo ver^. 
d Profiif}». ^ Sevcre* i Spesfatlax^ 



A P O P II T H. Ll B. V. 3Sr 

54. C o M M E M o R A N T u R ciuQcvii quaedafn 
' velut oiacula de re ruftica. Dicebst {ortiliimos viros ac 
? ftrenuillimos miliies , <5c. agricolis gig^n > minimeque' 
' mile co^icantes. Prxdium ne cupidc cmas. In re ru- 
ftica operx parcas , in agro emendo minime. Qaod 
' maie emptum eft leinper p<xnitet. Agrum paratu- 
' ros ante omnia intueri oportet-aquaium vim <k vici- 
' num. itftimare oportet quo modo niteant contermi- 
na. Malus eft ager cum quo dominus luci:atur. De bo- 
no domino meiius emitur fundus. Agro ut homini 
quamvis qusftuofu^, li idem. fumptuolus lic , non mul- 
tiim (iiperefle. Idem interiogatus quis eliet ceriiHimus 
qaaftus, reSpondit *. 6i henefafcat , quis proximus : Si 
7?icdijcriter pafcAt :. quid leitium : Si henc vefiiat : quid 
quarrum, rcfpondit; ^rare, Cuidnm autem fubjicienti 
quid fa;nerare : ^uid, inquit,, hominem occidzn ? Dixit 
agricolam oporrere vcndacem efte non emacem. Fun- 
clam in adolefcentia line cunclatione conlerendum , 
iioa niii Coahto agro sedrficandum , ac rum quoque 
cundtajniei : gptimum efic alier.a infania ftui. Eum qui 
^cne habiict , Ixpius ventitare in agium , frontemque 
comii:i^ius piodcile quam occipitium- Hunc agri mo- 
dum ieivaridum , ur neque fundus viilam quaerat , nc- 
que villa fundum. Satiusefle minus ferere, Siminus 
arare. Latifuncia perdidere Italiam. Viilicum quam 
proximum domino cordi elTe debcre , & tamen fibi- 
metipfi non videri. Coli rura ergaftulis pefTimum elTe > 
ut quidquid agitur a defperatis. Nihil minus expedirc t 
quam agrum optime colere. 

55. C u M Catoni caulara in foro agcnti. Lentulus 
attracta pingui laliva in mediara fiontem quantum po- 
terai exfpuiftct, abfterfit Cato faciem ac dixit ; a ^fftr^ 
mabo ommlus Lentule , jallt cos qui te ne^ent os hahere. Os 

. habcre negantur quos nihil pudct ; id cum eo fa^to 
maximc declaraffet Lcntulus , tamcn Cato ludens pro- 
fitetur illi cflc os , non quod erubcrceret, kd quod oxc 
multam purulentiam cjaculeretur. 

56. cini D A M manc furgcns lepciit caligas a fori- 

cibus 

a Patienter, 



3?! CatonisSekioris 
cibus arrofas : hocoftento, turbatus, confulult Cato- 
nem quid mali portendereiur. Illevero: a 2^on e/l/in- I 
quit, ojlmturm, quod forices arreferunt caligas , fed f caitgA I 
Arropjfent foricest id demum fuijjet oJlentHm. I 
57. DiCERE folet, pecuniam pedibuscompcn- I 
(ari : fenticns, ni fallor, fumptuofum efle ad villam pro- 
cul diffitam crebro proficifci , (ed hoc impendii pedibus 
penfari, fi dominus impiger pcdes invilat fundum fuum. 
Rcfcft M. Tullius in oratione pro L. Flacco. 

CATO UTICENSIS. 

1 . C u M Catoni qui poft didus eft Uticenfis, etiam- 
num pueio vitio daretur taciturnitas : nec enim cum 
pueris exercebatur , nec a quoquam audiii volebat, ait: 
h Carpant taciturmtatem, modo vitam prohent, Et addidit : 
Tum demttm abrumpam hoc meum plentium , cum ea loqtti 
foteroj quA funt indigna flentio. 

2. CuM partes in conviviis fbrtirentui , nec illi fa- 
vilfet fors, amicis hortantibus ut primus omnium capc- 
ret , c H yjLXccs, inquit, AK^aTDZ a^gfJli» j, id ctt, non 
decet in vitaVenere. Tam natura juftus erat , utprxtct 
fortcm amicorum favore nolueiit uti. Vcneris jadus 
felix erat in talis. 

3. CuM M.Tuilius Murenam defendens, multa ' 
(alfe diccret in paradoxa Stoiconim , lidentibiis cxteris ' 
tandem & Cato cxhilaratus , proximis dixit : d Dii bo" 
ni , (juam ridiculum habemus confulem. Stoicorum phiio- 
fbphiam Cato prsecipue icquebatur, puei nad^ushujus 
fe£bB prxceptorem. 

4. C u M in fenatu de Catilinxconjurauonc tra^^- 
retui , redditae funt Carfari litcrsc. Id ubi (cnfit Cato , 
fulpicans a conjuratis venire , clamarc coepit ut palam 
recitarentur. Id nc ficrct , Caefar Catoni literas tiadidit. 
Erant autem ab Servilia Catonis fbrorc , amatori^e pa- 
jumque pudicae. Eas ubi legit Cato rejccit in Cacfeiem 
dtccns : e ^Accipe ebrie. Ncc aliud ioquuttts rcdiit ad 
iermonera intcrmilTum. 

5. HoR- 

a Superjlitioirrifa. bTaciturmUt. cjttflc, dConfut. 
ridiculus» € Lcniter, 



Apophth. LiB. V. i%i 
S. MoRTEMsiusa Catonc petik , ut Poitiam 
fUiam fuam Bibulo nuptam fibi tradcrct in matrimo- 
nium.poUicens fc matito, a ledditurum ilmul atquecx 
ca prolcm (lilccpiflet. Id cum multis rationibus illipci- 
fuafillet , Cato icfpondit , fc quod ad ipfom attincrct , 
libenter gratificaturum amico , verum hoc non audeie i 
Bibulo petcrc. Tum Hortcn(iusnudansanimumfuum> 
pctiit Martiam ipfius Catonisuxoicm. Jamenimfibi 
Cato adcmerat maiiti prstextum. Afienfus cfi: Cato, ut 
id fierct volcntc patic conjugis. Ipfbque Catone prae* 
fentefa^^a funt (ponfalia. 

<s. I N forum venxcns cum Thcrmo conlpicatus Ca- 
fioris templum armatis occupatum, omnefquc fori adi- 
tus a gladiatoiibus obfideri , ipfiimque Metcllum una 
cum Caefarc : h O timidum^ inquit, hemincm, quiadver* 
fut unum tantam armavit multitudinem. 

7. roMPEjus quo fuam faftioncm reddcrctfir- 
miorem , pcr Munatium petiit , ut Cato neptium dua- 
rum altcram filio fuo daict. Cato juflit leverfum Mu- 
natium Pompcjo renuntiare : c Se quidtm per mulieret 
capi non pojfe , benevokntiam tamen illius fbigratam ejfe .• 
amicitiam etiam , qua quavis affinitate firmior ejfet , paW- 
ceri , p qua Reifublica conducerent , fequeretur. Caterum 
adverfus Rempubticam nunquam daturum obfdes. NcptCS 
in matrimonium datas, obfidum nominc fignans. Sunt 
qui narrent non neptcs , fed filias in matrimonium a 
Pompejo petitas. 

8. M u N A T I o qusrcnti quod in Cypro Catoncm 
adirc cupicns parum civilitcr repulfus eflet, d cum nihil 
cflct negotii , fed intuscum Canidio fabularetui , fic Cc 
purgavit , ut diceret fe vcrcri , nc juxtaTheophraftifen- 
tcntiam nimia amicitiacaufam aliquando daret odio. 

9. Laudatuj a fcnatu quod populi tumulturti 
orationcfua prorfus (cdaflct. o/ff ego, inquit, vosT. C. 
nequaquam laudo y quime pratorem in tanto periculo de^ 
ftruiftts. 

10. C A T o ipfb dic comitioium qucndam ^ (pon- 

foribus 

a Frolisamor. h ^u^oritas. Q Fa^io vitat4, d Ni» 
miafamiltaritas» 



J?4 C A T O N I S S E N I O R I S 

fcribus damiiavit , ac pecuniam illi traditam in alium 
tranftulit. At populus admiraius Catonis juftiiiam , 
damnato paenam remifit dicens : a Satu dtd.Jfe pana^ 
rum^qued aCatone dar/inntns e/fet. 

I I . M u L T I s P. Suipitii ingratitudinem inctifan- 
ribusj quod Catoni de lc optiaie inerito oppofuiflct. 
cbmpetitoiem., Cato fic cxculavit , dicens: i Minime 
Tntrandnm , ^fi £ji4cd qun maximum hontim duceret , id al" 
teri nollet concedsre. 

12. C u M C.-Eiax Ariminium occupaflet, 5c ad Pom- 
pejum Himir.a rerum in urbe tranflata eflet, Cato dixir : 
c Simihi ijlapr^dicenti credidi/fetis P.C. nec mum nunc 
timereryms , nsc ab uno fpes nojira penderent. 

13. C uM Pompejo res infeliciter cederent, ^^ad 
CaEfarem inclinaret vidoria, d Cato dicebat in rebus 
divinis multum efle caliginis, quod Pompejo pra-ter jus 
agenti fuifl^nt omnia prolpera > caulam Ileipublica: 
tuenti nihil fuccederet. 

14. C u M deploratis rebus amici hortarentui Cato- 
nem , ut ad Cailaris clementiam confugcret , refpon- 
dit : e Vt^iorum (jfe , ^ eorum qui deltc^uijfent fupphcare, 
CaSonem, nec vi£iiim, nec captum tjfe , quifeper omnem vi- 
tam invicium prafitijfet , ac C^farem ijonefiatejujiitiafue 
longe fuperajfet .* Cafirem potius viBum captumque ejfe , 
qui bellum quod diu ne^ajjet fe moliri , advtrfus patriam 
nunc id ^gijf^ con viHus ejfet. Proinde pro fe Cafarem orarent 
qui veRentypro Catcne neminem orare debere. 

15. Cu M M. Octavius duashabenslegiones haud , 
procul ab Utica , a Catone poftularet ut inter ipfos de 
Imperio ftatueretur , Cato Legatis nihil relpondit : vc- 
rum ad amicos converfus : / Huisjam miretur , inquit , 
rem male gtjlam ejje , cum in ipfa morte in nojlris videatis 
dominandi cupiditatem ? Si^uificans ambitione Ducum 
beilum infcliciter ceflifle. 

16. C u M in fenatu pro viftoria quam Caefar cx Ufi- 
petisTen^crifque Germanis retulerat , dcfupplicatione 
dccemenda agcretur, fententiam dixit:^ Cafarem hofiibus 

a Grave damnari k prohis. b Civiliter. c Providentia» 
Dei cortjtlia arcana. c ^nimofe. f^mhitio» ^Lihere» 



ArorHTH. LiB. V. 3S5 

ejfe didindum , quo Romana ctvit^u d perfidia expiaretur , 
deinds exfecrationes in audorem vcrterent, 

17. RuRSUs cmn in feaatu Pompeio, cui parum 
"alioqui tavebat, dccerneret Imperlum, di?.'t : a Tilium 
virorum ejfe , ingentJa RnpttbAca inferre r/id!.: , e.-^.dc^aqu^ 
depeUere : teinpori coiililium accemmod^zfs. 

S G 1 ^ 1 O M 1 N O K. 

1. SciPioNEM minorsm narrant annis quin- 
<|uaginta quatuor quibus vixir, h nihil emifle nihil ven» 
tlidiGe, nihii rsdiiicalle > libras autemargenti triglnia 
treis , auri duas in ampia domo reliquifle , idque cum 
poritLjs eiiet Canhag-ne , militefque ditaflet, plus ca.tc- 
lis Ducibus omnibu^. 

2. P o L Y B I I fequens rrscepta, dabat operam nc 
quando e foro rcdiret domum , priusquam libiquc». 
cunque modo quempiam eorum in quos inc^diffet , 
c familinrem & amicum reddidiflet; feudens, nullam 
eflc homini podeliionem meiiorem. 

3. J u V E .N I s etiamnum tantam habebat opinio- 
nem fortitudinis & prudentiz , d ut Cato Senior in- 
terrogans de his qui apud Carthaginem miJirarent, iii 
quibus erat 6c Scipio junior, Homerico verfuiefpon- 
derit : - 

lUe fapit folmy volitant alii velut umbrs. 
De Tirefia dic^um eft , apud Horacrum Odyirex 

4. C u M Romam veniflet , e revocatus cfl ab excr- 
citu, non ut ipfi gratificarenrur , fed quod pcr iHum cito 
Carthagincm fc capturos cffe credcrtnc. 

5. P o s T E A quam fcfe intra muros urbis rccepcrat, 
/ Carthaginienfibus cx arce fefe defendcntibus , acPo- 
lybius fuaderet m in mari, quod intcrjacebat non valdc 
ptofundusn , murices fpargeret fcrrtos , aut tabulas acu- 
leatas injiceret , ne tranfmiflb mari hoftes pro aggeribus 
pugnarent: ajebat eftc ridiculum , cum moeuia tcnc- 
rcnt, & intra urbcm cflcnt , darc operam ne cuin hofti- 
bus confligerent. 

R 6. VBt 

a Prudenter. b frugalitiu. c %Amici, d Catoni4teJli~ 
momtim, c Vti!it44. f Ft^titer. 



3S5 SciriONlsMlNORI5 

U B I civitatem comperit ftaruis Deorum Gvreca- 
iiicis; 0- acmonumentise Siciliadeportntisdilfertam , 
per praeconem edixit,ut qui illaium eilent urbiuai agno- 
fcerentilla, aciefeirent domum. De pecuniis veronec 
fervum nec libertum pafluseft quidquam capere , ac lie , 
cmere quidem, cum alioqui quilibet pailim fcrient, ' 
ageientque. 

7. C. L L I o , quem inter amicos maxime carum 
habebat , h coniulatum ambienti cum faveret percun- 
^atus eft (^Jompejum neporemjan & ipfe confulatum 
peteiet. Credebatui autem is lompejus tibiciniselTe fi- 
lius : cum Pompejus negaffet le petere, quin etiam pol- 
liceretui fe La:lium ambientem dcducturumac fimul 
cum illo ambiturum fuffiagia: dum credunt promitten- 
ti , & hunc exfpecLant , decepti funt. Renuntiatum eft 
cnim ipfum in forocircumirecandidatum , acciviunj 
prehenfare dextras. Gb idcxteris indignantibus, Scipio 
■ridens ; N<e , inquit , ws ^gT^^gi^ ftulti yAmm , e^uiperinde 
4juaji Deos precatmijfmusi non homines,jam dudHm tempus 
urtmus y tihicinem exfpeBantes. Solet enim in facris tibi- 
ccn dare ftgnum comprecandiDeum, quafi jam adclTet. 

8. Ap. Claudio, qui Scipioni in ambienda cen- 
(ura competitor erar, jadante (e quod ipfe citra nomen- 
qlatorem cives omnes nominatim filutaret-, cum Scipio 
propemodum noftet neminem : c Veranarras, inquit 
Scipio, nen mihi ftudiofuity non ut nojfem multoSifed ne cui^ 
quam effem ignoxus. Nomenclatorum laus eft, qtamplu- 
ximosnofle: at egregii Ducis eft ob cgregia inRempu- 
l?licam mcrita , nulli civium ignotum efle , juflitque ci- 
ves cum bellumcflet cum Celtiberis, aquibus ambo 
fuerant in bellum mifli , vel legatos , vei tiibunos mili- 
tum teftes ac judices utriufque vittuiis ftatuerent, qui ei 
beUo interfuiflent. 

9. Censor creatus adolefcenti cuidam equum 
ademit , quod co tempore quo Carthago oppugnabatnr, 
Iplendide ccenatus libum in uibis fimilitudinem figu- 
latum , cui Carthagini nomen indiderat , convivis diii- 
piendum propofuiflet. Juvenc vcro caufam lcilcitnnte, 

cur 

a H««o; mX\ hditHS b Facctc* C HoUlitas vera% 



A. P O I» H T H. Ll B. V. 387 

-eurequoprivatus ellet ; a ^omam , inquit Scipio, 
j}rior Cartha^inem diripuifii* 

10. C. L I c I N I u M praetereuntem cum vidiflet: 
h HtiTjc, inquit, virum fcio pejerajje , verum q:miiam nuUus 
liLam defert, non poffurn fmul & accufater effe o- jt^dex. Sit 
huc in cenlbre moderarionis 6c juftitia: exempium. 

11. C u M jam tertium a fenaiu fuiiTet emifius, qt!0> 
mtradit Clitomachus - Uibes atque homines cernat be- 
nelegibusadas, utquegeniium, civitatum c ac Regum 
infpevlorrilet : pofteaquam pervenit Alexandriam, ca- 
vique egrefTus capitc pailio tet^^us incederet , Alexandri- 
ni undique accurrentes fiagitabant, ut caput nudarct, fa- 
ciemque id defiderantibus oftenderet. Cum fe nudafler, 
clamore, & piaulu teftati (unt gaudium fuum : cumque 
Rex Alexandrix vix interim ob deiicias ac mollitiem 
corporis seouaret Romanos incedentes , Scipio , vocc 
fubmiffa Panxtioinfafurravit in aurem. Jam , inquit, 
^iexandrwi , nonmhil ex nofra pereriinAtioncfruHus'cepc- 
rant, ijuibm per nof conti^it viJere T^^em nmbuUnter», 
Nam Athena:us exauc^oritatePolidoniifcribit, Ptolo- 
mxum perquam obefo corpore , nunquam antea pe« 
dibusambulaflc. 

11. E R A T illi percgrinationis comes unus amicus 
Panxtius Philofophiis , d famuli quinque, quornm uno 
• peregredefun<fio, quoniam alium nolebatcmere, e Ro- 
ma accerfiit qui defunfti locum implerct. 

13. CuM Numantini viderentur inexpugnabiles , 
ut qui multos Romanornm Duces fuperalTent , populus 
Scipionem itetum confulcm fecit ad fufcipicndum hoc 
bellum. e Caetcrum cum multi geftirent exire in mili- 
tiam , idque fenatus fieri vetuifTet quafi Italia fuiura eA 
fet delcria, ac ne pccunias quidem cx a:rario fumere paf. 
fus eft , fed ve^ligalcs proventus , quorum tempus non- 
dum exceflerat , aflignavit. At Scipio pccuniis quidem 
lefe negavit egere , fuasenim & amicorum fatisfuturas. 
Dc militibus negatis queftus cft , bellum enim cflc diffi- 
ciJc. ^od fiprioresy inquit , tb hoflium fortitudinem totiet 
R 2 vtiit 

a Cloria. b Judex non accufat. c Rexfegnit, d fr»- 
galitAu cTfcuniacont^mptaf 



agg S C* I P 1 O N I S M I N OR I S 

-utctifiisrttnt, diffutic helium eji ; cfuia, cum talilrM fwinaru- 
diiin erit : fin eb civtnm nofirvimn tgnaviam , a^jM dijfictle 
cfi. qma talium opera in bello fumm ufnri. 

14. rosTEA quam venit in caftra , multamquc 
illic liccntiam , lalciviam , fupcrPcitionem ac luxum of- 
fcnUiiretj divinosac faaifiGos cum lenonibus protinus 
ejeci: : quin v S^ omnia jufijt amoliii excepia oUa , 
veruSc pocuiofivflili. a Ex argenteis pocuiumiibrarum 
non amplius duaium permilit , li quis habere vellet : 
balneis uti vetuit. Qui angerentur, juliit ut ipli fefc fii- 
caient. Jumentis cnim, quia manibus careni , opus ef- 
i'e alio a quo fricentui. Edixit ut milites ftantcs prande- 
lent obfbnium non igni codum , coenaient autem dis- 
cumbcntes, panem aut pultem folam, & carnes alTas ii- 
ve elixas. Iple vero fago circumteiausobambulabat pcr 
cxercitum,xiicens, fe lugere excrcitus dedecora. 

15. C u M Memmii cujufdam tribuni militum ju- 
mcntaintercepiftet , valculislapideis refiigerando vino 
paratis, ac poculis Tetiicieis , hoc eft , operofe fadis 
onufta : b jAihi qtiidem , inquit , ^c patrid dics 1 ripnta, 
tibi ipji vero per omnemvitam, cum^taLu fis ^ ieipfumin^ 
yjilem rsddid.fi:, Significans bellum -quod pro pairia 
gcrebatur menlem foitafle duratuium. Paium autcm 
CiTc quod tum milircm prseftarct inutilem , fcd multo 
gravius, quod fi pergeret efte tahbus moribus , perpetuo 
civis iautilis cfict futuius. 

16. Alteri cuidatn (cutum pulchre ornatum 
oftentanti: c Scuiuwt quidem, inquit,'o;«i/ffwi;, belLum efi, 
at decet virum Romanum in dextra potins quam infimfira 
fpem coUocare. Cly peus finiftra geritur , gladius dextra. 

17. CuiDAM vallum geftanti, qui diccbat onc- 
ic vehemcnter piemi .: dNihil mirum, inqnit, quando ifti 
Ugno maiis qtMm gladio fidis. Significansideovalium plus 
habcre pondeiis> quia plus apud illum valeict. Quod fi 
gladiisfiderent milites, nihii elTet opus vallis. 

1 8. C UM videiet hoftcs defpondere animum, e ajc- 
bat ut tuto vinceret» mora tempoiis cmifte , addcns 

bonum 

^ Vifiiplina miiitarit, h Luxm damnatus» c Sfesin 
clypeo, iVallffidu^iat c Vinferefinf c^d^ 



A p o r H T H. L I V. 5^9 

boiium DucerapeiindcutMedicum , nonniiun extrc- 
ma curiJtioneferrumadhibcrc.Nihiloirinns per occafio^ 
nem adoitus Numantinos, terga illos dare compulit. 

19. GuM feniores Numantini viclis fuis ignavianv 
exprobrarent , a qui nunc eos rngifient, quos toties in 
fugam vcrterant , Numanricus quidam rcrpondifTe ftr- 
tur : Nunc quidem oves esdem funt , fed aliuspallor : 
fignificans Scipionem Ducem efle caufam mucatae foitu* 

bellicasj licct iidem efientmiiitey. 

20. N u M A N T 1 A capta, cum iterum triumphafiet 
Scipioj incidit illi controveifia cum Cajo Graccho , tuin 
pro Scnatu tum pro belii fociis. Id molefte ferens po- 
pulus, tum.ultuabatur ; Scipflt vero confcenfo fuggefto r 
b Me^ inquit, nec afiromm vociferatio unqtiam ttiTtiit, mc 
tumultm hominum terrebit, quihus Iialiam fcio non maxrzm 
ejfe^ fed novercam : fignificaas eos qai publicis patriai 
commodis obftrcperent, non eHc vcre Italos, fed alieni- 
gcnas , Vaierius lefertiilum dixifle. Nunqnam eosme- 
tuam folutos , (juos huc alligatos adduxi, Denotans eos ad * 
duftos-fuilfe capnvosj qui iavi^torem ferocirent. 

2r. I I s vero qui Graccho aderant vociferantibus 
occidendum efle Tyrannum, MeritOj inquir Scipio, qui 
fatrtam cppfi^nanti me friu6 volunt t medio fubUtum : Ntf- 
ijun enim Romam pojfe caderefiante Scipione , mc^uc Scipio' 
nem vivere^ coHapfa Roma. In hoc catalogo multa admif- 
fa funt, q^ua: non funt apophthegmata. 

22. Scipio Africanus conlulatum appetebatj 
c verum ubi (cnfit Pompejum aniicum aliis favere can- 
didatis, ip(e a petitiOne deftitit, dicens eum confulatum 
fibi non tamglorix futurum ll adipifceretur, quam mo- 
leftum 6c inaufpicatum , li if frngantc rompejo cpnfe- 
quereiur. Maluit confulatum cederc , quam araicuin 
perdere. Vide num hoc diftum fit dc Scipione Afiicn- 
no, Metello, & Cn. Pompejo. 

23. C u M in Africa Pompeji partcs fequutus rcs 
parum profpere geflifiet , & Hifpaniam pcrens inteU 
lexiffct navim qua vchebatur ab hoftibus caprnm, ^ladio 
pi.-ccordia fua tianfvcrberavit. Dcindc Cifarianis mi- 

R i htibus 
a Vux omniaf^cit, b Libere» C ModeraH, 



3 90 C. M A R I t 

iiibus quxrenribus ubi eft Imperator J imptYAfr/in- 
quit, hene habtt, Suf rema vox, morientis declaravit ani- 
jnum meliore fortunadignum. Et hocdiftum vidciur 
de Scipione ultirao, cognomento Metella 

CACILIUS METELLUS. 

1. C-EcrLius Metellus , cum loco munito co- 
gitaret admovere exercitum , a ac centurio dixiliet ipli:: 
Si decem modo hominum jaduram facere velis , capies 
locum. Inteuogavit eum , num ipfe de numero deceni 
unus elle vcllet. lioc & alteri tribuitur. 

2. TaiBUNo militum cuidam e junioribus per- 
cund^anti Meteilum qui(^flet fa^^urus : b S^ejusrei, 
inquit, fcirem mihj tmicam ejje confviam, exutam in i^nerik 
0onjecijffem. 

3. C u M Scipioni viventi fuiflet inimicus, e mortem 
tameniiliusgravitertulit, juflitque filiosut fubeuntes 
pheretrum funusScipioniscffcrr€nt,addens,{e Romanae 
civitatis nomine gratiam habere Diis , quod Scipio apud 
alios non eCIet natus. Sentiens Romam nonfuturani 
fuifle incolumem , li talem Ducem habuifient hoftes. 
SimuUatem oportet morte finiri, amicitiam nou item». 

C. M A R I U S. 

4. C.Marius obfcuro genere natus , d facino* 
mm militarium commendatione ad Rempublicam ac- 
cefTit. Ac primura majorem petiit aedilitatem. Ubi fen-. 
fitea fpe fruftrari fe(e , eodem die minorem ambiit : 6c 
hac fruftratus, haud tamen defperavit, fe.P»omanai civi- 
tatis primatem fore : docens quantum iniebus huma- 
ais valeat impiobitas. 

5. CuM in utioque rt:ure varices haberet , c nullis 
viiKuIis alligatus prxbuit fefe medico fecandum , ac nec 
fufpirio emiBb ncc addudisfuperciliis, chirurgi curatio- 
nem pertulit. Cacterum cummedicus ad alterum crus 
tranliret (ecandum , vetuit dicens, curationem nonefte 
tanto dignam cruciata. 

6. LU" 

a KArgute, b Silentium Ducu» c Simnltas a rogo d&per 
^^pvJa. d Improbata cureu e Ctiratio morbogravm.^ 



A P o r H T H. Li B. V. 5^91 

6. L u s I u s Marioex forore nepos , cum Marius 
iterum conful cllet, a vim admonuit miiiti cuidam ado- 
kfcenti, nomine Tiebonio : at is Lulium interfecit. Id 
failum multis incu(antibus,non infitiatus eft adokfcens 
fe Ducem fuum interfecifle , fed caufam addidit ac pro- 
bavit. Marius itaque cum juflifft^t adferri coronam , pto 
facinorc in bello praEclare gefto dari folitam , Trebo- 
nio impofuit : gravi exemplo monens csteros , ne fi- 
miii modo tentarent adoielcentium pudicitiani , quan- 
donon folum abfolvit, verum etiam coj:oiiavit eum , 
qui & Imperatoris cognatum & Ducem faumferro ner . 
cafler. 

7. CuM caftrametatus eflet advexfus Teutonas , in 
loco qui minimum habebat aqua: , militibus dicen- 
tibus le fiiite , oftendit illis ftumen proxime ho- 
ftium vaUum labens : h lUinCy inquit , voHs potusfan* 
guim veuahs e/l. At illi juflerunt, ut fe quo velkt duce- 
ler, donec liquidum liabeient fanguinem, nec toiusad* 
huc prx flti diriguiflct. 

8. M I L L E Camerinos , c qui (e in bello adverfiis 
Cimbros , flrenuos viros prxftitifient , honore Romanis 
xquavit, idque praEtei omne jus. Ad eos vero qui fa- 
dum hoc reprehendebat , refpondit, le ob armorum' 
ftiepitum kgum vocem exaudire non potuiflc. 

ij. In bellociviU cum fofla cindtus obfidcretur ab 
hoftibus , continuit fe(e, tempus cxfpeftans oportu- 
num. Propedio autem Siloni dicenti: Si magnus es 
Imperator 6 Maii, defcende in confliclum : d Immo tu, 
inquit,y7 magnus es Imperator , coge me noUntem ad certu- 
men vmire. 

CATULUS LUCTATIUS. 
10. Catulo Luctatio in bello Cimbrico 
juxta Fiumcn Athcfim cxercitum habentc , e cum Ro- 
mani vidcrent Baibaios tranllre conantes , retrocefle- 
lunt , quandoquidcm illorum impetum fuflinere non 
poterant : ipfc ccleritei ad fugientium primos contulir, 
R 4 ut 
a Severe pptdice. h Sitts. c ^rma non mdlunt lc^es, . 
ci Retortum. e Cilltde, 



39* L u c U L L i- 

ut non hoftes fugcrc, (ed Ducem fequi vidcrcntur. Koc 

ftrategema eft, non apophthegma. 

C. P O P I L I U S. 

II. C. rop I L I u s mifTus erat ad Aniiochum 
Regem, epiftoJam ferensa lenatu , a qua jubebatur , 
cjjercitum ex Agypto abducerct, necPtolomaBi filios 
crphanos regno fpoliaret. Cum vero Kex illum per me- 
dmm exercitum ad fe accedentem procul humanirer fa- 
Jutaflet, non lefahitato Regeliteras reddidit: quibus 
lecliscum Autiochus dicerct^leconfultatuium , datu. 
lumque rerponfum. ropiJius viiga quam tencbat , du-i 
Ct-a linea cinxit Regem, dicens : Heic igitur fians canfuha. 
&refponde. Omnibus viti Ipiritum admirantibus, poft. 
ea q^iam Aniiochils fpopondifi^^t fe fadurum qu.ie Ro- 
manis vidersntur , ita dcmum falutavit illum ^ am- 
plcxus eft ropiiius. 

L U C y L L U S. 

li. LucuLLUs cum in Armcnia cum dec«ra 
millibus armatorum , &cmilie equitibus adverfusTi- 
granem tenderer, centumquiiiquaginiahominum miU 
Jia habentem in exercitu , pridie nonas Odobris , quo 
ciie prius Scipionis copi:e deleto fuerant , quodamad- 
monent^ , quod Rcmani diem illum ut nefaftum &: 
inaufpicatum metuerent : h Ergo, inquit , hcdie aiacri-^ 
terptijnemm^ ut hunc c^mque diem es nefa/lo funejlcqnjt 
Rornanis hilarem ty aufpicatum reddamus. 

13. A T cum Rofnani cataphraftos prapcipue formi- 
darent , bono animo illos efte juftit : pTus cnira negotii 
fluurum in fpoUandis illis quam iri vincendis. Signifi- 
cans pienam armaturam nihil profutur-am hofti m pu- 
gna, cum cfler ignavus led vi^tori piofuJuram ad prs:- 
dam. Cumquc piimus in collem afcendiftet, fpeculatui 
hoftium tumuirus exclamayit : c Vtcimus commiliio:m .\ 
ftroulque impetu fa6loin hoftes , cum nemo irruentis 
imperum fuftineret, quinquc tantum Ronianos quice- 
ckierant, amifit, hoftium vero centum miilia irucidatit. 

14. Lu- 



A P'0 r H t M. L I B. V^. 59^r 

14. L u G u JL L u s Impcrator ad direptionem inci- 
tantibus, a dixit femalle unummilitem Romanunv 
cx hoftium manibusetipere, quam univerfas hoftium- 
fortunas fibi vindicarc. 

15. A R c H E L A'0 qui iteium a Mithridate defe- 
cerat , afieveranti , li rn Fonto LuguIIus confpiceretu? , 
fore utomnia fubderentur Imperio Romano : refpon- 
dit Lucullus : h Non cedo ^rchelae vcnatortbm audaciay 
ut reli6ivs feru ad vacua illorum lujlra progrediar, JaUl 
enim Mithridares Pontum rehquerat. 

15. RoMANi cumin pugnacumTigrane, cho- 
ftium pedkum centum millia trucidafient , paucis cqui-* 
ttmi fuga fervatis, cum ex ipfis non amphus ccmum 
cllcnt vulnerati , interfefti quinoue , dicebant feic 
eiubefcere , quod in tam vilia mancipia ftiinxiiien» 
fcrrum. 

17. CuM orconomus Lucullo coenam modicant 
apparaflet, accerfuum objurgavit, illo dicente. Non pu- 
tabam fumpruofo apparatu opus elie cum (blus e(ic3 
coenaturus. d Qttid ais , inquit Lucuihis , ignorah^ 
^pud LucuUum hodif css-naturum LucuUumi 

18. Gu M Grxcos quofdam per dics aliquot ma- 
gnifice tra6i:airet, atque iili dicerent, fe mirari quod tan- 
tum impendiorum fua caufa faceiet : e Nonnihii, « hoJ}i^ 
tesj veflracatifaifed maxima pars LucuUigratia» 

S Y L L A. 

19. Sylla cognomento Felix , inter felicitatcs- 
fjas, duas prxcipuasducebat , alteram quod Pium Me- 
tellum haberet amicum , / alteram quod urbem Athc* 
narum non fubvertiflct- 

20. C u M Sylla defe£lus neceiTariis cogcretur. 
ciiam Diis dicata tangere , Caphin amicum Delphos 
miferat, ut pecunias ac donaria ad (eperferret. Qui- 
buldam vero dicentibus intra templum anditum citha- 
%x, fonitum, quod oftcntum interpretabantur , quaft 
Apoiio citharoedus indignaretur , Caphis audita pcv- 

R 5 fcripfit 
a- Ciira '/nilitts. h'^nimofe. c Ho/lii pudendfift d SpliJt^ 
didf. c Splcndidi, f Uliciuu 



S Y L L JB 

lcriplit Syllx , cui facete relcriprit Sylla : tt, ^in tu CaU 
phi potitis interpretaris iflud ejje pgjium gmdentis exuU 
tii.ntu Dei , {ftiam indignantu ? Itaque pertnde ut Deohtla^m. 
ri^er tribHtnte , tuquoque bono animo pecuntivs accipe. 

2 1 . C u M ad fociaU bellum magnis cum copiis- 
mifliis efletcirca Limernam , b e vafto teirac hiatu raa- 
gnus ignisemicuitcujusfiamma adcoelum perveniens 
eonfticit. Id vates interpretaii funt quod vir bonus , ad- 
(pectu eximius &c admirandus,principatum adeptus prse- 
fentibus turbis civitatem liberatHrus efier. Hocaudito 
Sylla. lUe^ inquit, egofum. Nam illi erat peculiarc , , 
comam habere auream, ignique concolorem: nec (e i 
«it fu^E viitutis pudere , qui rcs lam muUas tamque pr^- i 
daras gefiHlet. 

2 2. CuM miiites in belio fociali Albinum virum 
prstorium fuftibus mattaflcnt , c Sylla tam atroxfaci- 
nus impunirum rcliquit , dicens feiilis pofihac prom- j 
ptioribub; ufurura in prsEliis , dum peccatum fortiter ge- \ 
lendo rcm ftudebunt pcnfare. 1 

2 3. C u M Athenienfes ad Syllam duos trefve mifif- j 
fcnr de pace tractaturos , atque lili njhil adferrent quod^ 
ad incolumitaiem civitatis faceict , fed Thtfcum , Eu- ( 
molphum, & res advcrfus Medos geftas verbis inanibus i 
ja£iarent: d xAbite, 'inqmti • beatitiflafejueorationesno* i 
hifcumreferte : non enim difcendi cupidus^huc mijfm fum , 
^&pulo Romanojfod ut rebelles fubvertam, l 

24. A r u D Orchomenum cum militcs longius eva-.. i 
garentur, ordinibufque perturbatis fugam caperent, , j 
Sylla ex equo defiliens , arrepto vexillo in hoftem con- i 
Tolat , ita vociferans ; t Mihi {juidem ^ Rojnanimilitei \, 
heic pulchrum efl mori .* vos interrogati tjuo loco Ducem ff* ( 
firum amiferitis, meminerifis 4icer4, apud Orchemenum, HaC. n 
f oce fuos revocayit. j 

25. C u M Mithridates Syll» procefliflet obviam», ^ 
dextramque porrexiflet , Sylla non refalutavit , (ed per-. j 
' (c^n£tatus eft , num a bello dcfifteret his conditionibus,, ( 
^iias cmivArchelao paiiuseffei, Obncelcente Mithri- 

date. . , 

Sk, Qfiejitn?». cmrnndf interpHtatumi, h Tidtu^ fm^ 

' Qiiiltrfij^mh AMitimitih t%(i»^ofs,. 



A P O P H T H. L lB. V. 3$^j:' 
date. A ^ihns pace epus efi , inquit Sylla, eos prmes loefui. 
con venit , vi^on ftlere fatis efl, Rurfus cum Mithridates 
vaiiis coloribus excufaret qua: gefta fuerant. Olim , in- 
quit, audivi. nunc experior te (tngulari eloquentia praditum, 
tam nefariisfaBis coloreminvenire potueris, 
2.6. L u c I u s Sylla cognomento Felix , cum cogl- 
taret cie occidento C. Csefaie , amicis ne id faceiet de* 
Hortantibus, indignum enim elTe talem necare puerum: 
l? Decipitts , inquit ifin hoc puero non videtis multos inejjs 
Martos. Deprehendit in co excelfam indolem nullis ho- 
noribus fatiandam , utqui vixdum pubelcens facerdo* 
lium ambierit. Jdem populum Romanum fubinde m©^ 
ceie (blei, caverunt puerum malepraeciactum. 

M. A N T O N I U S. 

I. M. A N To N I us filium habebat exFulvia. Is 
puer l hilota: dederat ingentem vafbrum vim : qusecum 
ilie recufaiet accipere , c metuens ne parer tantam fdii 
libeiali:atcm non probaret. Quid limes , inquir , puer > 
accipcie ? An ne(ciseum qui dat, filiurn efle Antonii ? 

2. 1 p s E Antonius cum effet prodigiofe profufus, di- 
ccre folet: d ^mplitudtnem Imperii Romani non per ea qu^ 
accipereti fed per ea cjua daret iliuflrari, En vox excelfi ani'.. 
mi videri poterat , ni(i ab Antonio fuiflct profeda* 

3. GfMiNius in Grxciam profe^tusad Anto- 
Bium , quoniam fufpedus erat Cleopatrae, quod eo vc- 
niflet OdnvicE caulam afturus , diu repulfus ac variis. 
modis delufus, tandem inconvivio jufluscaufam ad- 
vcntusdiccrc , ita refpondit : e Cater^a, inquit, KAntoni^. 
fotria funt orationis , nec hujus temporis , verum illud mum 
(sf fobrius ebriui fcio , bene fucceJfurA omnia f Cleopatra 
remttatur in<j/£gyptum, Moxque Romam fe recepit , 
metuens (ibi abAntonio. Nam Cleopatra in convivio> 
gratias egit, quod rem aperte dixiffet , nulla ufus circui- 
tione. Atiicageregratias,eratminarimalum. Sfiicbat 
Gcminius quam eflet illis invifa veritas. 

4. CuM AntoniusappararetclalTecumCaifarecon- 

R 6 flige- 
a Vi^orferox. h*Trovidentia, c Filim patrijtmili!* 
(1 Lihraiitm, c LiUn. 



C A S S I I 

fiigerc, a quid.im tribunus militum vir foms, &aiffniS 
cxercitatus Antonioprxtcreunticorpus fuum multisci- 
catricibusinfignitum oftendit, dicens , 6 Imperator, cuc 
bis vulneribus aut huic gladio parum fidis , in lignis fra- 
gilibus fpsm reponis ? Sine Phcenices & i5.gypti clafic 
pugnent , nobis Romanis tciram da , in qua confuevi- 
xnus vel hoftem vincere, vel mortem oppeterc. 

5. Cleopatra mctuens Antonii fevitiam con- 
fugit in monumentum demifliscataradis, mifitque qui 
dicersnt, illam fpontanea m.orte petifie. Id credens An- 
tonius,&iplefibiparansadferrevim,dixit. h oCleopa^ 
Sruy 7ion dc/eo ^udd te canarT^, nam mox una. futurt fumviSt 
fed quod ego tantm Imperatorfortitudine viHus fum dfce- 
mina.^ Vidum (e putabat , quod illaprior fpontancie_ 
morti s gloriaip occupaflet. 

6. CuM ADguftus cam inviferet , exigerctquc ab 
illa rjitiones, Sclencus unus cprocuratoribus ipliusin-» 
dii;avit aliquidefie fubtraciium ab ipla. Illa in procura- 
lorem infiiiit , ^carrepto hominiscrinccxebrij, idibus- 
pulfayit os. Hsc cum Auguftus ridens conacus eflet in- 
hibcic, ilk: c An nori, inquit , permoleftum eft , 6 
Csfar, cum tu me digneris inviferc , fetvos meos heraiifc 
jncufarc, quod nonnihil muliebrium ornamentoruiiv 
liibtraxerim , non ea quidem mihi , fcd ut O^iaviaE 
Livi^ manulcula dem? Hoccommeiuo pcifuafit Csc- 
iAri fedc vita cogitare, cum moridcaeviflet. 

q A. S % \ S; 

7. C A s s r u s etiamnum puer , Fnuftum Syllae fi- 
^um , inter :squales de pattis Monarchia gloriantem; 
iTontuUt, fed colaphos impegit. Ejusieicognitioncm 
cum Pompejus ad fe reccpiflct , accitis ambobus pueiis, 
Caifius aufus efl.diceie : d Bja Faujiet aude rurfm coram. 
hoc ea verha proferre, quihus irrhatusintefui , utiterum, 
tiht perceUam os^ Inerat Caflio nativum quoddam odium 
Tyrannidis , ut jam tum appareret illi noa defutmuni 
5;nimun) ad inteificiendum CscfaienL 

S . I p E 

^ I» terrefiri pT4tfo apparet virtm» h Mm fpontnneJh 
C^^i, i XrMesinpmg-mm 



A p o p H T H. L 1 B. V. r?7- 
8. Ibem cum Rhodutninfulamvicepiflet 1 &ia 
ingieflu rahitaieturRcx aiqueDominus: a Nec Rexfum^ 
inquit, ncc Dominus, fed Regis ac DerrjiHt tnterfiSier, 

M, C R A S S U S. 

1. M. Crassus ille dives , h magnam fervorum 
turbam domi alcbat, quoium praEcipuam agebatcuraro, 
dilccniibus adftans, interdum &ip(edocens eos i di- 
cens hanc oportere praEcipuam elTe patrisfamilias lolici- 
tudinem , quod fint reifamiliarisanimata inftrumentai 
Idem icnlit Arifloteles» 

2. H iE c vox probata eft , c (ed illa dam.nata, quod 
negabat quenquam pio divite habendum , qui non pof* 
fctprivatisfacultatibus legicnem alere. 

3 . -ft. G R E ferens Pompe jo Magni cognomen dela» 
tum , decretumque triumphum, Romano cuipiam di« 
cenri. Jam aderit Pompejus Magnus : d ^antustan-' 
dem ? inquit : fentiens iilum corpore cxteris parcra , 
animo nihilo majorem. 

4. C u M Pompejus & GralTus in confulatucoilcga 
deceftliri eftent Magiftratu^ Cncus Aurclius quidcm 
fubito in forum procurrcns clamavit fibi vifum ia 
Ibmnis Jovem juftifle , ne prius feMagiftratu abdica- 
tcnt, quam ingrntiam redilTent. Idem flagitai>te po- 
pulo Pompejus nihil motus eil , at CralTus furgcns oluo 
collega: dextram poriexit; dicens : e Nj/j//, 6 Quirites, 
ms indiinum ja,ciiiTus rmhi videor , f frior cum Pcmpejo in 
gratiam rediero , ^uem vos etiamnum impuberem MagnHra 
Mgmminajlu , cui^jue prius tTium^um decreviflu , quam it> 
Senatum aUe6ius ejer, 

5. In Parthos proficiftcns cum Dciotarum extrc- 
mx jam (enedlutis , novam urbem condcre vidercr. 
/ ^uid tfi, inquit , Rex hoc rei , quod cum hora diei'y\7/2 
adfit duodecima y novam urbem exfiruere inflitueru? Ad 
hxc atiidens Dciotaius. Immo quid tibi in mentcm vc- 
ait ItDperator , ut cum haudquaquam fis , ut vidctur , 

R 7 n^»^ 
• Tyranniiiu ofort h Servorumcura» c DivitiKim'» 
modica. d Jnvidta elevaf, C Reitnaluitjo. f ^fc 



35>8 S E R T O R I l 

matutinus, tamcnin Parthos ciim excrcitu propercs^ ^ 
Nam id temporis CrafTus fexagefimum agebat annum. ( 
Hora qux nobis duodecima cft in meridie , oiim erat * 
extrema diei. \ 

6. CuM Parthi per legatos denuntiaflent , utfux 
actati confulens a bello abftineret , infolenterrerpondit : 
a In Sdeucia ijlis mandattirefponfHm da.birrius. KicAgiiriS 
legatorum unus fublata manu mediam palmam often- i 
dens , Prius , inquit, in hac manu nafcentut fets quam 
libi Seleuciam confpiciendi fitfutura poteftas. 

7. CoNFLicTURo tum Parthis exta e mani- 
busdeciderunt ; hoccxteris ut inaufpicatum oftentum 
interpretantibus , ac prxHum diftiiadeniibus : h Hu']uf- 
modij inquit , inco/^r/ioda^ muUa nvbis fenettns adfert. 
arrna rnihi nunqttAm e manibus cecidermt, 

8. C u M Publius Crafli fiiius foitifiime in bello 
& pugnalfet & cecidiflet , hoftes cnput juvenis iiaftae. 
impolitum geftantes proxime ad Roinanos accedcbant, 
infultantes rouanteiljue quo j;enere juvenis illefuiflet- 
ortus , nequc enim fieri poiie , ut ex patre tam ignavo 
6c imbelli talis filius nalci poflet. Hoc tam triui fpe- 
^iiaculo nihil commotus Craflus , per omnes ordines> 
concionatus eft clamans c Meus htc prtvatus dulor eft 
Romanii mea h^c calamitas , meushic peculiaris.lHiius, ca- 
terum publica civitatis falus &gloria m veflra tncolumtta^. 
U veftraque virtute fita efi. 

5). Marcello ac Domitio Pompejum in Se- 
uatu rogantibus , num proximis comitiis petiturus eflct 
confulatum. d Forte , inquit , petam yforte non petam^. 
Rurfusidem percunftantibus. ^A bonis, ixio^niu civibm 
fetam, a rnalis nequaquamo, Cum hxc refponfa ut ambi- 
gua ac fuperba multos offenderent , Craflbs idem per- 
cundantibus re(pondit. Si eT^epuhlica fore jndi^avero y 
p,etajn s fin minuSi a petendo ahftimbo, 

S E R T O R I U S-- 
lo. Se R TO R I us cum Pompei milite^varie di- 
§)ulfos fuperafletmultis occiiis, audiviflletque adventars^ 

Me-. 

.a- MUitAm, b Sm:i hliatcr. c Fortkir, d Ingenus^ 



A 1» P H T H. Li B. V; 3^9 

Mctelhim cum aiiis copiis, diremit piaclium, revocaiin- 
que fuis dixit : a Ego puerum hunc m(i fupervenijjet anus 
ilia, verbertbus cAjligatum domum re/mffjfem : Pompejum 
pueri nomme fignans, Metellum vetulum anus. 

I j . I D E M fxpe vidor ad Pompejum Metellumque 
milit, offerens le paratum redire in urbem (i libi per- 
mitteretur : b Jixitquc malle ie Romae ignobiliiiimum 
civem , quam exulcm omnium^ aliarum civitatum Im* 
peratorem nominari. 

12. Admonere folet fuos ne quidin convivio , 
e pi3cter decorum vel fieret vel dicereiur, prafertim a 
jurgiis & obfcoenitate tempcrare. Ncc ipfe quiilquam. 
tale luftinebac vel audire, vel videre. 

M. B R U T U S. 

1 . M. B.R u T u s rebus in fu-mmam defperationeni 
a,ddadis , ii c\^m e Ducibus atque amitis paucos apud fe 
haberet , lublatis oculis in coeluni fteliis pienum , dixit 
hunc vcrficulum Gr.TCum e tragoedia quapiam. 

Id eft : 

Ne te latuerit > o fupreme Jupiter , 
Horum malorum q-iifquii au^ior exjlitit» 
Velut imprccans CaEfari vindiftam a Diis. Volumnius- 
nairat illum 5c alteium dixille caimen, fed negat it. 
xncminifle. 

2. C^uQDAM exhisquiadcrantprsecipucmonen» 
tc ut iliinc fugeret Brutus : e Prorfus, inqun,fugiendumi, 
fcd manibui , non pedibus .* fignificans mortc ipontancil 
vitandam Cacfarianorum tyrannidem. 

3. Cu M inier conjuraios ddiberaretur , / an una 
cum Cxfare occidendusefiet Antonius , Brutus difliia- 
iit, diccns, hoc negotium quod pro legibus ac jure 
fufciperetur , oporterc omni cnrcrc injuria. Noluitvir 
optimus casdem in plurcis profcrii. At liaec clcnKntia 
luale cclfu illis. 

4. Ul-- 

a Vettilus Dux. b Patria dulcis. C Convivia pudi^ 
€a. d VUio Dc9rum, c Mors dejinata, f C/c- 



40O M. B RU T I Aro PHT H. L 1 V. 

4. U L T I M u M prxliuminiturus, dchortantibus 
quibufciam ne (e tanto diicrimini commiitcrct. a Ho- 
die , inquic , aut reSieerit aut ntlnlcmaho. Significans 
fe aut vicloKra fore auE non vidurum. Mors autem 
adimitomnium malorum (cnfum. 

5. HUJUS ^ uxorPortia Caronisfilia, pofteaqnam 1 
fenfit confpiratum de Caelare interficicndo , ea no£ic i 
quae prxcelTit diem in quo Ca:far occifus eft , egreno cu- 
biculum Bruto , cultelium lonforium velut unguium 
refecandorum gratia popofcit , coque quafi forte de ma- 
nibus elapfo fcipfam gmviter vulneravit. iMox Bruius 
clamorc ancillarum in cubiculum revocitus, objufga- 

rc eam coepit , quod tonloris prxripuilTet o[^:kiumw 
Heicilla clam m3iito. Noc hoc , inquit , temcrefeci: 
nam experiri volui, fi quod conftituium eft, parum 
ccllezit ex fententia., quam aBquo ammo meferrofun 
pcremptura. 

6* Idem dixit, fibi videri eum xtatis florem ma- 
Ic collocafte qui nihil negaret. Inufilis eft ver<^cundi*. 
quas obftat quo minus negemus obfequium ad inho» 
Ecfta vocanti. i 
a ^ut vtncere atit mori. b FidesjixorU* ^ 




A.P.OEH- 



401 

: APOPHTHEGMATA 

VARIE MISTORUM. 

L I B E Pv V r. 

N hisquJEfequuntur , clariffime ado 
k(cei3s, miraberis quaLdam dicla , nec 
Scythis nec Cyclopibus digna : fed me- 
mento tum excepiis aliquot non ho- 
mines , fed msra porrenta, rerum fum- 
mam tenuifle , five quod tales militUEo. 
lemeritas adrcifccrer , five quod immodica poteftas, 
nili adlitanimus Philoibpliia: prxfidiis dihgenter prae- 
munitus , tales reddat. Quanquam 5c ab iliis prodigio- 
ie malis quxdam dida geitaque funt non indigna imi- 
tatione. roftremo rurpitudinis alien$ Ipccies veUitin 
thcatrum produch, derenet k vitiis , 5c ad virtutis ftu- 
dium exftimulat ingenia non omnino deplorata. Hunq 
igitur pcftremum librum puta efie menia: fecundae bel- 
laria, in quibus qusdam apponuntur ut toUas, qus- 
damutguftes, nonnullaut fpe^les tantum. Malocnim 
te fuaviter afFectum , quam faturum onuftumquedi- 
mirtere. Quod fi quxdam apponentur Jevia ridicula- 
quemimorum , coquorum , equifonum, lcurrarum ac 
meretricqm , decet omne convivium hijaritas : fed prcc- 
cipue mcnfas (ecundas. Quancuam & a leviffimis per- 
fonis nonnunquam dicuntur , qux nemo lapicns con- 
temnat. Nec ignoras, olim moriones, laltatriculas, & 
fimios fubconvivii fincm induci (c^lerc. Nonlaboiofi 
adfit hilaritas , modo abfit omnis obicocniras. Fortaf- 
fis exiftct qui dendcrct ordincm , &c hoc cS: fi quid ahud' 
videbitur reprehenfione dignum, cxcufabit fecucdarum 
menfaram hbeiias. 

TIBEniUS C^S A R. 




I. T I B G R I o Ca:fari cun^^anrer «rgrc fufci- 

pienti 



40 2 C iS S. RO M A N O R U M 

pienti delatum Impeiium, a quidam inos aHfus eft 
dicere. Cxteri quod pollicentur , tarde prxftant : ta 
quodpiacftas, taide poliiceris. Notata eft illiuslimu- 
lata cuutiatio, detie6tantis quod cupiebat. 

2. Cu I DA M a quo fuerat Dominus appellatus , 
denuntiavit, b ne fe ampliuscontumelia: caufa nomi- 
naret. Quanta modeftiain tanro rrincipe ? Nuncqui- 
dam nihii audirepoftunt, nifi lacras majeftates.gratiofas 
cellitudines , 6c revercndifiimas domiiiationcs. 

3. Idem dicentem , facras tuasoccupationes intei- 
pellavit , c juflitque non facras dicere , led laboriofas. 
Rurfum alterum dice ntem , fe ipfo auctoie adifie Sena- 
tum, correxir, au&ore mutans in fuafore. 

4. C u M jocis , conviriis , famofis carminibus ac ru- 
moribus frequenter impeieretur, amicis ad ultioiitm- 
hortantibus refpondit. d In civitate Ubera Imguam mcn' 
l^emque liberas ejfe dcbere. 

5. Qu I N 6c Senatu de hujufmodicriminibus ac 
^is flagitante : e Non tantum , inquit , habemus otiiy ut 
imp/icare nos pluribns negotiis dibea.mus, Si hanc feneftram 

' aperueritis, nihil aliud agi finetis. 

5. Diogenes grammaticus fahbatis Rhodi di- 
^utare iblitus. / Tiberium ad fe venientem ut ipfum 
excra ordinem audiret , non admifit , fed per (ervulum 
luum in fcptimum diftulit diem. Is cum Romam ve- 
xiiflet, & pro Caelaris foribus adftaret , cupiensilluin 
falutare, Tiberius juflit ut poft feptimum annumre- 
dirct. Nee alia poena tarvtam grammatici fupeibiani 
uhuseft. 

7. P R ^ s I D I B u s onerandas tributo provincias 
fuadentibus {cripfit : g Boni pajlons ejje tmdere pecasy non 
degliibere : hoc eft, lanam non peilcm detrahere. 

8. Qu^ON r A M tyro incaftris avidius bibebat vi- 
sum , h miUtari joco proTiberio , Claudio , Nerone , 
diduseft , Biberius, Caidius, Meio. 

5>.Theodorus Gaudareus Tiberii in rhetoricis 

pra:- 

Libere. b Mcdcfie» c Modejie. d Leniter. 9 L>- 
niter. £ Civilis ultis, g Exaiiio mcdtrata, hj&(m 
ex depravatiofti. 



! A p o p H T n. li 1 B. V. 405 

: ptJceptor , 4 animadvertens in puero fanguiaaruim in- 
genium fub fpecie lenitatis latitans , fubinde inter ob- 
jurgandum appeilavit ilium mh^v ajif.f^-n uuixm^vf* 
ideft , iutum (anguine macerarum. Hic initio 
principatus miram lenitatem prs fe tuiit , fed progrcfTu 
temporisad immanem crudelitatem devenit. 

10. CuM audifiet quendara e reis nomineCarvi- 
lium fibi mortem confciile prius quam efiet damnatus, 
exclamavit: h Carvilms mt evafi. Adeo leve fuppli- 
cium effe judicabat mortem. 

I r . C u M cuftodias recognofcentem quidam roga^ 
let ut fupplicium maturaret , refpondit ; c Kctidum re. 
CHmrediitngratiam, Humanitatis officium ducens, (i 
damnatum cito occidiUet. 

12. TrBERius perfpeclo CaliguL-e ingenio, d f©- 
K) ac malefico, fubinde prcediciibat , fe natricem Reipu- 
blicae & Fhaetontem orbi teriaium educare. Natiix fex- 
pentis genus eft. 

13. T1BERIUS Cailar 5c illud dixifle fertur, 
* cura hominem fibivideri lidiculum , qui lexagefi- 
cium praetergrelTasannura, manum porrigeret Medico. 
Sentiens hominem tam grandem , oportere jam lcirc 
quo raodo fibi-mederi debeat. Forrigunt manum Me- 
dico , qui confulunc illum , explorantcm pulfus ve- 
Barum^ • . 

C. C A L I G U L A. 

r. CoMMENTARios ad matris fratrumque 
fuorum calumnias pertinentes, / ne cui poftmoduni 
delatori teftive maneret ullusmetus, conve^tosinfo- 
lum, & aiue clare teftatus Deob , neque legiffe fe nequc 
attigifte quidquam , concremavit. Quin libelium de 
fiia falutc oblauiin non recepit , contendcns fibi nihil 
admifliim cur cu:quani inviliis eflet. Negavit fe dclato- 
ribus aures habere. Ha;w boui Principis videri poterant > 
nifi fingerentur, 

2. CuM audiret, forte Reges qui officii cau(a in 

uibem 

a CrudelitasteCla. b CrudelitaA. c Crudeliter. d /«- 
dolcsmalefica. ^ Medicina, fSurdtis delatori. 



4^4 Cjes, R m a n ft u m 

urbem advcnerant , intcr le fupcr coenara de nobilitatc 
genetisconcertantes , exclamavit Caligula : a Dt Cal$ ii 
venit nobu Rex : ^ adjecit caimcn Hometicum : X 

Ideft: [ 
Vni46 Dormnw ptjunu6 
Nec multum abfuit, quin ftatim diademafumcrct, fpc* g 
ciemqueprincipatus in regni formam conveiteret. c 

3 . L I V I A M Auguftam proaviam fuairi appeU a. 
lare confuevit : b UlylTem ftolatum , vafriticm ac frau- \ 
dulentiam illius notans, hoc taumm intcreffej quod ut fc 
foemina.ftolamgeitaret. : f 

4. D r c E B A T fe nihil magis in fua natura pro- , 
barc, quam air5)a.'J>i'\i<Uy hoc cft^ inveiecundiam : c i'u- 
doi enim ut multis ad honcftas a>^iones obftat , ita 1 
nonnunquam iraprobxmcntis hominesa turpibusre- j 
vocat. Voxcarninccquamknperatoredignioi, 1 

5. ANTONiiS aviac pro fua auftoritate moncn- 
<i ut qujcdam fccus agcrct : d Jiiemcnto ^ ait, m^i 
vmnia in omnes licere. Taiia. poitcnta lum Pripcipum 
titulo pcrtuliit muiidus : quas non commemorarem>. 
niii ut ex his Fiincipibus prodigiofas feiitatis hoiioK^ 
incutiatur. 

6. CuM deftinallctintcrficcrcfratremfuum.cum- 
quc (iifpicarctur fefe mcdicnmcntis pricmunire , ita lo- 
Cutus eft : e ^ntidotum adverfu4 Cafarem ? Timebat illc 
venenum , quaft Cxfar non poftct alio quovis modo 
trucidare, quem vellet exftindlum. 

7 . V i R quidam praetorius valetudinis caula CeccC- 
ferat in Anticyram petito a Cxlare commeatu. / Is 
cum fsepius peteret prorogari commeatum , mandavit 
interfici , & adjecit , neceftariam fanguinis eftc mif- 
flonem , cui tamdiu non profuiflet helleborum. So- 
lent enim Medici in morbis validioribus venarum in- 
cidone utL Et in Anticyram navigabant quibusopus 
crat purgatione.. 

%. I 

a Tyrannica vox, b Verp4tia. C Imprudentia, 
d VoxTyranniea, c Crtideliter & tmpie. i Crn^ 
deliter» 



A r o p H T H. L I B. V I. 40J 

8. Illud eti.igoediarubincie jaftabat. a Odermt 
dum mjtunut. Kanc ne quis miretur, ejurdeni vox fuit : 
Utinam populm RomAnu6 wiicam cervicet/i hahtret, Kanc 
emifit infentus turba: faventi Vene?3£ aurigarum fa<^l:io- 
ni, cuin iple faveict Viaiinx. 

9. Luxu prodi^iofo utens, ut calidis frigidifquc 
unguentis lavaretuc , pretioiiiiimas margaritas aceto li- 
quetactas ibrbei^et , convivis ex auropa es 6c oblbuia 
apjjoneret . nummos non mcdiocris fummai e faftigio 
balilica^ Julix per aliquot dies Ijargeret in p^ebem. Li- 
burnicas naves gemmatis puppibus, veificuloribus velis 
fdbricaretur , lubinde dicebat : b ^ntfritgi hominem ejfi 
vporiere, aut Cafarem. 

I o. I N auiSlione Apronius quidam vii praetorius dor- 
niirans capitis moiu nutabat. c Id animadvcrtens Caii- 
gula, pra:conem admonuit ne illum libi nutantem prar- 
teriret, nccJ^ioc rnonere defiit,doncc igaoranti tiedecim 
gladiatorcs fertertium nonagies addicerentur. 

11. Aleam ludens, plus mendacio , d atque 
etiam peijurio lucrabaiur: & quodam tempore proxi- 
nio coliufori dcmandata vice fua , progrcflus in atrium 
domus, cum prxteieun-tes duos equires Romanos locu- 
plstes , finc mora corripi confifcarique juiTiflet, exulta- 
bundus in domum rediit ,^loriausfe nunquara profpe- 
riore alea ufum. 

CLAUDIUS CASAR. 

12. G r'^ c u L u s quidam caulam agcns apud 
Claudiura Cxlarem , e inter altercandum per calorem 
hauc vocem in illum cmifit , x} cni y^^v hksi^ /juo^i, id 
cft , &tu fenex es & Jlultus, Ufque co fumma poteftas 
pb ftultitiam & pallim , & propalam eviluerat , ut hafc 
inosdixerit, nonfenator, led ignotus Graeculus, 
dixeritimpunc. 

13. CvM ccnlbr equites recognofceret , &inhis 
rcpcriflet juvcnem probriscoopertum , fed quempatei 
piobilTimum affirmabat , finc ignominia dimifit. Id 

amicis 

a I-loJIu populi, b Profujio, c Jocui infamu d Ra' 
pncit({/j, c Litere, 



4o5 C ;e s. Ro M A N* o R U M 

amicis mlrantibus : a Habet , inquit , cenforcm fHur<r. , 

Audoritaieni (iiam in paientem tranftulit. • 

14. Alium coriupceiisadultenilquefamofum ni- 1 ' 
hil aiiud quam monuit , ut aut paicius zEtaiula: indul- ^ 
geret , aut certe cautius, addiditque : b ^uareemm ego , ^ 
fcio qnam habcM amtctiml 6 cenfbrem gravem. ' 

15. Narcissum ab epiftolis , & rallantema ' 
ratiocibus fic adamavit , uteosnon folum ampliflimis 1 
prxmiis, c verum etiam quaeftoriis prxtoriifque orna- 
meDtis decreto lenatus ornari libenter paflus lit : ad ^ 
haec tantum rapere6c acquirere 5 ut ilii querenti dcfifci ^ 
exiguitate quidam non abfutde dixerit. Abundaturum \ 
fifcimi , fiaduobus libertis in conlortium recipeietur. * 
Hos Plinius fatetur & Craflb fuifie ditiores. ^ 

16. C u M cuidam notam oppofitam deprecantibtis ^ 
familiaribus, ademiflet : d Litura tameriy inquit, exflat, ' 
Sentiens etiam remifla culpa manere tamen infamiae ' 
prioris veftigiuni. Alludens ad lcripturam , qux Jicet 
fpongia deleatur , autgraphio radatur, relinquiturta- ' 
menlitura^rafura^que veftigium. ' 

17. H I c temulentus aliquando dixit , fibi fatalc 
clfe utconjugum flagitia ferret , deinde puniret. c Ea 
vox terrorem non mediocrem injecit Agrippinae. 

SEXTUS NERO. 

1. I N Cn. Domitium ScxtiNeronis atavum , /euJ 
cognomen fuit Anobardo , L. Craffus orator diccbat , 
tton cfle mirandum quod aeneam haberet 5arbam , cui 
os ferreum , cor plumbeum effet. Os ferreum objiciens 
propter fuinmam impudentiam , cor plumbeum ob in- 
geniiftuporem. Quidam illum pro Nerone Anobar- 
bum appellarunt , atque hocerat unum e duobus con- 
vitiis quae indigniffime tulit : alteium erat , quod in. 
crepitus eifet malus citharoedus. 

2. CuM ex more cujufdam capite damnati caufe 
fubfcripturuseffetSextusNcro. g Vtinam, inquit, /z- 

teras 

^Vaterjudex, b Lenitas prava, c Pecuiatusdijfimti" 
latus, d Infamia non deletur, e Ebrittas loquMX. | 
£ Jccus ex ncmn€. g Clment$r, 



A r o r H T H. L I B. V. 407 

terns nefcirem. Vox parcimoniam buiriani (anguinis pro- 
niitteiis, ti ex animo prodiilet. Seneca lib. Ueclemen- 
tia 2. rctt:rt fuifle Burrum cohortium prxfetlum , qui 
cum efietanimadverfurusin duos , petiit utNerofub- 
fcribeiet , qui cum cunctaretur bi. recraftinaret , Burrus 
inftans protulitchartam : tum Nero: Vellem, inquit , 
nefcire hteras. At hxc in-doles clemcntiam pollicens , in 
prodigiofam crudeUtatem evafit 

3. PuERUM Sporum exfeftis teftibus in mulie- 
brem naturani tranbfigurare conatus eft. Addita dos, 
additum flammeum , addita celeberrima nupiiarum 
folennitas. Quid multisS palam pro uxoiehabuit. Hinc 
fcitur cajufdam non inlcitits jocus. Bene agipoiuifie 
cum rebus humanis , fi Domitius Neronis pater talem 
habuiiiet uxorem. Sentiens exitio totius oibis natum 
^ Neroncm. Is nunquam fuiftet natus , fi pater Spou 
fimilem habuiffet vice conjugis. 

4.. N u N on A M cuiquam ofFicium delegavit , nifi 
haecadjiceret : a Scis qntbus mthi ejl opus , & hoc aga-- 
mus, ne quj4 quid habeat. Vox prxdone quam Principe 
dignior. 

5. QuoDAM in coUoquio proferenje Gracttjn 
verficuium : 

Ideft: 

Me mortuo terra mifceatur incendio, 
Subjecit : b Immo, <c[av. Kj (J&vtdc , id eft» me etiam viv^t 
Quibus portentis aliquando committitur Refpublica ? 

5. C II M nihil flagitiorum ftbi non pcrmitteret , 
€ clatustantorerumfuccelfu, dicebat nemincm Prin- 
cipum ante ipfum fcilfe quid fibi licerct. Verum qui 
hoc dixit , fenfit tandem quid viciflim liceat populo in 
malum Principem. 

7. CuM incendiflet urbcm , fpeftabat, dicens fc 
flammae pulchritudine deleftari , atque interim fuam 
cancbat Halofin , hoc eft Trojanae urbis excidium, quod 
defcripferat. 

8. IsiDORus Cynicus tranfeuntem in publico 

claia 

a Rapacitas. h Critdcliter» c LicentiaPrincipis, 



4o3 CiSS. K.OMANORUM 

clara voce corripuit , a quod Naupli mala benccanta- 
let , luabonamale dilponciet Ncsupius erat Palamc- 
dispaceij qui {iliipra:ter meiitum damnari necem ma- 
goo Gtxcomm esitio cft ultus. Soiet autern Ncio tra- 
goedias caniare. 

9. NoTATUseft&a Dato Attellanarum hiftrio- 
iie, qui recitans canticam quoddam , v-^icv.vi •^Tvtrec) , 
v.yiuAVi ^tiiTEp, , h ita demonftravit, ui bibenrem natan- 
temquefaceret, exitium C Ciaudii 6l Agrippmx figni- 
ficans. Nam Ncro C. Claudmm veneno fuflulit, Agrip- 
pinam tiaufiagio. Et in claufula cantici recitans, Orcus 
vobis ducit pedes , geftu lenatum notavit hi^^:rio, hibin- 
dicans iUis a Nerone imminere pernicicm. 

10. A MATHEMATicrs audietat fore, ut ali- 
quando dejiccreitjr Imperio, eoque Grarcum lambicuin 
diraetrum identidem uiiirpabat : tv li^^v^^v Tracru 
^hi- Ideft: Terra qu^vu artem alit, Putans fe tan- 
tum profecifle in artecanendi, ut etiam ft exigeretur, in 
quavis regione ob Mu^icesperitiam polfet habeii in pre- 
tio. Cumque imminentibus qui illum in(equebantar 
de falute defperans , cogitaret libi vim adfcrfCj fabindc 
dicebar: ^^antus artijex peno, 

1 1 . o N D A M theatro dam illatus , c Scenico 
cuidampopulo placenti invidit, eiquenuntiura mifit 
qui diceret, illum abuti Cae&ris occupationibus. 

1 2. Qu o K D A M cx annonae caritate quidam di- 
tefcebant aulici , d multum & hinc invidix Neroni 
conflatum eft : Cum fortc accidiflet, ut in pubiica fame 
diccretui Alexandrina navis appuUfte, ja^tatum eft illam 
advexifle pulverem luciatoribus aulicis. Quo difto fi- 
mul notatum eft , in Caefarc remm (cGeuicarum ftu- 
dium } 6c monopolia quorundam pci Cadaiis favoiem 
pubiico damno lucrantium. 

13. Statu^ ejusa vcrticc currus appofitus eft: 
cum infcriptione Gixca. e Nunc dcmum agon eft , tia- 
he tandem. Notatum eft in Caefare aurigandi ftudium, 
iimulque dcnuntiatum periculum. 

14. Aii- 

a Ltbere. b Libtre, c ScenicHS Pmcips, d Honop6'> 
liafceda. t PrincepsAtfi^^^, 



A P O P H T H. LlB. VI. 409 

14.. A L T E R I cuidam ftatus & afcopera alligata 
eftcum hoc titulo. a. Ego quid potui ? Sed tu culleum 
meruifti. Solent olim parricidx culleo infiii & Nero 
matrem occiderat. CuHeus iraque (ere exculans dicit. 
Ego quidpotui? paratiis fi quiste inluat : /edlivein- 
fuaiis, live non , tu tamen culleum meruifti. Poteft iioc 
& ad Reipubllca: perfonam accommodari. 

15. C o L u M N 1 s {latLiarum iilud adfcriptum eft , 
h Galli te cantando excitarunr. IndignifTime tulerat 
Galliarum defe^tionem , proinde decreverat Gallos 
omnes Romc-e agentes contiucidare , provinciamquc 
exercitui diripiendam tradere. 

15. N o c T u quidam limulabant fe lcsvire infer- 
vos, c petebantque vindicem. Vindex autemeratde- 
fectionis in Neronem Cux. Et hoc joco notabatur jam 
, non ferenda Caefaris Tyrannis. 

17. CuM cx oratione Neronis qua in Vindicem 
peroiabat , recitareturin fenatu, datutos pocnasfcele- 
latos , ac brcvi dignum exitium faoluros , exclama- 
tum eft ab univerfis; d Th facies KAugufte, QucCvox 
bifariam poteft accipi. Tufacies ut dentpoenas, aut 
tudabispoenas. 

iS. iN Oedipodefabula , e quamNero novifrimam 
recitavit, in verfu decidifle legitur : 

Ideft: 

Juffit mori me matert & pater, 
Nam & Oedipus patrcm occiderat infciens , niatrem 
uxorem duxerat. Ita Nero fciens Claudium patrem oc- 
ciderat, matrem conftupratam interfccerat , &0£la- 
viam uxorera indignis tra6iarat modis. 

ip. DiSPERATis rebus nodu adiit holpitia 
fingulorum de fuga confulturus: cum forcsomnium 
occlufas reperiflet , revcrfus in cubiculum comperit 5c 
cuftodes dififugifle direptis etiam ftragulis , 6c amota vc- 
neni pyxidc, quam in extremum calum paraverat: mox 
Mirmillonem nominc Spiculum requifivit , vcl alium 
S qucm- 
^ Parricidium exprohratum. bSalfc. cSalfs* i^A/a* 



41 C A S. RO M A N O R U M 

quemlibet, cujus manu periret : ac nemiac reperto : 
a. Ergo ego , inquit , nec amicum habeo , 7iec inimicum ? 
Decretum erat eam beliuam publico oibis odio im- 
molare. 

20^ In fuga cum Phaon libertus hortaretur, h ut 
in fpecum egefta harena conderetur , negavit vivum 
ikh terram iturum. 

21. AcuiA M e lacunavillae cuidam fubje^ia pota- 
turus manu haufit : c Et hic efi, inquit, Nemiis decoBa, 
Nam repererat ut aqua decofka gratiam haberet crudae, 
immifla in poculum nive. 

22. U B I fenfit equites appropinquare, quibus man- 
datum erat ut illum vivum attraherent , vcrfum Homc- 
licum protulit : 

Id eft: 

Simulijue ferrumjugulo adegit. 
13. Ingressus Centurio cum (emianimem re- 
perillet, & penula ad vulnus appofita fimularet fe venif- 
fe in auxilium , nil aliud refpondit quam , d Sero , & , 
Bdc efifides. Sermo ambiguus eft : poteft intelligi fero 
veniile , qui jam ad morientem venerat : & fero venit, 
qui in hoc venit ut vivum attraheret. Item hxc eft fides, 
poteft elle expoftulantis de fide amicorum. At Nero 
lenfit, fe nihil illius verbis credere , ejufque reiargu- 
mentum efle vulnus in jugulo lethale. 

24. C u M genethliaci Chaldad Agrippinas matri 
Neronis lefpondiflent , im.peraturum quidem filium , 
Jed occifiirum matrem : e Occidaty inquit, -/nodoimpe^ 
ret. Tam irapotens crat in foemina dominandi fitis , 6c 
habuit quod optavit. 

25. Eadem cum juflu Neronis occideretur, ac 
Centurio ferrum in mortem diftringeret , ventrem 
oftcndens clamabat : / Hunc percute , hic efiferrofndien" 
dus, qmportentum iUudgenuit, 

Z€> N £ R o in magna erat invidia , quod Burrum 

Prin- 

a Deflitutus mdiqtie» h Sepultura vivi. c DeltciA 
"verjk in amatorem» dJtierQnisextrmAVOCSs» t^^» 



A p o r H T n. L I B. V I. 411 

Principem virum crederetur occidilTe , veneno faucibus 
illito , quali remedium adhiberetur. Ad iiunc cum Ne- 
ro vifcndi giatia veniflet , averlatus eft illum Eurrus cui 
fcelus jam erat intelleflium , multaque percun6tanti ni- 
hil aliud refpondiL quam ; a Ego bem mz hAbee, Mira 
etiam in moriente lenitas. 

27. Idem in Claudiiftultitiam fubinde jocabatur 
produciione (yllabx , cum diceret : b To/lea quam de-^- 
fiit inter vivos morari , prima f}dlaba produfta. Moros 
enim Grsce fatmim fonat , indc finxit raorari pio ftul- 
tum agere , quemadmodum nos a Poeta poetari , a ju- 
vene juvenari. 

28. S u N T qui putent hoc clam & infcio etiam 
Seneca fuifle decreium , c ut occifo Nerone occidere- 
tur&Pifo, mox Imperium Senecae deferretur. Interea 
vulgabantur veiba Flavii, qui dixerat. Ad dedecus nihii 
leferie fi citharoedus dimoveretur, & tragoedus fuccede- 
let. Nerocithara, Pifotragico ornatu canebat. Senlit 
utrumque pariter indignum Imperio. 

29. C u M de conjuratis agerentur quaeftioncs, 
d SubriusFlaviustribunusinterrogatus aNerone, qui- 
bus cauflis addudtus adoblivioncm facramenti procel^ 
filTet. Oderam te , inquit , nec quifquam tibi fidcHot 
militum fuitdum amari meruifti; odifleccepi, poft- 
quam paricida matris & uxoris , auriga & hiftrio Sc in- 
ccndiarius exftitifti. Negant in ea conjuratioue quid 
quam accidifle Neroni gravius , qui ut ad patranda faci- 
nora promptus erat , ita audiendi quae patraret in- 
iblens. 

30. EoDEM tempore Sulpitius Afper Centurio 
pcrcundhnti Neroni cur in cxdem fuam confpiraflet. 
e Non aliter, inquit, tot flagitiis tuis fubveniri potcrat. 

31. Vestinws conful , cum eodem die omnia 
munia confularia obiflet , / e convivio repente ad mot- 
tcmraptus cft. Convivx nihil ahud quam exitium cx- 
fpcftabant. Horum pavorem irridens Nero , dixit il- 
los iatis fupplicii luiflfe pro epulis confulaiibus. Dicas 

S 2 hoc 
a LfOtter. b Jccus inmortuum, c Salfi» 4 Libtft* 



412, C ^ S. '11 O M A N O R U M 

hoc a Clcmente diciunij 11 catera Neronis facinora 

32. Nero matremocciderat, unde Afiicanusqui- 
damiiacon{t)iatus cft liominem. Orant Le Ca;fdi Gal- 
liX mx, ut fclicitatem tuam foitita fcras. 

O T H O. 

I . O T H o Sylvius Impeiator , cum in augurando 
tempeftas eflet orta , atque iple graviter prolaplus, iden- 
tidcm cbmurmurafle dicitur , a 77 y^i fJs-x^cTg ccJac/?, 
id eft , i^uid mihi cum lon^is tibiis ? {entiens le fruftra fa- 
ciificiis & piaculis conari placare manes Gilhx. Sed d«' 
hoc plura nobis didta funt in Chiliadibus, 

1, Idem ubijam moii deftinalfet , fenfiteosqui 
ab ipib deficere 6c abire cceptabant , pro delertoribus 
corripi ac detinai : vetuit ne cuiquam fierct injuria di- 
cens : ^ ^djiciamus vitA & hanc noiiem , & in profun- 
dam vefperam ufque patente cubiculo, fi quis adirc 
vellet, poieftatem fui conveniendi fecit. 

3 . M u L T I s Otiionem rogantibus , c ne depo- 
fiio Ijnperio exercitum ac Rempublicam defereret , 
quidam e greganis militibus fublato enfe dixit, Sci- 
to Cxilt ficpio te omnes animatos e^Te, moxquele- 
ipfum jugulavit. 

4. O T H o jam deftinata moite Cocccjum fiatris 
filium ad fe vocatum fic adhortatus cft extremis veibis : 
d Ofili habuijje te patruum Cafarem , nec prorfns oblivifca- 
rii', nec admodHmmemineru, Noluitillum pcorfusobli- 
vifci , ne defeieret curam fuorum : rurfum noiuit valde 
meminifle , ne mortem patrui ulcifceietur. 

VESPASIANUS Pater. 

1. F L A V 1 o Vefpafiano cum adolefcens quidam gra- 
tiasageretproimpetratapraEtedura , quoniam unguen- 
to fragabat , & nutu contcmptus eft , & graviter incre- 
pitus : e Maliem , inquit Vcfpafianus, aUium oboluijfei 
inox& iitsrasconcelias revocavit. 

2. D E 

a Omtn exitii. b Mors defiinata» c lidit ifimilftf^ 
d Moderats, e Vn^umum oUn^ 



A P O P H T H. L I B. V 1. 41 5 

2. D E )urgio quodam inter fenatorera & cquitem 
Romanum ita pronuQtiavit , ^ ut diceret non oporte- 
le maledici fenatoribus , remaledici civile fafque ef- 
fe. Przerogativam enim dignitatis ipfe fibi ademit qui 
laceilivit. 

5. I D E M de Licinio Mmiano nots impudicitix 
viro, clam apud communem amicum conquerens , ad'- 
didit claufulse : b Ego tamm vir fum : Notans obtreita^ 
torem effe parum virum. Simile eft illud Maronis; 
Parciu6 ijla viru tamen ohjiciemla memento. 

4. Salvius Libcralis , c cum in defenfione di- 
vitis rei oblique mordens dixiflet. Quid ad CsEfarem , 
fi Hipparchus feftertium miilies poffidet ? Notans Ve- 
fpalianum vehu inhiantem rei facultatibus. Ccelar non 
modo non ofFenfus eft , verum etiam divtum gpproba- 
vit, quafi fimpliciter prolatum. 

5. QjaONiAM rapacifiimum quemquepromove- 
re foler, d ut mox ditatos condemnaret, vulgo didus eft 
officiarios fuos habereprofpongiis, quod velutifpongias 
& ficcos madefaceret, & humentes exprimeret. 

6. RusTicus quidam quoniam gratuitam li- , 
bertatem fuppliciter petcns a Cxlare , e repulfus cft» 
non veritus eft claredicere. Vulpespiiosmutat , non 
mores : exprobrans illi naturx rapacitatem 5 quafi 
mercede data concelTurus fuilfet , quod gratuito nc- 
gabat. 

7. ACoNsuLARi viro Menftruo Floro mo- 
nitus plauftra potius quem ploftra dicenda , f poftri- 
die illum pro Floro Flaurum falutavit : civilirer allu- 
dens nd iliius curiofam admonitionem. Veteres in 
quibufdam pro diphthongo Ibnabant o , ut Clodius 
pro Claudius. 

8. M u L i E R quxdam dixerat (e deperire amorc 
Vefpafiani , ci perduCtac cum pro concubitu fcfterria 
quadraginta donaflet , roganre difpenfatori quo titulo 
vellent eam fummam rationibus inferri, dixit: g Vefpa- 
Jtana adamato. 

S 5 9. IN 

a Venia lacejfito. b Lenitcr. c Leniter, d I\/ipacitas, 
KAvantiain Principe. { Lepide, g Fcjlivc» 



414 C-ES. ROMANORUM 

5). IN quendaraproceraeftaturacfedimprobiusna- 
tum j a torfit iJlud carmen Homericum : 
M«tKpo6 /2/Cc4s, x^ncfUav (kKt^(mioY if^s^ 
Id eft: 

Longam haftam ^uatiens, diduCiis pajjlbus ibat, 

10. 1 N Cerylum libertum , fed praedivitem , qui ut 
aliquando fubterfugeret jus fifci Imperialis , b coepit fe 
pro ingenuo ferre , eoque mutato nomine pro Cerylo 
dici voluit Laches , torfit verficulos exfabula quapiam 
ut opinoi : 

Id eft : 
Laches Laches , 
Vhi moYtem obieris, rnrfum eris tum Cerylus, 
Significans ilii nihil profuturum immutatum nomen. 

11. Qu I D A M e caris Velpafiani miniftris apud 
ipfum pro quodam , c quem fratrem fuum cffe fimu- 
labat , intercedebat , ut illi procuratio committeretur. 
Idlentiens Caefar, candidatum folum ad fe vocavit, 
exegicque pecuniam quam ille fuffragatori fuo pepige^ 
lat, caacceptamox ordinavit. Hujus reiignarus mi- 
nifter , lurfus interpellavit pro fratre. Cui Vefpafianus : 
^lium , inquit , tibi fratrem quare , hic quem tuam p«- 
ta4 meus efi. 

12. In itinere quodam mulio defiliit quafi calcea- 
turus mulas, d fed revera, ut adeundi litigatori fpatium 
moramquc prseberet. AtCaefar dolum fufpicatus , 
terrogavit mulionem quanti calceafle, padufque eft lu- 
cri partem. Hoc fi fecit ut fiios corrigeret, civilitas fuit : 
fin ut eo cmolumento fieret ditior, fordidum erat. 

13. Instituerat veftigal e lotio. Super hoc 
a filio monitus diftimulavit , donec prima penfio elfet 
fbluta. Eam pecuniam admovit ad fiiii nares , fcifi-itans 
num odore offenderetur. Negante illo : e ^tqui h^Cy 
inquit, e lotio efi. 

14. Legatis nuntiantibus , decretam illi pu- 

blice 

3 Jocusex Homero, b Lepide,, c^vare.. 4 Sordide, 
^ Sordide, 



»Apophth. LiB. VI. 41 5 

blice non mediocris fummx ftatuam , juflit ut eam 
continuo ponerent , & cavam oftendens manum : 
a Ecce , inquit ^ faratd hajis. Significans uteam pecu- 
niam quam in ftatuam decreviflent impendere mortuc^ 
vivo darent in manum. 

15. C u M CxCMum maufoleum repente patuiflet, 
b tum ftella cimita apparuiftet , alii interpretantibus 
Cxlaris interitum portendi, ille facete interpretatus 
eft , prius oftentum ad Juliam Calvinam pertinere , 
quod ea effet de gente Augufti : pofterius ad Tartho- 
rum , ftve ut Aurelius victor tradit , Ferfarum Rcgem, 
qui capillatus efret. 

16. C u M morbus ingravefieret, dixit : c Puto Deus 
fio : fignificans fe moriturum. Solent enim extindi Cae- 
fares publicis caeremoniis in Deorum coetum referri. 

17. C u M veiiementer angeretur vitiatis inteftinis , 
nihiio feciuslraperaroriis muneribus fungebatur , adeo 
ut hdo decumbens audiret le^^ationes , b< amicis hor- 
tantibus ut fibi parceret, refpondit: d Imperatoremftan» 
temmo'-! oportere. 

T I T U S , Vefpafiarti filius. 

T. Vespasianus filiuscum admoneretur ab 
amicis , quod plura polliceretur inteipeliantibus quam 
prxftare poftet , refpondit : e No?i oportet quenqunm k 
C^faris coUcqmo triflem difcedere. 

2. S u r E R coenam aliquando recordatus , quod eo 
die nemini quidquam prxftitilfet , memorandam illam 
meriroque laudatam vocem edidit : / ^imici diem per-^ 
didi. 

3. I D E M dicere folet , g fe maximum falfnrium 
eflcpotuilTe, qucd onmium chirographa qua: vidiflec 
facillime imitaretur. 

4. C u M febre correptus le(f>icn a loco in quo tum 
erat trnnsferretur , dimotis plagulis coelum fufpexit, 
queftufque eft fibi immerenti vitam eripi , h cum nul- 

S 4 lum 
a ^Avare. b Ojlentorum interpretatio. c Jocus m 
morte. d Stantem mori. e Cafaris affabilttas, { Bc» 
nigmtat, g DexteritoA, h C^far mnoccns. 



41^ C JES. ROMANORUM * 

lum peromnem vitam exftaret fa£lum cujus poerjite- 
let, uno dumtaxat excepto. Id cujufmodi fuerit , nec 
ipfe prodidit , nec quifquam conjedtatc potuit. O Cx- 
larem longiflima vita dignum. 

D O M I T I A N U S. 

5. DoMiTiANUs Csfar initio principatus quo- 
tidiefibi fecreium horarium fumere coniuevit , ^ nec 
interim aliud quam mufcascaptate , eafque ftilo piae- 
acuto configere ; ut cuidam interroganii , elTetne quis 
intuscum Csfaxe , Vibius Crifpus lepide reipondeiit. 
Ne mu(ca quidem. 

6. JussERAT edi£to excidi vincas , quod ftudio 
colendi viueta , negligerentur arva. ^^Hoc cdiclum re- 
vocavit ob Ipaifos libellos , in quibus habebantui hi 
verficuli : 

O^ATOV '6^cajU7Zt] KdJarOLQ/, ^OyS^Ci), 

Hoc Epigramma fertur in hircum arrodentem vitem : 
Hircus autem Bnccho immolabatut , quod admorlu lae- 
dat vineam- Ad C^larem accommodarunt , pro croi 
'Tf 5t^« mutantes KaJ.an^Q^. 

7. N o T A N s Mctium quendam {ibiimmodice 
placenrem, dicere folitus eft : c VeHem tamformofus ejfe 
qnam Metim fibi videtur. 

NERVA COCCEJUS. 
S. Qji o N I A M fub Nerva Coccejo bono Csfare 
multorum nomina falfo deferebantur ; d Fronto con- 
fol palam dixifle fettur : raalum efle eum imperare, 
fub quo nemini quidquam conceflum fit : fed longe 
pejus fub eo vivere , fub quo maxima fit licentia qui- 
buflibet , inhumanitatis eft , (1 Princeps nihil indulgeat 
amicis ac familiaribus , (ed perniciofum eft , illis iicere 
quidquid iibet. 

TRAJANUS. 

5 . T R A j A N u s aliquando in convivio propofuit 

amicis, 

a Lepids. h Mmain Principam. c Lepide, d Tn/?- 
cepsindnlgens» 



A p o r H T II. L I B. Vr. 4??^ 
amicis , ut decem nominarent , quibus crederent lerum 
fummam re61e delegari pofle. Cum illi filerent : a De- 
ce^n, inquir, a vobis pofco , ego unicum habeo Sevenanum, 
Solum iilum Imperio dignum judicans. 

HADRIANUS CiS.SAR. 

1". M o R I E N s dixit illud vulgatum : b Turha me^ 
dicorum C^farem perdidit. Arbitror illum huc detoililie 
Gr^corum proverbium : 

Quanquam hodie verumeft , turbam medicoium 
muhiscaufam eile mortis. 

2. I N fenatu frequenter dicere folet , c fe ficgeftu- 
mmprincipatum , ut (ciietrem populi efie , nonfuam 
privaram.. Nimirum attigit hoc , quod unum diftinguit 
Regem a Tyranno. 

3. Imperator creatus adeo contempfit ini- 
micos, ut uni quem babuerat capitalem , forte obvio 
dixerit, d }ivafi(li. Principibus in privatis ottenfis de- 
bet efle fatis, potuifie ulcilci. 

4. 1 N coUoquiiseiiam humiilimorum mirecivilis 
erat, e eolque deteftari foiet , qui hanc humanitatis 
voluptatem ipfi inviderent hoc prjctextu , quoddice- 
lent, Principismajeftatem ubique iervandam. 

5. DiONYsius Milefius Sophifta infignis , / in 
HeHodorum quem Hadrianus Coefar unice amabat, 
torfit hoc di(Si:um. Caefar poteft honorem acpecunias 
IniGiti, rhetorem facere non poteft. Cxfar enim Helio- 
dorum ftudio verius quam jiidicio fcceratMagiftratuin 
epiftolarum. 

6. RoM iE cutn in fpe£^:acuIopopulusclamorefla- 
gitaret, ut aurigam qui placuerat , liberum elfe juberet , 
per tabellam relpondit : g Inicjuum ejje ^juod peterern. Si 
enim fervum alienum libertate donaret, fieretiniuria 
domino. Dicas hunc abhorruifie abomni violentia. 

' S 5 7. Se- 

a Vnus eximim, b Medicorum tmba. c Princeps. 
d Ctementia, c sy^ffabilitM, f ^nimi bwa^ 



4rS C^S. ROMANORUM 

7. Severianum 6c Fufcum hujus ncpotem , 
co quod molefte ferre vidcrentur Commodum Lucium 
Imperii fucceflbrem defignatum, juflit occidi : quorum 
ille nonagenariuserat , hicannos natus decem &c odo. 
Sencx autem cum elTet jugulandus , popofcit ignem, in- 
cenfbque thure dixit : a Vos Dii tefior me nihil fcele- 
ris commipjfc , nec aliud imprecor ^driano , nif up cum 
volet mori, nonpojfit. Idque cvenit , adeo utBarbarus 
condudlus qui fetro mortem pro bencficio d.iret , au- 
fugerit. 

8. Qji I D A M cancfcens ab co quiddam peticrat , 
& repulfus eft. Is cum aliquanto poft idem petcret , fed 
capillitio nigro ( nam id tin(5tura fecerat ) Cxfar agno- 
fcens faciem : b Jam ifihucy inquit, negavipatrt tuo. 

9. Qji o D A M tempore cum fcrvum fuum videret 
inter duos fenatores ambulantem , mifit qui illicola- 
phum impingeret , diceretque : c Noli inter eos ambula- 
re y ijuorum adhuc potes ejfe fervus : fimul fenatorix di- 
gnitaticonfalens, & fervicaftigansinfolcntiam , quain 

Carlare hero fumpfcrat. 

10. CoMMODUM Alium Verum iterum confu- 
lem fecerat , eumque Imperio deftinaverat: quem cum 
cerneret nec animo nec corpore fatis validum , dicere 
(blet : d In caducum parietem nos inclinavimus , ac per- 
didimus quater milLies H-S. quod populo ac militibus pro. 
adoptione dedimus. Vcrc praefcnfit Commodum inuti- 
iem Impcrio, fcd fero. 

11. F L o R u s hos vcrnculosfaipfetat in Cspi^ 
scm: 

e Bgo nolo Cafar ejfe , 
KAmbulare per Britannot^ 
SfphicaA patipruinoi, 

Cui Cxfar rcfpondit : 
Ego nolo Florus ejfcy 
iL/imbulare per tabernas^ 
Latitare per popinasy 
Culicespati ro.tundo$, 

a V^ta wmentis* b tepide. c Servi Principum §Iati, 
4 Impar princif p,m. c HmJiiUbmu 



A P O P H T H. L I B. ^'"r, 4^ 

Sentiens fe honeftas occupationes praeferre inutili tur- 
piqtie otio. 

1 2. D I c E R E folitus, fibi moleftum effe, fi quem 
viderettriflem , a cum tamen omnes dodios vexarec 
quseftiunculis, fed vexatos donavit aliquo munere. 

13. Cu I DAM uxor iua per lireras exprobrarat , 
b quod lavacris ac voluptatibus detentus ad fe redire 
nollet. Id per frumentarios refciveiat Imperator. Ita- 
que commeatum petenti , exprobravit & lavacra & vo- 
luptates. Tumille: Num&tibi 6 Ca^lar (cripfit uxot 
mea quod mihi ? Notans curiodtatem Piincipe in- 
dignam. 

14. S u B mortem his verfibus lufifle dicitur ; 

c ^mmula^ vagulny hli^ndula, 
Hofpes comefcjiie corporu, 
nu7ic ativis in loca., 
Paliidula, ri^idaynudula, 
Nec ut fo!es dabisjocos, 

15. A j u N T illum ex Mathefeos peritia praefciflc 
futura, ac Verum non fore longaevum Virgiliano carmi- 
ne prsdixifle : 

d Ofiendent ttrrishwic tantum fatA, neque ultra, 
Ejfe Jinent, 

16. Cu I D A M illos Virgilii verfus ad Verum ac- 
commodanti. Manibus date liha plenis , &c. cum irri- 
fione rcfpondit : e Ego mihi divum adoptavi, non filium, 
Hucalludens, quod Imperatores referriiblcant in nu- 
merum divorum, fed a rogo. 

17. A D alterum ipfum confolari volentcm hoc ar- 
gumento , quod diceret genedm Veri non efle re6tc col- 
leftum , eoque fpem efle illum ^in vidurum : / Ifihuc^ 
inquit, tufacile dicis ^ qui patrimoniitui non ReipublicA 
quAris hjiredem. Sentiens magni referrc , ut bonus Piin- 
ceps quam diutiflime vivat. 

18. Transeuntem mulicr quaedam 
dppeliavit.: Audi mc Cafar. Is cum rcfpondiflct: 

S 6 No^ 
a Princeps nuUi moleflM. b Curiofitas. c Lufm in 
mcrte. d PrafcisnUa* C Brivu^vi. i Prtncipii 
deleSuit 



42;0 C^S. ROMANORUM 

a Nonefiotmm: liladamavit. Noli ergo Impcrare. Ad 
hanc vocem refiitir , & audivit mulietem. Hoc&alii 
tribuitur , neque quidquam vetat , idcm a pluribus vel 
dici, velfieri. 

COMMODUS ALIUS VERUS. 

1 . A L I u s cum efTec peregrinis voluptatibus de- 
ditus, uxoti conquerenti dixit •. b Patere meperaltM 
exercere cufiditates meoA. Uxor enitn dignitatis nomen 
cft , non voluptatis. 

2. C u M morbo gravaretur , c (aepe dicere (blet , 
Vrincipem fnnum mori debere , 7ion dehilem , quod fitpcrio- 
les Imperatores pleri^iue violenta morte periiflent, eam- 
que mortem «t brevem fimul 5c inexfpeclatam C, Cx- 
lar optavit & obiinuit. 

ANTONINUS PIUS. 

3. AuRELius Commodus M. Antonini filius 
cum in extremis a parente moneretur , ne Earbaios jam 
attritos hneret vires recipere , refpondit ; c^<^ incoiumi 
qitamvii pauUa.tim ^ negotia perfici pojje y a mortuo nihii. 
Vera quidem fententia , fed vox impia erat pareiuis ex- 
trcma monitacontemnentis , ac morienti velut inful- 
tantis. Refert Sext. Autelius Vidor. 

4. Adamabat illam Scipionis celebratifrimam 
fenrentiam , fubinde dicens: Se malle unnm fervare a-' 
-uem , ijuam mille hoftes occidere : pacem videlicet bello 
prseferens, & in ipfo bello fentiens hanc oportere pri- 
mam elfe Ducis curam, ut quam minima civium ja6tu- 
la paretur vi<^toria. 

5. C u M Apollonius Rhetor e Chalcide accitus 
ad Tybeberinam domum , in qua tum Casfar habira- 
bat , a Ca^fare vocatus ut illi M. Antoninum trade- 
let inftituendum , dixiflet: Non magifter addifcipiir 
him ,Ted difcipulus ad magiftrura venire debet : rifit 
hominis magniloquentiam , dicens : d Faciliw fuit 

sApoU 

a Lihere, Hoe fupertus trihuimr ThiUppo MM.edoni 
fag. zzi» apoph. 3 1. b Vxoris revermtia* € Mcrs^ 



A P O P H T H. L I B. VI. 421 

^^p&lionio e Chalcide venire Romam , tjuam ex tzdihui fuii 
wpaUtium. Merces Apollonium attraxerat Roraam> 
nonReipublicx ftudium. 

6* C u M M. Antonius fieret educatorem fuum 
mortuum , & adolefcens ab aulicis miniliris revocare- 
tur a declaratione pietatis erga nutricium : a Permttti^ 
te^ inquit Antonius , priusillt ut bomajit ,.neque entm vel 
Bhitofophia vel Impmum toRit affeSius. 

7. Qji o N D A M cum Omuli vifens domum y ac 
miratuscolumnrisporphyrericas , b qusefilTet unde eas 
haberet, Omulus ei refpondir. Cum in xdes alienas 
veneris , & furdus & mutus efto. Sentiens eum in alie- 
no privato non oportere efle curiofum. Hoc tam libero 
joco non eft ofibnfus Imperator. 

8. M. A N T o N I N I uxor Fauftina male audio 
bat vulgo. Itaque hortantibus amicis , ut eam repu- 
diciret, fi nollet occidere, refpondit : c Si uxorem^ 
inquit , dimutimus & dotem. Dotis nomine fignans 
Imperium , quod ab focero volente Hadiiano adopta- 
tusacceperat. 

9. N I H I L folitus eft agsre nec in bellicis nego- 
tiis , uec in civilibcjs , dc quo non prius conferret cum 
gravibus viris , dicens : d (y£quius efh , ut ego tot ta- 
lium amicorum ccnfiinm fequar qHam ut tot tnles ami^ 
C4 meam unius fequantur voluntatem. Multum abhoi- 
lens a quorundam ingenio , qui confulto pileo fuo, 
dicunt. Vos iedulo confulitis, led aliud mihi fuadec 
piieum meum. 

10. Cassi UM fenatoriumvirumoccidipaffuseft, 
non juftit occidi : poft etiam extin6lum doluit, dicens i 
e Voluijfe fe jiae fenatorio fanguine Imperium tranftgire*i 
Mira clementia in affedatorem Imperii. 

18. B I D u o prLus quam moriretur , admiffis ami- 
cis aperuit fentcntiam fuam de filio, eandcm quam 
Philippus de Alexandto dicens : f Se aquo animo mori^ 
Qumfilium relinqmret, 

S 7 I Z. A L I o 

a Humane, b Libere. c Dos regnum. d Confi. 
litimmultorum» c CUmtnter* i Filim folatihm 
mortis» 



4iX S. ROM A N O R U M 

12. A L I o quodam die dixit amicis : a ^id me 

fietis , ac non magis de communi morte pcfiilentia^ue coi^ita' 
tis ? Philofophia docuerat hominem & mortem con- 
temncre, & res hum>anas ridere. Parentibus autem 
abire dixit : Sijam me dtmittitis , vale vobts dico, vos pr^^ 
cedtns. Facete petiit ab amicis difcedendi veniam . ac 
yeluti peregre profec^urus julTit illos valere: fubmonens 
interim fore, ut illi prxcedentem fequerentur. 

13. RoGATUscui filium commendaret : b Vo. 
hisy inquit, fi promeretury & Diis immortalibus. Favorenv 
noluit fuae au^f^ioritati tiibui , fed fiUi meritis. 

S E V E R U S Imperator. 

1 . D E Severo fic judicavit Senatus , illum aut nafci 
non debuifle , c aut non debuille mori: quod cum cru- 
delis efiet, tamen Reipubiicze videreturadmodum utiUs 
obalias virtutes. 

2. C u M miliresBafiianum Severi filium , qui poft 
Antonius Caracalius di6tus eft , Auguftum conlalutaf- 
lent , eo quod patei pedibus xger bellum moraretur,. 
juflit fe deferri ad tribunal , fimulque adefle omnes tri- 1 
bunos, centuriones , Duces & cohortes , quibus audo- / 
iibus hoc acciderat , lifti deinde & fiUum qui Augufti* 
iiomen non recufarat. d Hic cum in omnes ejus faCii 
au6tores jufliftct animadverti , excepto filio , omnefquc 
ante tribunal proftrati rogarent veniam ; Seveius mana 
caput contingens : Tandem , inquit , fentitis cafut impe- 
rare, non pides. 

S.Celebratur & ho6iniusdiftum : e Omnia. 
fui , fed nihil expedtt : fentiens fe(e ex humili per Utera- 
lum 4P militix ofiFicia pUirimis gradibus favore fortunx 
ad Imperii faftigium fuifle perdu^tura, fed nihilfeUcitei 
ceflifle, aut nuUa in le fibi placuifle. 

4. U L T I M A veiba dicuntur hazc fuifle : / Turba. 
tam %empublicam ubique aceepi , pacatam etiam Britannis 
nlinquo. Senex pedtbus a^er firmum Imperium ^ntoni* 
nis mets relmquens ft boni erwit, imbeciUum fi mali. 

$. Sy m- 

a Mors psregrinatio. h ModefTe. c Kdtura varia. d sAh* 
Boritiis* e Omnia ex-pertus, f Virtus Principis, 



A P O P H T H. L I B. VI. 425 

j. Symbolum tribuno dari jufifit : a Labore- 
miis. Fertinax ad Imperiuna adfcitus dederat, Milite- 
mus. Iliiplacuitbelliomen, liuicpacis. Sublatonam- 
que bello reditur ad agricolationem & opificia. Otium 
in pace delicias alit, 6c omne flagitiorum genus. 

6. E r I G R A M M A quod in laudem Pefcennini 
Nigri fuerat adfcriptum illius ftatuse ad vivum effidae » 
cum praefecri fuaderent eradendum, Severusnoluit , di- 
cens : b Sitalisfuity fcianT omna quaUm vicerimusi ft 
talis Tionfuiti putent nos omnes talem viajfe, 

PESCENNINUS NIGEK. 

1. Pescenninus Niger confiliariis addidit (a- 
laria, negravarenteosquibusaflidebantjdicens: c Ju- 
duem nec dare debere , nec accipere. Utinam hcc exem- 
plum imitentur hi , qui vendentes officia fpoliantju» 
dicem, afiefroribusinterim rapto vivendum eft. 

2. I N i5.gypto cum limitanei milites vinum ab Im- 
peratore peterent : d Nilum , inquit . habetis ^ vinum 
efnaritis ? Ajunt enim aqunm Nili tantac efle dulcedinisi 
ut accolae vina non defidercnr. 

3. CuM milites qui n Saracenis vi£li fuerant , di- 
cerent : Vinum non accepimus, pugnare non poflli- 
mus : e Erubefcite , inquit Ca^far , tUiqui vos vincunt , 
aejuam bibunt. Nam Saracenis etiam hodie guftare vi- 
cum nefaseft. 

4. PAL^STHiNrs rogantibus utipfbrumcen- 
fitio levaretur eo quod regio eftetgravata, latisincle- 
menter refpondit : / Vos terras vefiras levare vultis ^ eg9 
etiam Aerem veflrum cenfere cuperem, 

S.Imperatori creato , cum quidam ei pane- 
gyricum inipfms laudem confcriptum recitare vellet , 
dixit : g Scrtbe Marii laudes , veL Hannibaluy aut alteriui 
Ducis egregti vita fun6ii ut eum nos tmttemur. Nam vivos 
laudare irrifio eft , praefertim Imperatores , a quibus. 
fperatur , qui tiraentur , qui poflunt necare , qui poA 

ifunt 

a Jfidufiria» b Modirate, c Integre. d yAquapro 
vtno. c Sevm^ i Dure. g Vivi docendi. non 
UHdaniii» 



424 C-ffis. Romanorum 

funt profcribere. Adjecit illud : Se vivum flacere vs-Ue > 

THortuum etiam laudari, 

6. R o G A T II s quid fentiret de Scipionibus, a re- 
fponditjillos fibi videri felices magis quam fortes, quod 
uterque domi juventutem parum fandte trnnlegerat : 
fentiens Imperatorem per omnem vitam in Reipublicse 
iiegotiis verlari debere , nec a doraefticis deliciis ad Im- 
perium aecerfi. 

ANTONINITS CARACALLUS. 

7. A N T o N I N I Caracalli noverca, cum efiet pul- 
cherrima , veluti per imprudcntiam corpus magna ex 
parte nudavit. Cumque dixiffet Caracallus : h Vellem 
Jtliccret: Silibet, inquitilla, licet. An nefcis te Itn- 
peratorem efie , & leges dare , non accipere ? Ea mulie- 
ris vox Caracallnm ad deteftabiJc facinus pertraxit. 

8. C u M Antoninus CaracalJus ambitio(e fibi mul- 
tacognomina ailaeret , c Germanici , Tarthici , Arabi- 
ci , 6c Alemanici nomen adfcriberet , Helvius Pertinax 
filius Pcrtinacis bellejocatus fenur. Addeetiam, in- 
quit, li placer, Geticus Maximus., quod Geram ftatrerri 
occidiffet, 

9. BAS&rANus prxfQ€t\x3 fuadebnt Caracallo , 
ut ad mitigandam invidiam parricidii , fratrem Getam 
appellaret divum : d Sit ^ inquit , divus , dum mn fit vi^ 
vus , & fratrem in divos reiulit. Nefcit pietaiis jura. re- 
gnandixupidiras. 

ANTONINUS GETA. 

10. CuM Antonini Getae patcr Severus dellinanet 
omnes diverfarum partium occidere , inter fuos dicere 
Iblitus eft : Hofies vohis eripio adeo confentiente SaJJiana y 
ut Hberos etiam illorum fuaderet necari. Geta puer interro- 
^avit quantus eflet occidendorum numerus; cum patef 
edidi^Tet , rogavit num ifti haberent parentes ac propin- 
quos: cum refponfum elTet, habere, & quidem multos: 
e Plures ergOi inquit , in civitate trtfiesfuturi funt , quam 

lati 

a Graviter. h Licentia Principtim* cSaJfe»- d-Impie^. 
e ^THdcnter, 



A P O P H T H. LlB. VI. 425 

lati quoi vicimus. Va.luillet cordatum pueii di£tuin, nifi 
quorundam crudelitas obftirifiet. 

11. Bassiano tumjoco tum ferio dicenti , 
omncs cum liberis occidendos , Geta puer dixit : Tu 
qui 7mUi parcii fyotes etiam fratrem ccctdere. Id di<Siura 
tunc contemptum eft , poft cognitum eftfuille vatiei- 
nium. Nam parricidium poftea commifit. 

ANTONIUS HELIO GAB ALTJS. 

12. Senatum adeo contempfit , h ut cos inter- 
dum appeliaret togata mancipia , vehiti qui priftinae di- 
gnitntisprxter togas nihil retincrcnt. 

13 Amabat fibi pretia rerum qux raenfe appa- 
rabantur majora dici quam cfTent , c hanc effe dicens 
convivio orexim , quod magis illa juvant qus pluris 
cmuntur, ut ait Satyricus. 

* 14. Kuic privatocum quidam luxum illiusadmi- 
rans dicerct. Non times ne fias pauper ? d ^id^ inquit, 
meliuCi qiuim ut ipfe mihi iares fim uxori mea ? 

ALEXANDER SEVERUS. 

1 . E T urbem , & provincias , & aulam fuam pufga- 
vit hominibus non neceftariis , dicens : e Malum pupiU 
lum ejfe Impcratorem , qni ex vifceribus provinciaiium hO" 
mines noji necejjarios , nec Reipublica utiles aleret. 

2. I N templisargenti miniraum , auri neguttulam 
quidem aut bradcolam pofuit , fubinde repetens il- 
luii rerfianum : / Dicite Ponttfices in fanSpaquid facit 
aurum .* 

3. NcGABAT fc paftiirum , ^ ut ipfius difpofi- 
tiones ab aulicis fuis vcnderentur , id quod folent alio- 
jum Principuni liberii 5c cunuclii. Eoque nunquam 
illum fcfcllit quod propofuerat. 

4. AssEssoRiBus dcfignavitfua falaria» 
h quanquam dicebar illos potifllmum promovendos, 
qui per le Rempublicam gerere pofTcnt , non pcr afief* 

fores. 

a Libere. b Tyranmce. c Cara. d Profufto. e Super- 
vacua offtcia. f ^urum in timpla. g ConfanUr, 
h Vicarjjnravss. 



C-ffiS. ROMANORUM 

fores, Unumquemque hoc ageie deberequod nonet. 
Prudentiffimus iuvenis fenfit , hoc elfe praecipuum hul. 
cus omnium Rerurapublicarum , quod omnia munia 
per vicarios adminiftrantur , interdum alterosac tertios. 
Pra:fe6lus urbis habet vicarium , & is vicarius rurfus al- 
terum, & hic rurfus alium. Ac frequenter is qui & ho- 
nore & falario fiuitur , minime omnium idoneus eft ad 
fundionem obeundam. Annotent hoc Principes i quL 
fubinde coguntur exaftionibus gravare populum. 

5. Descriptum habebat , quid cui praeftitif^ 
(et : quinihil aut minimum petiflent , eos appellabat , 
dicens : ^id efi cur nihil petis ? ^An me tihi vis fieri debu 
torem ? pete , ne privatHS de me queraris. Agnoicebat 
Trincipem debere lefte fuo fungentibus officio , nec 
squum judicabat ut probe fuo defun^os ofificio , priva« 
tus egeret. 

6. MiLiTiBus diligcnter prolpexit , dccom- 
meatu, dicens : a Semapsfervaremilitesi]ua.mfeipfum^ 
quod in hisfita fublica falus ^jfet. Facilius eftenim inve- 
nire novum Imperatorem , quam novum & exeicica- 
tum militem. 

7. Ov I N I us Camillus antiqujc familice fenator, 
homo delicatifEmus rebellionem moliebatur Tyranni- 
dem afFc6tans. Id cum Alexandro renuntiatum elfet , 
ftatimque probatum , ad palatium eum rogavit , eiqiie 
gratias egit , quod Reipublicjc curam quje bonis viris re- 
cufantibusimponi folet. fponte reciperet. Mox ad fe- 
naium procelTit, ac tanti fcdcris confcientia trepidum, 
confortem Imperii appcllavit , in palatium recepit , or- 
namentis Imperialibus , & melioribus quam urebatui: 
iple, decoravit,profe£tioniscomitem adhibuit. b Cum- 
que Imperator ipfe pedibus iter faceret , inviravit & 
Ovinium deliciis afluerum ad laborem , quem poft 
quinque millia pafTuum cunftantem equo federe jufiit. 
Cumque poft duas manfiones equo etiam fatigatusef- 
(et , carpento imporuit. Hoc quoquc refpuentem , ac 
Imperium ta-dio laborum recufentem, denique & mori 
paratum dimifir j ac militibus a quibus CsfarpriEcipue 

dilk- 

a Militum cura. b Clementer. 



Apophth. LiB. VI. 427 
diligebatur , commendatum ad villas fuas tuto abire 
1- juflit. Sic illi commonftravic , quid eflet gerere Im- 
^ perium. 

8. HoNOREs jiuris & gladii nunquam vendi 
' pafliis eft , dicens : a Ml^i emit & vendat necejje efi, 
• Hoc etlmicus & juveiiis , quid jam decet Principes 
' Chriftianos ? 

i CuM Chriftiani locum quendam qui publicus 
fuerat occupaflent, contra popinarii dicerent , eum libi 
debcri , relcripfit : h Melius ejfe , ut ^uomodocumque iUic 

I Deus coleretur, quam fopinarits dederetur. 

10. I N expeciitionibus fi quis de via in alicujus pof- 
fefTionem deflexiflet , pro quaiitate loci fuftibus aut vit- 
giscoedebatur, autalioqui condemnabatur. Sidignitas 
perfbnx tales poenas non tecipiebat , gravi0imis contu- 
meliis afificiebatur , cum diceret : c VeUefne hocinagro 
tuo fisri quod facis in alieno ? Clamabat faEpius quod ^ 
Chriftianis audierat, idque per prsconem quotiesali- 
queni emendabat, dici jubebat. ^tod tibi fierinolis , al- 
teri ne feceris. Quid nunc dicetiuis de militibus Chriftia- 
nis , qui five quo eant , five redeant , furantur, rapiunt, 
conftuprant , pulfant , abigunt pecora , pertufis vafts fi- 
nunt effiuere vinum ? Quid multis? Crudelius tra^tant 
fuos quam hoftes. Et hoc hodie, ft iliperis placet, appel- 
latiir jus militare, & ad h^ec connivent Principes. 

11. ViGiLANTER providit ne tribuni Ducelve 
quidquam fraudarent de ftipendiis militum , dicens: 
d JHiles non timet nifi vefiitus , armatus , calceatus, ^ fa» 

I tur , & hahens aiiquidin TLrinula : renticns.mihtem cum 
aliquid habet , metuere neperdat, fed mcndicitas ad 
omnem dcrperationem vocat armatum. 

12. C u M Antiochiam venidet ac militcs qui lava- 
cris ac mulifcbribus deliciis vacaverant , in vincula duci 
juftlCet , ortn feditione ab ea lcgione cujus focii crant in 
.vinculis , tribunal adlcendit ac vinftis omnibus nd tri- 
bunal addu6tis, circumftantibus militibus & quidem 
armatis, graviter iJlos admonuit ut meminilTeni Ko- 

manx 

a San^e. b Tie- c Miles innoxius. d Milttum. 
cura. 



4^3 C^S. ROMANORUM 

mmx difciplinar. Cum loquentem milites tumultu,, 
interpellnrent , nihil conteiritus , juffit ut talesvcces j 
ederent adverfus hoftes , non adverfus Imperatorem , 
minatus e:?auftoiationcm , nifi quiefcerent. Ad hiecjj 
cum vehementius etiara frcmeient , ac ferro quoque ^ 
minarentur : a Deponite , inquit, dexteroA, ccntraho^ ^. 
fiem eriqmdivs fifortes efiu , vieifia non terrent. Cumtion , 
dedncrentfremcre , exclamavit. ^iritesi difcedite at-/^, 
que arma deponite. Mox omnes non armis tantum , fed : 
& fagulis militaribus depofitis receflerunt , non in ca- ' 
ftra , fed in varia diverforia. Poft tamen ejus legionis.|j 
militibus fidelifTimis ufus cft. 

la. Fu RT I fulpicione infames nec intueri fu^j, 
ftinebat , adeo ut cum Septimius Arabinus , qui fa-jj- 
mofus crimlne furtorum fub Heliogabalo facrat li* 
beratus , itirer fenatores Principem falutatum venif. 
fet , exclamarit : h O numina , o Jupiter , o Dii im- ; 
rnortdlis : ^rabinus non foUm vivit fed etiam in Senatum 
wenit : fortaffts de mt fperat y tam fatuum , tam ftultum^ 
9ne ejfe judiisat, 

34. DicERE folet , folos furesde pauperta- 
te conqueri , dum ita^ ftudent iceliera vitx Cux tegc- 
xc. Jadabat & fententiam notam fmibus , TToMa 
«Xg^j^stc, o^htyfi «Txff iK^^J^STo/. Idcft: c HuimultapH^ 
lerit , pauca dederit, effugit. Notans quolclam , qui tan- 
tum furantui, ut ftt quo corrumpant judicem aut au- 
(koitm. 

15. C u M Mammea mater uxorque Memmia ob- 
jicerent quod nimia civilitate redderet potcftatem mol- 
liorera , relpondit : d Sed fecuriorem , at^ue diuturnio' 
rem : fignificans nialum diuturnitatis cuftodem elTe 
metum. 

1(5. V E R o N I u M Thurinam familiarem , 
e quod his qui pctebant aliquid a Cxfare , vendidif- 
fetfuum patrocinium , mentiens interim muka , con- 
vincendum curavit , & convidum damnatumque in 
ftipite alligari juuit , fuppofito igni ex humida ma- 

teria, 

a Severe. h Odium furum. cCorruptela, ^ Regnifla^ 
hiittad, e FMTni venditor^ 



A P O P H T H. L I B. VI. 42-9 

:ria , pra^concclamante : Fumo punittir , qui fumos 
sndidit. 

17.GEMMAS omnes quas reperit, in palatio, ven- 
idit, 6c aurumin xrarium contuiit , dicsns: a. Viris 
ffnrna/i u[mnon ejfe , matronoA autern regias ccntentM ejfs 
eoere nnoreticulo , atque inauribus , ct* taccato monili , 
irona in qua facrijicarent , unico pallio auro fparfo , ^ 
yciadey cjtia plus fex unciis auri non haberct, Hic cultus 
.odie vix fufficit negotiatorum uxoribus. 

is. CuRsoRE nunquam utebatur nifi lervo fuo, 
licens : Ingtriuwm turrere r-ifiin faero certamine nondebe- 
e : cocos item, pifcatores, fullones, & baincatores non 
labuit nili fervos fuos : nolens quenquam ingenuum 
brviRiis minifteiiis delioneftare. 

19. AMrcos Scccgnatos, fi malos comperiflet , 
)Uniebat. Id (i vetus amicitia aut neceflitudo non pa- 
iebatur, a fe dimittebati dicens. b His carior efi mibi 
ota Refpublica. Significans piivatos affedus utilitati p»- 
)licag poflhabendos. 

M A X I M I N U S. 

1 . M A X I M I N u s accepta legione , nullum la- 
30iera defugere (blet, dum milites exercct , eifquc pro- 
picit. Cum autem tribuni quidam cum rcprehende- 
eiit , dicerentque. Quid tantopere laboras , cum ejus 
loci jam fis ut Ducatum poflis accipere ? c Ego verot in- 
quit, quo major fuero, hoc magis laborabo, 

2. ExERCEBAT lu6ta milites fuos, multosad 
:erram profternens. Itaque cun£lis invidentibus, tribu- 
Qus quidam vafti corporis notacque virtutis , atqueob 
aoc ferocior, dixit : Quid magni facis, fi tribunos tuos 
milites vincisJ Tum Maximinus : d Vis ne congrediamur? 
Cum prodiflet , palma pectori impaiSla fupinum lejecit, 
continuoque dixit : Date alium, fed trihunum. 

3 . C u M nimium fideret corporis viribus , quidam 
in thcatroipfo prxfcntc Graecos vcrfus rcciuvit , quo- 
lum hsec eft fentcmia : e 

a Cultus sAugufiArum. b Reipub. prima cnra, C Irh 
dtifiria, d HobHr f^rporis, e Libcrf* 



430 C^S. ROMANORUM 

ElephaAgrandisefli & occiditury 

Leofortis efl, occiditur^ 

Tigrisfortisefii & occiditm, 

Ca ve multos^ (i flngulos non times, 

^i ab uno non potefl occidij k multis occiditur. 
4. Maxi Mus fenior nunquam ad ofcuia pedum 
qucnquam admilit , dicens : a Dii prohtbeant , ut quif. 
quam ingenuorum pedtbm meis ofculaftgat, Et ubi funt i 
interim , qui non foJum ingenuos , verum eriam fum- 
mos Monarchas ad ofcula non pedum , fed calceo- 
rum , non dicam admittunt , fed invitant 6c quo- 
dammodo cogunt \ 

G A L I E N U S. 

1. Galienus provinciarum defeftionem, quafi 
leviflimarum rerum jaofcuram joco folet eludere. Cum i 
enim nuntiatuni eflet Agyptum defecifle : b ^id, in- ' 
quitj/we Itno ey^gyptio ejfe non poffumus ? Cum vaftatam 
Afiam Scytharum incurflonibus accepiflet. i^^id , in- 
quit, Jine aphromtris ejfe non poffumus 1 Ferdita Galiia ar- 
lifit, dixitque. No« pne trabeatis fagts tuta Refpublica efl? 
Peflimi Principis voces , cui quidquam carius eft Repu- 
blica. Aphronitrum aut efl: Ipuma nitii , quod in Afia 
laudatiflimum concrefcebat. 

2. J u N I o R patris mortem inultam reliquit. c Ita- 1 
que cum Rex Peifarum quafi captivus per pompam du- 
ceretur, quidam Ccunx mifcuerunt le Perfis , diligentil^ 
lime fcrutantes & cujufque vultum mira inhia- 
tione contemplantes. Qui interrogati quid agerent : Pa- 
trem inquiunt , Principis quaerimus : notantes a Galie- 
no negle£lum fuifle. Id ubi delatum eft ad Principem , 
fturras vivos exuri juflllt. Exemplum impietatis in Cae- 
{ktc, periculofa& libertatis in fcurris. 

3 . C u M tautum ingcntem in arenam mififlet, pro- 
diflelque ad eum feriendum venator , d neque produ- 
G:um decies potuiflet occidere. Caefar coronam venatori 
mifit : muflitantibus cunto quid rei eflet, quod homo 

igna- 

a Modefle, h 'HeipublicA negle^m, c Libertas txitin* 
bilij, dLepide, 



Apophth.Lib.VL 43 

ignavifiimus coronaretur , Galienus per curionem dici 
julTit. TdHrum totks nonfenre difficile ejl. Ludens figni- 
ficavit , grave difcriraen toiies tauco occurrere , etiam (i 
non ferias. 

4. I D A M hujus uxori gemmas vitreas pro ve- 
ris vendidcrat, re comperta mulier flagitavit vindi(Stam. 
Csefar julfit hominem corripi , quafi leoni obje£turus. 
Dein in caveam , dum impoftor 6: populus exfpe^iat 
terribilem ieonem , profiliit capus. Cunftis rem tam 
tidiculam mirantibus , percurionem dici julTit : a, Im- 
foflmiim fecit &faffHseft, Eadem opera fefellit impo- 
ftorcm, & irrifit uxorem. 

5. CuM patrem Valerianum audiflet extinftum , 
vocem laudatiftlmam fine laude ufurpavit, dicens: 
b Sciebam patrem meum effe mortAUm, 

M A R I U S. 

1. D E Mario Tyrannorum (eptimo diiJ^lum eft, 
c quod uno die faftus eft Imperator , alio vifus cft im- 
perare , tertio interemptus eft a milite , qui perculfurus 
illumdixerit. Hic eft gladius quem ipfe fecifti. Fuerat* 
enim opifex ferrarius. Allufit autem interemptor ad 
iliud proverbium : 

Ttio te gladiojugulo, 

SATURNINUS. 

2. Saturninus Tyrannorum XXI. cum mi- 
lites illi peplum Imperiale impofuiffent , advocata con- 
cione de feipfo dixit : d Commtlttones, bonum Ducem per^ 
didtjiis , & malum Prtncipem fectflts. Ante fuerat Dux 
cgrcgius, fed quoniam in Imperio fuerat feverior, ab iif- 
dcm aquibus Imperator fa6lus fuerat , interemptus eft. 
Non quivis ad quodvis munus idoneus eft. 

Z E N O B 1 A. 

3. Ze No B I A XXVIII.muliervariis nominibus 
' itierito laudata, cum ab Auieliano capta in conljpe6lum 

illius du6ta fuiiict , ifquc dixiftet. Q^uid 6 Zenobia aufa 

esno- 

a Pccna ridicuU. b Irttpie. c Imperium brevc, d Ingtnue, 



43 2, C/ES. ROMANORUM 

cs nobis infultare Roinanis Imperatoribus ? a jTTjperu- 
terem , inquit , te agno fco ejui viceris , Galtmumi sAurco- 
iitr», rehqHufc^ue Principts non putavi. 

AUP. ELIANUS. 

4. C u M Tyanam venilTet , eamque occlufam repe- 
riflet) iiaius dixit : h Canem in hoc sppido non relinejuam, 
Hac voce milites ere6li funt in fpem praedx , & Hera- 
damonTyanenhs, metu ne cumcacteris occideretur, 
prodidit civitatem. Qua capta AurelJanus Heradamo-: 
nem patriae proditorem occidit. Militibus ex Cxlaris 
pronuilb diteptionem oppidi flagitantibus refpondit : 
KAgite , canem me negavi reliBurum , cAncs omnes occtdite, 
Koc pafto & proditoii mcrcedem rependit , & mili- 
tum avaritiam ciufit. Videtur autem hic (ermonisco- 
lor fumptus ab Hebrxis , in quorum literis Reges qui 
minantur internecionem, negant, fe quenquam reliftu- 
los, ufquead mingentemadparietem : canemhacpe- 
Xiphrafi fignificantes. 

D I O C L E T I A N U S. 

5. DiocLETiANiis adhuc privatus dicere (o- 
let : c Nihil ejfe dijficilius qu&m hene mperare. Id Fla- 
vius Vopifcus in Aureliano tradit fe audivifTe a patre 
fuo , & addunt caufam. Colligunt , inquit , fe quatuoi 
aut quinque , limul confilium ad decipiendum Impe- 
latorem capiunt , dicunt quid probandum fit. Impe- 
ratoi qui domi claufus elt , vera non novit , cogitur 
hoc tantum fcire quod illi loquuntur: facit judices , 
quod fieri non oportet : amovet a Republica quos de- 
bebat retinere. Ita , ut dixit Diocletianus , bonus,cau- 
tus , optimus venditur.Imperator. At vulgus ad Impe- 
latoris titulum fatiseffc putat nafci, aut eligi : nafci, ut- 
cunque : eligi, emptis fufFragiis, ac fblemnibus caeremo- 
niisconfirmari. 

T A C I T U S. 

6. Tacitus Imperatoi fratii petierat confala- 

tiim, 

a *yini9nofe* bClemnter* c Jmfsrars difficiie. 



A 1» O 1» H T H. Ll B. V I. 43 ^ 

Hum , necimpctravit. Eaiepulfa adeonon fuit offen- 
lus, ut vehementer etiam laetatus fit, dicens : a. Scip f€» 
natnsy quem Frinciper/jfeeerit, 

P R O B U S. 

7. P R o B u s cum multa Barbarorum loca pnrgat 
fct latrociniis , ubi pervciiiflet ad ifauros , dixir, ab iilis 
locis facilius arcevi latrocinia cjuam tolli. Scntiens effe 
dandam operam ne latronibus illuc eflet adicus , b nevc 
juvenes larrocinari difcerent. Itaque loca omnia qus 
anguftum haberent aditum veteranis concefiit addens 
ut eorum filii ab anno decimo oftavo ad miUtiam mit- 
tereniur, ne ante latrocinari difcerent quam miiirare. 
Hoc tum redte Frobus , cum raultum inteieflet inter 
militiam 6c latrocinium, «unc frivolum eft. 

3 . N o N patiebatur militem efle otiolljm, fed mul- 
ta opera militari manu perfecit , dicens : c xAn/ior.am 
.grattntam militem comedsre ncn debere, 

9. Id£M dixilTefertur : Brevi militesnecejfariosnoh 
babebimns. Spcrabat tantam pacem , ut nihil opus efifet 
exercitu. Hanc mentem utinamDeiis immictat omDi- 
bus noftri feculi Principibus. 

F I R M U S. 

10. FiRMUs Imperator vini patientiflimusfuillc 
legitur , d citra ebrietatera. Quondam a Barbaro vexil- 
lario provocatus ad bibendum , duas vini fitulas haufit , 
& poftea toto convivio fobiius fuit. Cum vero Barba- 
lUs diceret. Cui non dc fa^ccm ebibifti \ Stultey inquit» 
terra non bibjtur, 

B O N O S U S. 

11. BoNosus Imperator piodigioft bibax fuiflc 
legitur, dequo Aurclianus Ixpc dicerc folet. Non ut 
vivat natus efi t fedutbibat, Sobiietas in piimis dcccC 
Principem. 

a Leniter, hS^in^c, c Miits otitfHi, dVmpaitienj» 



434 



ArOPHTHEGMATUM 



APOPHTHEGMATA 

V A R I E M I S T A. 

1 . M 1 1 1 T E s aliquot Tarentini inter coenandum 
mulu liberius dixerant in Pyrrhum Rcgem. Res ad 
cumdelataeft: accitifunt juvenes, ac periditabantui 
omnes, cum fadum nec negaripoflet, nec defendi. 
Tum unusillorum dexteriorisingenii : a Immo , in- 
quit , Rex , & ijla. diximHs , <b' longe acerhiora dtHurtfue' 
rar/itu , niji nos lagena defecijjet : lingua: petulantiam 
in temulentiam rejicierls. Ac mox ira Piincipis in ri- 
fum verla dimifli fuiit. Quis neget hoc di([^um fuifle 
benecoUocatum ? 

2. L o N G u s Sulpitius infigniter ipfe fcedus , eum 
contra quem in judicio liberali aderat, dixit , ne faciem 
quidem habere libeii hominis. Cui refpondens Domi- 
tius Afer: h tf4 ex animi mei fententia longe. Qui 
nialam faciem habet , libernoneft. Si ideolibernon 
erat cujus agebatur caufa, quod deformis eflet : nec 
iple Sulpitius habendus crat pro libero cum eflct fosdif^ 
limus. 

3. J u N I u M Eaflum hominem cum primis di- 
<:acem, c vulgusafinum album appellabat , quod fc- 
iiciter efletftupidusac ridiculus. Aiba enim veteresfe- 
licia vocabant. 

4. Philippus orator in male olentem : d Vi- 
deo , inquit , me a te circumveniri : fentiens fe malo 
odore undique oppleri , cum circumvenire dicatut 
qni dolo fallit. 

5. Cesellius confultori dicenti. Navim di- 
videre volo : e Perde^ inquit. Ule de pretio navis mer- 
cibufque confulebat , liic aliud re(pondit. Namipfam 
dividere navim, eft navim perdere. Macrobius ita re- 
fert. SidividiSi nectunec fecius habebitis. Eratatitem 
duorum negotiatorum communis navis. 

6. V E c T 1 u s Valens cum a Claudio Caelare im- 

mine- 

a Dextre. b Retortum» c ^lbtisajinus, d MMee- 
C Lihere, 



Varie Mist. Lib. VI. 
mlneret periculum , atque interim Silius cum MefTali- 
na domi vindemix fimulacium omnium laiciviaium 
genere celebrarent , conlcendit praealtam arborera , & 
in ea profpeiflantis fpecie ftabat : interroganfibus quid 
sdfpiceret, refpondit : a Tcjfjf ejiatem ab Oj^ia atroccr^ 
Id tive joco dixic , five forte lapfavox eft , in prxfa- 
gium vertic, Mox adllint a C^cfase nuntii qui vindi- 
ctam parant. 'Is Siiius erat aduker , cui clam nuplerat 
Meflalina , quam Cxfu difiimulanter confirmaiis nu- 
ptiis lupplicio affecit. 

7. Favorinus Fhilofopbus in adolelcentem 
prifcarum & j:im obfoletarum vocum afFeckitorem 

^ Curiiis y inquit , & Fahritiuf dthuide cum fuufabtilari 
fnnt neque ^Hruncortim , Sicajjorum , aut Pzlafgorum , cjm 
primi Italiam incolviijfe-leguntur^ fed atatis fna verbu lccuti 
funt : tti ve)'o perinde qtiajl cum matre Euandri nunc lcqua- 
ris, verbisjam olim deftis uterii. ^luod fiintelligi nonvU 
quA loqmris^ non hoc abunde confequeru tacens ? 

8. F I c n s rhilemoniparatasj & in confpef^iu ejas 
pofitasafelluscomedebat , puer indamatus utaHnum 
abigeret , fero venit , itaque confumpti.s omuibus: 
c ^iio«;^m,inquit, tam tardusfutfi, da nunc merum afello, 
Interim rifus obortus hominem fenem pra:focavit. 

9. C. J u L I us Helio mancipi fxpius obftrepenti 
fibi dixit: Etiam ojlendam cjualu fs : 6c Helio inlbnti 
ut oftendcret qualis eflet, Julius digito demonftrabat 
Gallum in Mariano fcuto Cimbrico depiftum , nodis 
diftoitum , ejefta iingua , buccis flucntibus , cui man- 
ceps tum ftmillimus eft vifus. Taberna autem erat apud 
forum , acfcutum illud figni gtatia pofitum. Ingens 
omnium lifus coniequutus eft. Ex(pe6larant enim ut 
aliquid in mores illius objicerct. 

10. J u B A quercnti quod ab illius cquo eflet afpcr- 
fus : d ^iiid tu , inquit , an me liippocentaurum puta/( ? 
Dcridens eum qui quod equus commiferat, domino (efZ 
fori imputarct , quafi idcm animal cflct cquus & feflbr, 
quales finguntnr hippoccntauri. 

T 4 I I . C. C R A *- 

Periculum prdvifum. b Obfoletorum affeCfatio, 
C RifHtinterimens^ djocofe. 



43 5 Apophthegmatum 

11. CCrassus militem videns line gladio cur- 
rentem ; inquit, commtlito , pugno bene uteru-: 
feftivitcr taxans inermen militem,. cui pro gladio pugno 
lit utendum. 

12. Pu BL I us videns Publium Mucium homi- 
nsm makvolum 6c invidum, foliro triiliorem : h ^ut 
24titioy inquit, aliqtiid accidit mali- aut altert cttipiam ali- 
ejnid boni : fentiens illum non minus alicnis commodis, 
quamfuis incommodisuri. 

' 15. PuB L I us naticne Syrus, cum herusipfius 
iervumhydropicum in area jacentem increpansinter- 
rogaret quid illic agerei , lepide pro fervorelpondit : 

e sAcjuam calefacit. 

14. 1 D E M cum fiiper coenam eflet orta jocofa qu5E- 
ilio, quodnameflet moleilum orium,& aliusaliud opi- 
naretur,rerpondit: d Podagrici pedes. Otium utrem fua- 
viffimam expetunt omnes, fed otium podagricicum 
fummo cruciatu conjundum eft. 

15. F A u s T u s SyiL-c filius , in Ibrorem quce eo- 
dem tempore cum duobus aduheris haberetcon£ueru- 
dinem,-FulvioFullonis fiho, dc Pompejocognominc 
jviacula , facetiffime lufit: e Miror y inquit, fourem 
meam habere macuUm^ cumfuUonem habeat, 

i5. Servilius Geminus cccnans apud Lu- 
cium Mallium qui Romx pi^tor infignis habebatur , 
cum viderei filios iilius deformes : / Haud fimiliter , in- 
quit, MaUifingisacpingis, EtMallius: Nonmirumyia' 
quitj in tenebris enim fingOj luce pinga, 

17. M. VoTAciLLus Pitholaus in C. Servi- 
lium, quiunotantum dicconfulfuitj italufit : ^c^w- 
teFlamineSi nuncconfulesdiaksfimt. AbufiiS eft voce , 
dialcs , quafi a die deduda (it , ac non magis a Jove , cui 
Fiamines inftituebantur. 

18. Latidatus a populo Vatiniusgladiatorum 
xnunus editurus, impetrarat ab sedibus edidum, ne quis 
<}uid in.aienam mitteret , nifi pomum. Fer id tempus 

fortc 

,a MHesfine gladio, h Invidia. c Hydropicus, d Otium 
molefium, c Jocus 9x nQmm% f FingiH ? fngeu* 
j £rsvkptefi4S9 



\rA R 1 E MlSTE LlB. Vr. 4^7 

forteC^sfeliusconfultus a quodani niim nuxpirKapo- 
mura elTet : a Si v\ Vatmin/n , inquir, mijjiirpis es^fo/rmyi^ 
efl. Nam ea nux , & dura & gravis pro lapide efie po- 
terar. Martialis pineam nucem appellat pomum ho<; 
difticho : 

Poma fumus CybeU:,pToculhmc difcede vht^Vi 
Ne cadat m mifemm noflra rntna caput. 

19. C u M Publius Clodius diceretur iratus Dc- 
cimo Valerio , quod ip(i mutuum pctenti non dedif- 
fet : b Huidi inquir , rniln ampiiu^ fa^urns es, nifi ut 
Dyrrhachium eam ac redeam ? Exprobrans illi Cicero- 
«is exilium , ab ipfo procuratum , quod tamen popu- 
li ac bonorum viiotum ftudio brevius fuit quam vo- 
kbat Clodius. 

20. Cu M Brutus junior fundos atdefque parernas 
luxu prodegiflet, & in his eriam balnea , & in fermo- 
ne quodam diceret (e fruftra fudare : c Non mirum , in- 
quitCrafTus, nuper emm exifli e balneU. Lufit exambi- 
guo : exir e balneo qui lavit , & exit qui vendidit , al- 
terique cedit. 

II . I A M Erutus cum in accufatione C. Flanci duos 
leftores excitalfet , & altejci de Colonia Naibonenfi 
Lucii Crafli , qui reo Bruti aderat , orationem legen- 
dam dediflet , alteri de lege Servilia , ex his demon- 
ftrans, illumfibi pugnanria lcribere : CralTus viciffim 
tresBruti patrisde jurecivililibros tribuslegendos de- 
dit, in quorum primo erat. Fortc evenit ut in Priverna- 
te efTcmus. Heic Craflhs : xAudn Bnite, pnter teflificatur 
fe tibi fuTidum Privernatem reliquijfc. In fecundo iibro 
jfcriptum erat : In Albano eramus ego & Marcus {ilius. 
Heic rurfus Craflus : Norat hanc g'Ariitem , metuebat , m 
cum u uihil haberet , nihil ejfe ei nltSlum putaretur. Tum 
cx teriio recitatum eft. Cum in Tibuiri affcdimus cgo 
& Marcus filius. Tum Crafliis : Vbi fu-.tt hifmidt Brute, 
qiios ttbt pater publicii commentariis confij^nat os reli^nit ? 
Slttod nifi puberem te jam haberet , cjuartum librum lompn* 
fuijfet , ejr ft etiam in balneis lotum cum flio firiptnm re!i- 
qmjftt. lia Crafllw duos ledores adveifum ieaBruro 
T 3 exci^f 
a Ktixpima, h MorfusrtCius. c Profufto» 



4 ? 8 A P O P H T H E G M A T U M 

cxcitatos , tiibus adverfus ipfum produ6tis ultus eft. 
Hoc urbaniiatls cxemplum refert M, Tullius , quod 
non adftiingiiur paucis verbis , led per oraiionem fu- 
lii.m eft. 

2 2. Philippus caufam agens , cum pufillus 
teftis prodiflet : a Licetney inquit , rogare ? Cum qnx- 
ftor properans dixiflet : Licet, modo breviter. Heic Phi- 
lippus. Ncn acctifabis , per ptifilium rogabo, Vnnium itl 
teftem rifus obortus eft, fed mox in judicem Luciura au- 
lificem converfus, qui fedebat ipfo tefte brevior. 

23. Vargula cum eum candidatus A. Sem- 
pronius cum Marco fratre fuo complexus eflet : b Puer, 
inquit, ahige mufcas : levitatcm ac moleftiam comple- 
^ientium fignificans, (ed ridicule magis quam urbane. 

24. N E R o quidam in (ervum furacem ita jccatus 
eft, c ut diceiet foJum efle cui domi nihil fit, nec figna- 
tum, nec occlufum. Id fi de frugifervo dicas , laus eft : 
(i de furaci , jocus. Intelligimus enim illi nec feras nec 
flgna obftare quominus furetur. Seiinia ciaudimus 
olim & cadi iagenzquefolentobfignari. 

25. Spurio Carvilio graviter claudicanti ex vul- 
nere ob lem publicam accepto , 6c ob claudicationis vi- 
tium in publicum prodire verecundanti , mater dixit ; 
ii Slujfi prodis ymiSpuri , & ^uctiefcumque graclum facis, 
rcties tibi tuarum virtutum venit mentem, 

z6, D E Calvino Glaucia claudicante dixit qui- 
dam : e Non claudicat , fed elcdiat. Veteres Ciodium 
dixere pro Claudio. Hiac jocus in cum qui Clodio 
favebat. 

27 . P u B i^ 1 u s Bieflus Junium hominem nigrum, 
i maciienium & repandum , fibulam ferream appel- 
lavit ob coiorem , duritiem , & incurvati corpoiis fimi- 
litudinem. 

28. V A T I N I u s reus a calvo accufatore in invi- 
diam vocatus , quod candido fudario frontem tergeret : 
g ^anquam,, inquit , fum reus , tamen &panem candi. 

dum 

a Jocus ex ambiguo. h Mufca4 abige. c Furax. 
d Claudicatio honejla, e Clcdicare. f Refiipini, 
^ Delicatus reus,. 



V A R I E M I ST. L I B, VI. 

dum edo : crirnen diluens ut duplicarct. Solent^^autem 
ici prodire fqualidi. 

29. CuM intriumpho C. Ccefaris oppida eburnea 
fuifient circum lata , ac paucis poft diebus in triumpho 
Fabii Maximi lignea deportarentut , Chryiippus ludens 
dixit eas cfTe thecas oppidorum Csfaris. Solent enim 
les pretiof^e ligneisrthecis muniri. 

30. ExMPEDOCLEs cum inarenaMirmillonem 
letiarius fequeretur j iiec feriret. Vivum , inquit , ca- 
fere vnlt. Sic in venatu qui cupit animai vivum , cavet 
ne vulnerct. 

31. AuGUSTUs videns equitem in (pedtaculis bi- 
beinem, miiit qui illi fuis verbis diceret : a Ego p pran- 
dere velo , domum eo. Refpondit eques : Tu emm non xi* 
rnti ne pcrdoA locum, Auguftus fenfit indecorum effe iiiic 
in publico bibere. Eques per jocum fic interpretatus 
eft 5 Caefarem line damno pofle difcedere e theatro, 
quod locus ipfi fervetur non item equiii. 

3 2. M A N r u s Curius Campatiam de ihcatro exeun- 
tem interrogavit, num fpeftalTet , Campatius iiultitiam 
hominis fic irrifit : b Non, inquiens, fed m crchefira pila 
lisfi. Quid aliudfeciflet in theatro , iiifi ut fpeftarct: 
Quafi quis e balneo exiens rogctur an laviflct. 2?cd mui» 
to abfurdius eft, in orcheftra pila iudere. 

33. J u N I u s Baffus Domitiae laflanii querenti , 
quod ei fordesobjicicnsdixiflct . iilum veteres calceos 
vendere ; c^Kuncjuam mehercule , -inquit , ifinc dixi , fed 
dtxi emere fcUre. Atqui multo fbrdidius eft emere quam 
vendere vetercs calceos. Sic irrifit iiiulierem , ut pro co 
quud objiciebatur, iubjiceret aliud illo ir.o'eftius. 

34' Eq^es Komanus objicienti Augufto quod 
patriinonium devoraflet : d Mcum , inqujt , putavi. 
Siniulans errorefadum quod criminabatur , ac fentiens 
interim nou efte crimen , li quis fua Uio profundat ar- 
bitrio. 

35. Cassius Severus cum objurgareiur a prx- 
U)re , quod ejusadvocati Lucio Vaio Epicureo Ca;liaiis 
T 4. amico 
a Lihere. h Jocus ab abfurdo. c ConvitiHmmutatum 
tnpe]Ui. dLibcH. 



44P APOrHniEGMATU M 

amicoconvitium fecilTcnt : Nefcioy inquit,^«i convitU^ 
tijint , & puto Stoicosfwjfe : huc alludens , quod intcr 
Epicureos & Stoicos maximum diflidium eil* Nam 
Epicurei felicitatem hominis voluptatemetiuniur. Stoi- 
ci prxter honeftum nihil dicunt in bonis. 

Idem cuidam objicienti, quod Proculejusei 
domo interdixillet : a Nunqmd , inquit , es^o iUhc acce- 
do ? Ehifit objedionem : nam in jus vocarilblcnt , qui 
contra prsstoris interdiftum adeunt locum , non is qui 
paret inierdi<5io : fimulinnuens., fe nequaquam tencii 
domus ilhus defiderio. 

37, T r a c h a l u s SueUio cuidam intet aigu- 
mentandum dicenti : h S; hoc ita ejl yisin exilinm / pei 
pcum fubjecit : Si non eji^ rsdis» 

38. Catulus rhihppo oratoridicenti. Quid la- 
tras, refpondit : c Furemvideo: conviiium latrandi in 
ipfum retorquens, notans hominis rapaciiatem. 

35>.Catulus cum oiator quidam malus , qui in 
cpilogo feputabat moville mifericordiam, poftquam af- 
fedit^rogaret hunc, videreturne moviffe milericordiam : 
d^c magnam quidem. y inquit. Ne^mnem enim ejfe puto 
tam durum^ cui -non oratio tua miferandavifa fit. 

40 . T H E o D Q T u s Regis iEgypti prxceptor, aliis 
cenfentibus eile recipiendum Pompejum , aliis non re- 
sipiendum : neutris aflentiens dixit, recipiendum, fed 
occidendum: addens jocum : e Mortuos non mordtre, 
Atque hujus fententia vicit , tuta fuadens magis quara 
honefta^ 

41. SciPio in Nevium qiiendam. ^oc^/joc, inquh, 
yievio ignavius ? Lufit e contrario mutata htterula. 

42. M. S c I V i o Maluginenfis ex fuaccnturia re- 
nuntiarat Acidinumconfulera , cumque piixco dixiflet. 
Dic de L. Manho. Ego, inquit Scipio, virnm bcnura egre- 
giumqtie eivem ejfe arbitror. PraecQ exipe<3:abat fufFra- 
gium pro Manho , Scipio refpondit , quafi de moribus 
ilhus interrogatus. Nclcio an hic Acidinus , nomine 5c 
prsenomine didtus-flt L. Manlius , cumque Scipio po- 

ftre- 

a Salfe. b Irrifo. c Retortum da^um. d Dcprava^, 
tum. e MortMinon mordent, 



V A R I E M I S T. L I B. V I. ^41 

flremum ad nomen tantum exprelTifiet , praecoadmo* 
Buit, 6ciliaaddenda. Hinc Scipio jocandi occafionem 
arripuir. 

43. Sc I p-i o major CoriDthiispallicentibusreil- 
Irftatuam pofituros co loco quo erant al-iorum impera- 
torum, refpondit fibidifpUcere turmales. Sentiens 
io turba occultari quod additur. Turma proprie equi- 
tum eft in belio. Id tranftulit ad ftatuas armatas. 

44. S c I p I o Amylianus apud Numantiam ira^ 
tus C. Metello j dixit : h Si cjuintnm pareret rnarer eju.-f 
afnumfmjfeparituram, Tarditatem mentis acdefoimi- 
tatem corporis illi > fratribufque ejus^xprobrans. 

45. Sc 1 p I o cum ei M. F^^accus mukis probris 
objedis P. Mucium judicem tuliflet : c Ejsroy inquit, 
iniquusefi. Kisicvocicum eftet adniurmuratum. ^Ah , 
inquit , patres co^ijcripti ^ non ego mihi illtim im^fUHyn ejero 
fed omnibus. Ex(i>e6labatur ut purgarct quod dixerat , 
led agijravavir. Licet rejicere judicem leo inimicum (ea 
iniqiium , iioceft , male volentcm , icd multo mogis 
eutn qui nulli isqu-iis eft. 

4j5; C u m Afiicano illi majori corona fcepius in con- 
vivioimpofita rumpcretur- Licinius Varus accommo- 
danti dixit : d Noli mirari f non convenir^ caput enim ma'- 
gnum efh, Senticns liomincm e^Tc ptiEpotcntem, cui non 
qua:vis corona congrueret. 

47. D o ivf I T 1 u s Afer Manlium Sutam, multum 
in agendo difcuifantem , falientem , manus jadantem, 
e togam dejicientem ac reponentem , non agere dixir j 
led iatagcre. Adio enim oratoris eft. Satagit autem 
qui fruftra miferequc conatur. 

48. Afer DidioGallo, qui provinciam .imbitio- 
firtime petierat, mox impetrataea querebatur quafi coa- 
dim cflct : / ^A^e , inquit, ali<jHld <iT pro Repubiica eU^ 
bora. Jocus cftabironia , fimulque allufum iJluceft, 
quodMagiftratum magno ftudio ambiflet. 

494 A F E R orator egerat caufam advcrfus liber- 
tum Claudii Cxfaris, Quidam cx adverfo condiiionis 
T 5 cjuf- 
a Turmales. h Contumelioft. c Ex-cufaturain pejHs^ 
d ^ydpta, c %A^fre fata^er^» f IrinU* . 



442 A P O P H T H E G^M A T U M 

eiufdcm , cujus erat litigator cui advcrfabatui Afer , cx^ 
clamavit : a. Itane tu femper in libertos C^farti dicis : vi- 
delicetilli metum injicerccupiensex nomine Cxfaris: 
fubjccit Afer : N«c me Hercnle ejuidquam proficio. No- 
tans iilum poft alios libertos exiftcre , contra quem di- 
cere cogcrctur. 

50. I D E M in qucndam patronum imperitum , fed 
Iplendido vcftitu venditantcm litigatoribus , lepide 
dixit : l> Homoin agendis cauffis bene vefiitus, Lufitab, 
inexfpeftato. Nam auditor pio vcftitus exfpcdabat, in- 
ftruftus autexercitatus. 

51. I D E M cum qui diveifam partem agebant , 
c fubinde lepeterent , Celfinam iioc dicere : cum pro^ 
bc novilTet foeminam prxporentem , tamen fimulans (c 
credere , Celfinam virum effe , rogavit quis effet illc 
Celfina: obiter notans illorum ineptiam , qiiitantum 
suiiioritatis , opum gratia tribuerent foeminas , ut illius 
dic^a.ioties citarcnt pro teftimoniis. 

52. DoM I T I us Afcrcum habciet ingratum li- 
dgatcrem , ipfius confpedum vitanti , ne cogcretui; 
agnolccre patroni beneficium , in foioper nomenclato- 
rem dixitilli : d ^mafne me quod te non vidi? Tccte 
cxprobrans ingratitudinem , cui gratum elfet non vidcri . 

benemcrito, ne cogeretur ilii gratias ageie. 

53. Ide m difpcnfatoii qui cum ad icliqua non, 
xelponderct , dicebat fubinde : Tanem non comedi , & 
tquam bibo : e Pafce^ inquit, & reddequoddebes. Non 
agebaturquid ediflet, aut bibiftet , fed quid dcberct. 
Permifitigitur ut fe quo modo vcllet , pafcerct , modo, 
folveret quoddebebat. 

54. I D E M candidato diccnti, icmper domum tuam 
Colui : / Tre^/ojinquit, & verum efl , cum pojjet paiam ne- 
gare. Candidatus enifn hoc ad gratiam fingebat. 

55. L. Galba Scuira cuidam pilam negligcntcst • 1 
pctcnti : g Petis , inquit , tanquam C^faris candidatas, 
Hujus.competitpresncgligentius ambidbant^ vcl quia, 

metue-, 

a S^lfe. b inexfpeitato. c DiJJimulanter. d 
gratitud&. e K^Uena a caafa, f Confejfio pit iror, 



V A R I K M I s T. L I F. VT: 44 r 
metuebant Cxlarem repulfx impatientem 3 vel quia dc- 
fperabant le allequuturos tali competitore , vei quia lic 
ilii biandiebantur. Jocus eftexarabiguo, petitur pila 
quierepercutitur, & petitur Magiftratus. 

$6 I D E M cui coenaculum perpluebat, cuidam 
commodato roganti pcnulam dixit : a Non pojjum com'^ 
rmdare , narn dorni mmto. Significans domi maxime 
opus efle penula. Solent alii fecus excufarc, non poflum 
com.modare penulam, ipfe cxeo. 

57. Item aiteri roganti ufum penulae: h Sinon 
^luit, inquir, non cfi tibi opus : Ji plmt , ipfe utar. Dilcm- 

inate excufavit officium. 

58. 1 D £ M Mxcenatem acceperat convivio , cum- 
que fentiret illum velle ad ipfius uxorem ludere , fimu-» 
lavir ie dormire , quo magis liceret Mjscenati quod li- 
bcbat, Interca cum acceffilTet aliquis volcns qua:dam e 
menfa toilere> ibi Galba : c Infelix, inquit, hncdorrnioy 
r,on tibi. De quo p!ura rerulimus in Cliiliad. 

5-9. G A L B A quodam ja(5i:antequod in Sicilia mu- 
rsnam quinque pedes longam cmiflet vi6loriato. d Ni^ 
hil, inqaic , rmntm : narn thi tamlonre nafcuntur , ut his 
pifcatores pro rejlibus utantur. Mcndacium evidentioie 
mendacioderifit. 

60. l N Galbam oratorcm eloqucntia clarum, e feci 
gibbo deformcm ita lufit M. Laelius , ut dicerct in- 
genium Galbae male liabitare. Nam animi domicilium 
eft corpus. 

61. In eundem acerbius etiam Orbiliusgrammati- 
cus , qui prodierat teftis contra reum cui Galba aderar, 
Hunc ut Galba confundefct : finxit (e ncfcirc quod 
grammaticus efiet, & convitio locum captans imcrro- 
gavit. Quid artium facies ? / In fole , inquit Orbilius , 
fricare gibbos foleo. 

61. M A N I u M Curium accufator ejus ad conci- 
tandam invidiam inSipario, id cft vclaminis gcnus , 
pinxerat omnibus locis , aut in nervo nudum , aut ab 
amicis redemptum ex alea , hoc agens ut omnibus per- 
T 6 fua- 
a Ex abfurdo. b Excufatto. c Diffimulatio. d xA men- 
dactQ mamfejlo, e Deforwis in^tniofHs» i Rtmtunh . 



444 p HT n E c M A T u ar- 

fuaderet quam is cflet perciite deditus ales. Hoc crimcii 
ridicule infiriatus eft Manius. Ergo , inquit , nunciu£im 
vifi. Alter intelligi volcbat , Ciuium aflidue lufiflb 
aleam. Curius eo torfit , quafi infelicitas ellet oppro- 
hratav Non eft verifimile , qui frequenier ludit teilciis^ 
jiunquam vincere. Refert Fabius. 

i3. Ci,u I D A M. humiliorl iiberius adverfus ipfum 
multa loquenti : a Colaphum , inquit , tilft dicam , &^ 
formulam fcrih, ejuod caput durum hAbeoA, Pro diem tibi. 
4icatn , dixit colaphum tibi dicam : & in capite duro- 
luiitamphibolpgia. Siquid«;m durumcapuc habet per-^ 
vicax , & duriim caput habet qui offcndit manum per- 
cutientis. Allufit autem ad morem eorum qui quem- 
piam in jus vocant, quorum eft ^ diem reo prxfcriberc, 
§c cixr in jus vocetyrmifib libcUo exprimere. 

^4« I D A M interrogatus quid (entirct dc eo qul >. 
f^erat in adulterio deprehenlus : b Tardus, inquir, mihi 
ftitjevidetur. Ludens ab incxfpeCtato , (ignificanfquc- 
quod non fugiflet in tcmpore. 

6$. Qu I D A M depioranti quod uxor fua (e de 
ficufufpendiflet i c '^go , inquit , desmihifHrcuhtm ex 
illa arhore ut vifcram - per fiifpicionem ludcns, curn vel-. 
let intelligi fibi molcftam efie uxorem. 

65. Qu.i,Q AM^mirantibus quod humile' cande- 
labrum emiflet. Pranforium erif , inquit : eludens joco- 
Xp linpndacio , ne parcus videretur. In conviviis utimut 
humilioribus candelabiis > ut exa6lius peividcamus qu^ 
funt appoflta. 

57. D I G N u s. erat .nominari , qui de quodam il- 
laudato vcluti laudans dixit : d ^uid huic Aheji , nifi res 
& virtMi ^ Similis. jocus hodie apud Gallos vulgatif-. 
limus fertur, cum ajuut. Sum totus tuus, excepto cor* 
ppre & bonis. 

<S8. Sybarita quifpiam iter faciens pcr agros , 
Cum videret quofclam fodicntcs, dixit (peftandoillos' 
fodiesites rupturam capere. Ad hanc vocem auditam 
%uidam ita relpondit. xAtmihi l teaudientiUtus doUt.> 

Tarta 

a Ridkuk. h tnexfpi^^t^r cVxor mchjia»^ 



V-A R I E M I s T. L I B. V I; 445 
Tanta erat Sybaiitarum moUities > ut nullum opificium 
incivitatem adiiiitterent , quodcum llrepitu excrcere- 
tui , quod gemis funt fabiOfum terrariorum & lignario- 
rum. Atque adco nc galium quidem gallinaceum in . 
civitate fas ctat alcre , ne quid eifet quod illis fcmnum 
imerrumperet. Jocus autem in hocerat , quod agricola - 
probabilius dixic , fibi ex tam fla^lta voce dolerc latera , 
quamSybariia dixerat , ie cx folfoiam ligone fentiie 
rupturam. Lateradolcnt loquenti, non audienti; & 
ippturam patitur gravirer]aborans>non fpedtator. Com- 
memorat hoc Athcnsus in duodecimo> 

69. C u M teftis qui< fe dicebat areo vulncratum , . 
interrogaretur au cicatriceshaberet , ingentem infemo- 
lecicatricem oftendit : tum a<ivctfadus : a Latm , in- 
quit, erat cportmtus : fignificans ilium vulncre lethalio- - 
rc dignum. 

70. S I c u L o cuidam Scipio prattor patronutri' 
caufe dederat hofpitem faum , hominem nobilem, fed 
egregie ftuUum. HicSiculus: b ^^fo , inquit , pr<8- 
tor, adverfario meo da huiic patronum , detnde mibi nc" 
minem dederis, Senticns ilium tam infigniter ftultum , 
ut illo diveriam partem adjuvantc, poifet ctiam nulla 
patrocinante vincere. 

7 1 . Qjj I D A M videns Favonium , cum nuUi adef^ 
lent famuli, Pompejo pei omnia inlervicntem , ul^ 
que ad pedum loiionem , pronuntiavit Grxcuin ver- 
£culum : 

e ^Sj' T^7ai"^0V Aitt Tt V (eg xTrrxv KS^ h ■ 
Ideft: 

CUris viris ut eft decorum t^uidlibet ? 

72. Qji I Scipionisgloriarinvidebant, dicere fblenfi 
illum cflc egrcgiorum facinorum hiftrionem. Laclium 
vero collcgam illius gcftorcm. Alludentes huc quod 
alius cftadorfabulx , aliusau£^or. Scntiebant Scipio- 
nem prxclaras res gererc , d fed Lxiii fonilliis. 

73. In Mctiochum nimis in Republica fedu.lum , 
n;hilque nonagentem, illa jadlata funt : 

T 7 M«« 
:a Snlfe, h Patronuj malus, c Obfejtuumhumiii*' 
A.Conf.lianiti, 



4i-<? Apophthegmat u m 

Ideft: 

Metiochus T)ux r/?, ^^/e»» Metiochus curnt via^^ 
Jl^letiochus moltrfarina4j Mettochus pafies cocjuity 
Metiochus fit cu)i6ia fclus > Metiochus ploraverit, 
Eft aliquid pauca bene agere. Notat Martialis quendam 
ardelionem qui nihil non faciebat belie , cum nihil fa- 
ceret bene. 

74. Qu, I D A M Athcnienfis indifertus , fed fa6lis 
ftrenuus & artis peritior, cum alius oratione facunda 
meditataque multa prjcclare poilicerctur : h Vtrt^ in- 
q^uit , ^thenienfes f qu^ ifis mngntfice dtjfermt ^ ego re. 
tfficiam, 

75. S Y L L A cum Pr^enefte opuidum armis cepifr 
fet, decrevifietque quidquid crat civium trucidare,. 
hofpitem fuum juuit excipi , hoc beneficio penfaie vo- 
lens holpitii communicati graiiam. At ilic contra 
bere : c ISl^oloy inquit, p^.trix. mea e\tinch.,ri debcre vu 
tam: limulquc tutba: civium fefe admifcuit , & cum 
illis trucidatuseft. 

75. Idem cum ipfi libellum malus Poeta de po- 
pulo fubjecilTet , quod in eum epigramma feciflet, tan- 
tummodo vetfibus alternis longiuicuHs , ftatimexhis- 
xebusjquas tum vendebat, jufiit ei pra^mium tribui, fub 
hac conditione , ne quid poftea fcriberet. EKiftimabat 
ille etiam mali Poetae operam aliquo dignam pricmio. 
Simul autem & filentium redemit ab eo qui fcriberc 
ncfciret : quemadmodum facetus quidam apnd nos fi 
quando incidiflet in malum tonforem , dabat duplum 
pretium, hac lege ne redirct. 

77. Servus quidam ab hero Chio negotiatorc 
profugerat. Rogatus cur fugiflet : d ^uoniatn ^ inquit, 
cum adfint bona y mala^uartt. Solct enim hcrus ille vi- 
aum muftum primxque fuavitatis vendere, ipfe interim 
non bibensnifi fubacidum ac vapefcens. 

78. S E Rf 

a. xArddio, b Facere prafiantius^quam dicm. c P^»-- 
tttAcaritas, d. Parfimoniafordid^ 



Vari b MiST. LiB.VL 447 

78. S E R V u s quidam interrogatus quid agcret do- 
minus: a ExfpeHat , inquit , donec vjnum fiat acidum. 
Habcbat herum perparcum , qui non prius (inebat bibi 
vinum quam acuiffet. Ita fiebat, ut familia femper aci^ 
dis ac vapidis vinis uteretur. 

79. Qji I D A M fervum fugitivum infequens, cum 
ille in piftrinum fe proripuiflet : Vhi, inquit, Mite 
rsperire maluijjem ? Servi maxime oderunt piftrinum > . 
cpque detruduniur obgravifilma pcccata. 

80. T H E s s A L u s quidam interrogatus, qui- 
nam eflcnt Thefialorum deterrimi : h Hui, inquit, 
a:. belLicis negoiiis otinm agunt. Barbari nefcituit uti 
pace. 

81. E QJJ I s o quidam interrogatus, quid maxime 
(kginaret equum *. c Ocuius , inquit , Jiegis. Sentiens. 
equum optimc curari j fi dominus f equenter adfit» 
Idcm vult ilJud celebre. Frons occipitio prior eft. 

82. Nestor apud Sophoclem ad Ajacem fe con- 
vitiis incefientcm ita loquitur : 

d Ov ^&Ay.^^ofjjoi ci, cfbcev miK/2i KiyHt, 
De Te qtieror nily male hijuens facis bine, 
Aliquid concedendum eft viris fortibus , dequc Repu- 
blica bene meiitis : bene penfat lingu2 vitium, qui, 
fadis egregius eft. 

83. CuM Agyptiiquidiu fuerant in praefidio, ncc 
a quoquam dimittebantur , confpirafient ut in Athio. 
piam feconferrent , ac Pfammctichus Rex eocognito,, 
confccutus eos obtcibretur , ne patrios Deos, uxores ac 
liberos defererent , quidam iliorum oftenfo mcmbro . 
genitali , refi^ondit : e Vbicunque hoc ejfet , ibi&liberos 
(sf uxoresfore. 

84. O L I M indivitum cpuJisapud Agyptios unus 
quifpiam cadaver Hgneum , led quam proxime ad ve- 
lum efFictum ofteiidit finguhs, dicens : / In hunc intuens 
pota & oble£ia te i talis pofi monemfuturus, DubitesquO - 
animo id fccerint , utrum ut m.oderatiusfrucientur vo^ 

Jupta- 

a. Parfimonia fordida. h Otium. c Domini prafen- 
tia, d Vitia penfAta, € Crajfa versta^, f Mortii- 



44^ A P« P HT H E G M AT U M 

laptatibiis , conditionis fuae memores, nn avidius, uc- 
pote moxobituris. 

85. P u E R quidam apud Platonem educatus , cum 
ad patrem ex inteivallo rediflet , eumque vidilTet eftu- 
fiusridentem , admiratus dixit : a Se tale nihtl un^Uixm 
apud Platonem vidijje. Tanta res elt , jam inde a ten^iis 
virtuti aflue(cere. 

86* Rr-odius quid^im miniftro Romanilmpe- 
ratoris multa vociteranti ferociter : ^ No« c«ro , inquit-5 
^uid eu dicoA , fed qnid tlls taceat. Loquacitas caret afte- 
iluvtaeiturnitas habet certiora conlilia. 

87. A G Y p T I u s bajulus geftans quiddam veli's 
opertum , cuidam rdfcitanti quid pottaret ; c Meo , 
ifiquit , obvelatum efi y ne fcires ^ tu vero cttr- cwio['e ve- 
ftigivi quod occulraturjt eftf Sohni ve-^igalium redcm- 
ptores exploraie farcinas.- Agyptii aiuem didi lunt 

88. Byzantius quidam cum moechum iTt. 
uxore derormideprehendifiet : d Mifer, inquit, (j-^d 
cptt^ erat S-Apraq^or^dote ? Significans forminae tain de- 
formi noii futurum fuilie qui concumberet , nifi dcte - 
corwiuftum. Nunc na6ta efletgratis adulterum , quid . 
opuscrat Sapragoia: matitoiiaic dotem , cumellctqai 
gratis hoc faceret ? 

8p. QjiiDAM fomniarat fe videreovum exle^li: 
cubicularis fafcia pendens illigatum. Id fomnum retu* 
lit ad con)e£feor24n. Is julTit ut eo loco foderet, defoffum . 
enim elTe thelaurum. Fodit & invenit, & argenti paul- 
lulum detulit ad conje^orem , de auro diffimulans. 
Tum conjeciior. e ^lmd 1 nihilnede vitello ? Somniator 
inveneiat aurum argento circumdatum in ovi fpeciem , 
nec id latuit conjectorem . 

5)0. P H I L o s o p H u s quidam Pythagoricus a fii- 
tore emerat phccaflia , calceamenti genu5 , non prxfen- 
tibus nummis. Paucis pofi dicbus redit ad tabernam 
ledditurus pretium , cumque claulam diu pulfaret ja- 
auam , fuit qui diceret. Quid perdis operam tuam ? 

Suioi\^ 

a. ^Jfuefccndum Dptimis.-h Minx inanes, C Gloriofita^^^ 
A^^dulterhm, c iiihU.d^vitello, 



Varie Mist. Lib. VI. 449 
Sutor ille quem quaeris, elatus combuftus cft : & addi- 
dic jocum in Pythagoricum : a Id nobu quidem molefium 
ejif qui in Aternum nofirosamittimus : tibi minime , quifcis 
fiiturum Ht renafcatur. Hisauditis Pythagoiicus treis de- 
narios invita manu domum retulit, lubinde manu con- 
cuticns , veluc de lucro geftiens. Poft cum hunc animi 
atFe^aum reprehendiiret, rcdit ad tabernam , & ait fibi : 
JUe ttbi vivit-i ut reddeqmd debes : {imulquc petcloftrum 
qua le commiflura laxaverat, trcis dcnariosin tabernam 
immifit , poei^as aieipfoexigensimprobiE Cupiditatis , 
ne afruefceret siieno. Prudenter ille quidem qui morbo 
luppullulanti ftatim occurrit. 

91. V o p I s cu s in di vo Aureliorcfertapoph- 
thegma fcmix cajufdam , qui dixerit : b 2n uno an- 
nulo bonos Trinctpes omnes fculpt pojfe. Scntiens , efie 
magnum Imperatorum numeium , (edin his perpau- 
cos bonos. 

92. Rex quidam, cujus nomen fupprimitur , no- 
mlnariaiioqui digniffimus , cum ip(i porrigeretur dia- 
dema , lenuit aliqunndiu manu dixirque : c O nobilem 
magis quamf&iicem pavn^sm, quem fi (juis penitus cognofcMy 
ijuam m/iliis pci iculis , flicitudinibus ac mifiriisft refertus^ 
ne humt quidcmj accniem tolLere dtgnetur, 

91. PRocoNsuL quidam Romanus in Sicilia 
confpicatus quendain adolcfcentem admodum fui fi- 
milcm , rogavit fimiliiudinis c.iufam , cumpaterfuus 
nunquam adiilet Siciliam : d ^t meus, inquit, Ro- 
mamfrecjuenter accejft. Jocum retorfit Siculus, nihil 
veritasfecuresac viig.is proconluJis. Simillimum huig 
diclum in Augufto. 

9^. Qji r D A M dixit cum qui primus populo Ro- 
mano dcdit cpuium 6c congiarium , e cxitii caufam 
illi fuifte. Unde Caifar Auguftus cogitavit aiiquando 
de lollcndis hujufmedi largitionibus. Infiucerus favor 
eft, quidoniscmiiur, quae li tninuas > iiigeiis murmur : 
fi rolics, fedirio gravis oritur- 

9S' P li i L I I' i» ir s Macedonum Rex, quo- 

niam 

a LucriaviditOA. b Bonorum paucita4. c Principatuf 
folicita res. d Httortusjocus, e La'^itit» 



45 o Apophthegmatum 
niam pleraque dando perfccit potius quam bellan- 
do , jaclatum cft In illum : a Non Philippum , fcd 
Philippi aumm fuhegijje Graciam, Ita Plutaichus in vita 
P. Amilii. 

5)5. RoMuLus primus uibis Romanae conditor, 
legitur vini fuiflc parcillimus. Is ad coenam vocatus , 
cum ibi minimum bibiflet , eo quod poftridie nego- 
tiuin habcret , dicunt illi familiares : b St ad ijitsm mo- 
dum bibmt omnes homines , vinum ejfe vilim. Ille refpon» 
dit. Immo vero carius , Ji (juantum quifque volct bibat , 
nam e^i^o btbi quantum volui. 

97. PoRSENA demiraiusegregiumanimumMu- 
tiiScxvoIa:, quiiiatus dexrrae in fl:ringendo ferro 
errailet, foculo impofitam eam exuri paflusefl , dixit 
illi : c Revertere adtuos M.utiy eifquc refcr, te^ cum vitam 
meam peiterUi k me vita donatum. 

58. T A R QjJ I N I u s Superbus jam cxul fadus 
dixifle fertur. Se tum denique cognovilTe quos habuif- 
fet amicosfidos, quos infidos > cum neutrisgratiam re- 
ferre polfet. Qui comm.odi giatia funt amici , fublata 
commodi fpe deferuat amiciiiam. Sed amicos fecundae 
rcs parant, adverfs piobaat. 

9p. HoRATius lediens ad fuos , trium Curia'- 
tiorum fratrum quos occiderat , fpoha geftabjt, quo- 
mm uni defponfa fuerat Horatii foror virgo. Illa agno- 
fcens fponfi paludamentura quod ipla manibus fuis 
confecerat, folvit crines , acfletu fponfum mortuum 
inciamat. Horatius (brorem giadio transfigit , di^cns : 
i^bt hinccum tuc pra.prcfer0 amtre i obiiia fratrum mor- 
tftorum, viviqucy oblita pntriA. Tantum valuit amor lau- 
dis & patriaegloria. 

100. CuM Coilatinus cum paucis familiaribus ad 
Lucretiam vcniflet a Sexto Tarquinio vi ftupratam , 
quxrenti viro ex more, Satin falvx 5 e Mmme , inquit 
i^UCretia, cjtiid enim falvi mulieri amiff.i pudicitia ? Vejii- 
gta alieni vni ColUtine in ieBo funt tuo. Sedcorpus tantum 
moUtum eJl , anirnui infons ejl , mon tejlis erit : his dldis 

cul- 

a ^nro puirnars. b Sobrict^i^. c Clsmenter, d ,Amor 
glQna,^ Q Pudicitia conjugaits. 



V A R I E M I S T. L I B. V I. ^51 

cultrum quem abditum habebat in corpore infixit , &c 
coUapIa elt moribunda. 

1. C. Plautius conful de rrivernatibus qui a 
Romanis delciverant , ad fenarura rctulit : ac varianti- 
bus fententiis , quidam privernatum legatos percundla- 
tuseft, quam poenam viderentur meruifle : a Eam, 
inquit , e legatu unus , cjitam merentur qui fe lihertate di. 
gnos ceTifent. Hicconfui. Quid, inquit, li vobispoenam 
remittimus , qualem vobifcum pacem habituri Tumus ? 
Si bonam dederttis ^ inquit , & fidelem isrfirpetuam^fi 
maiam, haud diuturnam. 

2. A P A p Y R I o Curfore viro impigro equites aufi 
funt petere , ut pro re bcnc gefta relaxaret aliquid labo- 
ris. Quibusillc : h Ke mlnL^remijfum dicatis,remitto-ne 
utique dorfitm demulceatis cum ex equis defcenderitis. Hoc 
non erat remittere laborem , fed equo curando aliquid 
adimere. Nifi fortefcnfit quofdam milites delicatiores, 
poft equitandi laborem jubere foHtos fibi defricari tei- 
gum. Hoc oper^E Papyrius fuis remillt. 

5. R o M A N I dicebant prima Gallorum praclia plun. 
quam virorum efle , c poftrema minus quam fcemina- 
mm : quod primo impetu feroces effent , mox demit- 
terent animos, 

4. C u M exercitus Romanus terga darct Samniti- 
bus, M. Attilius conful equo pr^veftus adportamca- 
ftrorum edixit , ut quicumquc miles ad vallum tende- 
ict, five Sam.nis eflet, five Romanus , pro hofte habere- 
tur. d Huo pergis^ inquit, miles ? Hnc arma Ct* viros inve^ 
nies , nec vivo confule tuo nif vi£lcr cafira tntrahis. Proin" 
de eliie, cum ave an cum hcfie pwrnare malts. 

5. Sagunto a Pcenis contra fadus oppugnato, 
Roinani legatos n-ikre Carihaginem , in quibuserat 
C^Fabius, cxploraturos an id publico confilio fadum 
elTet. Ad id cum quidam Carthagiiienllum Princeps fe- 
rocius refponciilict, Romanus linu ex togafatto : e Eny 
inquit , vtbii belium & pacem ^pportamui , utrum placet 
fumite : cum Pani ferociusreclamarent, daret utrum 

vcl* 

a Libere. b Severe. c Prima coitio. d Severe. 
C ^mmofe. 



45^ ArorHTHEGMATTTM 

vellet, Romanus eftufo linu. Bellum, inquit, dnmuJi 
Rcfponderuatpani , ieacciperc, eoquc animo gcftu- 
los , quo illedaret. 

6. M A R T I u s Corioianus in bello adverfus Vol- 
fcos, cam rogaretur ut labore acvulncribus xg€t (e- 
feincaftra reciperct: a Nonejl y inquir, viBojistab»- 
rare : moxqne iioftem fugientem infetiatuseft. Vidto- 
xix dulcedo excutiebat omnem moleftiac fenfum. 

7. C u M ob bene navatam operam ante prxdac di- 
vifioncm e fingulis rebus , equis , &.captivis, denos fibi 
cligcre jubereuir , infuper & equo pulcherrimodoiiatus 
a confule : h Lator , inquir , a confule Uudari : equum- 
^uefortitudinis prA/nium lubens accipio , cAtera n»n tam dd^ 
ccracjudm mcrcedem non acciptam: fuitquc communi 
reliquorum foite contentus. Nec aliud extraordinem 
petiit , quam ut Volfcus quidam vir.probus 6c asquus, 
quo hofpite 6c amicofueiatufus Coriolacus , non ven- 
dereturcaptivus, fed fuslibcrtati relinqueietur. Huic 
animo contemptori pecunix , & holpitis memori ,.ma- 
gis applaufum cft quam vidorix. 

8. C uM Coriolanus irjerito iratus ingrata_p0puro 
Romano , exitium urbi molhttur, ncc a Icgatis , nec 
a facerdotibus exorari poflet. Vcturia mater una cum 
ttxore filii ac liberis in caftia venit. In cujus complcxum . 
cum accurreret Coriolanus : c Sme , inquit illa , pnus 
ftiam t utrum adhoftem an adfilium venerim t &utrum 
captiva an mater in cafiris tttis Jtm. Uxc aliaquc cura 
dixiflet , matrem complexus. Expu^nafti , inquit , &■ 
vicifii iram meam. Patris te mihi quamvii rnerito invi^ 
fa.my hujus precibus dono, 

Att I L I us Rcgulus, qui fuit primo bcUo 
Puuico bis conlul , ajebat. d Neque fcscundifjimis locis 
itgrum infalubrem parandum , necfue effcetis fuluberrimum. 
Fruftra faliibris eft locus, ubi peritur famc. Et fruftra 
fertiliseft, ubi non licet vivere. 

10. T. M A N L I u s Torquatus confulatum ma-_ 
gno confenfu recufavit, excufans adverfam valctudinem- 

OCU-f 

a Victoria dulcis, h Ficjior potior msrcede. c PietAU 
d Salubritasjaii^afoeiiundttatii 



V A R 1 E M I S T. L I B. V I. 45"5 

ocuhrum, fed inftauiibus cundtis: ^ .^'^«w , iuquit , 
:. £l/4:riTes, (jU£rite , cuimandetu ifiurn honorem. Namji mt 
fufcipere coegentis^ nec ego morei^^veflrosferre^ nec voi meum 
IrfSpcrHim pcrpeti potentis. 

1 1. C. F I G u L 41 s in pcdtioneconfulamsre- 
. pullann palTus cft. Id co gravius tulit , quod patrem 
h^beret bis confulen:!. Ad hunc cum poibidie co- 
mitiorum complures vcnifleilt confulendi gratia 
( nam erat juris civilis peritifTnnus ) omnes dimiiir, 
ita pra:fetus : h Omnes vonfuicre fcitisy confulem face^ 
re mfcttis. 

iz. M. D R u s u s tribunus plebis , non contentus 
L. Philippum confalem prxcipitaflein carcerem , quod 
fe loqvicntem aii'us efiet interpellare , cumlenatusad 
eum mifiiret ut veniret in curiam : c Cttrnon potinsy 
inquit , fenatus ad we venit ut Hojliliam rofiris propin- 
qi4am ? Quid confecutum ? Tribunus feaatus au£lori- 
tatem defpexit, fenatus tribuni verbis paruit. 

13. C. FiMBRiA procurarat ut Scxvola in fune- 
le C. Marii jugularetur , quem ut cognovit ex vul- 
ncre recreatum , apud populum deferre inftituit. Ro- 
gapirtibus quid optimo innocentiflTimoque viro eflet 
objecUirus : d Obpciam , inquit , quod parctns corpo^ 
re telum recepit .* quafi hoc ipfum ciimen elfet noa 
perifle. 

14. C u M M. Tullius in lcnatu dixiflet incendium 
a Catilina^xcitatum : e Sentio , inquit Catilina , idqui 
fi aqua non potuero , ruina extinguam, Vex non homi» 
nis, (ed furix. 

15. Manlius Torquatus cum e Macedonia vc- 
riflent legati , graves querclas deferentes de filio ejus 
Decio Syllano, qui eam provinciam obtinuerat , ale- 
natu petiit ne quid ea de rc ftatuerent , prius quam ipfe 
caufam cognoviflet. Cum fenatus illi cognitionem dc- 
tuliflct, domi fcdit folufque utrique parti per totum bi- 
duum vacavit, tertio dic pronuniiavit in hanc formam : 
/ Cum Sy liAnum filittm pecuniat k fociis accepijfi frobatum 

•9^ ^evere, b Ingratitudo, cJirrogantiafelix* d Ir»* 
frobita/i, c Vox imfia, f Scverim, 



454 A P O P H T H E G M A T U M 

y/r, ^ Repuhlica, eum & domo mea indtgnum judico , pr#rj- 
ntifcjue € ccnfpeClu meo nbirejHheo. 

16. A u L u s Fulvius filium ingenio, literis & forma 
florentem,quoniam in Catilinx caitra properabatjCx iti- 
nere retraftum occidit, dicens : a, Ego te non CatilmA ad* 
verfus pAtriam, fed patrtA Adverfus Catilmam genut, 

17. M. C A s T R I T I II s Placentiae Magiftratum 
gerens, Cu.Carboni confuli iubcntidecretum fieri, quo 
libi obfides a Piaceniinis redderentur, non paruit atque 
adeo minitanti diccntique. Multos habeo gladios , re- 
(pondit ; b Et ego annos 5 dcclarans (e fenedutis praefi- 
dio fretum, non metuere gladios. 

18. Ceselius cum nec triumviris obtempera- 
rct , & multa iibere de C. Ca:faris temporibus loquerc- 
tur, admonentibus amicis ut fibi caveret: c Du^i, inquit, 
res fiint , cjua cateros reddunt formidoi^fos , mihi maximam 
fuppeditant fidticiam , fene^us & orbitAS. Senex cito peri- 
turus eft etiam (i nemo occidat. Et orbus nec habet 
quos curet , nec habet quibus timeat. Solet enim ultio 
in hberos propagari. 

19. CuM navis qua Granius prxtorius qusflior vc- 
hebatur, in Scipionis Meteili poteftatem venilTet. Sci- 
pioque caeteris direptis quaeftori falutem poihceretur , 
quxftor ita relpondit : d Cafans milit es falutem dare^ non 
accipere folent, Tantum locus pugione fele confodk. 
Hos aniraos Ca^far fuis infpiravexat. 

20. G R A N I u s pra2co panono malocum dicen- 
dovocem obtudiflet, fuafit utfimulacdomum redii^ 
fet , frigidum mulfum biberet : cum is refpondiflet. 
Perdam vocem fi id fecero : e Melitts efl , inquit Gra- 
nius , perdere vocem quam reum, 

21. I D E M cum P. Nafica tum conful, cujus 
juflti juftitium in medio foro edixerat praeco Gra- 
nius , rogaret eum domum delcendentem , quid tri- 
ftis effet , an quod auffciones eflent : Immo vero , in- 
quit Granius , quod legiones : notans eum quod armis 
lem gereret. Libera fane vox pracconis in confulem > 

fed 

a Severitas patris. b Fiducia/ene^utis, c Fiducia ^tatis 
orbitatis, d ^nimofe, e Patronus malm. 



VarieMist. LiB. VL 45 5 
fed eximire moderauonis exemplum , hoc impune li- 
cuiGe prseconi. 

22. I D E M Drulb tribuno plebis homini potentit 
fimo, lcd multa in Rempublicam m»olienti, cum ab 
eo, ut fir, falutaietur his verbis. Qu_id agis Grani i Im- 
roovvo inqmt ytu DrtiCc (]H}d ugis : Utrumque refertur 
a M Tullio in oratione pro Cn. Plancio. 

23. M. LucuLLUM quod Bruti 6c Callii partes 
fequutus fuerat , M. Antonius occidit. Hujus mor- 
tem cum Volumnius , qui vivum familiariter colue- 
rat , fine fine deploraret , ad Annium pertractus ait : 
a Jube meprotinus ad LucuUtcorpus duclum occidi, Ne» 
{^ue mim lUt extinclo fuperejje dtbeo , cum ei infeltcts militiit 
au£ior exjlttenm. 

24. C. F u R r u s Crefinus e (ervitute liberatus , 
cum eparvo admodum agello largiores multo fruftus 
percipcret quam ex ampliflimis vicini , in m.agna invi- 
dia erat, quaU fru:tus pelliceret veneficiis. Quamobrem 
ilii diota dieseft a Sp. Aibino Cuiuli. Reusmetuens 
damnationem cum in fuftragium oporteretiie tribus, 
omnia inftrumenta ruftica in forum atiulit , adduxit & 
filiam validam bene curatam acveftitam , ferramenta 
egregie fada, graves ligones , vomeresponderofos, bo- 
ves faturos, poftea dixit : b Vencficia mea , ^iritesy hac 
funt y nec pojfum vobis ojlendere, aut inforum producere lu^ 
cubrationes vi^iliafcjue & fudores. Omnium fententiis ab- 
folutuseft. Meminithujus&Pliniuslib. 18. cap.f>. 

2 5 . Q^F L A v I u s apud populum icus a6lus accu- 
fante C. Valeiio , c cum quatuordecim tribuum fuf. 
fragiis damnatus effet , proclamavit (e innocentem op- 
primi, cui Valerius sque clara voce refpondit , nihil fua 
referre nocens an innocens periret. Ea vox tam violenta 
reliquas tribusreoconciliavit, itaquereus quem pro- 
ftratum credebat, abfolutus eft. 

26. PoMPONius Atticus in funcre matris quam 
extulitnonagenariam , d ipfenatusannosfexaginta fe- 
ptem, gloriatus eft , quod nunquam cum maire in gra- 

tiam 

a xAmice. b Indttfiria lucrofa. c Ira impotens, d Tran* 
quilLitas, 



45<J A P r H T H E G M A t tJ M 

tiam rcdiflet , nunquam cum fororc fuifiet in {imulta- 
te , quam prope ^qualem habuit. Hanc voccm le ab 
ipfb audifle fcripfit Cornclius Nepos. Plus autem eft 
non redifle in gratiamquam non fuillein firnultate. 
Mairem nunquam offendcrat : inter iplum & fororem 
etiamfi quid mddit ofFeniarum , nunquam exierunt is 
fimultatem ; qux tamen inier fratrcs & ibrores frequen- 
ter acerrime folent exiftere. 

27. A M I s s A clalTe circa Siciliam. Poeni de pace 
cum Romanis ineunda confultabant: Amilcar negabat 
ie audere ire ad confules , ne idem accideret ipli aRo- 
manrs, quod Poeni fecerant Cornelio AfinaEconfuli ; cui 
legato catena: funt in]cdx. Hanno melius fentiens de 
fide Romana , profcdus eft. Cui liberius exponenti 
cau(am tribunus militum minitans dixit : _a EtiUipojJk 
accidere, cjmd accidijjit Cernelio confuH. Hic uterque con- 
flil tribuno filere juflb. Ijio , inquit, metu Hanno te Jides 
nojlra civitatis liberat, 

28. Samnitibus confultantibus quid de le- 
gionibus Romanis apud furcas Caudinas inclufis fieri 
deberet, HerenniusPontiusfuafit , ut inviolatiedimit- 
tcrentur. Poftero die eadem de re confultus , refpondit 
ad unum ufque delendas : b Sentiens aut clemenret 
magno beneficio demerendos hoftes, aut irreparabili ja- 
^^ura vircsillorimicomminuendas. Neutrum (equutus 
cftexercitus, (ed fub jugum miflus contumelia magis 
illos in fe provocavir. 

29. M. B 1 B u L u s in Syria duos egregiae indo- 
lis filios amifit a Gabinianis militibus Agypti occi- 
Ibs. c Horum intctfeftores Cleopatra ad illum vinftos 
mifit, utineos pro,arbitratu fuo animadveitcret : at 
ille eos protinus intaftos ad Cleopatram reduci julfit , 
dicens cjus vindi^iap poteftatem non fuam > ied fenatus 
cfle debere. 

30. C. SuLriTi us Gallus uxorem repudiavit , 
quodapeitocapitefttiiletfoiis : d Lex^ inquiens, tiki 

meoi 

a JPidss hojlium legatis Jervata. b Hojlis autperden" 
diis, aut demrcndfis, q JliQd;m(, d Ssvfritasifi 



V a R I B M 1 ST. L I VI. 457 

meQinrjpj pr/finit ocnles ^ quibtisformam tuam approbeiy 
his ornamenra comparato , hu ejio fpeciofa , alii^ veli^ v deri 
formofam, in fufpiciene & in crimine hareat necejfe eji. 

31. TiEERio fenatum ingredient^, furgens adu- 
lator quidam exclamavit , efie libere loquendum . rec 
reticenda qu2: ad Rempublicam attinercnt. Erectisad 
hanc vocem omnibus , ipro etiam Tiberio attcnto j 
A ^udt, inquit Cxfar, in quo te reprekendtmus or,:},es, Itcct 
nulLas audeat palam fareri. Impendu teipfum nooif, ccrpHs 
tuum diurnk noBHrnif^iie Liboribiii curis pro Rrpubltca 
cGnficiens. Kujafmodi multa cum diceret . lub jlbertatis 
praetextu turpiter adalans , C. Seveius fubjeciiie fertur. 
Ij^a tanta Itbert^ hunc homir.em dabit exitio. 

32. C u M in fenatu variantibns fententiis Cato 
cenferet perpetuam diclaturam , ut Tyiannicain pctc-n- 
tiam e Republica tolkndam , Bibulus cutp. eflet Pom- 
pejo inimicus , primus in lenatu rogationem tulit , ut 
unicus conful Pompejus decernereiur. b ^itt enim^ in- 
quit , Refpubltca i?,b imminjnte proce'la per tHum iiberabi.. 
tur t aut optimoparendum erit. Egregius anim.us qui pri- 
vatam fimultatem pofthabuit Keipublicse commcdis. 
Eam {ententiam Caio dixit fe ab aho dictam compro- 
bare, licet ab ipfo non debuerit proficifci. 

33. RUTiLius cum aliquando Romacadifiet 
Mufonium , rogavit , Dic mihi , Mufoni , Jtipiter Ser- 
vator quem tu imitaris ncm fceneratur ? Notans illius 
inopiam , qui cogeretur interdum accipcre mutuum. 
Ad hoc arridens Mufbnius. ^t nefoemrat cjutdem Ru- 
tiU. Turpius^ftadfoenusdare quam accipcre. At Ru- 
tilius , cum ipfe faceiet quod gravius eft, objccitilii 
quodciat lcvius. 

34. V A L E R I o Publicolac Jovis a:dem dicanti, 
jamque cx more poftem tenenti , Marcus illius frater , 
dcrcpentc fuoeftum nuntium ingeftii diccns. Ocon- 
ful , fihus tuus morbo periit in caftris. Ob eum nun- 
tium moeftis omnibus,Publicola nihil commotus: c Ca^ 
daver, inquit, ^uoltbet abjicite : fimulquc dedicationem 
follemni ritu peregit. Ncc tamen vcrum crat pcrifc 

V filium» 
a *^duUnsUbcrta(, h DccQrumperfan^. QTfirtitcr, 



45« ArOPHTIlEOMATUM 

filium j fed data opera fadum eft , ut a dedicatione r€- 
vocaretur, atque is honos adalium tranfiret. Quan- 
quam Livius iibro ab urbe condita (ecundo hoc ali* 
quanto diveifius narrat. 

35. Cesetius eques Romanus , cum a Cacfare 
filium abdicare juberetutv quod is tribunus plebeiscum 
Marulio coliega ei invidiam moviflet legni aftedaii.; 
A Ciiitis , inquit , C^far ttt mihi cmnes fiUos meos acciptes , 
quam ego ex hjs unum nota pellam mea. 

16' T I T u s Labienus equiti ftrenuo de prjeda Gal- 
lica auruin donavit. Id videns Scipio dixit equiti : 
h Habehis donum viri divitis. Hac voce audita , eques 
aurum ad pedes Labieni adjecit. Idem cum audiret Sci- 
pionem dicentem , Imperaror te armillis argenteis do- 
nat , aiacei gaudio abiit. Miles autum conteinpfit, ho- 
norem amplexuseft. 

37. Ci_F A B I u s Minutius, hortante filio ut lo- 
cum idoneum paucorum jaftura caperet : c Vifne , in- 
quit, /« ex lUis paucis ejfe ? Admonens non eflc boni 
Ducis; ullius militis incolumitatcm contemnere. 

38. Fabritius Cineac Epirotaium legato, ma- 
gnamauiivim dono ofFerenti , recufavit accipere , di- 
cens : d Se malle imperare aurum habentibus quam ha-. 
bere aurum, 

39. M. Livius fufb Hafdrubale , nonnullis fiia- 
dentibus ut hoftes ad internccionem infequeretui. 
i ^liqtti, inquit , & fuperfintj qui de vt^ioria nojlra nun* 
tium hojlibusferferant, 

40. V A R R o Paulli collega , quoniam ex Canncnfi 
pugna quae Romanis fuit infelicifTima , /fuperfuit, ho- 
nores a populo delatos recufavit, dicens felicioribus 
Magiftratibus opus efle Reipublicse. Cum animum ge- 
reret inculpatum , fortunae fu» Reipublicae ultro poe- 
jias dare voluit , viiobhoc ipfum fummis dignusho- 
noiibus. 

41 . C u R I u s devid^is Sabinis cum ex fenatuscon- 

fulro 

a Tietasinfilium» h Honor pretio pricr. c Vitamne' 
mo contemniu d %Auri centmpttiu € CUmmttr* 
{ Virtminfelix, 



V A R I E M I ST. L I B. VI. 45P 
fulto ei ampliaretur agri modus , a quem confnmmati 
inilites accipere folent , recuiavit, & gregalium portione 
contentus fuit, dicens , effe malum civem, cui non dkx 
fatis id quod cJeteris effet fatis. 

42. H o R T E N s I u s oiatot ob cultum mundio- 
rem , ac gefticulationes in dicendo molliores , crebro 
male audiebat in ipfis etiam judiciis. SedcumLucius 
Torquatus , homo lubagreftibus & infeftivis moribus 
cum apud concilium de caula Sylls queretur , non jam 
hiftrionem illum diceret , fed gefticulatricem , Diony- 
fiamque notiflime faltatiiculs nomine compellaret : 
tum voce molU demiflaque Hortenfius : b Dionypa > 
inquit , Diony/ta malim equidem ejje , quam qmd tu Tor^ 
quate ufAnazg, clyej^cf^caToc , d^Tr^dit^^» Id eft : inele" 
gans , agrefits , aditu difficilif. Periculofe maledicit al- 
teri , cui vel idem vel flmile , vel diverfum , lcd detc- 
lius vitium poteft objici. 

43. I D E M gloriari folet , quod nunquam bello 
civili iiiterfuiflet , refert M. Tullius epiftola ad Coe- 
liumlib. 2. 

44. L. Crassus orator de Menenio homine 
prxlongo dixit , c quod quoties in forum de(cendcret , 
caput ad Fabii fornicem ofFenderet. J ocus eft ab hyper- 
bole. Nam arcus Romae tam alti funt , ut vix hafta pof. 
fis contingerc curvaturae fummum. 

45. I D E M Cenfor Cn. Domitio collegae exprobran- 
ti quod ob murxnam in vivario mortuam lachrymaf- 
fct : d tu , inquit , cum uxores tres extuleris , nuUam 
emififii iachrymam, Scite reiorfit convitium. Notavit 
illum quafl curaflfet uxorum mortem. Et alioqui tur- 
pius eft, in uxoris funere non flcre, quam ob mura:nam 
emittcre lachrymas. 

45. I D E M Cn. Domitius L. Craffo collegae expro» 
bravit quod cenfot tanti hobitaret , co quod in porticu 
domus haberet columnas hymetias, pro domo ejus mil- 
lia nummum identidem promittcns. Craflus ut crat 
praefenti ac feftivo ingcnio, rogavit collegam quanti ipfe 
V 2 domum 

a %/£qualita4* b ^AffMius. c TrAlongi. d Rc^ 



^*?© A P Or H H E G M A T U M 

domum fuam aeftimaiet. Isrefpondit: Sexagics fefter- 
tio. Rurfum Crallus. a. ^luanto i^ixtir^ inquit, eam jni- 
norii (tfiimaA-i pdecem aroufcula^ fuccidero? Ese fucrunt 
loti patula ramorum opacitate lafcivx 5 cum Domitius 
relpondiflet, tricies fefiertio : Vter, inquit Craflus , n(h- 
Jirum iHxuriofior, ego?iej quidecem columnus centum milibta 
nummum emi , an tu qui decem aThtifcuiarum ttmbram tri' 
eies fejiertium aJlimAi 1 Ita etUngenium hominum , ad 
aliena vitia perfpicax , ad fua cxcum. 

47. Lu c I u s Fhiiippus confulL. CraflTofummae 
dignitatis & cloquentix viro , manum injici jufierat , 
eo quod vocem illius indigne ferret , qua dixerat , fibi 
alio fenatu opiis t&, At CralTus reje6to lidorc : b Non 
es , inquit, mihitu Philippe , conful^qtiandoegotilinon 
fum fenator. 

48. L. C R A s su s Mtimmium cognomento Di- 
viforem , c dixit ita fibi nomen invenifle in campo 
Martio , quemadmodum Ncoptolcmus invcnerat ad 
Trojam. 

4^. L. Crassus cuidam roganti num moleftiis 
cfiet illi futurtis fi bene mane anrc iuccm ad cum veni- 
rcr, cum refpondiiret. Non eris molcftus , 6c illefubje- 
ciflct. Jubebisigituf tefufcitarir CrafTus ; d ^ttu ctr- 
te negaras tefore rnolejlum. Venire non crat m.olefltim , 
led fulcitari moleftum. At percundatorhoc ipfum quaj- 
rcbat, an fi mane veniret confulturus, futurus eflet mo- 
leftus. Crafliisper jocumflcinterprctatuscft , ut fi vc- 
Diret mane, ne moleftus eflet. 

50. Idem apud Perpennam judicem defendebat 
Aculeonem, ciuem accufabatL. Alius Lamiahomode- 
formis. Is cum interpellaret odiofe : e ^udiamw , in- 
quit Craffus , ■pulcellum pusrum. Huic di(Sfco cum eflet 
arriftim. /«^^«/«w, inquit Alius» ipfermhifingere potui, 
firmam non potui. Tum CralTus , sAudiamus igitur , in- 
qiiit, difertum. Multo arrifum eft vehcmcntius. 

51. L. PoRcrus Nafica cum ex morc conceptis 
vcibis a Catone cenfoic rogaretur. Habefne uxorem ex 

animi 

a Crimenrettrtum. h Totejias fpreta. c Exmmine 
jo£H4, d FeJ^iviter, c Irrijio. 



VaRIE M IST. Lj B. VI. ^61 
ammltui fententia S a Haheo, iiiquit , at herclenoft ex 
AnimitnifententU, Verum ob eiim jocum intempefti- 
vum muida illi di<Sla eft. 

52. S c I p I o Nafica cum ad Pcetam Ennium vc- 
nilTet, eique ab oftio quarenti Ennium , ancilla dixiflet 
eum domi non effe, Naftca (enlitiiiam hoc domini 
juflu dicere , & illum intus efie. Ac tum quidcm difli- 
mulans abiit. At paucispoft diebus cum adNaficam 
vcniilet Ennius , eumquea janua qujeieret , exciamat 
ipfe Nafica , fe domi non elfe. Tura Ennius. Quid ? 
Ego , inquit , non agnofco vocem tuam : Hic Nalica: 
b Na tu homo es impudens , ego cum ti qHAYtrem anciUti tuM 
credidii tu mihi non credU ip0 ? 

53. I D E M Nalica quibufdam diccntibuSj res Ro- 
manas jam in tuto eife , extinftis Carthaginienfibus, & 
Gra:cis in fervitutcm rcdawlis : c Im^no, inquit , nunc 
d:mumfummo in periculo fumm , po/lea ^uatn nuHi fuper» 
funt, cjuos vel timeamu^ , vel revereamur. Seniit inimicos 
per occalionem utileseffcnobis,per quos non iicct im- 
pune fccurcque ncgligentes ^06... 

54., I D £ M cum sdilitatem curulcm adolefcens pe- 
teict , d. ac.utcandidatifolent , manum cujufdam opc- 
i£ duratam prenfaret, rogavit hominem, num manibus 
ambularet. Hoc dido rufticanx tribus fufpicantesfibi 
e.^probratam paupertatcm , cffecerunt ut repulfam fcr- 
ict. Tantum obfuit jocus intempeftivus. 

5 5 . I N Gallico triumpho , milites hos vcrficulos ja- 
ftabant in Cxfaiem : 

e Vrhani fervateuxores, mccchum calvum adducimtu, 

^Auro in Gallia Jiuprum emifit, heic f^mpfi/l! mutuum. 
Noiabant quod in provincia agens alicnas uxorcs auro 
corrupcrit, Romx non emerit, fed mutuum lijmpfcrit, 
quod uxor ipfius malc audiret dc Clodio. Nifi fortc 
quiddam obicoenius iutelligi voluerunt. Nam Sucto- 
nius aliquanto poft commemorat , quod Curio patcr in 
orationc quadam appeiliit illam , omnium mulicrum 
Yiium> 2t omnium virorum muhercm. 

V 3 5(^. C. G R A €- 

9 Jocus intempeftivus. b Lepide. c Otium tnutde» 
d yocHsintempcJiivui, c Impudicitta. 



452- Apophthegmatum 

$6. C. G R A c c u s ad queodam Corneliae ma - 
tri obtiedtantem : 4 r« , inquit , Corneliam vituperare 
audes qua Tiberinm feperit ? Et adjecit : ^afronte te 
Corneiia compara4 , an tu peperijii ut tUa ? yAtqui nemo 
civis ignorat , diutius ilLam fine virofuijfe , qtiam te vi^ 
rum, l5 in quem hsec dicebantur, male audiebat de 
moUitie. 

57. P o p u m s Romanus Carbone pollicente quip- 
piam, b 5c addente jusjurandum cum exfecratione , 
populus vicifTim juravit leilli noncredere. Frobisviris 
&injuratis habenda fides, levibusne juratis quidcra. 
Refertur ad id verfus Menandricus : 

TpOTTOC 0^«3f5)V 77UV715 'hiy>\'T^^iH h.iy^Z» 

Ideft: 

Suadet lo^uentis vita. non oratio, 

5S. SiLENus (enex , a Midacaptus, rogatuseft 
quideiTethominioptimum : diu filentium teniiit,tan- 
dem adadus ut diceret, refpondit : c Optimum tjfe nun* 
c^tiam nafci , proximum qua??i oryjfme aboleri , atque hoc 
pretio dimilTns eft. Hujus di(^i praeter alios meminit 
Ovidius lib. Metamor. 1 1 . 

5S>. J u L I I Druii aedes Publicolac pluribus ex par- 
tibus patebant vicincrum profpedui. Hoc incommo- 
dum fabcr fe quinque talentis correfturum poUiceba- 
tut, effccturumque ne pars aliquaelfet obiu)xia pro- 
fpe^lui. Tum Drufus : d Decemy inquit , dabo ^fitalem. 
reddas domum meamy ut undiquaque pateat omnium oculis, 
quo non vtcini tantumf fed omnes cives perfpicere pojftnt qui 
modo domi msa vivatur. 

6Q. M. Servilius diffuafurus legem quam 
ferebat M. Pinarius : e Dic mihi M.Pinari , inquir, H 
contra tc dixero , num mihi maiedifturus es , ut cxtt- 
risfbles ? Vt femmtem . inquit Pinarus , feceris , ita & 
metes : per allegoriam minitans illum male auditurum, 
fi malediceret. 

<5i. Li Bo cum Servilio Galbae dixiffst , quan- 
dotandem Galba exibisde triclinio tuo 3 mox audiit. 

Cum 

^ Fietasinmatrem. b Diffidentia. c Vitamifera. 
4 Vitapura* e Malcdicus maU audit* 



Va R I E M I S T. L I B. VI. 4(^3 

A Cumtude cubiculo alieno. Libo notavit Galbam, quod 
L. Scribonio tribuno plebis judices ferret familiares 
fuos , & conviviis corruptos. Galba viciflTim iilum 
notavitadulterii. 

6z. Celebratur & Glaucix di£lam in Me- 
tellum. VtUam babes in TiLurto , cortem in palatio. At 
cors viilx folet efle contigua. Notavit autem illum , 
quod muitos fibi cibo largitionibufque df:vinciret, 
quod idem aliis verbis Libo objecit Galbae. In corte 
aluntur animalia domertica. 

63. CuM Sexms Titius (e Caflandram elle dice- 
ret , ob conjefturam opinor , quod illa eflet fatidica ; 
h Multos , inquit Antonius , pojfes sAjaces tuos Oileos no^ 
minare: notans illius impudicitiam. Nam Ajax CzC- 
fandram de templo Palladis raptam vi conftupravit. 

64. C u M Gallus qui tcftimonium ferebat contra 
Eifbnem, dixit innumerabiiem pecuniam Magio pracfe- 
do datam : idque Scaurus tenuitate Magii redarguc- 
ret ; c Erras^ inquit, Scaure , ego enim Magium non con- 
fervajje dico , fedtanquam nudus nuces legeret , in ventrem 
abjlulijfe. Correxit fermonem fuum Gallus , fed ita ut 
crimini corruptelx crimen adderet luxus. 

6 5 .. M. C 1 c E R o , M. Tullii paier dicebat Italos 
fimiles elTe Syrorum venalium , quorum ut quifquc 
fciret optime Grxce , itaefle nequiflimum. d SentienS 
una cum liteiis Grarcorum moresad Latinos demigra- 
le. Unde quod M.TuIlius fuit iniquior Gixcx nationi, 
propemodum videri poifit illifuirfe lixreditarium. 

66. T £ s r I o Fenario mos erat in dicendo men- 
tum intorquere. Is cum adver^arium urgeret, ut di- 
ceiet , fi quid vellet. c Dicam , inquit , f nucem frt' 
geris. 

67. HuTc fimillimum eft quod de Vefpafiano pa- 
tre narrat Suetonius , cum lcurram multa in alios ja- 
cientem , provocalTct ut in fe quoque diceret aliquid : 
/ Dicam ^ inquic , tthi ventrem exonerare defieru : allu- 

V 4 dens 
a Retortum eonvitium b Jocus efabula. c Corre£ium 
in pejns. d Gracorum wores. c RidifuUi f Jocui 
ex fpecie corporis. 



4<^4 ArOPHTHEGMATUM 

dcns ad formam Caefari^ , qui faciem habcbat nicentis, 
]n cujufmodi homiiiem jocus cxtat Martialis. 
Vtere U^iticii, ac 'moUibus utere. malvif , 
Namfaciem duram Phcebe cacantis habes, 
<J8. C. Fabritius P. Cornelium homincm 
ut putabatur avarum & furacem , led egregie fortem ac 
bonum Imperatorem fuo fuffragio fecerat confulcm. 
Huic cuin Cornelaus ex moregratias agerct , quod im* 
memor fimuliatis ipfum fecifiet confulem , bello prae- 
(ertim magno 5c gravi: aNihil ejl, inquit, (]uod mihigra^ 
tias agas , Jt maiui compilari quam venire. Conipilamui 
furto , vcneunt belio capti. Proinde inimico favit , cu- 
jus dexterirate fperabat fore , ne Romani venirent ia 
manus hoftium. 

69. Sc^voLA Septumulejo Anagnino , culpro 
capitc C. Gracci , auriim erat repciifum , roganti ut le 
in Aliam pr^fe<Jium diiceret: b ^id tibi vis , inqwit y 
infane ? tantamalorumejl multitudo civium ^ ut titihoc 
ccnfirmem y Jt Roma manfcris te paucis annis ad maximas 
pecunias e/fe perventurum. Notavit avaritiara hominis , 
prasfeduram non obaliud ambientis , nifi ut Ipoliaret 
Provincialcs, ac ludens finxit , id citius confequuturum 
Komx. Koc diftum Pannius in Annalibus adfcribic 
Africano Amiliano, quididusfucrit Iron. 

70. Q^S c iE V o L A Publii filius , cum potiulaflet 
at fundus cujus emptor erat , fibi femel indicaretur , 
idque feciflet vcnditor , dixit le pluris acftirnare , & ad- 
jecii prctio centum millia. c Exemplum integritatis 
^ix hoc feculo credibile. 

71. C. PuBLicius fblitus eft dicerc P. Mum - 
nuum , cuivistemporihominemefle. Scniiens ilium 
dcxteritate facilitateque ad omnem vitse ftatum ef- 
lc accommodum. Eodem icnfu Poliionem Aiinium 
omnium horarum hominem legimus. Et Tiberius Ca:- 
far duos familiarius ab ipfo diledos, omnium horaium 
amicos vocare folet. 

72. Africanus cenfor tribu movebat Centu- 
rlonem , qui in Paullipugna non adfuerat : illecum 

dice- 

^^QmpiUriVmr^^ h Furax magiflratus. cjnfli* 



V"A-RtE MlST. LlB. VI. 46 f 

diceret fe cuftodix caufa in caftris remanfifle , roga- 
recque cur ab eo notaretur. No?z amo , inquit Alri- 
canus , iiimmm diligentes, Difjimulavit Centurionis 
ignayiam , 6w acculavit nimium diligentem culto- 
diani. 

73i L I V I u s SalinatorcumTarentum amifilTet, 
arcem tamen retinuit , multaqae ex ea pr^lia prxclarc 
gefiit* Cum autem pofl aliquot annos Fabius Maximus 
id oppidumrecepifTet, rcgavit eum Salinater , ut me- 
minitlet fe opera iplius. Tarentum recepilTe : a Sluid 
ni , inqnit Maximus , memntnrn : Nitni^uam enim e^o 
recepijf.m , nijitu perdidijj^es, Jocus hinc eft, quod Maxi- 
nius diverfum ex alterius veibis exccpit , quam ille vo- 
lebat. Refert M.Tullius lib. de.Oiatorc. 2. Plutarchus 
in vin Fabii Maximi , tametfi hic M. Lucium appellat , 
nec addit Salinatoris cognornen. 

74. 1 D E M cum belium advcrfus Afdrubalem go- 
fturus urbem egredeietur, monitus eft aFabioMaxi- 
mo ne prius cum hofte confcreret, quam vires ani- 
mumque illius cQgnolcerct. Is refpondit fe primam 
quamque cccaiioncm pugnx arrepturum. Percun6triU- 
tibus , quid ita properaret : b Vt qnam celcrrime , in- 
quit , aut gloriam ex hojiibui viCiu aut ex ctvihus projlra" 
ttsgaudium capiam. Virtus & ira (ermonem hominis in- 
ter fe partitx funi, illa triumphi avida, hic injufte 
damnaiionis memojL. 

75. M A Nc I A cum audiftet Antonium cenfb- 
rem, cui mak volcbat , a M. Duronio deambitu poftu- 
latum : c x^^HcjuAndo , inquic, tibitutim negotium agere 
licelit. CeD&resin aliorura mores inquiiunt , atqui 
reas eft , habct ex fe quod agat. 

75. p I N I u s confulariscum eftet adclefcca- 
tulus, maieaudivit. Is iLgihohomini fcftivo , quivi- 
debatur mollior , ncc.erat , fic cxprobravit moUitiem i 
d ^uid ttt tyiE^rtlia mea , cjuando ad me venies cum tua lana 
f> colo? Lepide tstorftt A.gilius. Non pol, inquit, andeo, 
ria.m me adfamofa^ vetHit mater accedere. Ahcr fimulabat 
V 5 ora- 
a ExverbiiaHterexceptu, ]dVUio,.^ d 
imittitme^irfon^t. 



'4,6d A P O P H T 11 E G M A T U M 

oraiionem veliu ad foeminam , alter accepta pcrfbna fii 
mulationem vertitin iirifionem. 

77. I N T E R falfa commemorat & illud M. Tulliua 
cx Nevioapud quem filius dicitpatri. Quid ploras pa- 
ter , ifque refpondet : a Mtrum ni cantem , condemna,- 
twfHm. Indignatus fenex fubmororus rogari cur plor. 
tet, quafi damnatus magis cantaredebuilTet. Perindc 
quafi quis intcrroget sgrotum ; cut fufpiras , autcur, 
decumbis \ 

78. ScAURus accufabat R.utilium ambitus, cum? 
ipfe conful effet fadus , ille repulfam tulifict , & in ta- 
balis ejus oftendebat litcras A F P R. cafquc fic inter- 
prctabatur, aiSium fide P.Rutilii. Contra Ruiilius dir 
eebat illis fignificari , ante fa^f^um , poft relatum. Tum 
C. Caniniusequcs , quiRutilio aderat , cxclamabat. 
Neutrum illis iitciis declarnri. CumScaurus, dixiflct., 
Quidigitur? fcflivitcr in ipfum torfit : b cydE.r/iiliu4 fe- 
(it , ple^irur Rutttitis. Frobabilius cnim erat illum am- 
bitum commififle qui obtinucrat , quam qui repulfus^ 
crar, fimilequiddam memoraiurdc Beda, quem Vcnc,- 
rabilem dicunt. Huic Romam profc6to cum oftendiP 
let has liicras faxo infculptas S, P. Q^R. quibus fignifi- 
cari volunt, Scnatus populufque Romanus , acvelut^ 
hofpesrogaretur, quid fibi vellcnt illx liter?e , diflimu?- 
lans dixit. Stultus populus qu^rit Romam» 

79. M. S c A u R u s cum pro roftris accu&retur ' 
quod a Rege Mithridate ad prodendam Rcmpublicam. 
pecuniam accepiflet , itacaulam fuam cgit : c Iniquum. 
eji^ ^uirites, cum inter alios vixerim , apud alios me ratio- 
nem vitareddere. Sedtamen audeho vos interroxare .' Va^ 
riiis Sucronenjts ait M. tydE.milium Scaurum mercede cor^ 
ruptum populum Romanum prodtdijfey M. c/£t/nitius Scau-^ 
rus huic culpa fe ajftnem effe negat , utri creditii ? . No--. 
minato tantum a^torc & reo populus accufationem rc-^. 
fUJlit- 

80. C. M B M M I u s cum accufaret Bcftiam reum, 
cui patroiius crat Scaurus , ac forite f«nus quod-- 

dam , 

dfr. iuhmorofuij^tm. b Litcmtimjnt&rpretati»* C v4«*- j 



Varie Mist. Lib. vr; 4$^ 
llam duccretur : a Vide , inquit , Scaure , mortuus rapi^ 
tur, f potes efje poffejjhr : notans Scaurum , qui male 
audiebat quod Phrygionis rompcji bona fine tcfta- 
mento poflideret. 

81. CuM Silus teftis la^fiflet Fifbncm reum , cui 
Graffus aderat , prolato criminc , quod fe in eum di-~ 
ftum audifle dicebat. PoteJ^ fieri Sile , inquit Craflus , 
ut U unde te audijfe dieii , iratm dixerit. Annuit Silus» 
h Potejl etiam , inquit , fieri , ut tu non re6te intelLexerk. 
Cum id quoque toto capite annuiflet Silus , ut fe Craf' 
£b daret, fubjccit CralTus : Totefi etiam fieri , ut omnino 
ijuod te nudijfe dicis , nunquam audierii. Hoc adeo pras- 
ter exipedtationem, ut Silum teftem omnium rifusob- 
lueret. 

82. C. L JE L I u s cuidam malo genere nato , ob- 
jicienti fibi quod indignus efiet fuis majoribus : c xAt 
Hereule i inquit , tu tnMdignuses. Id (i dicas bono viro 
ex bonis prognato , laus eft : fin malis ex malo progna- 
to, grave convitium cft. 

83. M. Ci N c I u s quo diclegem de donis ac mu- 
ncribus tulit , C Centoni prodeunti, acfatis contume- 
liofe interroganti. Quid fers Cinciole ? d Vt emoA^ in- 
qmt,futivelu: notnns illum quod donatis & com- 
modaticiis rebus uti gaudcrct. Allufit auteniadillud 
decantatum imprimis. Emeremalo quamrogare. Ad 
hxc , amphibologia cft in verbo ferte : fert enim qui 
piomulgat lcgem, 6c fert qui portat aliquid venale. 

84. M.Lepidus cum in campo (kCc cxerccnti- 
bus ipfe in herba recubuiflet : e Veliem , inquit , hoc 
ijfet laOorare. Hujus generis eft Terentianum illud. 
Quam vellem mos eflet amicis ctiam no^u. operam da- 
ic. Optat enim adolefcens quod ficri non poteft. 

85. CuM M. Lepiduscenfor M. AntiftioPyrgcnfi 
tquum ignominiae caufa ndemiflet , & amici vocifcran- 
tcs quxrcrcnt , quid ille p.itri fuo refponfurus eflet , cur 
adcmptum fibi equum diceret , cum optimus colonus , 
parcilfimus, modeftiflimus ac frugaliflirauscflet. Di- 

V 6 cat, 
a Haredipeta. b inexfpeCiato. c Ex iifdem vcrbU 
rttortum, d Irrifo retorta* e ii^pofjibili. 



\6Z Apophthegmatum 
taty inquir, me mhiL horum credere. In fimili argumcntO 
lufit Auguftus, fed civilius. Dk metthidifpUcuijJe. 

85. FoMT»ON I vir iiifignis multis vulncri- 
bus in belio acceptis, cum ad Mithridatcm adductus ab 
eoqusfcrctur , an fi cuiaret eum , vellet fibi eflc ami- 
cus. iJ/r« , inquit , Romanis arr.icusfucrts j mequoqus 
Amicum hahebti. 

87. S pu R r N A harurpexadmonuit C Catfarem, 
caveret difcriraen ingens quod ultra Cnlendas Martias 
«>on proferretur. Eo die cum iret in (enaium , Spurins 
forte obvia. b ^id ai4 , inquit, n:^nn€ venere Calend^ 
Martid? Venere, inquit , fed ncndnm fr<»teriera, Nam 
codem die cxias eft Caefar. 

88. Spartaco in Crafllim omnes moventi co- 
pias , quidam equum dono obtulit. At ille : c Sivi- 
cero , inquit , plurtmos ex hojle equos hahiturus fum. Si vir 
Uiu fuero , nec hic mthi futurtis efl ufui : fimulquecum 
di^io equum gladio tranfverberatum intcremir. 

89. CUM Pompejusgravilaboraretinvidiaproptct 
immodicam poteatiam, & ob vulnusfalcia linea ti- 
biam vindam habcret , dixit-aliquis; d ^id refert ubi 
gtflet diadema , in capite an in crure f- Nam candidum 
amiculum olim erat infigne Regum, 

90. o N I a M Fabius cun6^ando eludebat ho- 
ftem, cum Marcellus viribus urgeret Hannibalem, e il- 
lediiStuseftclypeusRomanofum, hicenfis: quodilli 
prscipuum ftudium fuit, ne qaidcladis acciperent PwO?? 
Biani, alteri at hoftem periraeret. 

DIVERSORUM GRiEGORUM; 

APOPHTHEGMATA. 

91. A N Y T u s amicorum Akibiadis unus, cum ad 
coenam rogarat ; ille reculavit , / fe^ domi bene potus 
cum famulis commiftabundus irrupit , ftanfque ad 
oftium coenaculi jufiit famulos vala diripere , & ad fiias 
s^des deferre, qui fere dimidium alportarunt : aliis con- 

vivis 

a Fideierga fatriam. h Divinatio. C Barbarice, 
d Potentiainvidiofa, ^ Clj/pcfH Rmt F^iHh 



V A R I E M I S T. L I B. V I. 

vivis Alcibiadis violentam fupeibiam criminantibus, 
Anytus dixit , illum humanitcr egifle , cui cum totum ' 
aufeiTc licuerit , dimidium ipii rcliquiflet. 

92. HiproMACiius aliptes cum aliquandb vi- 
deret adolcfcentes quos exercebat , eforocarnes effe- 
lentcs , diccbat , re ptccui sgnoicciefuos efie difcipu- 
los: A qucd inlHtutio leluceat in omnibus dii^iisac 
fe^^lis hominis. 

<?3. Qj} 1 B u SD A M laude vchentibusprocemm 
quempiam, ac prxlongis manibus hominem, tanquam 
s.<ipugilum certamen idoneum. Sans ^ inquit,/ptf«- 
^tfAii xn aUo coro7ia ejTetdetrahenda. 

D E M A D E s oiator vita defundo Alexandro 
dixit: h videre exenttum Macedofium Frincipe orl?a- 
tum Cyclopijimilem. Sentiens-tuibam militum, nifi ad- 
fit Dux cordatus acvigilans, niillicfre ufui', quemad- 
modum Polyphemus adem|.to ociilo , fruftra vaftum 
cprpus ac vires habebat imm.anes. 

95. loE M quceftor, populo huic perfuafb ut iis 
qni ab Alexandro delciveiant , triremes auxiliares mit- 
terent, jubentique ut illico pecanias deproraerct : c Pa^ 
r-d^t a funt , inquit, pecunia , virt ^therjtenfesj quoA incen^ 
^ios depofueram , ut finguli min^t dimidium acciperetii , ve^ 
rum ft hoA mavultis in hunc ufuyn erogari , per me quidem 
tit vepru ftcuti hbet utamini licet. Hoc (ermonc frcgit im» 
petum populi , nolentisilla diftributione fpoliari. Sic 
interdum ut indomita^ bellux > arte ad mdiora confilia 
avocandus eft popuius. 

95. pRANDENs apudThocionem , cum appara- 
tum admodum tcnuem vidcrct : d Demiror , inquit , 
e Phocion t te Rempublicam admimjirare y cum pojjis ad 
ijlum prandere mcdum. Bis errans, & quod lucri tantum 
caufa putaret adeundam Rempublicam, & quod luxum 
probaret in eo, cui maxime conveniebat fobrietas : Sed 
Dcmades alios efuismoribus aeftimabat. Eratenim 5c 
pecuniarum avidus, & luxui dcditus. 

97. Cu M vidiflet Philippum largius potum curn 
V 7 ami. 

\JnJlitutto.h Turbafim DHce» C sArtc tra^ata plclfj», 
d S^brietau 



47© Aror M TH E G M A TU w 

amicis (alcafle per mediam captivorum tutbam , cifquc 
pctulanter cxprobralTe fuam calamitatem , libcre dixit : 
A Cum Rex fortma tihi >Aga.m6mnonis perfonam impO' 
futrit , non pudet Tefaiiis agere Therften ? Ea vox totum. 
Regem in diverfum vitx genus immutavit, 

5 8. CuM Athcnienfes vellent Alexandro divinos 
honores decernere : b Videte , inquit , ne dum ccelum cu- 
fioditisy terram amittatis. Alexander enim ambicbat 
monarchiam. Abfurdum autem erat eos fic alium do- 
nare coelo, ut ipfi tcrra fua pellerentur. 

99' JocARi foiet in Demofthenem , c quod 
c«teri quidem oratorcs diccrent ad aquam, ipfe vcro &; 
lcribcret: taxans eum quod nunquam nifi defcripto 
diceret, tum eflct vS^^imT^i. Contra Demades ut largius 
bibebat , ita valebat extcmporali diclione- Rhetoies 
olim dicebant ad clepfydiam. 

loo. Onomademus Chius poftcaquam ad- 
v^rlam faciionem fuperaflct. d quibufdam cenfentibus 
omnes diverfas faclionis urbe pellendos : negavit expe- 
dire , dicens fevcreri , neomnibus inimicis ad unum 
ejcdiS; inter amicos exiftcrent difTidia. Sentiens (ic cficL 
muhorum ingeniurn ; ut li defint inimici in quos natUr 
m malitiam exerceanr, amicos impetant. 

1. SiMONiDEs Paulaniac Laced2Emoniorum> 
Rcgi fubinde de rebus a fe geftis glorianti , tandem fit 
Simonidem per irrifioncm hortanti , lit aliquid la-? 
picnter ipfum admoneret : e Moneo , inquit , «r te rae^ 
pnineris hominem ejfe. 

2. I D E M rcprehendentibus quod ad quxftum {cri- 
beret, jocari folct , libi duas arcas efte domi , / alteram. 
pecuniae , alteram gratiarnm : priorem fe reperire ple- 
nam, alteram femper vacuam. 

3. I D E M cum caeteros laudando venaretur, ut ali-- 
quid darent, interrogatus cur non & ThefTalos capta- 
ret : g Stupidiores funt , inquit, ejuamut kme falli pof- 
fint. Qui quaerun t cui imponant , ad ftupidos eunt. A t 
qui tam ctant ftupidi , ut non fentirent ingenium poe» 

ma^ 

a Lihera menitio. b Lihere. c Lepide, d Immiciuti' 
ia. ^ Libira Mmomti9, fM^rcedis amor, g Stupidi* 



V arieMist. Lib. VI. 471 
matumillius, nec tangerentur amore nominis inpo^ 
fieros tranfmittendi, non poterant ab illo falii. 

4. I D E M interrogatus quam ob rem , cum eflct 
extremae feneftutis , tamen attentus efTet ad rem 
a ^mniam y inquit , malim moriens inimicis relinqnere t 
quam vivm carere amicis : taxans inftabiles hominum. 
amicitias, qui confequuti quod volunt , negligunt ami- 
c.um, iidem dum fperant-. obferviunt. 

5. Lycurgus orator objiciente quodam , quod 
(e pecunia redemiflet a calumnia, non eft infitiatus, led. 
clariflTima voce populum appellans : b Bene habet^ in- 
quit, viri ^tljemenfes^ quandocjuidem tot annos in Republi- 
ca. verfatum dedtjfk me , non accepijfe pecuniam criminantu? 
cbtre^atores, 

(J.THucyDiDES ab Archidamo Lacedxmonio- 
rum Rege interrogatus , uter eflei in palsftra fuperior , 
ipfe nn Pericles : c Poftea quam ^ inquit , ego hominem 
pugnando dejeci , ilie fe negat cecidijfe : itaque vincit , 5c 
fpeftatores a fua leutemia dejicit : fentiens fe bonis ra«. 
tionibus elle ruperiorem , fed Peiiclem eloquentia vin- 
cere , &c quocunque vellctflgere multitudmcm. Nam. 
Thucydides vir prsepotens dm in adrainiftranda Kepu? 
blica adveifatuseft Peiicli. Eam contentionem Archi? 
damus palacftram appellavit* 

7. D A R I o totius regni viribusfubinde impetum^ 
faciente , d Scythz paullatim cedentes , ad ultimas fo- 
litudines pervenerant. Interrogati tandem ab eo quem^ 
fugiendi finem eflent faduri, refponderunt (c ncc agros^ 
nec villas , nec urbes pro quibus dimicarcnt habere i. 
caeterum cum ad parentum fuoriim monumenta per- 
ventum eflet, tum denique fciturum Darium, quo mo- 
do Scythx foleant prxhari. 

S. Alexander ftatuerat Lamfacura diruc* 
ic. Ad id tendenti cum Anaximcnes Alexandri prac- 
ceptor veniret obviam cxtra muros deprecaturus fuss 
civitatisperniciem , Alexander fufpicans quid eflTet pc- 
tirurus : e Juro , inquit , me non fa^urum qucd petit 

sAnaxu 

a Callide. b Jntegrita^. c Ehquentia certamt»* 
d Pietas inparentes, q Jngeniofe» 



^fZ A FO P H T H E O M A rtJ M 

^naximn^s. Tum Auaximciies : [\t§j inquit, ut Lr.m- 
facur^dimas. Captus crat Alexand^r, 6: jurejutando 
compulfus tft fervare, quos dcmoliii ftatuerat. 

p. A L E X A N D E a eanliikooraculo monitus eft > 
ut cum q.ui iib: portam egrelTo primus occurrinet , in- 
tcrfici juberet : occurrit Agafb, juliiis eft arripi. Rogan- 
ti qu^d comroeruiQet , rel|.onrum eft ira juflifte Deura : 
a Si itA tfi , inquit , o Rex , alium (iefigriAvit oraculum» 
Nam afinus tibi prior occurrit. Agafo enim lequitur c 
afinum ut impcllat , alioqui non lecuturum. Akxan- 
der delccbtus hcc cQmmaito , arinum pio honjinc 
occidit. 

10. A-M-Asr s j?E>gyfti Rex ab amicis admonitus». 
quod perfun£t:us negotiis forenlibuspotaret , omnique 
voluptatum gcuerc foiverctur, xeljiondit : 6 arcus 
hAbent , eos non jntender: nifi ctim epu/^ efi : quos li lenv- 
pet intendanr,rumpend3seOe , ac ne tum quidem forc 
ufui, cum exigitufias. Itaqui nulla relaxatione ciiras > 
fuas (ulvunt , aut msirte captos , aut corpore maie afis- 
dos cvadere. 

11. C 3 N s p I c I E N - quendam amiifo filio lu^ 
gentem : »S'/ tunc, inquit, cum nondum ejjht.non dolehas .* 
m nunc ejuidem doleas cum non efi. 

12. P s A M M E N I T u s Agyptiorum Rex a Cam- 
byfe regno pulfiiseft Ejus filiam ancillari vefte indutam 
cum aliquot nobilium virginibus Cambylcs mitti juf^ 
feiat ad hauriendam aqiiam , ut hoc fpet^aculo paren- 
tum captivorum animos dilicruciaret. Cjeteris indigne 
feientibus , foliis Pfammenitus demifit oculos. Mos 
Juftit Duci filium illius cum aliis plurimis ejulclem aeta- 
tis , vinftis cervicibus 6c ore fienato. Atque hoc ctiam 
Ipe^taculo folusrfammenitus ad lachrymascommotus 
aon eft. Idem cum vidiflet familiaiem quendam exu- 
tiim opibus mendicantem obambnlare , hoc (pe<ftaculo 
adeocommotuseft , ut ingenti fletu b-ominem amicum 
compellans, caputfuum barbarico morecaEderet. Ea re 
cognita , cum Cambyles per nuntium caufam fcilcitarc- 
iur, cur in liberorum calamitate lacitus , unius feniculi 



V AR I E M I ST. L I B. VI. 47 > 

calamitatem tamimpotenterferret , refpondit: a Fili 
Cyrt , domejlica mala graviora funt , ^uam ut lachrymas ^ 
rccipia72t : at amtcus deplorandm erat , qui e multis opibu$ 
Aj. fummam inopiam redac^us ejl , id(jue in extrem» fenC" 
Butii limine, 

1 3 . C R OE s u s Lydorum Rex a Cyro captus , 
h hoc argumento pacem bello prsetulit , quod pacis 
tempore filii fepelirent patres , in bello contra patres 
fepelirent liberos. 

14. I D E M cum videret Cyri milites per urbem ca- 
ptam difcurrentes , percuni^atus cft Cyrum , - quid age- 
rent. Cumque is refpondilTet. Diripiunt urbem tuam, 
opefque tuas populantur : c Nequaquam, inquit, BeXf 
mhiljamheicmeumejl, tuum eji quod diripiunt. Ea VOX 
commovit Cyxum,ut fuosa direptione revocarct. 

I y. C u M Cambyfes fc cum patre Cyro conferrct 9 
d amicis illum patre pra:ftantiorem affirmantibus, Croe- 
fus lefpondit , illum nondum patri sequandum , qui 
nondum reliquifiet filium. Scntiens &. hoccfie non 
infimum erga Rempublicam meritum , fi non folum 
ipfe te praeftiteiisegregium virumjfedaliquem tuifimi- 
lem gigriasedu-celque patri?s. 

15. Megabyz£s cum apud Hellefpontios agens 
aiidifiet quod Chakcdonii decem & feptem annis ur- 
bem condidifTent ante Byzantios , e dixit Chalcedo- 
nios id temporis fuilTe coeios, qui cum adelTct locus 
U'bi condendce mulio commodior , deteriorcm ele- 
gi'.Ienr. Hoc dido fcribit Hcrodoius Megabyzen spud 
He!k(v.onrios irnmortalem fui memoiiam reliquiflc. 
Qu^pd ii verum eil , crat tuni temporis miradidorum 
charitas. 

17. S r XI o N I i) E s intcrrogatus utra reseflet opta- 
biJior, t^ivitisE an lapicntia : / DulitOy inquit, ut qui vi- 
deam fapiemes frecjuentare divitum fores : innucns fhi- 
lofouhos verbis quidcm contemncre divitias , fed rc ta- 
men cascaptarc. 

18, E u- 

a Fmtiter. ^mtinter, b Vnx lello pn*ior, c Prudenter. 
d Proles dc6cfur patrta, e Locus eligendui urhis, 
f Dtviti^, 



474 Apophthegmatum 

18. EuRiriDES, cum popuIu& Athenienfistu- 
multuaretur , a offenfus (ententia quadam in illius tra- 
goedia qu;^ tum agebatur , & audorem efflagitaret ut 
cam mutaret, progreflTus in fcenam dixit feutpopu- 
lum doceret, non ut ab eo difceret , fabulas folere com- 
ponere. Eruditio fibiconfcia contempfit muhitudinis 
judicium. 

19. I D E M apud Alceftidem tragoediarum (cripto- 
lem aliquando queftus eft , cuod fummo tridui laborc 
adnixus non patuilTetnifi tres verfus abfolvere. Con- 
tra Alceftidi gloiianti quod ipfe perfacile centum ab- 
folviflet uno die : h tui , inquit , ad triduum mo(U , 
met in omne xvmn duraturi fnnt. 

20. E u R I p I D E s cuidam dicenti , Carmen con- 
didifti ex modis ad tripudium accommodis, alio diclum 
hoc ridente : c N; fluptdus ejjet, inquit , non rifjfet^ quoi 
res fertoA Lydiis modis temperarim. Lydii modi lafcivio- 
res funt. Porro quae per le triftia funt , ea decet arte ex- 
hilarare. Bjeferr koc Piutarchus in libello n^^ iirB xa^v»^ 
Cum Euripidcs choream agentibusfuccinuifletcantio- 
nem quandam modulatam , unus illorum rifit. Cui 
Poeta. Ni Jlupidus ejfes cr expers ajfe^iuum , haptdqua- 
quam rijtjfes me canente Mixolydipir/i. 

21. A L E X I s Poeta Callimedontem rhetorem, ut 
deliciis deditum taxavit his verfibus : 

Tro patria vel ejniLtbet ve'it mort , 
^t metra amore^ Callimedon folus ci^ptt, 
Perit Latinis joci gratia, nam TroiTo^ patriam fignificat , 
/cjJt^h non matrem, ied vulvam vel piicem fonat. Pifces 
olimerantindeliciis. 

22. Cu I D A M videnti ipfum jam fenio feffum 
acgre lenteque incedere , ac roganti quid ageret. Paul- 
latim, inq^Liit, morior , Jive pedetentim morior, SignificanS 
ienes non vivere : fed lente mori- 

23. Menander centum & quinque fabulas 

fcii- 

a Fiducia artis. b Fiducia artis. c Temperantia^ 
4 Luxns, 



Varie Mist. Lib.VI. 475 
(cripfiire traditui , cx quibus tantum o£io vicit. Itaquc 
cum a Philemone longe impari , favore populi faepenu- 
mero vinccretur, forte illi fa£ius obviam dixit : a ^<e- 
fo Thilemony bona venia dic mthi , cum me vincis non eru^ 
hefcis, Vi£ti folent erubefcere , atficvincere Menander 
judicabat erubefcendum. 

24. Philoxenus Poeta cum audilfet fuoi 
verfus a laterariis perperam recitari , lateres ipfbrum 
comminuit dicens. Vos mea corrumpitis , ego vicifftm 
veftvA, 

25. PHiLipriDEs Poeta comicus Lyfimacho 
cum primis carus fuit ac familiaris : cui cum Lyfi- 
machus offerret liberalitatem fuam , diceretque. Quid 
vis tibi impartiam rerum mcarum 3 b Huodcumque vo- 
les , inquit , modo ne arcani ^uippiam : iignificans cflc 
periculofum nofle magnatum arcana , quorum (i quid 
efFutias,a(flum eft de capite : quanquam & alioqui (b- 
lent odille confcios eorum c\ux nolint efferri. 

z6. A c T I u s Poeta interrogatus ciu non ageret 
caofas , curn in tragoediis optime tTaiftaiet argotnema J 
c Huoniam y inquit, intragoidm ea dicuntur cjUAtpfe vo^ 
lo , in foro adverfarti dicerent cjua minime veUem, Idcm 
fit in dialogis , ubi qui fcribir opus , unicuiqiie tribuit 
orationem qualem putat efle commodam , in judiciis 
lccus fit. 

27. Antigenides Thebanus Ifmeniae difci- 
pulo cum fcite canens populo minus probaretur : d Mi^ 
hiy inquit, cane Mufs : admonens prorfus efle con- 
tCinnendum imperita: multitudinis judicium , cum ar- 
tisabunde magnurn pracmium fit ipfaconfcicntia. 

28. L F. o byzantiuscum acivibusaccufarctur , ad- 
hortaniibus nonnullis ui ad hoftes confugeret , in con- 
cionem prodiens : e E^o/inquitj kvohis civesmeij quam 
Vobifcum iuterfict malo. 

29. C u r r» A M objicienti oculorum infirmitatcm, 
cum exprobrator eflet gibbo deformatus : / Humanum, 
inquit , opprolyraftt vtttum , cum ipfe Nemcftm in tergo 

portes. 

a Populi judtcia. h Secreta F'7um. c Poeticap^ito, 
d Fiduciaartis. cTieta^ trt patriam. { Kecriminatio, 



47^ Apophthegmatum 

pones. Nemefim appcUavitvitium , quo vkiflimipft 

pofru tedarguu 

30» AscHYLUs Poeta Tragicus aliquando fpc- 
^ians Ifthmia ccrtamina , cum alter pugilum effet caefus, 
totumque theatrum exclaniaret. O Chium Jovem fu- 
difti ; a Vide, inqiih: cujufmcdijtnt hominummores , c*c- 
fus jilet , fpe^tatores voeiferantur, Solent idi ob dolo'- 
rem exclamare. Hic contra , qui dolebat , fikbat r^ui^ 
IxCi non erantjclamabant. 

5 1- P Y T H o ihetor Byzantius cum elTet fupra mo- 
diira obefb corpore , prodifTetque in concionem fuafu- 
rusconcordiam Byzaatiis feditione civilitumultuanti- 
bus , ftatim populi rifus obortus eft ex ipfo corpoiis ha- 
bitu. At ilie rifum vettitin rem feriam ; ^ Ridetis , 'in^ 
quit, cives ? Cum tale cerpus habeam, uxorem haheo mtklta 
me obejtorem , ^ tamen cencordes <juodvis grabatulum capit 
Amhos , difcordes ne tota quidem domus, Hoc. piooemio 
ufus, ingrcflus eft orationem. 

;2. Pytho Athcnienfibus ob res felicitei geftas 
ipfum admirantibus ac prsedicamibus quod Cotyn Re- 
gemimeicmifTet ; e Dm,inquit, hahenda ejl gratia ^ 
^uihus auiioribui hocfacinns pracUre gejlum eji. Nam ipfa 
nihil aliud quam manum & operam meam ccmmodavi, 
Eventus reiin manu Deieft, & huic debeturgratia ii 
quid feliciter ceflerit. Sed interim vult noftram operam 
accedere. 

33^. Lysander Lacedajmonius militem qui dc 
nfh deflexerat caftigavit. I^i dicenti ad nulUus rei rapi- 
nam fe ab agmine receftifle : d Ne fpecism quidam , in- 
€\ult,raptnri praheas vo!o. 

34. T H R A s Y B u L u s cum moliretur exigua 
manu civitatem Athenienfium a triginta tyrannorum 
«lominatu liberare , cuidam e confciis dicenti, Quantas 
gratias tibi debebunt Athenxperte libertatem confe- 
quuta: 5 e Diifaxint, inquit, ut quantas ipCe iliis deheo , 
videarretulijfe. Significans neminem patrix patem re- 
ferre giatiam, etiamft vitam impendast. 

35. CU M 

a Prapojlerimores. h Concordia. c Deo dehetur gratia, 
dj-fitegritas militis. q Pistas in patriam* 



V A R I E M I ST. L I B. V I. 477 

35. Cu M Gorgias fophifta recitaret in Olympicis 
udis apud Grarcos orationem de concordia , Melsnthus 
[Uidam : a H/c, inquit, de conccrdia tottus Gracia d-JJi' 
it , qmfbi, uxcri & ancilla trihusd(imta.xa.t ut eorhcorditer 
nvant tiondur» perfuaft. 

36. Theodorus Athenienfis cognomcnto 
i^^-jdicererolitus eft , fe dodtinam auditonbusdex- 
ra porrigere, fed iilos riniftra accipere Sentiens iiios 
?enedi6ta in malam accommodare partem. 

37. Stratocles Athenienfis cum de parta 
i^i^toria nuniium accepiOet , protinus adpopulumie- 
:uiit , utque fupplicatio Diis immortalibus dccernerc- 
rur perfualit. Aliquanto poft cumcertior nuntius ad- 
ferretui acccptic cladis , populo indignante quod de- 
lufus eftet : 1 Ixcjnis , inquit , veflrum quidcjua-m darnni 
tccepit , qucd totum hoc triduum mta. 4>pera hila,rcs Uti^ 
qmfuijiis. 

38. Theramenes unus triginta Tyrannorum, 
domo in qua rr.ulti accumbebant in coenantesillapla , 
folus incolumis evafit. Hanc ob rcm cum ab aliis feiix 
pnedicaietur , ille magna exclamans vocc : c Ofortunaj 
inquit , cui me occafcni firvas ? Senfit vir prudenslc 
non cffc fervatum 1 ledmajori maloiefervatum. Nam 
aliquanto poft inteifc^^us cft. 

39. I D E M cum juG\i Tyranndrum porre(^am vene- 
ni potionem fbrtitcr haufilTet , quod cx ca fupcrfuerat 
fic illifit folo, ut clarum fonum edcret, reddenlque fer- 
VO publico qui eam tradidcrat : d Critiat inquit, prepi" 
fto. Vide igitur ut hoc populum continuo ad illum perferas» 
Erat is Critias e triginta Tyrannis ciudclifrimus. 

40. Celelratur Jafonis Theflali di£^um » 
quofe purgarefolet iisquibus moleftiamaut vim attu- 
liflct. Qui magnis in rcbus (e juftitiac cultorcm habcrc 
vdit, cum in paivis intcrdum illam violarc oportet. 
Velut in bello quo tuta fit Relpublica , agri aut xdificia 
quorundam civium intcrdum pcrduntur. 

41. Cleon poftca quam Rc/publiciaiJminiftra- 

tio- 

a Pax domeflica. b Voluptas lemporaria. c Fortuna, 
d Forttter. 



47 8 Apophthegmatxjm 
tionem capefiere deftinaffet , a reftatus eft fe jam ,r,f 
Gmniura amicitiarum vincula velle folvere , quod ami- ■ ^1 
cipierumqueobftani, ne iiceat ubique reaum tenere 
clavum. 

42. 1 N T E R Neronem & Thrafeam graves mier- jfe, 
cedebant inimicitia: , verum cuidam multa ctiminofe 
jaaanti deThiafea, diceniique caufam ab illo perpe- 
ram efle judicatam, obftititNero exclamans: b Vti- 
nam me tam Thrafea diltgat , cjuam efi judex reCiiis & 
aquus. Hoftis hofti teftimonium perhibuit , de fama 
periclitanti : nuUum autem gravius teftimonium, quam 
inimici de inimico. 

43. N E R o fibi compararat aukum quoddam m- 
ligne , tum pretio, tum pulchriti^ine. Id videns Sene- 
ca : c Declarafiiy inquit , te effe pauferem. Caufam ro- 
gante Nerone. ^omam fi ifihnc amtferis , inquit , non 
poteris aliud parare fimtle, Evenit ut illud aulaeum nau- 
fragioperiret. Inhocautem profecerat Senec3£ admo- 
nitio , ut Neio jaauram adamatas rei ferret moderatius. 
Qui nummum habet unicum , quo amiflb non queat 
aherum promere , pauper eft. Tutiflimum igitur eft 
mediocribus ac parabilibus dekaari. 

44. S E R V u s Dolabellae cum interrogaietur an dO' 
minus ejus auaionem propofuiflet , Domum , inquit , 
vendidit. Luxum heri notans, cum id falfum eflet. Qut 
domumvcndidit, non opushabetut fervum exponat 

auftioni. ^ . , ^ 

45 . P L A N c u s cum in caufa quadam adeflet ami 
co, velletqueteftemmoleftumperturbare, interroga 
vit quo fe artificio tueretur. Sciebat enim illum efle lu- 
torem. At ille lepide retorquens mPlancum: d Gal>^ 
Um, inquit, fuhigo. Id quidem futorium habetur mftru- 
mentum,fed tefte exprobrabat iUi adulterium cum Mc 
via Galia, quo nomine Plancus male audiebat. 

46. PosT Mutinenfem fugam , percunaantibns 
quidageret Antonius, quidam € famiharibus ejus rc- 
Tpondifle fertur : « Id quod canis in mo , bibtt & > 

a PrivatusaffeBus. h Tefiirfjonium mmici. cMedio» 
irito!» d^rteretortumconvitium, t^ibit &fuitt. 



VarieMist.Lib. VI. 479 
rf. Conftat enim iii Agypto canes e Nilo currentes 
ibere : nimirum metu crocodilorum eo in fiumine 
egnaritium. 

47. Luc I us Caecilius , cum C. CxCzx aliis qui 
bcum piia lufitabant centum leftertia darei, illiuni 
jus {limmje dimidium ? a ^id , inquit , num ego una 
nann ludo ac non duabiis 1 Si ofFicium erat ColIudeiC > 
lon minus praeftiterat ille quam cxteri. 

48. L A B E R I u s ex equite Romano faftus mi- 
inus , annos jam natus fexaginta , huc adigente Cx(are> 
n aftione quadam induxit habitum Syri , qui veluti fia- 
jris cafus , ac proiipienti le fimilis exclamabat : b Porro 
^irites Itbertatem perdidimtn. 

49. Ac Paullo poft adjecit. Necejje ejje multos 
Umeat y cjuemmulri timent, Ad has voces populus uni- 
irerfus oculos & ora convertit in Cxfarem , intelligens 
illius impotentiam his didis iapidatam. Hoc modo 
qua licuit Laberius ultus eft fortem ftiam. 

50. T I T I us quidam ftudiofe pila ludere folet, 
(ed idem nodu figna facra frangere putabatur , hunc 
cum gregales in campo defiderarent , c Vefpa Terentius 
hoc colore excufavit, ut diceret illum fregifle brachium. 
Nam Divorum imagines brachiis geftabant donaria. 
Huc allufit Vefpa. 

51. Tylades hiftrio Augufti temporibus celc- 
biis , cum Hylas difcipulus , quem ad aequalitatiscon- 
tentionem piovexerat , in fcena canticum quoddam 
(altaret, cujusclaufulaerat , d ^ /uUynjv KysLfAifjtMovet ,id. 
eft , magnum tlium ^gamemnonem , ac fublimem veluti 
mctiretur, e cavea proclamavit, cv /ms^^^Qv ^ f/Ayajv ^nieiCf 
id cft , tu longumfacis non magnum. Tunc popuius effla- 
gitavit ut Pylades idem canticum faltaret iteium. Cum- 
que ad locum veniftet quem reprehenderat , cxpieftit 
Agamemnonem cogitabundum: nihil magno Duci roa- 
gisconvcnire ratus quam pio omnibuscogit.ire. Earcs 
xnagnum Ducem facit, non proceritascorpoiis. 

52. I D E M Hylam negligentcr faltantcm Ocdipo- 

dcm 

a Lepide. h Libere. c Ex amhigmtefie, dT^Xfo^i- 
tabundm. 



48o ArOPHTHEGM ATU m' 

dem hac voce caftigavit , (rC ^^iTreis y ideft, tuvUes : 
a cum ille Oedipodem jam coecum expiimere debuerit. 

5 3« I D E M Pyladescum rakans Herculem fureinem 
nonnullisiaceftum hiftrioni convcnientem minusler- 
vare videretui: , dcpodta perfona ridentes increpuit di- 
cens: h [JM^Vi fAMvoy^jo^ oox^y.At^yi(\t{k^Jiultifurentem 
falto. Significans hoc ipfum quod videbatur indcco- 
jcum, maxime dccorum cfle. 

54. A p p I w s homo dicax ufque ad fcurrilitatem, 
Cajo Sextio dixit : c Ccenabo apud te^ 7iam uni locum ejfe 
video : notansillum qiiod lufcus ellet. CuiSexiiusex 
tempore. Manm, inquit, lava 6* coena : tc^te objiciens 
illi impudicitiam, aut certc rapacitatem. 

55. Appius major cuminlenatu ageretut de 
agris publicis, ac premereturLuciliusab his qui a pecorc 
Cjus depafci pubjicos agros dicerent : Non efl , inquit, 
LuciliipecHsillud , erratis. Ha6tenus defendere videba- 
tur , (ed adjecit : Ego Uherum puto , - <^ua lubet pafcitur : 
Jocus eft ab inexfpe(Sato. Exfpedabatur enim ut proba- 
let hoc pecus non effe Lucilii , fed alterius cujufpiam , 
ac reum fublevarct, nunc irrifum gravabat. 

55. A r p I u s populo Romano exprobrabat , fibi 
acceptum ferri debere quod ex muto & elingui facun- 
dum habcret confulem : de L. Volunmio collega fen- 
tiens. Ibi L. Volumnius : d ^mm mallem, inquit, tu k 
tnefirenuefacerej puam ego abs t£ fcite loquididictffem, 

57. A p p I u s Claudius dicere fohtus eft : e i^opti- 
lo Romano hnge melius committi Tiegotium quam otium, 
Sentiens mukitudinem bellis cxcitari ad virtutem , in 
pace defluere ad voluptatesac luxum, ex quibus nafcitur 
Rcrumpublicarum ac regionum exitium. 

58. IscHOMACHUS mimus cum primis ccle-» 
bris , medico percun<5lante rufticnni qui ob ingurgira - 
tioncm male habebat, num ad voraitum ccenalTet: 
e Ne^wa^M^w, inquit , fedinventrem, Jocus Grxcis fe- 
ftiviorcft, quod « 5 fonat pariter & in , & ulque ad , 

59. It EM 

a Imitatio mala h Decorum. c oih inexfpeifato. 
dFa^adi^ispotiora, c Otiuminutili, £ Rtdicule, 



V A RI B Mt ST. Ll B.VI. 4St 

•59. I T E M cum niendica qusEdam venciis tormina 
piereiirr , ac medicus percunciaretui , num haberet in 
veiirre : <^ poteji, iuquir, cut» tridm nthiLcomederitt 
Et Imjus didi feftivitas jucundior eft Graecis j quibusia 
ventre habeie dicitur qus: fert uterum. Kaiii id medi- 
cus percmi^labatur, an efiet grav-ida. 

60. A N T 1 o c H o cai cogomen eiat o^Qacvas , id 
eft , b tUpijins ^ Volybiusinveitit=ncrnen , appeliansi}- 
lum ^Pnijc^xYi, id eiA", tnfannm, quod eum infimis quibuU 
dam plebcjis atque etiam cum hofpiiibus pr^cer regiam 
di^uitatcm voluptatibusindulgeret. 

S T R A T O N I C tr S. 

1. ~SrRAT0Nicus citharoedus, natione AthcnicR- 
iis, flon minus feiliv is diclis ouam arte mullca ceiebris, 
ad quietem iturus allidue jubebat puerum libi infuiide- 
le vinum , c non quod fiiiam, inquit, fed ne fitiam. 

2. I D E M cum le contulitlet Corinthum , anicula 
quxdam diu attents illum infpexit , necdimovebat ab 
ilio oculos admiranti fimilis: cumque ille dixiffet. Quid 
vis mater, 6c qnam ob cauram me lic adlpicis ? d DeztU 
ror , inquit , j7 te mater decem menfes pertulit in pttere , cunt 
h4c civitoA untcurH tantum diem babens te doleat, 

3. Idem navigarat in Pontum ad Regem Berifa- 
dem, ubi diu moratus voluit illiiu in Grxciam aufuge- 
le : cum id Rex videretur non paflTurus : e Bene , inquic 
StratonicuSj cogita^s ReXy quijlatueru heic manere: fuam 
fugam fubindicans , ac Regis confilium piobans , quafi 
& ille de migrando cogitaffet , & ipfe nonnjfi gravibu» 
cauffis commotus pararet abiiuin. 

4. I D E M Byzantii curn citharoedusquifpiam belli 
ceciniflet prooemium , cxtera mious feliciter , furrexit, 
/ acprxconisin morem pronuntiavit , quifquisindica- 
rit citharoedum qui bcne ceciniflet prooemium , drach* 
masaccipiet mille. 

5. I D E M interrogatiis , quinam cflent in Pam- 
phylia mifcrrimi ; Phafelita, inquit, fed addebat, in toto 

X orbe 
a ^Ab nmhiiuo. b Nopiinis depravatin. c Sitim 
vsnir^, d Mclejlc, c f^cc/c, f Imtum hellHm. 



4Si Apophthegmatum 
€rhe miferrhnos ejje Stdetas. Utraque gens eft in Pam- 
phylia. rhalelitarumfordesproveibio notatic fuiit, Pha- 
lelitarum lacrificium : quod faifis pifciculis facrificatent 
Diis. Miferos dixit parcos. 

6. I D E M interrogatijs utri cficnt barbariores. 
A Boeoti an Thefiali, nominavit Elxos : fignificans hos 
lUiilque baibarioies , cum illi hahs:ientur barbarifiimi. 
-Hoc erat lepidius , fi ab Elaro fuifiet piopofita quxllio , 
utfoitefuit. 

7. Idem aliquando tropbaeum cum erexilTet, hunc 
inlcripfit tilulum: b ^dverfus ma.lt ca.n€ntes cithAra. No- 
tans tales ubique quam plutimos elTe quos ipfc viciflct. 

S. I D E M pcrcundanti quod navigiorum genuscflet 
tutilfimum, longorum an contra , c refpondit, ea quai 
fubducla funt. Significans nulium ve£torem in ulla na- 
vitutumefie, nifi cum navis protradla cft in ficcum. 
^uod olim hybernis menfibus fieri folet. 

5>. 1 D E M Rhodi cum artisfuas fpecimen cdidiflet , 
BCque quiiquam plaufu aliove geftu fignum favoiis de- 
diftet, ablccflit illinc dicens : d Cum id quod uhUo conjiet 
impendio nenpr^Jletis , ^«i fperem me k vobis prAmiam ac- 
cepturum ? 

10. Id em Ptolomaso Rcge de miafica cum iplb 
conteniiofius diflerente: e KALiudeJii inquit. O Ke^ 
fceptrum, AliudpleCtrum. Significans non elfc regium dc 
Mufica cum Mufico difputaie. 

11. I D £ M invitatus aliquando , ut audicet citha- 
loedum canentem , poftea quam audierat , recitavitii- 
lum verficulum Homeri : 

Ideft: 

Huic dedit hocpater altitonans, verum abnuit iliud, 
Cuidam loganti, quo pado J cxpofuit : 

Male cithara canere dedit , hene canere negavit. 

12. I D E M cum trabes delapfa quendam e convivis 
OCCidiflet, dixit , g AVifpiS Jlnweiffi S^c/ , « Jijun eiai, 

a Darharies. h Citharcedi malu c %Ab inexfpeStato, 
d sAppUufus, e Decorum, f ^HMf alio prajlat^ 



V A R I 1 M I s T. L I B. V I. 48 j 
^Kcc Hoi. Id Latine reddi non potcft : Jocus eft ex am- 
phibologia : J^^ioT fonat trabi , li iubicnbas jota, & finc 
hac fonatopinor. Vtrt opimr Diifnfjt , quodfincn funt y 
trabi f.i,'.t , nili forte c/c;«y' legendum acuto accentu , ut 
intelligas, trabes funr. 

i 3. 1 D E M Seriplii agens-, hofpitera fuum perrun£^a- 
tas eft , ob quam caulain vhc homines jubereiuur ver- 
tere fohim: cum ille refp j : J.inct ., fiagitiolos anud Seri- 
phiosexiiio muitari : ^l^n :i: cj.:o^ue,\ac^ciii , alUjHid 
fiagitii committu, Ht e\ iccori.r/i ungnjliis emigres ? Nc- 
-tans regionem eHe incommodam,5< oppidum fiigidum, 

14. Idem cum Rhodi ageret,taxans ejus genrib luxum 
"dshtiafque, b dicebat illos ccditicare permde quali eifent 
immoriaies,obibnarc quail brevc tempus victuros. Avi- 
dius CQim fruimur his qux brevi fcimus aufercnda. 

15. De rhaorie malo tibicine dixit , quod non ca- 
neret harmoniam , fed Cadmum. Fhacn autem cum fe 
gereret pro tibicine , jactaretque fc Megaris habere cho- 
lum : c N«^.irM, inquir Stratonicus , nonhabes^ fcdha^ 
berii Significans ilium dilapulum efie potius quam 
Magiftrum, aut chorum ipfo dortiorcm efle. 

15. I D E xM Stratonicus ajebat; d fe vehementer dc- 
mirari Satyri Sophirtae matrem, qus illum decsm men- 
fes tulifiet, quem nulla civitasdecem dies ferre poHet. 

17. I D E M cum Satyium accepiflet apud llium pc- 
regrinari , feftiviter in illum retorllt illud proverbio ja- 
ftatum , e In llio femper mala : Ludens ex ambiguo vo- 
cis. Alitcr enim mala dicuntur qua: mifera trilliaquc 
funt, alitcrhominesmali. 

18. Idem Minnaco fabro , utopinor, fecum dc 
mufica difceptanti : / Konanimadvcrtu , inquit , te fu- 
pra malleum lccjiii. Simillimum eft huic iliud Apellis. 
Nc futor ultra crepidam. 

19. I D E M cum quendam fibi notum habcret ob- 
vium calccis pulchie cxtcrfis , fpecie lau iantis vitupera- 
vit: diccns : g Nutujuam calceos tam belie pottnjfe abjlergit 
niji abfterpjfet ipfe. 

X Z 20. I D £ M 

a Exilium optabile. h Luxus. c Citharadus malud. d Ho* 
Ufti* e llw mala, f Vltra mallc, g LandancU vitnpcrart. 



484 A P OT HTHEOMATUM 

zo. Ide m cum forte venifTctMiletum , <.]u.xtu!Ti 
aconvenis inhabirabatur , vididcrque omnia Ifpulthra 
titulcs habere pcregrinorum : a ^ieamns , inquit , hinc 
jpffr, heic htf^ntes vidcntur Tncri, civium nuhtts. 

21. 1 D E M Zethode mufica dilTercnti, b Te unumj 
inquit, ni^uaqu£>.m vjjorl tt de mujiia loc>ui , ani iihi ncmen 
cmnlwr: k Mujis alieniJfiinuTri elegerisAei^fum pro s^nibhio- 
716 tippellans Zethtm. Amphion , ut cft in fabulis, cantu 
citharxcondiait Thebas : at Zethus fiater lufticus fuit. 
Apparetillum fibi mutalTe nomen. 

2 2. I D E M cum docciei Macedoncm quendum, nec 
ille quidquam proficcret exalperatus in difcipufum : 
£ I-a Mi^.cedofiiam y inquit , pro eoquod alii dicunt eis 
f.{^Ka^cL>f . fi cui precantur exitium. Obiter noiavit & 
I^Iacedonica: gentis barbariem. 

23. I D E M cum videret (acelium malo fordidoquc 
baineo vicinum , anathematibus pulchieexornatum , 
poftea quam e balueo exiit ma!e iotus : dNonrmror, 
inquit, hic multas pendere tabulas. Quifquis enim. hic 
lavit, illic fufpendit tabulam veluti (ervatus. Indicans 
magnum efTcli quis e tali balnco exiffet incolumis. Al- 
lulit autem ad morem nautatum ac militum e mari 
belioque fervatoium. 

24. I D E M cum egrcderetur Heracleam civitatcm , 
j)ortas ac moenra circumfpiciebat : percunttanti vcro 
cuidam quid circumfpiceret ; e Pudet , inquit,/? videar 
exirtelupanari: notans corruptos cius civitatis mcres. 
SuQt cjus nominis civitates multae , fed dc Keraclsca 
ThracisE (cnfit opinor. 

ZS. I D » M in cum , qui cum prius fuilfct oliror , 
poftea faftus muficus de arte fecum contendcret : pro- 
jmntiavit fenarium Graecum vulgo celcbrem : 

Ideft: 

"^am quifque novit arter^y eam canat Ucef, 
Mutato verbo4etoifit ad jocum quod eit in proverbio 3 

25. I D E M 

^ Ccnvena» h %Anmme, c Macedem4$ i Ui^lmum 



Va R 1 E Mi sr. L I B. Vh 4S5 

26. Id em cum in Maronia potaiet cum quibull 
dam , dicebat fe pofie fcire ad que.n iocum Ipcctarcc ci- 
viraris, ii re<5ta facie ipfum ducerent. Cum duxifTent, 
rogaflentque quo fpedaret. a caifpo7iarn , inquir. 
Sentiens totam civitarem nihil aliud elfequam caupo- 
nam. Itaque quocunque verterctur teitis gcuLs , icie>- 
bat le fpectare cauponam» Maronia Ciconum civitas 
eft didita negotiationi. 

27. 1d E M cumin Arcadia malam terram , acial- 
^m aquam balneator exhiberei , jocatus eft , fetirra 
inariiqueobQderi. Apparet in balneis unx fuilTe u^um, 
qui nunc eft fuilonibus. 

2 8 . 1 D E M cum apud Sicyonios viciflet adverfum fc 
cithara certantcs , confeciafit in Alculapii tcmplo rro- 
ghxum cam h.ac infcriptione, Stratmicus a male cit^ja>' 
ra camntibu'. Hoc fi idem eft cum eo quod paullo ante 
memoravimus, rairor ab eodcm authoie eodem in lOcb 
bis idem referri^ referuntur.enim hiccapud Atharneum^ 

2.9. Ii>EM quendura qui male cecincrat rogavit, cujus 
t&t cantio : cum ille rcfpondiflet ; Carcini 6 Muiro 
maps, inquit, (ijuam homink. Carcinus cnim Graece cao- 
crum fonat. Eft autcm eadem voxcantoris cujufdain 
comen, qucm notant Grszcorum proverbia. 

?o. 1d E Mcum puerilliusin balncocum balncatore 
litigaret de pecunia. Nam mos crat , ut holpites pluns 
lavarentquam civcs: c SceUrate , inquit, puerohasMe 
propimodum Phafelttem reddideras. Nam hoc accedit in 
Pha(clidr,de qua gente male fentiebat tanquam Ibrdida. 
Proin miniftrura objurgans, noiatgcnti:: malitiam. 

31. Idkm cuidjm Inudaiiti ipfum , utaliquidab 
CO ac.iperet : d Ej^o, inquit , majcr menduus fum : iferi- 
tiens non cfle muGcorum dare iaudanti , led acciperc a 
laud«itis. 

32. Idem cum docerct in civititula per qpsm cri- 
goa , jocacus eft mutatione litcr.T. Koncft7:o >/c, fcd 
/>w//;, idcft: e Non efi civ:ti\s ^ fed vix. Sciiticnsvix 
dignam nomine civitatis. 

X 3 3 ; . I D E M 

^ ^yintverpia, h ^ ncmiiic. c Phafelita. d 2^i:niicKs 
dmendico* C DepraVAtionomimt. 



485 A P O r H T II E C M A T U M 

33. I D E M cum eflet Pallae , & ad piiteum defccn- 
diflet , rogavit num efTet aqua potabilis : cum dixifTent 
qui aquam hauriebant. Nos iftam bibimus : a Non efi 
i^itur, inquit, potabilU : quod ilios vidcret p.illidos luri- 
dofque. Nam id interpretabatur malie valetudinis ar- 
gumentum, quam ex aqua contraxerant. 

34. Id E M cum audifietnixusmatrisTimotheiRe- 
gis, b Siy inquit, opificem pepenjjett non Deum^ e^uales emi^' 
fijjet voces ? Jiridens quorundam foedam adulationem, 

' qui Regum filiistribuebant divinitatem , voxparientis 
Regem xque miferabilis fit ac parturientis quemlibet 
plebejum. Ipleautem Stratonicus filius erat opificis. 

35. Idem Polyidsglorianti quoddifcipulusipGus 
Philopas canendo vicifiet Timotheum : e M;ror, inquir, 
Jf ignora^ , quod difcipnltu tnus condit decreta , Timotheu4 
autem leges. Jocum captans ex ambiguo vocis. Nomoi 
cnim Gr^cis & iegem fooat, & moduloscantionis. Ita- 
que pcnculofum eft Regem vincere. 

35. I D E M Plaltas cuidam molcftius obftrepenti 
^jxA?^' U ftses^Kai; dixit pro Bu?^' k Kc^ctxa^, d abi ad cor*. 
Yos : ludens uniusiiteracmutatione, 

37. I D E M cum vidiffet Propincitharoedum Rho- 
dium , corpore quidem raagnum , fed arte pufillum t 
percunitantibus qualis videretur , refpondit proverbiali, 
dido: e NtiUus iTnaiuSimagnus ypifcis. Singulis verbis 
hypoftigmefeparatis , alium efficieas (cnfum, dcqiio 
dictum eft in Chiliadibus. 

38. Idem cum in ludo fuo haberet pi£tas Mufas 
novem , Apollinem unum , difcipulos autem tantum 
haberet duos , rogatus a quodam quot haberet difcipu- 
los : f Cum Diu , inquit, X 1 1. De hujus joci genere no- 
bisalibidiciumeft. 

39. 1 DE M verfansapud Maliflfam cum videret tem- 
pla multajhomines paucos, ft:ansin mcdio foro, clama^ 
yit : g ^duetempla. 

40. I D £ M apud Abderitas agens , confpicatus illic 

fingtt- 

a Res verbii contraria. h%e(Ttim nativitoA. c Certare 
cum Rejre. d Ex mutata littra, e MagnHsJiultus. 
Cum Diis* g TempU vacua» 



V A R 1 E M r ST, L I B. V I 4S7 
fingulis civium fingulos efle praeconcs , adeo ut prope* 
niodum major elTet prxconum numerus quam civium, 
a coenacoepit per civitatem fummispedum digitisin- 
gredi , demiffis in terram oculis. Percunchntibus au- 
iem Abderitis , quid mali repente accidiflet illius pedi- 
bus , ita refpondit : a Catera quidem belU vaUo tcto cor- 
fore , & ad ccsnajn curro celerius ipfis adulutoribns : tllHd. 
unummetuo , neingredienspraconif pedem offendam. Sen- 
tiensillic prxconum piena omnia. 

41. Idem cum inlacrificiomalus^quidam tibicen 
^flet cantaturus : b Bene orninandum efi, inquit, libantes 
■precemur Deos, Significans opus Deoium. auxilio ut be- 
ne caneret. 

42. CiTHAROEt>us quidam malus Stratoni- 
cum excipiebat convivio, atque fupcr coenam oftentabat 
illi aurcm fuam. Erat autem apparatus rpkiididus. Ita- 
que Stratonicus cum illo canente non riaberet, qui cum 
loqueretur, confregit poculum & popolcit majus. Id 
cum accepifletcum multiscyathis , folicalicem oflen- 
dit, moxque fefe vino ingurgitavit & obdormiit. Cum 
fottefuperveniflentaliquotcommiflabundijcantoiiqui 
convivium exhibcbat noti, Stratonicus expergelcens fa- 
ftus eft ebrius. At illi cum intelIexiflenr,.quod multum 
aflidueque bibendo fuiflet inebriatus, Stratonicus com- 
pendio refpondit. Hic infidiator & fceleratus cantor , m$ 
velutubovem ad prafepe, dum coena accipitj occidit, Bovcs 
multo cibo faginantur priufquam madantur. 

45. I D E >i in citharcedum imperitum , cui nomcn 
eratClcon, fed vulgo diccbatur bos : c Ohmy inquit , 
afinus lyx. diCinrn efi^ nunc bos efi lyra. 

44. I o E M Rhcdioscum videretdeliciisdiflblutof, 
& calido potu uccntes , appellavit albos Cyrcnxos, & 
civitatcm illurum nppellavit procorum ciwtatem, quod 
colore quidem differrent a Cyrena'is , qui nigri funt, 
luxu & voluptatum fludio fimiles. Sic hodic qiiidam 
appcllant albos Mauros. E)iddcm fcruniur & alialibc- 
re fal''equo dida , iuquibus dicirur imitatus Simoni- 
dcm & Philoxenum. Si ro^'as quod libertatis prarmium 
X 4 tul©- 

a Pfxconum turba, b Citharccdus maJus. C Roslyru 



4S8 ApOPHTHE GM ATU M 

tulerit , offenfo Kicocle Cypiiorum Rege , v^nenum 
bibit 6c mortuus eft. Hic primus fertur auTiGe chor* 
darum numerum , & harmonias docuific , 5c diagram- 
ma leperifie. 

45. P II OE N I c I D E s cum apponerct pifces iu. 
convivio, fed hisdumtaxatqui dcdi0eni fymbohim, 
dixit: a Mare qttidcm ejje cemmnm ^ ftd pifie^ in to niXtot 
t»T^m ejfe qni emijfent, 

4ffi. Theocritus Chius poftcaquam DiocU 
lurconi perifTet uxor, 6c in funcbri coena quam lili para- 
bat, nihilo fccius opfonia voraret , fiens iniciim. b De* 
fm mifer, inquit , nihil prcfecerii , opfonw indulgem, Sea- 
tiens ilii femper fiendi fore materiam , 11 pergetec dsli- 
ciari. Olim vefci pilcibus pro dcliciis habebatui , 5c in- 
fami yocabulodicebamur opibphsgi. Nunc e^resiiu- 
gna eft fan^imonia. 

47. 1 D E M cum Anaximcnes cflet difturus, ita 
prxfatus eft : c Incipit verbcrum fiumcn , nientis s^^it'' 
ta: fignificaBRilium cHc muliiioqwum , fcd aunimc 
iapientcm. 

48 . I D E M cum duceretut Antigonum Regrra, 
que hi qui ducebant, juberent hominem bono effeani- 
mo, forcenimincolumem fimulatquevenifletad ocu- 
los Regis : d Omnem-, inquit ^fpem falutii mihi adtmitis? 
mordens Regem quod hjfcusefiet. Rex auditojoco., 
fuflit hominem agi in crucem 

1. Chirosophus Dionyfii adulator , cum vi- 
deretRcgem cum aliquotfamiliaribusiidentem , ipfe 
quamquam longo abeflet intervallo , nec audiret , pari- 
tei *iiit. Rogavit Dionyfius num audiret qux diceren- 
tuV : negavit. « Curigitur^inc^Mit^ridss? ^oniam per^ 
fuafumhabts tjuidejuid ijihuc ejl qucdinter vos agitis , ejfe 
iilicfwd ridiculum. Ridicula Grscis dicuntur interdum 
non detidenda, lcd feftiva. 

2, Arcadion adulator odio Philippi Macedo- 
nisiponte deferuitpatriam. Evenitautsra, utPhiiipj:)0 
^clphis agente adeflet. Eum Rex acccrfiium rogavit-, 

quo- 

\ Bmpta, b LHxm^ c Loijuacitas. d Joctis intem^ 
p^ivAs^ e Ex amhiguo^. 



V A R I E M I S T. L I B. VI. 4Sp 

qttou(c]uefugi€S Arsadion ? ''Domc , inquic , pervtnerB , 
u'oi ntmo nvrit PhtlippHr/i. Qujs non niiretur ei^m jiber- 
tatem in adulatore J Sed iiac libertare deledratus Rejf, 
vocavit ilium ad coenam , itaque cum eo in gratiam re- 
diit. Quanquam libertati fuberar adulatio, fubindicans^ 
rhilippum nufquam non eflccekbi-em. 

3 . M £ L A N T n u s Alexandri Pherxi paraflrus, in- 
terrogatus quomodo faiflet interfedlus Alexander: a Per 
coxam, inquit , in-mcam ventrem. Sentiens idem vulnus' 
etiara luo inflietum ventri , cui {am erat cfuriendum 
mortuo <jui confueverat alere. 

4. 1n Archippum Athenienfmm Ducem, contra- 
^is & incurvis humeris , jecit fconima , dicenseum , ^ 
Cif^igzivajj Ttoy icc^c ei/Xct }ti'A.vpi\(q. Nam jocus Latinis 
verbis reddi non poieft. Quanqnam lei^endum arbitror 
^p-.nyjopUdu.- Id efl, ;ton anttfietiffe, fed antecubmjfe. Stat 
emm qui ere^ioefl: corpore, ca^YJJiiii qui fe ante aliutxi- 
incurvat. 

$. Interrogatus quid fentirct de trsgcedia 
Diogenis , ^ nega.it ie vidifle , qucd eiictobtetta vcfi 
bcrum involucris. Norans ambiiiofa vciboram cofia- 
rem obfcurari. Rcfert riutarchus 'cJcz ^ icVisViir. 

6. A G I s Argivus adulatoi videns Alexandrum rn- 
gcritia munera dcdifle cuidam ridiculo, exclamavit: 
c O rem vehen^enter abfurdam, Quum Alexander hs<r 
voce cxcitatus dixiflet. Quid tu ais ? Fateor^ inquit Agis, 
me pati non poffe^ cjuum vidcam vos * Jove prognatos omnes- 

.. fariter ajfentatoribns deleSiari. Siquidem & JupHer Vo^ca'* 
num hahet pro morione, Hercntes CecrcpibuSt Bacchus 
Silenis deleifari confuevit» Tales videmus ^ apnd te magni 
fieri. reftilentiflimum adulaiionisgeuus , fub libertaiij* 
imagine bhndiii. 

7. Severus Impcrator quum cBritnnnia redi- 
rct, non folum vic^or , fed ciiam in aerernum pacc fun- 
data , volvcns animo quid ominis fibi occurrercr , 
i^^thiops quidam e numero militari , clara: intci fcutrn^ 
famx, ac jocoiumcelcbiium , cum corona c cuDrefTu 

X 5 Vadla^ 
a V<ntTi:flhdlHm. b VerbQrfim ttmpull4* C l.ibtrl,ii 



...^^ a> A r O P H T H E G M A T U M ■ 

fa&ta ei occurrit. Ca^far & coloris , 6c coron:^ U^iis o- 
itiine, nam cuprelTas funebus ei^, iratus juffit hominem 
fabmoveri. At fcuira dilcedens pejus omcn addidit 
lingua , dicens : a Totumfmjli , totum vicijli^jam Deus 
ijio vidor. Scurrx jocus vaticinium erat, nam Cxfar ali- 
quanto poft periit. 

8. PRAXASPES Cambysen Regem admonuit , 
ut parcius vino indulgeret. Turpemenim efle in Rege 
ebiietarem , in quem unum omnium eflent conjedti,- 
oculi , cui Rex ? b I t fcia,^, inquit, cfuam mihi nunqmm 
excidam y /ipprobato etiam pojl vinum ^oculos manui 
in ojficio ejfe. Bibit dcinde folito largius , jamquevino- 
kntus jubet objurgatoris filium produci , alievataquc 
fupra caput fmiftra manu ftarc: tuncin cor adolefcen- 
tis figit fagittam , nam id dixerat le petiturum : recifo- 
que peftore jaculumcordi infixum ofttndit patri , ro- 
gans num fari<;certam haberet manum. tlLe negavit- 
•^poliinevi potuiffe ttrtnv mitiere, 

NrcEsi A s Alexandroabigentimulcas.quod 
ab illis diceret fe morderi : c MagU^ inquir, ab aliis ^ua . 
^Jhs tni halcht, gujiat o fanguine. Aduiatorcs notavit , Ul 
pmnibfcjs mufcis plus furgentes. 

10. C L I so p H u s Athenienfls adulator , Philip- 
po iqcrepaoti cur femper aliquid peteret : d ObUvifcor,, 
inquit. Lepidus jocus , fed pugnans cum laudatifli- 
mafententia, bencficii accepti meminifle, datiobli, 
lifci oportet. 

11. I D E M a Philippo donatus equo (aucio , vendi- 
dit, & ab co poft intcrrogatus, ubinam eflet equus : e Ex 
-vutnerey inquit , illQ confeCiuseJl» Ludens ex ambiguo. 
Nam •Ar??3-paex7ot/, fbnat venditus eft & confecius eft. 

12. I D E M Philippo jacienti in ipfum fcommata, & 
admodum hilari : / Ergo pojlhac , inquit , te mn aUm 
kpide inverteus rem. Nam Reges in hoc alunt parafi- 
tos ut illormn didis exhilarentur. Quod fi ipfi Reges 
ffr ik norint ludcre , & in alios ridiculadicere , nihil, 
«^us fit paiafiti^, quum ipli nonnt parafitos agerc* 

Aiio- 

^ Qmetu h adsJator, cMufU Regum, 4. ^«? 



V'A R I E M l ST. L l B. Vi. ^'pT- 

Alioqui parafiti magis alunt Reges , quam Reges para- 
ficos. Qujinquam lluraichus in Sympofiacis , iia re- 
ferr , z-^cd (n Tf j^oj , id eft , a non ego te alo. Notuna 
Regem quod verla rerum vice , pro Rcge ageret mo- 
lionem. Tumealis, m ridiculis di£iis te exhilarem^ 
non cgo te. 

13. B I T H Y s parafitus quum Lyfimaclius Rex ve- 
fti ipfiuscuraflet aftigendum fcorpium ligneum , aut ut 
Tlurarchus aic, rubetam, pulchre afiimilatum vero, per- 
turbatusrefiliit. Ridentibus omnibus ubidolumfen- 
lit : l? Et egOi inquir, te viciffim ierrebro Rtx. Q,uum ille 
dixiflet fac. Dn mihi , inquit , talentum : cxprobranr 
Rcgi fordes 5c parfimoniam. 

14. P H I L o X E N u s , cui cognomcn Pternpco- 
pis, pairia Coiiiithius , orto fermone quod turdi ma- 
gno venderentur, quum forte adelfet Corydus, qui ma- 
le audiebat , qui?d corpus fuum ad quxftum proftituif- 
lec : c ^itqui ego^ inquit , memtnifnijje tempus , ^uo Cory» 
dus cbeio parnhatur. Ludens ex ambiguo. Nam Cory- 
diis etiam aviculx nomen eft. 

15. I D E M opinoc , dixit : d Ea^ ejje jucundifjimaj 
carnes qua carnes nenfunt , & fuaviffimos ptfces<jm pifces 
7U>n fwnt. Idem dixir. ^moemffimam ejfe navigationem 
juxta terram, & ambulationem juxta aquam. 

16. Fhiloxenus Poeta Dionyfio rccitante fua 
carmina , quumaliipet alTentationem laudarcnt , cxi 
ciamavit : e ^hductte me in lapidieinoA. Subindicans 
hoc effe tolcrabiliusquam audire laudareqiic ram ma- 
la poemata : nam antca Rex offenfus mifcrat illum ia 
lapidicinas, 

17. Id EM interrogatus quum intragocdiis indu- 
ceret mulieres malas , quum Sophodescas induceret 
bonas, argutiflime refpondit ; f ^uoniam^ inquit, ille 
tales inducrtj c^uaies effe deherenty ego quales funt. 

18. I D £ M apud Pythonemprandensappofitisolcisj 
quum paulo poft inferretur patina pifcium , percufTd' 
iraiculo quod habebat oleas» Homericum hemiftichium 

X 6 dixu,. 
a Salfe, b Parftmonid exprohrata. € Ex nomint, 
d Medio^rito/i griita. Q Lthtn. f .sArgntt. 



^ 9 2^. A r O P H T H E G M A T U M 

dixit, /<56^^'£v cfl' l\sitvf ., id eft > a fcutica incitAVit , ut 
truhtrent. Nam ds auriga dfcium eft. Scnfit autem Phi^ 
loxenus oleas quampritnum aufcrenda? , alludcns intc- 
lim ad Graecam voccni &ac«cjv , quss.fbnat olearum , 
t?ut£Cv qiiod fonat trahere currum au? aliquid fimile. 

19. Idem vocatus adconvivium, quuni efictnp- 
pofitusaterpanis. C^ve,inquit, mttltos appofiM , nefa- 
cia^tembrM. Nigra enira obfcuiant ; &atias rencbras 
dicim.us, quum color aibus plurimujcu habeat lucis> 
undc: & oculis noxius. 

20. C o R Y D u s paraiitus compotantc ipfi mcrc- 
tricula, cui nomcn crat Gnomc , quum vinum defice- 
ret , iple jullit ImpomdticsfuprActnttim^hobs, Gnome?i 
Atittm cc7jferre, qnantum pppulo vidcrettiT c notans illam 
e populo quxAuni faccre» 

21. iDEM quum riydor citharadus lectem for- 
berct , aclapidcm lenti admixtum mandcret. O mifer ^ 
inquit^etiam ienticuU te ferit. Significans illum dignum 
qui ab omnibus lapidafetur , poftcaquam lens ilU lapi^ 
4iem incuflerat. 

22. I D E M qauin apud Ptolcmxum Mattya , cibi 
raudatiSimi genuscircumfeiretur , jfedapud Corydunv 
f^mpeir deficcrel : h Vtrumy inquit, Ptolcm&e fum ehnus^ 
im vfdeor mihi videre ifla circumferri ? Admonens fe nilul; 
-^iud quam fpedatorcm efTe JvIattyjB. Ebriis autem 
Ximnia videntur vcrfari in gyturn. 

23. IDBM Chjprephonti paiafiio dicenti, non pof^ 
fum ferre vinum: c JMd ejuidemt inquit, quodin vinHm. 
'Sentiens illi non efie quod impenderet in vinum. Fert 
^autem qui tolerat, & feit qui confcrt pretium. 

24. I D E M quum Chxrephon nudus in eonvi- 
▼io difiendcrctur : d O Cbarephon , isquit , nmc te ve^ 
}uti Lecphos intueor , quoufcjue plenus fis, In Lecythis 
▼itreis apparet , quoufque plenae funt , fi cximantux 
«. thecis. ita in cuteillitts apparcbat expletio totiuscor- 
jporis. 

25. Ii?^xM quum Demofthsjics^ah Harpalo pocitr 

^ ium. 
^.^jcarmme Homeri. 1> Sps^J^^^r cgnvivH, £, 



V A R I E M I S T E L T B. VI. 49^ - 

hxm ingensdono accepifiet: a H:c, ihc.uit , Afios^crQf 
eothonoA , hoc ejl, bihuloi appeliatj quHm ipfe n)ii^nam pat^ 
rar/2 attrnxerit. Cothon cyathiis cft TKftilis. At£rahit (^ui 
accipic doiium, &: attiahit vinum qui bibit. 

z6. I D E M {blitus nigros pancs infeKe in coBvi- 
vium, quum aliusintuliiktci^npfc^ dixir, b iUum 
non tnfcrre paius y fed panum umbrasi ob immodicaai 
nigrediflem. 

27. P A u s I M A c H u s in paraiitum qui ab ani- 
cula alcbatur , diccbat , c ilU c^ui curn anu confitetudi. 
mm hahtbat ^ divtrfum c^mddam accidtre at^ue ipft VC'. 
UiU, Ki>.m illHm ftmper alicjwd ventre conapere, iliuv> 
nmijuam, Scmicn^ iilum fubinde fieri latuium, iHant 
mancre fteriiera. 

zH. CiNEsiA-s videns- Alexandrum magnuni 
a pliarmaco quod fumplerLt vchementer turbatum ; 
d ^»(2', inquit , twbis faciendum tji ^ qtium vosDii vatiA 
pAtiamini^ Quiuii Alesandei xgie fuftuhlTet oculoss 
^«a/^;,iliquit, Dii fumus, r/jctuo ne Dittnvifi. 

2i>» P A N T A L E o N in Arlinoen Lylimachi uxo* 
jrem vomercfoiitarn, torlit hunc verliculum : 
e \\pL:tcy,imm:x^£> ta v c/^^' sy.s eiaziyty^ 
Id eit : 

Dominare pravis, ^uilianc vomentern induxeris, 
Quod ubi rcfcivit Lyfimnchus , in muftekcavca inclu- 
fit hominem , ac tanquam feram circumfcrri juflit^ 
aluitque ufqoc ad moitem. Huic ceitc bonum di^J^ura 
male ceffit. 

30. Arcesi laus^ quunj Agellem Chium 
grum infilens ctiam egere fcnfi(iet , poftridie revifi^ 
iilum deccm drachmas fecum adferens & proximc ai^ 
fidens. Hic nihileft, inquit, prsEter Empcdoclis cle- 
nienta, ignem 5c aquam, tcrram, ctque volubilisacthc- 
ris orbes. Ac nc cubas quidem, inquit, fatis commode, 
ftmulque moto cervicali , furiim fubjecit pecuniam. 
Hanc quumanicnla quz JEgrotanti adminifirabat , ic- 
f eiiirct , & Apelli nanalfet , illc ridcns : / Difpeream , 
X 7 inquit^ 

^ Munera. h^Vmhra, cVetuU concuhinui, 4 Diim^ 
feziy c Ltbtrtas infelix, £ Bdn^rj^ 



454- ArOPHTHEGMATU W 

inquit , nift hoc ^rce/ilai furtum ejl , KXiy.ij.dL a H>.i7rJiU , 

quod Gixcis & coelo fignificat & furor. 

31. Apelles quum vidifla tabulam a Froto- 
gcne pi6tam , quam Demetrius in bello fervaiat depre- . 
cantibusRliodiis,aiiquandiu prx ftuporc tacitus eam eft 
contemplatus, tandem in hanc vocem erupit : a Jngens 
lAhor ac mirandum opus , defunt tamen Grati* y qua hoc^ 
aUaque ejufdem auferant , atque in ccelo reponant. Eam ta^ 
buiam Protogenes nondum abfolverat, 

32. Qji u M Megabyzes aliquando in ofFicinamv 
Apellis veniflet, coepifletque nefcio quid de pingendl 
aiteloqui. Appellcs non fcrens Regem dehis judican- 
tcm quae non didicerat : b ^amdiu , inqait , fikboA , 
emnes te ob aurum^ purpuram , ac diadema venerantes ma^ 
gnum virum ejfe putabant : nunc puerimeiqui colorestg' 
r-unt , ob irtfcittam te rident, Piinius pro Megabyzc ponit 
Alexandrum Magnum. 

33. P1CT0R1 parum perite de celeritate glo- 
rianti , & oftcn(a tabula diccnti, hanc modopicxir 
c Etiam/i tacuijfesy inquit Apelles, res ipfu locjuiim quod 
ta.m ex tempore fubito ptnxerit. 

34. Apelles quum Laidem adhuc virginem 
vidiflet ex Pirxo fercntem aquam , admiratus infignem 
formam, duxitillam in convivium fbdalium. Caeterum 
iiiilus ab illis quod pro meretrice virginem adduxiflet 
\fi convivium : d miremini , inquit , ego eam alo , ut 
aliquando fruar, Nam priufquam- Totum excejferit trien- 
'Tuum , eamforinofam reddam. 

35. I D E M dicere Iblet : e Sibi cum Proiogene omnia 
tjfe paria , aut illi etiam meliora , uno fi praflare , cjuod ille 
manum de tahula nefciret toUere. Sentiens Protogenem: 
peccare nimia diligcntia , quam morolam appellant , 
quae frequenter offfcit , non pidtori tantum , fed & ora- 
tori. Huic vitio affmis fuit vir eximic do^lus Paulu4 
J^Lmylius Veronenfis , qui fibi nunquam (atisfaciebat , 
fcdquoties recognofcebat fua , mutabat pleraque : di- 

cercSr 

a Opus immo^taiitafe dignum. b De arte artifex. 
C Cekritof inepta, d Spn hmiffttU/fu € Mafojh . 
dili^entiih.. 



V A R I E M I S L I B. V r. 49 ; 

CCrfis opus non corrcclum , iedahu-: idque fubinde 
facicbat, quceresin caufa fuit , ur citius eiephanti pa- 
riant quam ille quicquam edere poller. Nam hiftorianj. 
quam edidit , plus quam triginta annis habuit prx ma- 
cibus. Et fufpicor huc adaftum ut evulgaret. Nec mul- 
tnm abfuitab hoc vitioThomas Linacrus Anglus , vir 
undequaque dodifiimus. 

3^. N u N Q^u A M tam occupatus fuit , ut dicm 
pra:termitteiet , in quo nihil omnino pingeret artem 
exercens. Unde fubducens lefe a r.egotiisdicerelblet : 
<t Hodie nuUdm Iheain duxi. Qu3: vox abiit in prover- 
bium, de quovis ofFicio prxtermiflo. 

37. I D E M tabulas in pergu!a proponere iblet, 
poftque eas latitans , quid prxreieuntes reprehenderent.. 
aufcultabat. Suror quidam reprehendit . quod in crepi- 
dis pauciores uoa intus fecifiet anfas : tulit hoc tsciius 
Apelles : pofiridie cum idem circa crus aliquid nota- 
ret, Apelles indignauis profpexit denuncians illi : b Ne 
ftitor ulira crepidamjudicarer. Quod & ipfum in piOS'€l- 
bium venit. 

38. P R o T o o E N E s Rhodi vivebat. Eo Apelles 
videndi ejuscraifa profe6tuseft , conrinuoquepetit ofFi- 
cinam , in qua .tabulara magnae amplitudinis in machi- 
na apiatam pidurze anicula quaedara cuftodicbat. Ea 
P^otogenem negavit elfe domi , rogavitquc a quo quae- 
fitum diceret reverfb. c Ab hoc , inquit Apelles , arrc- 
ptoque peniculo liiieara cx colore duxit fumma: tenui- 
tatis per tabulam. Revcrfo Protcgeni quxgefta erant 
anus indicavit. Ac lineam ille contcmplaius , continuo 
dixit. Profedo Apclles Rhodum venit. Nec enimin. 
alium cadit tam ablolutum opus. Mox induxit alio co- 
lore lineain illa fubtiliorcm , anuiquc niandavit , ut 
firediret hofpes, diceret oftenfa iinca. Kic cftqucm 
quxris. Reverfus ApcUes, tk vinci crubefcens, ler- 
tio colore lincas fccuit , nullum rclinqucns amplius 
fubtilitati locum. Protogenes vi6tum le confcftus in 
portum devolat, hofpitem quxrit, domumqueducit'. 

vi^lus . 

a. ^rtis exercitatio. b Jnditart dc artt Ahena. C £ /5.. 

7190 judtC^tPC, 



49 ^ A P r H T K E G M A T ?J M 

victuj viftorem. Ex miniino vcftigio artifcx agncfclt 
srtificem. 

39. A G A T H A R c 11 u s pifloi fefe jaif^abat de pin. 
gendiceleritatc , o,uum Zeuxis diuiiusimmorareruro» 
peri. At Zcuxisrclpondit : ^ Ea eju/c citofiunr, citoperi- 
re! contraj qu£ paul.ittm exa^a tura abfolvcrcnntr, Aiaicm 
fcrre.]wM Vaicrium ira relpondit. Din pingo, cjuia pin* 
go sieinitati. Ciro iKta, ciro pereunt : diu elnboraia, fe- 
lunt aetatem. Eeta cito nafcitur, buxus paiilarim. 

40. Z E u X r s certamen artis cxcrcuit cum Parrha- 
fio. Quum enim Zeuxis tam fcite effinxinet uvas , ut 
in fceusm aves advolare; t , PaMiialius deuilii Imicuni 
pi^tiim ira veritate reprirleatata ; ut Zeuxis aliium judi- 
cio tumens , flagitaret tjnckm remoto linteo oftendi- 
piduram* Mox intelledo errore : Vio/lt, inquit, Pnr» 
rhaft, Isl^cim e^c iives jpQlii ^ tu a^ttjictm. Rari candoiis 
inter artifices txemplum. 

41. Idem poitca pinxit puerum uvas ferentcm , 
ad qaas cum aves advoiallent , proceflit ijatus operi : 
b V va4.f\n(\yi\l ^ mcliti pinxi q:iAin pusrurn. Nam fi hf^e- 
corjfHmr/iaJJem , avej ptityitm tixnere dchucrant, In^enui- 
tatis exemplum. At aves viderunt in pueio nuHum ef* 
le motum , itaque aut mortuum aur dormientem ar- 
bitratae funt. 

42. ScoPAS TliefTalus fbtuarttm artifcx demi- 
ranti cur in a:dibus fuistautum haberct rerum fuperva- 
canearum 6c inuHtatarum : c Imo kis . inquit , fHpevva^ 
caneisftlices fumas ac beati , nonillis necejfariis, Qu^Lim ^St 
quae funt vitae neceflaria fint fiiapte natura pretioGfiima^ 
famcn quia quotidiana {unt,multifque<:ommunia, con- 
temnuotur. Ca:terum quanti fint pretii dedarat extrc* 
nia necefiit2S>qua^ii incidat,quilibet libcnsomnesgem*- 
iiias, aulsa & aurum faum uno pane commuter : ca:te-» 
xa ma^is ad oftentationem pertincni quam ad lalutem. 
Snfpicoi hunc eundem efie de quo refeic M. Tullius li- 
bro de Oratore fecundo. Quum cocnaret CrannoRe ia 
S^heflalia Simonidesapudfoitunatam hominem Sc ncn 

bilem^ 

CitomatA. non daraHt* b Jmtatio^ C iJ^^ey- 



V A R I E M I ST. L I B. V I. 45^7 

bilem ,€ecinifletqucid carmen quod in eum fcripf]flet> 
in quo multadelaudibus Calioris & Pollucisadmiltuc- 
tat, quod ornandi gratia Poetx foient facere , Scopas 
dixit , dimidium fe ejus quod paiftuseliet procarminc 
datuium reliquuni peteiet a fuis Tyndaridis quos asquc 
kudafiet. Qiudam Ibli volunt laudaii. Evocatus eft Si% 
monides per duos juvenes , qui nulquam poftea vili 
iiint, interim ruina conclavis Scop2s obtritus cftcuJti 
fuis conviviS; incolumi Simcnide. 

43. ^OLYCLETus ftatuatius diccrefolet: a> Eo^ 
rHTO cpiftcinm ejfe molsfiijjimnm , CjUibufcumq^e lutum 
pcrveniret ad nnguis : plaftas opinor ac figulos uotans. 
Admonuit autem eas arteseserccndas ; unde non con- 
rpnrcuietur cpifex, Taie nimirum philofophiaf ilvh 
dium. 

44. I D E M duas ftaiuas eodem srgumento fecerat, 
aheram ari artis judicium, alteiam ad opiniouem vulgi, 
b< ad cujulvis przetereuntis judicium. Ambabus pctfesSif 
admittit turbam , Prior illa quam ex arte fncerat magno- 
pere laudata eft. Altera non item. Tum Polycleius; 
h ^Atqui fcitotet inquit,^«oi^ hanc quam tartttpere Uudatis^ 
egofeci : eam qnatn vitHperatis , vcf feci/iif, A populo fa- 
^am dixk , quam. ad judiciun^ populi fecerat. Vicit ta« 
men artis Ipecies imprudentea. Si moniti fuiflentjuuam 
ad illorum judicium finxiflet, eam prattuliflent. 

45. Arato deftinantiTyrannorum coromuniodio 
abolere tabulam infignis artificii , quae Ariftratum in 
cutru vi^torem habebat , Nealces fupplex intercefiit , ut 
opus incolume lervatetur, dicens : c Cum TyannU noit 
csim Tyranmrnm imAginibus belii^erandum effe* 

45. Q^u u M rhiiippus locum quendam Itlioma,- 
tam non minus niunitum , fi pia^fidium imponeretur , 
quam erat .\crocorii3thus occupaflct , & facrificio per- 
aclo pet varem ad iplum exta eflent dclata, accepta Arar 
to ac Demetrio Phario demonftravit : & ipfe animi du- 
bius rogabat cos quid exta portcnderent , utrum Mefle- 
aiis locum redderct , anietinerct. HicDemetrius orri- 

deQ5;: 

a ThHcCcphia an. b TopuH fducia, c //^aoj 

4/7 



49 * A P O r H T H E G M A T U M 

dcns : a Si mimum , inquit, vatisgerist locum dimittes 
fin Regis y utroque cornu bovem retinebis. Pcloponnerum 
bovis 2Enigniate lignans,quam facile tueretur, fi duas ar- 
ces praefidio tueretur. Aratus autem rogatus a Philippo 
fuam rententiam diccrc , poft diuturnum filentium 
himc in modum refpondit. Permulti 1'unt 6 Philippe 
Crctenfium tnontes , permulti Boeoiiorum ac Phocen- 
Cum tumuii t^rra prominentes, item plutimi Acar- 
naniorum, partim in mediterraneis, partim in oris ma- 
ritimis fiti, qui natura munitifiimi funt : & tamen 
quum horum nullum ceperis , omnes tamen fponte 
imperaia faciunt. Lat ones rupes 5c (axa incolunt , ac 
prafcipitiis fe tuentur : Regiautem nihil benevolcntia 
firmius aut munitius efie poteft. 

47. Philippus Arato vencniim dandum cura- 
rat , quod non repente occideiet , (ed lenta tabe confur 
nieret. Id ubi fenfit Aratus,nec inveniretur remedium, 
diffimulavit , & ingrelTus cubiculum uni tantum ex fa- 
miliaribus dixit : b O Cepha'e , h/ec funt pramia Re- 
gidt amiciti^. Nx)n femper tutum Bjsgibus optima da- 
jECConfiliav 

4.S. Qji u M ex AthenicnfTum fociis quidam coir- 
tumelix caufa rogaffet captivum Laconem , num qui in 
prslio occubuiftent fuiffent ftrenui viri: Magniproft' 
iioy inquit Lacon : faciendum fufum, fagittam fentiens,. 
fi ftrenui ignavique diftrimen noflet. Significans illic 
ubi res fagitiis aut faxis agitur , nuUum efte fortis 6c 
ignavi difcrimen : fed ubi cominus res geritur , ibi de- 
inum apparet qui fint viri, qui non. 

49. Tu R 3 o Adriani C^faris pr2fe(?cus , admoni- 
tus ab eo, ut curam habcret fuae valetudinis, fibique da- 
ret vacationem a negoiiis , refpondit : c Non decere Ca- 
faris prafe^es mft Jlantes meri, Ignavum efie fenticns in 
lecto decumbentem expirare. 

5-0. I D E M quum adhuc nihil aliud effct quam 
centurio , & ante prssfcctos a Ca;fare vocaretur in con- 
filium : d Turpe efi, inquit, C^far exclujis pr^Je^is cum 
(^nttirione a^^ere, 

51. Mi. 

zDivinauo, h Regnm amicitia. QOttHm- d Mcdtfii. 



\r A R I E M I « T. L I B. V I. 495 

ji^ M i L o Croroniates athleta , jam lenex quum 
vidiflet athletas alios in curriculo fele exercentes , feitut 
inrpexifleiacertosruos , lachrymanfque dixilTe : a yAt 
hi jammortuifunt. Meritoflevit, qui felicitatem cor- 
poris viribus metiebatur. Animi vigor ierius lenelcit, fi 
tamcn fenelcit unquam. 

52. PHiLirriDES di£i:us AUf^cJcofj^; , quod 
uno die miile quingenta ftadia conticiens Lacedsmo- 
fiem pcrvenit. Idem , nr fallor, quum vicioriam Atlie- 
nienlium adverfus Medos in Marathone partam , h fc- 
natui de pugnaeexitu iblicito nunciarct , yjiiciTs , 
inquit, viKcof^, id eft, mnltum vaUte , vincimusi moxqua 
i\piravit. 

53. Perseus quum cuidam noto daiet pecu- 
niam , cautionem fecit in foro apud meniarium. Hanc 
diligentiam quum amicus admirans dicerct. Adeonc 
legaliter Peifee ? c Scilicet, inquit, ut amanter accipiamy 
mc legaliterrepofcam, Fit enim fcepenumero, ut qui cum 
amico bona fide line teltibus ac lyngraphis agunt , poft 
cogaatur cum eo legibas agere. Dicti nonnulla gtatia, 
«ft in Graccis , v&/yjxaj & <^ihiK{i;.. 

J4. T I M o N Athcnienlis di£lus fjunty^ayr^ » 
interrogatus curomnes homines odio profequcretur : 
Ma!6s , inquit , msrito edt , c&reroi ch idodi , quod malc$ 
non oderint. Seniiens non efie verc probos , qui non de- 
tcftaniurimprobos. 

55. E I D EM aflcribunt quod diccre folitusfit: 
d Dho prxc ipua ejfe mAlcrum ommum elementaf avaritiam 
4i'Cju^. amhitionsrn. Ambitio malc profundit, quod malc 
collegic avaritia. 

5(>. Alixinus Sophifta intcr ambulandum 
multa mala dixit in Siilponiem Mcgarenfeni : cccrerum 
ubi quilpiam corum qui aderant dixiHent. Arqui ille te 
nuper laudavit. t Per lovem ^ inquit , vir entm opiimui 
ejl ac prxp.antifTimus. Tatn f.icile ex obtreclatore fa- 
^tus eftlaudator, nonobaliud nifi quod abeo lauda- 
tu5 efivt. 

57. G O R- 

a y>4nimi bona. b S:tfici'is fd%'.is. c Caurio tuta, 
4 Ma!oiur/tfuns. c Lausconciliat amtcos. 



500 A r 11 r H E G M A T u M jrr 

57. G o R G I A s Leontinus Sophifta centefiinurh 
feptimum agens annam , rogatus quarc lamdiii velil 
ki vita manere. a ^uu nihil^ inquit > haieo , qmd acctt' 
femfcntcvutem. : 

j8. S o c R A T E s dicitur eum execrari (blitus. 
primHsutilitatem a fhUura fejwixijfet, Naturam appelial 
honefti rationem homini a naiura indtam. 

59. Philotinus Medicuscuidam oftendenti 
digitum exulceratum, quum eparhaberetrabidum , id 
enim ex colore deprehendit : h Non efttibi, inquir , 11, 
bone periculum ab ungaium vitio. Idem fere fit ab ho- fi; 
itiinibus, utde levioribus malisquzrantur, gtaviora f. 
diflimulcnt. " li: 

60. A R c H Y T A Tarentinus Pythag<5ricus disit; k 
c NuUam peftem cdpitAiiorem horriintbns anatura datam fc 
^uam voluptatsm , ex hoc enim fonte piodit quicquid ii 
eft in hominum vita fcelerum & calamitarum. 

61. pRODicus dicere folet ; d Optimum con- e 
iimentum ejfe ipfum i<rnem, Sentiens bono ftomachc k 
fatis eiic , obfonium cfle codtum eiiam fi nihil acce- c; 
dat deliciarum. 

6%. M £ N E D E M u s quum, sudiHet quod, frcL- I 
quenter ab Akxiiio Taudaretur : e xAtego^ inquit, lA n 
lum femper vitupero declarans fe iion polle corrump: ti 
laudibus, quo minus eum reprehendcret , qui lepre- 
hcnfione dignus erat. 11 

63. CuiDAM qui in foro Romae loricatus ambu- ii 
labat , prstesens id (e metu facere., perquam fciti k 
dixit Vibiu* Crifpus : f nhi fc timere ptrmift i j 
Ludens ex inopineto. E.^fpei^tabatur eiiim , utobjur-- || 
garet hominem quod prstei cotifuetudlnem Roma- 
nam armatus inccderet. Atille increpuit hominem-; t 
quod (ic timerer , quum liccret maaere domi fi quic { 
timerec. 1 

6^. Qjj I D A M deciderat iri puteum prcfundtim. \ 
£um quum vidiilit quifpiam , commiferans hoini- i 

r>eii " 

a Ssmcini virilis b J^Aalum dijfimulatum. c Vo-' 
iapta^. d Frugalitas, c Lande incorruptui, ^ ^Ah \ 
mxffeMiito. 



V A R 1 E M l S T. L I B. V I, 5Gt 

era (iixit. iMil€v qiiomodo in puceuin djcidifti 5 Tum 

lc : 4 .^''•i. f>j-'t auiomodo i->u'idcr:/r: 1 !jCl poiius agen- 
um , cjuemcdo htm: pojjirn euuci. Hoc rvjfvitlir a divo 
Luguitlno. 

6>. Medicus quidam xgrot^nti drJ^^r^t phr.r- 
LiacHm , eoqus fampro convaluit :cgrotus Eveiiiiuc 
liqiundo poft idcm inorbus recuneiec , c-:grotus nuuLn 
d idcm pharrnaccm quo prius convaiuvriat confugeiet, 
sec ientiretremedium , scceifii medicum admirans c;ui 
aclum ellct j ui eadem mcdicina qu^sprius dep«'ifle« 
uorbum , poftea m?:gis aggraveiet. Hujus rei caufam 
cifcitanti Medicus facete refpondit : Fatecr tdem fuijfe 
ikarmdcy.m , fcd ideo non profwt , qiiia ego 7ion dedu Scil- 
iens Medicorum efle dare pharn^iaca, qai norunt quan- 
\o <k quomodo danda. Qux prcliint juveni , nocent 
"eni, &ccontra: qusjuvant c(X:lQtepido , Ixduntfiigi- 
io. Et hoc r.fertur ab Auguftiiio. 

66. ^lucLiDi cumi tiaire fimultas erat , is quum 
minirans dixifier : b Difperecim ni te ultusft^ero : Eucli- 
Jes ccntra. Dtfycream^ inquit, ni ribi pcrfiafcro. Koc di- 
fto folura cft iimultasj & reditum ell in gratiam. 

67. Aristo dicere loier. Eosvcutoscffenobiimo^ 
IJiiffimcs qui ahfirjLl0(t paliia. Nam his contra ventos 
nTiUnin-iur. Ita gravillime laeduru au^.ici , qui expifcan- 
tur arcana. 

6 8. GNATnBu\ meietrix repiehenfa a Stilpo- 
tie Philofopho , quod adolefcentes corrumperet. c Tu , 
inquit , egoque Sttlpon in eodtm hitremus crimine , qui ado'- 
lefcentes tecum vcrfantcs inntiiiii quxdam & amatona 
phifrtjata doces : utnihil refeiat cum Fhilofopho ver- 
lcntur an cuin meretrice. 

69. E A D E M parafito qucm alebat anus , eratqiie 
obefo corpore. Eleganter, inquit , 6 adolefcens es affc- 
ftus corpore. Atilie: Quid igitur fuiurum putas , G. 
non fecundus in le6lo dormirem ? d Famej inquit Gna- 
thxna , perijfes: fubnotans illum vetulaeconcubituali. 
Jocus eft ab inexfpe^to. 

70. Ea- 

a Ccmmiferatio in malii. b Reconoiliatio. c Philcf^ 
phus meretTtcifmilis, d inexfptSiM^* 



5&2 APOrHTHEGMATUM < 

70. E A D E M quQiTi raufanias qiiidam iiomine Lac- 
cus, (altans in cadiiin inciuiflet : a Laccus , inquit , 1»' 
e^dem tnadir. Nam Giarci lacciim vocant quod nosla- 
cum. Cauust\'in lacum ineidere Iblct , lacuminca- 
dum incidere abrurdum ci\. 

71. Eadem quum quidam vini paulum infudiflr 
fet in plydcrium , id ei\ vafculigenus refngerando vino 
paratum ? diceretque hoc vinum ledecim annorum eft : 
6 PufiUum efi, inquit , pro tot annorum Atate. Hoc ipfum- 
affcribitur rhryna:. 

72. E A D E M quum in convivio duo adolefcentes 
proipla interfe pugnarenr , vidtum ita conlolataeft: 
e Bono animo es puer , non enim efl ctrtamen coronarium^ fed 
argentarinm : lentiens in aliis certaminibus vidorem 
terre coronam , hic viclori numerandam pccuniam , u-t 
iuelioi fit conditio vicli quam victoris. 

73. Eadem ei qui filix ipfius minam dederat , 
-necpoftea quicquam adferebat ipii, nihilo minus Ibhto 
more ad «am ventitans d Heus, inquit , putr , num pu^ , 
tas te quemadmodum femd data mina ad HippomachHm 
padotribam, ita femper ad me cemmeaturum ? 

74. E A d e m adolefcenti qui fua fponte venerat ad 
<:onvivium, prsbibit his veibis. Cape , inquit, fuperbe ; 
quum ille commotior dixiflet. Quifuperbus? e Imot 
iiaquit Gnathxna , quis te fuperbior , qui nec vocatus ve^ 
nias. J ocus eft ex ancipiti : nec vocatus venit , qui non 
vocatus venit , quodeft impudentiae; & nec vocatus 
venire dicitur, quivocatus venire reculat , quocl eft 
iuperbis. 

75. EADEMa diiobus conducebatur, quorum alter 
erat miles ,alter maftigias (ervus. Milire vero per contu- 
mcliam illam appellante lacum. , inquit, quia duo 
amnes in me influunty Lycus eir Eleutherusl Lyciis & Eleu- 
therus fluviorum nomina funt fed illa allufit ad fervum 
amatorem & liberum. Lupus efurit, liber arrogans cft. 

75. N I c o meretrix , cui cognomen erat capta , pa- 
talitum quempiam obviam habens amoibo gracilem. 

Quam 

a %Anmine. h Parflmonia, c Certamen argentArit^m, 
d TetAxmentrix* c Superbia, 



VarieMist. LiB.VI. 'jo| 
Quam inacilentus, inquit ? Quum is rcfpondifTet. Qmd 
ir e piuas triduo comedifle? a ^ut lecythxm, inquit-, aut 
foleus rararnusfeniiebat fe niiiil aut minimum ediflc , 
illa refpondet quafi dc cibi gcneie interrogata. 

77. Callistion cognom<:nio Ptochelcn;!, 
quum a quodam cfiet conduda fervojifque quoniam x- 
-ftivo tcmpore nudus accumbebat, oilenderet in corpore 
-notas plagaium. Undc.inquit illa,mirer? quum is dixif- 
fet, fe puerum juie fuifie pcrfufum. Tum illa : Nimtrnm 
^ituimo : fentiens efle flagrorum veftigia. Ex carnibus vi- 
tuliniscoquifaciunt jus,€xpelle viiulorum fiunt lora. 

78. Thais gloriofocuidam amatori , qui quuni 
multa pocula fumpfifiet commodatOj diceret fe velle il- 
laconfringere, aliaqueparare : h Terdes , inquit , e^uod 
cmcjus proprium ejl. Ambiguo (ermone notans eiTe com- 
inodatitia. Poterat autern intelligi , fi conflcntcr peiir« 
quod cuique poculo proprium eft- 

79. La I s Corinthia cuidam amatori , quimifib 
figillo jubebatillam venire: c Non poJJ'um, inqmt » lit' 
tum eft. Olim terriE genere iignabant , at illa iutum elTe 
dixit quali ob luium viarum non poflet accederc. Lu- 
teum figillum nihil morab,atur, argenteum quarebat. 

80. E A D E M Myronem faifilTime repulit , ied pra;- 
^at hoc Aufonii verbis referre : 

Canus rogabAt Laidis noSiem Myron, 

Ttilit repuifam prottnus. 
Caufam^ue fenjit , & caputfuligine. 

FttcAvit atra candidum. 
Idemtjue vultu, crine non tdem Myron^ 

Orabat oratum prius. 
Sed ilLaformam cum capillo comparans^ 

Similemejuc non ipfum rata, 
Fortaffe & ipfum^fed volens lud$frui. 

Sic eft adorta callidum : 
Jnepte cjuid me t^uod recufavi rogas f 

Tatri negavi jam tuo. 
Hoc vidctur imitatus Imperator. 
Lcontium , quoniam ipfa cum amatore didutnbcnic 

ingref- 

% mexfpeilat9, b ExambigH», e Examhigm. 



5<54 A r o f H T n E o M A'T tj 

iiigiefla cftGlyccra, 5: amatorad hanc videbatnr pro» 
clivior 5 kdcbat moufta Hanc quum iioius qui/piam 
appciiailet dicens : Cur ma.nes Leontium r Vurn^^ in- 
quit , mthido'et, i^pet Graxis uterum livc vulvnmfb- 
iiat , &: eadcm vox fbnar , i^oftcrior : ijgnificabat au- 
tcm polleriorem GIy<;eram iTiagis placuifle, idqu€ 
llbi dolere. 

Si. Adolescens quidam xn i^,gypto deperi- 
bat inTheonidem meretrieem : quumque iilapeteret 
ingentem mercedem , tandeai adolcicens (bmniavit fe 
lem haberccum^ea , atqueita libcratuseftatnore. Petit 
illa mercedem. Kegaiite juvene iium efl ad judicem. 
Bocchorls pronunciat ut juvenis in valculoadfeiret tan- 
tum jpccunix , quantum illa poltularat. Jubet adeO« 
meretriculam , & umbra ftui pecunise circumlatrs. H-oc 
judicium Lamia velut iniquura repiehendit: Jnvenis 
fomnie liberatns efii inquic , ab nmore : ^.t uTnbrapzcuma 
non eyemitTheonidi pecuKta amgrem. 

82. Phryne jam anus dixi:: a multufecem 
tmi propter vini glonam. Sentiens multos ideo (ccum 
congredi ut gloriari poficnt , cum Phryne rem habuifie, 
licut vini magni nominisetiam fexemitur, ut jactarc 
poHint (e tale vinum habere domi. 

83. E A D E M a:tate florens in convivio cui compla- 
res aderant foemince , h quum juxta morem joci con- 
vivialis quod unus quifpiam faceret, idem omnes facerc 
cogerentur , prior manum bis aquae immeifam admo- 
vitfronti. Quoniam autem omnes erant fucat<E , aqua 
per lituram fucorum defluens, lugarum fpecic vultus 
omnium deformabat, quum ipfa interim Phryne quas 
naturali forma pollebat , fpccioliox etiain appareret , 
diluta facie. 

84. u M amatores , quoniam gratis non admit- 
tebantut, filias domum cxpugnaturi, veftes, ligoncs 
& baMas admoverent , Phryne prodiit : c ^umijiay 
inquit, haberetu domi, quinpotim ajferebaris pretium ? 
Sentiens ita faciiius expugnari meretricum asdes dando 
goam fodiendo. 

S5. Ph ry-. 
a VttuUamPMt b Fncau, c Pretiuw expugnat, 



V A R I E M I ST. Ll B. VI. 5^0 J 

85. Phryne Praxitilem a quo deamabatui roga- 
vit , ut ex operibus quod haberet pulcherrimuni fibi 
donaret. Promifit quidem amans , led illa lenfit aitifi- 
cem dilHmulare quodelTet optimum. Itaquefuborna- 
vit {ervum qui Praxiteli in foro fua vendcnti nunciaret , 
incendmm in otficinam incidilTe, ac pleiaque illiusope- 
ra contiagraire , non tamen omnia. Fraxiteles exciama- 
Vit. Kihil fihi reli^um , jiSatyrum & d^ptdinem flammA 
corripHiJfet. At Phryne occurrens julTit illum bono die 
animo , nihil enim trifte accidifle. Sed hoc commento 
deprehendit , in quod opus ille plurimum artis contu- 
krat, & Cupidinem abftulit, 

%6. Phryne cuidam juvenilitej ja6^anti quod 
muitas haberet , fe ftudio triftem exhibebat : ac roganii 
caufam : Gb hoc ipfum irafcor , inquit , quod multit mvo^ 
LutHsfuervs: deplagarum notis fentiens , quas in iliius 
corpore deprehendit , erat enim fervus , at ille gloriaba- 
tur de pueliis quibus poii tus fuerat. 

87. Eadem avaro cuidam amatori blandienti di- 
centique. Tu Praxitelis Venufcula es : a Ettu, inqtiit, 
Phidia Cupido. Blandimentum blandimcnto penfanj, 
& obiter avaritiam homini cupido exprobiaos. Nam 
Phidias a paiftmonia nomcn iiabere videtur. 

8 8. E A D E M cum infidiaretur pudicitix Xcnocra- 
tis, & in eafdem xdiculas ab illo effet admilfa , ac preci- 
bus tandem impetraffct , ut lediuli partem qui illic uni- 
cus erat ipfi conccderet : reverfa ad illos , qui eam (ub- 
oinavcrant , ac rogata quid profeciflet. Ego , inquit, k 
fiatua redeonon kviro. Idem elegantius narrat Valerius 
Maximus. Pafta cum aiiolefcentibus ut Xcnocratem ad 
coitum folicitar^:fe(cin iilius probc poti ledulum con- 
jecit. Poftridiequum adolefcentes exprobrarent quod 
tam formola puella poti fenis animum pellicere noa 
potuillet , padiumque viftorix pretium flagiiarent , fa- 
cete elufit, dicens: fe de hominc non de ftatua cuin 
illis pignuspofuifle. 

89. La M I A M meretricem Dcmctrius Rex ada- 
niabat parum fobrie. Ea quum jam fcnclcens in convi- 
X vi» 



50^1 ArOrHTHEGMATUM 

vio tibiis ceciniflct , Demo qux 6c Mania cUaa eft , in- 
teriogata a Demetrio , quiU vidcretui Lamia : a Untis, 
inquit: aliud refpondens arque exfpeaabat Rex , nam 
ille fcifcitabatur 5 quam fcite videretur canere. 

50. R u R s u s appolitis bcllaiiis quum Rex diceret, 
vides quam multa mihi miitat Lamia : Plura , inquit , 
UU mittentur a matre mtAyfiveln cum ea dormire. NotanS 
anus rolere donare iis a quibus rubiguntur. 

91. A N I c u L A Theophrafto licitanti quiddam, 
idque admodum Attice : h Hcfpes , inquit , non vendo 
tantu Notans illum quafi non eflet Atticus natura, qui 
fupra modum afleaaret Atticifmum. Id enim foknt 
hofpites, dum in aliena lingua volunt videri diierti. 

92. P H o c I o N I s cognomento Piobi uxor dicerc 
folebat: c Suum mmdmn ejfe praclara gefta matiti. Iia 
frugalitatem fuam excufavitaliis maironis objicientibus 
quod parum pro dignitate culta efier. 

93. Qjiu M Cypeiii adverfus Afl:yaGem Medorum 
Regem infeiiciter pugnaflem:, muUeres in urbem fu- 
gientibusobviamierunt,acnudatisventribus: d ^o, 
inquiunt, ignavijfimirmtis? nefcitti vos hnc iterum 
intrare non pojfc , unde femel natur^ lcge egrejji fuijiis 
Inverfo ordine matres animant mares , qux foknt a 
periculis avocare. 

94. PoppEA quaepriusadulteraNeroms./moxre- 
pudiataOaaviamaritipctensfaaa, e fubornavit qucn- 
dam ex oaavix miniftris, qui ei fervilem amorem obji- 
ceret. Ancillis oaavia: ad quxftiones pertraais,quxdam 
cruciatu via^ falfis annuerunt , quxdam perftiterunt 
domin^ fu^ fanaitatem prxdicantes. Ex his una in- 
ftanti Tigillino refpondit caftioia efle oaavise mulie- 
bria, quamosejus. Significans illum efie fellatoiibus 
obfequentem , aut cunnilingum. 

95. Chiomata Orthiagontisuxor, cummilio 
pretio a fuis reduceretur , ac tribunus illam ofl^icii gratia 
ad fiumen profequeretur, clnm mandavit uni fervoruin, 
ut Romanumillumfeprofequentemoccideret. Idubi 

caput 

a sAhinexffi^ato. h ^ffeCiatic, c Mundus mam" 
nx. d ^Animfc. c sAnimofe, 



V A R I E M I S T. L I B. V I. J07 

caput pia^cifum fub vefte teclum ad niaritum detulit, & 
adiilius pedes abjecit , marito admitante dicenteque , 
Eum pixclarum duceret fervare fidem ? a Pr&clamm , 
iiiquit, '^ii boc ^raclarhih unttm dumtaxat qui mscum ccn^ 
cubusrwit vivere. Fcemina aiiquanto prudenrior Lucre- 
tia , qu.2 ncn fua , led liupracoiis nece tciia:a eft liiam 
pudicuiam. 

$6. Caxna Sinorito Gzbt?z nupfciat. Eam Sy-' 
norix juvenis piarpotens adamabat , ^ chm Uiterfeao 
Sinoiito , de nuptiis Cannam f )iicitare ccspit. liia quo 
conjugis mortem ulcifccretur, diflimulavic dolorem , 5c 
conjugii fpem prxbuit. Tandem Synorigem ad fe veni- 
re jubet in templum Dianaj , cui erat dicaU; cuafi vellet 
hanc efle conjugii teftem , 6c adft^ns altnri ; ceu Dea: li- 
batura epocuio bibir toxicum , moxque tradidit Syno- 
rigi ; qui fimul atque rdiquum cbibiiTet , venerata 
Deam : h Te , inquic, Deaium prxfinv.riffima tejicr y me 
hujut tantum diet gratia haBeuHs Synonto futjje fufcr- 
Jiitem. 

97 . Olympias Alexandri mater indigne ferens 
quod Alexander pateretur fe dici filium Jovis : c Non 
defifiet y inquity ^lexander mejunomi-nvifamjacere. So- 
lent enim uxores extremo odio perfequi peliices. 

9^. E A I) E M cum accepifict Alexandrum filium, 
ut alii, Philippum maritum , adamare foeminam a qua 
putabatur amatoriis venenis corruptus , accerfivit ad lc 
mulierem : cumque praiter infignem formam comperif- 
fet in ea mores liberales, & ingenium egregie dextrum : 
d Valeant , inquit , cjui te tnf mulant bemjicti. Nam tutc 
qiiidem pharmacum in te ipfa ac phtltrum habes. 

99' Eadem cum accepiflet adolefcentem quen- 
dam aulicum duxifle uxorem elcgante quidem forma, 
fed iaxnx parum fecundx : e IUe, inquit , non fapit , ^«1 
uxorem oculis , non ctiam auribus duxertt. Forma ccrnitur 
oculis, fama auribus deprehendiiur. Quidam autem 
necauribus, necoculis, led digitisducunt, folamfpc- 
«ftantesdotem. 

Y 2 100. I N- 

a Pudtcitia matrenalts. h Pudica uxor. c Jovisjiiim, 
d Mores prophiltro, c Bonafama, 



50S A POP H. V A R. M IST. Li B. VII. 

loo. iNTAPHERNis uxoi , Daiio permittente 
m umim ex fuis eligeret , cujus vitam fibldonaii veikr, 
fiatrem elegit : demirante Rege caufamque fcircitante : 
a ^lius, inquit, Tvarhui, alniiberi ,ftDeus vclet^^^Jfunt 
conungere : alium fiatrem pareatibus vita defunctis non 
dl quod fpetem. 

1. C0R.NELIA GraccOrum mater, cum Campa- 
xia mattona illius hofpitio utens , ornamentafiia qui- 
busillud feculum nihil habebat pulchrius, ipfi ofknde- 
lei , traxit eam fermone doncc liberi redirent e fchola : 
h Tum&hacy inquit , ornamenta mea funt. Sentiens 
mationxnihileflepulchrius, neque pretiofius , quam 
liberos re6te educatos. 

2. O M N I B u s Dionyfio Tyranno cxitium impre- 
cantlbus , una faemina anus quotidie diluculo Deos 
comprecari fol«t ut elTet incolumis fibique fuperftes. 
Accita a Rege mulier rogataeft, undetantain Regcm 
benevolentia : c giuomam , inquit, cum pmlla ejfem , & 
cravem Tyramam haberemus , optabam mcrtem iliius, Eo 
interfeao deterior arcem occupavit. Et hujus exitium opta. 
ham. Kunc cum te habeamus , fuperiortbus etiamgravio- 
Ter», vereornefttupereoA.fuccedatetiamdeterior, eoque 
caput meumpro tua falute devoveo. Tana facetam auda- 
ciam Dionyftus puniie erubuir. 

3. C u c u L o minores aviculas percunaanti , ait 
ipfamfugerent: d ^oniam , mc\mQh2ini, fufpicamur te 
nliquando futurum accipitrem. Coccyx enim fpecie non 
multum differtab accipitte. Cavendum ab his, qui Ty- 
rannidis fpecimcn moribus edunt. Hoc ad Lyfiadem 
accommodavit Phitarchus in vita Arati. 

a Eratermarito potior. b Matrena oruamenta, c i» 
determQmnia. dTyrannifpecies, 



ILLU 



jos> 

ILLUSTRISSIMO 
P R I N C I P I 

JUNIORI GUILIELMO 

Duci Clivenfi , JuliacenG 5 Monten- 
fi 5 Comiti Marchiae & in Ravenfpur- 
gOy &c. 

DES. EKASMUS ROTERODAMUS» 
S. D. 

ATud Trifcos lUos^ lUufiriJJime Trinceps^ non 
Grdcos modo "jerum etiam Latinos, aciori- 
bm ac patronis caujfarum forenfium cer^ 
tiis ac^UA modus per clepjidras iyifundehatur^ ne fu^ 
pervacanea verborum copia,cum judicibus t^dium 
£sdfsrret,ium ipfi etiam cauJfA officer^t,denique aliis 
ftgere volentthus aditum pr^cluderet, At non idem 
fieri foht in Vhilofophicis orationihtis , in quibus 
tamdiu proferendm efi fermo , quamdiu auditor 
alacriter haurit ca quA dicuntur , pr&fertim Ji c^He, 
dicuntnr , conferunt veladliheralem erudttionem , 
W ad hene beateque vivendum. Jtaqueper quam 
ehgiinter Plato Anthifthenem VrolixAus dijjerentem 
admonuit hU 'Vcrhi^» Videris , tnquit , ignorarc, 
ouod or.aianis mO'.ius non cft is qui dicic , fcd is 
c]ui audit. Sic Carneades cum effet in differeKdj 
vocalior , ndmonitus efi a gywnajii Prmcipe , ut 
voccw moderatins promeret : fed cum iUe a gywna- 
fiarcha, peteret ut Jihi prdfcrthcret tnodum , fane 
q>i/im i^floftc nfpoudit. Ijli/uc quod a me petts 
Y 3 re^itis 



re^itis fumes ab auditoribu^. lam videmui quaf- 
dam non clepfydris.fed clepfammidiii metiri cenvi^ 
vium, hoc utfateor adfrugalitatis difciplinaw uti- 
literfieri^ atc^ue etiamneceffario ^ dumtaxat apud 
eosqui nefciunt uno^uam amenfafurgere y nifihi- 
rudinum ritu fie deftentiy ut tantum non crepent ac 
dijjiliant : ita non conveniret opinor ei qui lautos ^ 
elegantes homines fuaviter excipere vellet: fed hunc 
oporteret apparatm modum a convivarum orexi 
petere, At ego in hoc argumento convivatoria per-» 
fonam induij ac pofteaquam coen& tot inftruBs, mif' 
fibm y quot aclHS permittuntur comoediA Jecunda^ 
menfas non omnino jeyunas adjeceram , mihi vide- 
bar fic egiffe partes mea^ ^ utfi non LucuUtii qmf 
piam , certemundm ac lautm e^ocrm*^ videripof' 
fem : atque adeo metuebam , ne apudfrugalit^^tis 
amatore: citiu^ luxHriA quamfordium crimenin' 
eurrerem, Verum fimulatque prodiit opm , tanta 
aviditate diftraBum eft^ ut protinus a Typographo 
coeperit efflagitari denuo : five hic eft argumenti , 
five quod magls arbitror, tuus ornatiffime princeps 
Genius , quem confidimus nonfolum ditionitu^ , 
fed ftudiisfore felicem, Itaque prioribus fex /i - 
bris recogfiitis aucfis , adjecimus duos, quos tn 
vel poftcoenium vel pomenta five sTnhpr^^G-j^i^ru 
filtbet^ vocarepoteris y ne a convtviimetaphora 
tecedamus, Vale. 



APQPH- 



APOPHTHEGMATUM 

L I B E R VII. 

T H A L E T.I S M I L E S l L 

A c prscipue celebrantur : a Mult^ 
verha nequaquam argnum fapwnteyn cpi^ 
nionem, Grscis carmen eflc videtur : 
Oj 777» TTCA^vCt gT» <^fQ\ifjdw djri' 
C>jyatTD cTb^^ctV. 

Sapiens enim nonnili cum res poftulat, 
necpluribus iititur verbis quamopuseft. Quemadmo- 
dum Deus omnium fapientiiTimus , feimonis eftpar- 
ciflfimi. 

2. TJ N u M quiddam divina egregium , b unum 
quiddam prsdarum elige. Solvesenim liominumlo- 
quacium linguas fine fine garrientes it7n^dDnr,\iy>tz\ 
quod interpres miror quare reddidit , nonpaucorum. 
Satius eft ad parandam iioneftam famam unum quid- 
dam infigne prsdicere , quaradivinare de frivolisaut 
quibuflibet. Sapiensenim vates eft optimus. Etpiae- 
ftat uno opere cdito , fed egtegio , parare famam ciudi- 
tionis, quam minus accurate fcribere de fingulis. 

3. R0GATUS, quid elTet oranium vetuftifl^imura, 
lefpondit: c Detu. Cur ita ? cti it^^/jvw'?^^ , iioc eft, 
nuncjfAam ejfe capit, Quid eflet pulcherrimum, ait: Mun- 
dii6. Ef, enim opus Dei^ cjuo nihtl ej} pulchrius. Quid maxi- 
mum : Loas Captt emm omnia. Qaid velociflimum : 
Ment, Difcurrit emm per tini-jerfa homtnis coiitatio. Quid 
robuftiflimum : Necejfita^ pve fatum, SupzrAt enim 
omnia, Qujd fapientiflimum : Tempus. Kam tnvenit 
omma : \\xz xnigmatum inftar habent. 

4. DicEBAT nihil interefie inter vitam 5c mor* 
tem , ob id opinor , quod utraque res a:que eriet (ecun- 
dum naturam , nec mortem malam cfle magis quam 
naiivitatem. Cuidam vcro obftrepenti , cur i^itur , in- 

Y 4 quit » 

a PatiiiloqniHm. b Vntm eximiHm, c ^^iigmAtii,, 




511 Thalitis 

quit, tunonmoreiis, (alfe refpondii : Ohhocipfum 

qmanihtl refert. Potius enim habetur, quod accerfitur. 

5. Percunctanti utrura fuilfet prius nox , 
an dies: h Nox, inquit, non diefuit prior. Ellufit ineptum 
percuniaatorem. Si nox uno die prjeceflit dicm , dies 
igitur fuit ante no£tem. Nox enim finis eft diei. 

6. RoGATUs num lateret Deos homo injufte 
agcns,iefpondit:^ c Ne cogttansquidem. Significans Deo 
nihil omninoefleoccultum. Atvulgus putat quse cor- 
tle volvunr, latere Deum. 

7. Adultero fcifcitanti , an abjuraturus eflet 
adulterium : d Non efi , inquit, perjurium adulterio pejus, 
Significans illum ftulte dubirare de pejerando, qui faci- 
nus perjuriopai non dubitafletcommittere. Eoquein 
atrocibus fceieribus nihil ponderis habet jiisiurandum.. 
Quifquisenim audet dare venenum, audebit&cum 
per^rio infitiari, 

8. Percunctanti quid eflet difficile : e Se^ 
ipfum , inquit, no(fe. Atqui hoc vulgus pntat efle facilli- 
mum. Alienarediusperfpicimusquara noftra, &fibi 
quilqueadulatoreft. 

9. BwOGATUS quid effet facile : f^Alterum , ait , 
^moners, Omnes^re^- confilia aegrotis damus. Intei- 
pres perperam veitlt, ab alio moneri, cum fitfitM» -uzstb- 

i hcc eft , alteri dare conJtHura, Quis enim eft 
tam ftupidus qui non admoneat alium ? fibi pauci cou- 
fulunt. 

10. ScisciTANTi quid eflet duiciflimum : 
g*Vctiri) inquit. Nam ea demum dele(S^ant, quxcon- 
tinguiit expetita. Qux uhro objiciuntur , non perinde 
juvant, 

11. R o G A T u s quo pafto quis facillime ferret in- 
fbrcunium fuum : hSiquis, inquit , videat hofiesma- 
joribus malis chnoxios. Quidam enim ex contemplatione 
felicitatis alien^e fuam calamiratem exafperant. 

iz. iNTERROGATus quo pa^^o quis optime 

juftif- 

a xArgute. b Salfe, c Deus omnifcius, d Gravu 
ter. e Sapienter. f yAdmonitiofacilis. g Potiri \ 
dul:€, \i Pmaniii, \ 



A r p H r K. L 1 B. V ! I. siyr' 
jUaifiimeque viverer. a Si, inquit .cjf.iin alihrej^rehen, 
dit , ea 712 fiiciat ipfe. In alienis enim erratis pcrlpicaccs 
UirL-ms ; ad Iba quifnue lurcioliis eft. 

ij. Percunctanti quis eflet feiis : o Sli''i 
cor^cre , iiiquit ^ fxnusefi , anirno erud:ti:Syj}v^ cafiij^r.tas. 
Cupiditates cnim animorum mcibi iunr. 

14. D I c E B A T amicoium abicnrium a:que ac 
prxieinium oporter^ meminifle. c Amicitia enimefl: 
aiiimorum cciiiunf:io > quos non dirimiticcus , muiti 
non am^-nr niii tantifper dum videnr. 

1 5. 1\ o eilefucandam faciem , Uid animum 
nefds niiiiis eKcrnandum. d Quod hac fcrma veros 
concilict cc o^rpctuosamicos. 

16. V e T u I T pei injuriam ditcfcere. Oucd Iw-' 
cium frauvle partiim, damnum fit, nonmcjum. 

17. Ivi;) t^^^^^f^yfrrt) ai hiyi ^ay^ho:^'^ 7d>jiccg ysiict^ 
vrj \T,>iWdL-. Id ita vertit interpres : e te in jus vo^ 
€et ftrrr,o cjurm cor^^nnBos tibi ac fociis dicvsts. Ego mn.'- 
g'S arbitror Thaletem admonere , nequid amicisqu;- 
bus fidimus committamus , quod il ciVutiant, pariat 
nobis infaraiam. 

1 8 . A L E , inquit , pra^mium {-spenderis paren- 
tibus tuis j f tale libeiis tuis e.xfpefta. 

19' D I X I T frtcillimum eHe rhilofopho ditari ii 
vellet 5 idque tali fafto probsvit. g Omnem olcam an* 
tequam iiorere coepilletin agro MiUdo coemit. Anim^ 
adveuerat enim prafcienria quadam olearum ubcrta- 
tem fore. Hoc pa^to os obturavir, qui jsciiabant, in ?hi- 
lofcphis paupertatem non efle virtutis , led neccnkatis-- 
Kujus meminit Cicero lib. de Divin. I. 

S O L O N SaUrninins. 
I. Cu»4 rifififatus occupai^t Rem.publi cnm , rc(- 
quc viderctur ad mar.ifeftam fpeitare tyranr.idem , rc* 
que quifquam auderet iilius conatibus obliftere , ipfe 
produdis >armi$ 6l ante aedes pofitis, corpit incJama-» 
Y 5 icci- 
a Sapisnter. b Felicitas vera. c ^raicitia. d ^Amisi 
'jiiltus. e ^rcana nuUi commitrcndeif f rieta